Líon iontrálacha sa taifead staire: 3,767 (Taispeántar anseo na 500 ceann is deireanaí.)

  1. gnáthbhall (stair)
    11/11/2026 10:34:36 PM
    ag fanacht le cinneadh
    The local fairs are held in Sligo, Ballisodare and Collooney. Fairs are nearly always held in Towns. Buyers often bought farm-animals at cross-roads and farm houses and it still occurs. There are no fairs held in this district now. Most of the town fairs are held in special fields and some fairs are held in the streets. There is toll paid at fairs still to pay the rent and rates of the field where the fair is held. It is paid to the men who stand at the gate. When animals are sold three or four shillings is given tot he buyer as luck money. When a bargain is made the buyer and seller show they are satisfied by striking hands and on other occasions by spitting. Sometimes when a local person buy an animal they mark it with mud. Other times they are marked with raddle or by clipping the hair on the side
  2. gnáthbhall (stair)
    10/3/2026 7:20:49 PM
    ag fanacht le cinneadh
    the clay, he will die before that day next year, and if he puts his hand in the water, he will cross the sea [sea] perhaps to England or America. Sometimes, two nuts are thrown in the fire, one by a boy and the other by a girl. If the nuts stay together in the fire the boy and girl will be married, but if the nuts jump away from each other the boy and girl will separate. On Halloween night a girl (girl) gets a plate of flour and places it on the table. She puts a snail on it and in the morning the snail will have left the initials of her future husband in the flour. Sometimes a girl goes out to the haggard with a sieve on Halloween night. She puts the sieve under the eave of an oat stack. If she catches a bird the first boy she thinks of will be her future husband.
  3. gnáthbhall (stair)
    10/1/2026 8:44:05 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Riddles
    Riddles are very funny sayings. I have heard many around Skerries and I will tell you some of them. Constaninople is a big word, if you cannot spell it you are a dunce? ? I-t As I looked over my grandfather's wall, I saw the dead carrying the living. What is it? A ship with people in it. Black we are but much admired, Men seek for us until they're tired, We tire horses but comfort man, Guess me this riddle if you can? Coal What country hangs on the dresser? China Patches upon patches without any stitches. What is it? Cabbage. What is the smallest bridge in the world? The bridge of your nose. I went up the road and down the road and carried the road on my back. What is it? A ladder.
  4. gnáthbhall (stair)
    9/28/2026 4:10:56 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Obtained from Mr M. FitzGerald, Ballintaggart, Callan, Co. Kilkenny.
    Obtained by Ena FitzGerald, Ballintaggart, Callan, Co. Kilkenny. Some of the traveller's who call to my home are very poor while others are rich. The Delaneys, Careys, Donovans and Duffys are the best known in the district. The Delaneys and Duffys come frequently. Paud Hanrahan, Moll Lavans and Pauke Maurra came here in olden times. These travellers are not generally welcome. They sleep in the ditch or under a tent which they erect. They remain in one place for about a couple of days. They camp at Jack Walsh's gate of Ballintaggart, Callan, Co. Kilkenny. They accept alms such as food - stuffs, milk or money or anything else such as clothes which they may receive. More of them buy feathers and horse hair. Some of them travel in caravans, others in spring cars and more on foot. Those travelling on foot go singly but those in caravans usually go in families or bands. At any of the local fairs the travelling people gather there and they deal in horses. When asked by the school master one day if he drinks; one of the travelling folk replied "I do, but I differ from the others when drinking". "I never fight over my drink".
  5. gnáthbhall (stair)
    9/28/2026 4:06:00 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Obtained from:- Jack Cashin, Ballingarry, Thurles, Co. Tipperary
    Obtained by:- Ena Fitz-Gerald, Ballintaggart, Callan, Co. Kilkenny. 'Candle Manufacture' Candles were made at Mr. Paddy Walshe's in Ballintaggart. The rushes were collected and plaited. They were then dipped in a pot of fat called tallow and stretched on a board to dry. These were called 'Rush Candles' and sometimes called 'Dip Candles'. The next candle was the yellow candle and it was made by the hand. The tallow was rolled round the candle and left to dry. These candles were called Tallow Candles.
  6. gnáthbhall (stair)
    9/28/2026 4:03:49 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Obtained from:- Messrs Fitz-Gerald, Ballintaggart, Callan, Co. Kilkenny
    Obtaned by:- Ena Fitz-Gerald, Ballintaggart, Callan, Co. Kilkenny Storm:- In the end of February 1903 there was a severe storm in this country. Trees, hay barns, houses and sheds were blown down all over Ireland. Several people were killed by falling trees. The number of trees blown down in the Phoenix Park alone ran into several hundreds. This night is still known as the night of the "Big Wind". Several trees were blown down at my home. Snow Storm:- About the tenth of February in the year 1935 there was a severe snow storm in this district. This storm began about six o'clock in the evening. Sheep and animals and several human beings were lost in large drifts. My father, mother and brother while returning home from Kilkenny at about 10. o' clock p.m. and travelled by motor as far as St Kieran's College. Here they were blocked by a fallen tree and they turned and travelled as far as Kilereene Lodge about a mile and a half outside the city intending to return by Ballykeefe but the snow being so blinding they were obliged to turn into a nearby house where they remained for the night. Some of the drifts were about five feet deep. At found five o'clock next morning it bean to rain and this thawed some of the snow. They left at about seven o'clock to return home, but
  7. gnáthbhall (stair)
    9/28/2026 4:00:50 PM
    ag fanacht le cinneadh
    There are four thatched houses and twenty two slated in the district. The land is good and the soil limestone. There is a limestone quarry in it from which the material is got for the making of roads, and there is also an abundant supply of spring water. There is a wood some distance opposite my home and it is ninety nine acres in area. It is called Mackin Wood. Several people emigrated from here to American in former times. The common familly name is Brennan as there are four families of that name living there, containing thirty people. There are two or three people over seventy in the district but none of these can speak Irish or tell stories in Irish. There are two houses which once were standing but are now reduced to ruins.
  8. gnáthbhall (stair)
    9/15/2026 12:06:10 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Cure - Place penny (preferably a butcher's penny - a very large one - of which there were odd ones) on flesh just below extremity of breastbone. On penny put 3 pieces of the very small candles in used long ago. Light them & place tumbler over them lighting. After a time the candles would be extinguished. The force necessary to pull off the tumbler wd. raise the bone. This was done on 3 successive
  9. gnáthbhall (stair)
    9/14/2026 5:09:46 PM
    ag fanacht le cinneadh
    running through Carew's estate and through the state of another landlord who lived in Loughkent. The landlord who lived in Loughkent sent a message to Carew to stop the people who were using the path going to mass and he would also prevent them of going across his estate. Carew replied that if it would be any short-cut for the people they could come in his hall door and out his back door. There are a number of thatched houses in my townland They are built in sheltered positions or in hollows in the fields because the mud walls of which they are build would not stand in a bad storm. There are two lime-kilns in my townland be where long ago the farmers used to burn lime which they put as manure in their fields.
  10. gnáthbhall (stair)
    9/6/2026 6:58:08 AM
    ag fanacht le cinneadh
    One day a man was coming along the main road from Clogheen to Burncout on horse-back. As he was coming towards the big hill named Log-an tSagairt he felt a queer feeling coming over him. His horse began to jump and sweat fiercely. He looked around him and to his amazement he a woman running after him. This woman's name was Petticoat lewis. She overtook him and jumped on his horse's back. He had a black-handled knife on his person and he drew it and stuck it in her hand. She said "Pull and stick it again". The man understood what she was going to do to him, she would kill him if he pulled the knife again. She then fell dead on the road. Afterwards she was seen on the side of Bay Lough. When the parish priest of Clogheen heard she was there he set out on his black pony. The priest's name was Father Shanahan. Some people in Clogheen wanted to go out with him but he would not allow them. When he reached the lake he did not see the woman but she came forth after a time. When he returned he told them he had banished her to the Red Sea to drain it with a tailor's thimble. Later the priest was out for a walk and a tree fell on him and killed him.
  11. gnáthbhall (stair)
    9/6/2026 6:58:08 AM
    ag fanacht le cinneadh
    One day a man was coming along the main road from Clogheen to Burncout on horse-back. As he was coming towards the big hill named Log-an tSagairt he felt a queer feeling coming over him. His horse began to jump and sweat fiercely. He looked around him and to his amazement he a woman running after him. This woman's name was Petticoat lewis. She overtook him and jumped on his horse's back. He had a black-handled knife on his person and he drew it and stuck it in her hand. She said "Pull and stick it again". The man understood what she was going to do to him, she would kill him if he pulled the knife again. She then fell dead on the road. Afterwards she was seen on the side of Bay Lough. When the parish priest of Clogheen heard she was there he set out on his black pony. The priest's name was Father Shanahan. Some people in Clogheen wanted to go out with him but he would not allow them. When he reached the lake he did not see the woman but she came forth after a time. When he returned he told them he had banished her to the Red Sea to drain it with a tailor's thimble. Later the priest was out for a walk and a tree fell on him and killed him.
  12. gnáthbhall (stair)
    8/23/2026 1:37:02 AM
    ceadaithe
    Seefin. Suidhe Fionn. Long ago it was said that a man whose name was Finn Mac Cumhall, stood up at the top of a hill and threw down a big stone and it kept going until it came to the brink of a river, It was said that the tracks of his fingers are on the stone and this is how it got its name.
    Killower. Cill leabhair. St. Patrick's books were supposed to have been found there. He came across from Killower to Kilbannon. Hawkgarrib is a big field where hedges and furs and all kinds of wild flowers grow all kinds of wild birds and foxes are to be seen in it. Pollbáin. It was said that there is a big hole in a field, and it is covered with white flowers and wild vegebtables. People got this as grazing land and they covered it in, and the people called it Pollbain even afterwards.
  13. gnáthbhall (stair)
    7/28/2026 1:01:53 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Social
    On Easter Sunday the local people vie with each other as to the number of eggs they are able to eat. On Xmas Eve the blood of the Xmas goose is boiled with bread crumbs and eaten for the dinner. On Shrove Tuesday, pancakes are made and eaten for the supper. This night is called “Pancake Night” On Good Friday up to 1914, no milk, butter or anything else were partaken of, only black tea and dry bread. On Michaelmas Day, the Michaelmas goose is eaten. On Martinmas Eve the blood of a fowl is sprinkled outside the door. The Wren boys travel from house to house on St. Stephen's day singing: “The wren, the wren, the king of all birds St. Stephen’s day, he was caught in the furze So up with the kettle and down with the pan Let us be gone to bury the wren.” The wren bush is gaily decorated with ribbons, with sometimes a dead wren tied to its top branch. The money gathered is divided between them or kept and used for a dance later on. Chalk Sunday, first Sunday in Lent. Unmarried people are marked with chalk on the back by jokers. On St. Bridget's Day crosses are made and worn. These are made from rushes. May Eve is called Phisogue night. People sprinkle Easter water at 4 corners of their farms to keep away evil. On November night. The dead are supposed to walk abroad.
  14. gnáthbhall (stair)
    7/10/2026 10:32:54 AM
    ag fanacht le cinneadh
    Michael Quale he did sind
    The perjured sots to fill their shots an' murdher all our min.
    Fifty rounds o'er grassy mound they fired down the glin, But terror spoiled their shoots an' they could not bore our skin; Says wan of the thieves, "Where is the priest, his house we will consume"; He saved their lives all in disguise as he sat in his room". Rouled in the mud med by their blood, if they could kill a priest, 'Twould be a consolation in
  15. gnáthbhall (stair)
    7/10/2026 10:31:09 AM
    ag fanacht le cinneadh
    the day on famous College Hill.
    "As the filthy scum began to run, each heart to terror yields,
    Over hedges, quicks an' briary puts an' more who tuck the fields, Our worthy few war firm an' thrue an' followed them ful pell-mell- If they had no place to hide their face I'm sure they'd run to hell. As word wint into town that they had no more ball, Ould Davie Short he fired a shot an' swore he'd kill us all; A box full of stone marbles
  16. gnáthbhall (stair)
    7/10/2026 10:29:26 AM
    ag fanacht le cinneadh
    and guns.
    Goin' thro' the town "Croppies lie down" was the very first tune they played; 'Twas their whole cry as they passed by "Where is the Ribbon Blade?" Our Irish blood begam to flow like any purlin' rill, We had a few did them pursue, who met at College Hill
    As it was their first engagement they held a hard attack 'Till we broke their swords and bayonets an' tore the Orange flags 'Twas wud the stoons we broke boones, an' made their blood to spill, Be rale fair play we gained
  17. gnáthbhall (stair)
    7/10/2026 10:25:23 AM
    ag fanacht le cinneadh
    Corners, carrying well-oiled
    blackthorn alpeens, which, by their appearance, you could assent, had not left the chimney since the last fair day of Killmore. Hilarious applause issued from many a tent opening, as some fair damsel danc- ed down a gay Lothario who had often prided of his prowess on that tented field, and loud huggars floated forth her gallent action on the sighing breeze But what of the sullen groups we have alluded to! Ask the local police officer and, if he is in good humour, he shall enlighten you. He has been
  18. gnáthbhall (stair)
    7/10/2026 10:24:10 AM
    ag fanacht le cinneadh
    forth on the breezes which seemed wafted from the different booths erected around.
    Paddy, Tom and Johnny, Aileen, Kate and Mary repaired, as if animated by one soul, to those haunts of pleasure they sought, where musicians of every grade and instrument were scraping and blowing, as if for dear life itself, with a well-battered turf beneath the proud feet of those ardent votaries of Terpischore who attended the fair for that purpose alone. But all are not disciples of this harmless god. Knots of men may be seen in quiet
  19. gnáthbhall (stair)
    7/10/2026 10:21:32 AM
    ag fanacht le cinneadh
    "keeper" that memorable night
    of the big snow in '67. If Mr. Johe Jones, R.M., were now alive, he also, could tell a tale of that unfor- gotten occasion, as, "Fall in" our Captain ordered us right well did we obey, "We Must leave Thurles' spires behind, before the break of day; On, on to frowning Keeper Hill haste! haste!" he madly cried, "Our Colonel wants his men to see in camp by morning's light." Soon, soon, we reach'd the bivouac, a little near Rossmore, Where many a fray and foray had Clan Fogarty before;
  20. gnáthbhall (stair)
    7/10/2026 10:20:24 AM
    ag fanacht le cinneadh
    immortalised, as it is in song, by our own never to be forgotten Kickham, for
    A maiden might sleep, the rough granite between, On its flower spangled sward 'tis so sunny and green. Just as you'll find in the stormied breast A place hot and warm where love might be guest. While Keeper Hill and Barnane, towering into ethereal blue behind us, bring our thoughts down to more modern days and efforts in Ireland's cause. Captain Joe Gleeson and Rick Burke are gone, but not forgotten, and, also, the men of Eliogarty, who gathered to the standard unfurled or
  21. gnáthbhall (stair)
    7/8/2026 2:53:19 PM
    ceadaithe
    It is then salted and washed again and the butter is put into rolls.
    The butter milk is left in the churn and it is given to calves and pigs, it is also used for making cakes. Mary Clancy. Oughterard.
    An Tiġearna Talṁan The land lords were nearly all Englishmen that came over to Ireland when the English captured Ireland and were here down to about fifteen or sixteen years ago. The land lords were the "Dorges" the O Flahertys"
  22. gnáthbhall (stair)
    6/24/2026 5:36:08 AM
    ag fanacht le cinneadh
    A circus woman lost her pony. It strayed to a farm near Newmarket and Mr. Fitzgerald composed a song about the pony
    I When first he came to Murphy's land it was in the evening late He frightened all the horses and made them jump the gate One was badly wounded the other lost his shoe There was some troubled caused by this lovely white and blue Chorus Whose pony is he? Is he yours or is he mine? I am getting dizzy watching Lizzy all the time John Murphy trained him Bill Sweeney grazed him
  23. gnáthbhall (stair)
    6/23/2026 11:41:12 AM
    ag fanacht le cinneadh
    There were many good mowers in this district about thirty years ago. Two or three men used go cutting hay and corn on hire. The best known mowers were, Bill Smith, his son Jim Smith and Jack Walsh. They used to go to the county Kilkenny in the harvest. They used take a binder with them always. The corn used to be cut in "sets" side by side. They were so used to each other that the scythes used to swing back and forward at the same time. The scythe-stone or scythe-board used to be carried in a little bag strapped on the back. They used to make very fine edge with the scythe-board which was made in the following way. Grease was rubbed on each side of a thin board about two inches wide and a foot and a half long. Then a special kind of fine sand was sprinkled on the grease. When cutting corn a "cradle" or a "bow" was used on the scythe to throw back the corn. These men used to cut nearly six acres in a day. Jim Purcell and James Morris were other good mowers. He used to work at McGraths of the Park. He used to lift a twenty gallon churn full of milk into the car without any bother. John Marnell of Balloghboy was a good fiddler. He won many prizes at Feiseanna. He was a good runner and jumper also. He won many prizes at sports for the long jump and the quarter of a mile run. Once there was a circus in the Fair green
  24. gnáthbhall (stair)
    6/23/2026 11:31:28 AM
    ag fanacht le cinneadh
    Ballingarry and the young boys of the district and one of the circus men were doing the hop-step and jump but the circus man was the best. They would not give it to say to the circus man that he was able to beat them all so they set for John Marnell* who buttoned his coat and cleared the best mark by a foot and a half. Nearly every man and woman was able to step-dance at that time. There used to be dancing masters going around teaching dancing. Jack Rourke and Thomas Kiely were the best known in this district. Reels, Jigs and hornpipes were the steps mostly taught. Seán Croke of Balloghboy was a famous runner and jumper. Everytime the hunt came to Ballingarry he used to follow it in his stocking vamps over hedges and ditches and was able to keep up with the horses every time. William Croke of Ballingarry is a great singer. He used to sing in it yet his occupation is a butcher in the village of Ballingarry. Andrew Bourke of Ballintaggart was a noted walker. He used walk five miles in three quarters of an hour. Robert Cormack of Boulea was a great walker. He used walk to all the fairs in Thurles, Kilkenny and Clonmel and back again. James Pollard of Tinnock was a great jumper. He used jump twenty five feet in a high jump*. John Brennan Boulea was a great dancer, he used dance reels
    *pole jumping over gates or fences
  25. gnáthbhall (stair)
    6/23/2026 11:31:28 AM
    ag fanacht le cinneadh
    Ballingarry and the young boys of the district and one of the circus men were doing the hop-step and jump but the circus man was the best. They would not give it to say to the circus man that he was able to beat them all so they set for John Marnell* who buttoned his coat and cleared the best mark by a foot and a half. Nearly every man and woman was able to step-dance at that time. There used to be dancing masters going around teaching dancing. Jack Rourke and Thomas Kiely were the best known in this district. Reels, Jigs and hornpipes were the steps mostly taught. Seán Croke of Balloghboy was a famous runner and jumper. Everytime the hunt came to Ballingarry he used to follow it in his stocking vamps over hedges and ditches and was able to keep up with the horses every time. William Croke of Ballingarry is a great singer. He used to sing in it yet his occupation is a butcher in the village of Ballingarry. Andrew Bourke of Ballintaggart was a noted walker. He used walk five miles in three quarters of an hour. Robert Cormack of Boulea was a great walker. He used walk to all the fairs in Thurles, Kilkenny and Clonmel and back again. James Pollard of Tinnock was a great jumper. He used jump twenty five feet in a high jump*. John Brennan Boulea was a great dancer, he used dance reels
    *pole jumping over gates or fences
  26. gnáthbhall (stair)
    6/23/2026 11:01:09 AM
    ag fanacht le cinneadh
    became alarmed on hearing the details knowing the poor car-man was held a prisoner. Tally-ho became "who". He turned his hunt-horse, went to the Barrack to release the car-man and compensated him the £1 for the loss he sustained, while Sian enjoyed his day's chase with the hunstmen. The hunts-man on discovering what took place, enjoyed it with shouts of laughter, and between them made up a sum of money for the hero of the day, Sian Roe.
  27. gnáthbhall (stair)
    6/22/2026 8:58:59 AM
    ag fanacht le cinneadh
    XV.
    One day as a man was digging in a field, he was not digging very long when he found a cows head. Next morning he went to look at his cattle, they were alright that evening. But next evening as he went to see they he found that one of the best cows was dying. He took her into a house, but she died a few hours later. In a few days after two more of his cattle died.
  28. gnáthbhall (stair)
    6/22/2026 8:53:35 AM
    ag fanacht le cinneadh
    XIV.
    One morning a farmer went out for his cows, he saw a hare amongst them. He put his dog after him and the ran into a hole in a cabin wall. As he was going in, the dog caught him by the leg. It was a woman who making pisógs in the form of a hare. She was in bed for a month sick.
  29. gnáthbhall (stair)
    5/16/2026 1:02:53 PM
    ceadaithe
    Bread was made from oats grown and ground locally. Nobody here remembers flour made locally. Ovens are not remembered as being in use, but remains of them can still be found.
    Bread in use was potato-cake Boxty bread and oat-bread. Potato-cake was made by kneading oat-meal and boiled potatoes together this was cooked on the griddle. Boxty-bread - was made by grating raw potatoes, and mixing it with oatmeal. Oat bread was made by mixing oat meal and boiling water into a thick paste and baking it before the fire on a gridiron, this was made of iron. Water was always used in the kneading process. Bread was baked every day except Sundays. A cross was marked on the top of the bread to let out the steam. Oven, griddle and gridiron were used in bread baking. Boxty-bread was the special bread eaten at Hallow-Een.
  30. gnáthbhall (stair)
    4/18/2026 12:58:17 PM
    ceadaithe
    Wakes
    1. The people used to give out pipes at the wake and when the people took them they said the Lord have mercy on the dead 2. At the wakes the people played a lot of games 3. The people made a cross of timber and put four candles on it to show light to the people at the wake Una Keaveny, From, Mrs. Kate Welsh, Clooncun.
  31. gnáthbhall (stair)
    4/12/2026 1:59:31 PM
    ag fanacht le cinneadh
    The leipreachan usually resides in a valley or glen. People say he is always mending shoes for the fairies. He wears a various coloured uniform and turned-up topped shoes.
    The old people say he is enchanted because he can make himself invisible. He changes his residence twice in the years, in May to his Summer residence, in November to his Winter residence. People say he has a crock of gold hidden but it was never found because he always has an excuse to draw away the attention of the people. Once a man caught a leipreachan and asked him for his gold. After deceiving him for a time with vain esccuses he told him it was beneath a certain oak tree. Without losing any time the man dug beneath the tree until he came upon a small grey box He opened it and found a piece of paper within on which was written, "Work for money and you shall have plenty."
  32. gnáthbhall (stair)
    3/29/2026 5:29:55 PM
    ag fanacht le cinneadh
    This takes us back to the fifth century A.D. St. Patrick coming in 432 A.D. It is generally held that the Celts did very little to disturb the religious life of the country and took over most of the Pre-Celtic shrines and feasts. If this be so it takes the City Festival back not merely to the fifth century A.D but to the fourth century B.C. when the Celts arrived. That the City Festival is at least 2300 years old is particularly certain and few competent to give an opinion on the matter would venture to question this.
    On a prior grounds we believe that the City Festival is possibly three times as old as even this staggering figure. Archeologists tell us that Ireland was inhabited by man at least 6000 B.C. A thousand years is ample time to allow our colonists to penetrate to Munster. Once they arrived in Munster we believe their religious insticts led them to come straight to the Dhá Chich Danann. The Goddess of Fecundity was the deity most homoured amongst practically all pagan peoples (certainly by our own pagan ancestors). The extraordinary shape of the twin peaks back of the City was bound to suggest to the veriest an ideal spot to erect a shrine to Dana the Mother of the Gods. On this account we believe that it is quite possible that the City Shrine goes back to 5000 B.C. and that the City Festival on May day may have been celebrated without a break for nearly 70 centuries.
    For 13 centuries long after the active opposition on the part of Christianity has ceased there has been a subtle opposition to the May Day festival. Thirty years ago Canon Walsh denounced it from the altar because of abuses as regards drink. More recently still an overzealous curate condemned it as it kept children away from school! (There should certainly be no school in Ráth Mhór Parish that day. Would
  33. gnáthbhall (stair)
    3/29/2026 5:25:58 PM
    ag fanacht le cinneadh
    With the abundance of its weighty fruits
    "When Credé's goblet is filled With the ale of the noble vat, There drop down into the cup directly Four apples at the same time, "The four attendants [distributors] that have been named Arise and go to the distribution They present to four of the guests around A drink to each man and an apple. "She who has all these things, - Within the strand and the flood Credé of the three-pointed hill,- Has taken i.e. [won by] a spear's cast before the women of Erinn. "Here is a poem for her, no mean present. It is not a hasty rash composition; To Credé now it is here presented - May my journey be brightness to her." O Curry adds: - "The young lady was, it seems delighted with the poem, and readily consented to become the wife of this gifted Cael; and this marriage we are told took place soon after. This happiness was however of short duration; for Cael was almost immediately called away to the great battle of Ventry Harbour where he was killed in the midst of victory, fighting against the host of foreign invaders. Crede hadd followed him to the battle-field and received his last sighs of affection for herself, and of exultation for having died in his country's cause. He was buried by his comrades on the south-side of
  34. gnáthbhall (stair)
    3/29/2026 5:20:24 PM
    ag fanacht le cinneadh
    and again near Abhe na Sceantán. It is 22' wide in some parts and the stone fences are 3 1/2 feet thick. At the narrowest it is only 16 feet wide.
    Átha A' Ríogh
    This is a disused path also leading from the Cathair and crossing the Beithineach Stream about 1/4 mile north of the point where the Bridle Path crosses it. Hence its name. It runs in zig-zag fashion and turns to the left on the right bank of the stream, where it runs to the public road. It is supposed to have been the path used by pedestrian on their sojourns to Cork City. The war raged all over the county with such intensity that the Government sent strong parties of Military to Kerry. Lack of information as to Volunteer movements was their greatest obstacle They could not believe that the members of the "Flying Columns" could find haven anywhere but in the mountain caves. With the intention of finding those Rapparees in their dug out a round up of the Paps was undertaken in a very large scale on the 6th June 1921. During the day of the 4th inst. news was received that a strong party of military were heading for Rathmore for the east; that another party had left Killarney and were moving in this direction. Later it was learned that a third party were on the move to Castleisland from Tralee. This looked like a round-up. But what district was the objective? The hills were expected but then on Sunday the eastern part arrived at Rathmore Forge Cross and turned towards Gniomh Go Leith. They camped at Cúm Wood and the party from the north had arrived at Gallan a halt a mile distant and within easy signalling distance of the other party. The movement of the eastern party to the north was a ruse to
  35. gnáthbhall (stair)
    3/29/2026 12:40:00 PM
    ag fanacht le cinneadh
    a bhí i ndán do.
    Chonacas fir agus mná óga ag faoileál thimcheall ina mbeirt is na mbeirt agus go ciuinn, réidh, leadránach. Pé rud a bhídís ag rádh le-chéile ní raibh ann acht cogarnach, díreach is dá mbeadh eagla ortha go gcloisfeadh aoinne na focail agus ansan na súile caorach a chuiridís ortha féin nuair do caithidís súil ar a chéile. Ní raibh fhios agam féin dé chúis ná dé chiall a bhí ag gabháil leis na geaitsibh seo, acht dar ndóigh, chaith cleas éigin (?) bheith ann nó ní bheadh siad go léir á chleachtadh comh dúthrachtach san agus gan stad gan staonadh, agus d'réir a ndeallraimh, chuireadar go leór réise ann agus bhaineadar mór-chuid aoibhnis as. Sin rud eile bhíodh ar siúbhal san áit cheudna ar feadh trí Dhomhnach i ndiaidh a'céile roimh lá an aonaig. Bhíodh acu fuireann fear as gach taobh na h-abhann chun 'cod' a imirt. Pé taobh a bheadh an chraobh acu dhá bhabhta as na trí is acu (s?)an a bheadh "an sway" an bhliadhain sin. Ní bhíodh aon chuaillí acu, ná cúl, ná cúilíní, acht ó "chlaidhe go claidhe" i n-aon t-slighe a bhféidir an liathróid do bhreith leo. B'iongtach millteach an cluiche é. Iomrasgáil, troid, "cos agus lámh". ⁊.c [etc?]. Budh rud coitchianta leath-dosaon fear do fheicsint ag bualadh abhaile gan teimheal de léine agus go minic an bhest chuirp gan cnaipe. Acht bhíodh a gcasóga gan aineamh mar ní bhídís ortha sa "troid". Níor bhféidir cur síos ar na hataí tar éis na troda fíochmhar san. Cuimhním go minic ar an am fadó nuair do chidhim uiam páirc an aonaigh indiu. Ag bualadh abhaile dúinn an tráthnóna san agus m'athair "maith go leor", d'iarr sé orm a n-íosfainn 'bun': (?) n-íosfainn 'bun', arsa mise, ar ais! "Dá n-iarrfá a n-íosfa lán fuinneóige díobh, bheidhfá níos giorra do'n marc", mar go deimhin bhíos sclocuithe leis an ocras.
  36. gnáthbhall (stair)
    3/29/2026 12:19:48 PM
    ag fanacht le cinneadh
    súl air agus mo chroidhe bocht im' béal le h-eagla, gur thugas strac-fhéachaint isteach i gcábán. Isteach liom. Bhí rinnce ar bun. M'athair ar dhoras ag cur na gcos uaidh go h-éadtrom aerach agus i dtiuin leis an bpíobaire. Tháinigh chúghan 'dhá chroidhe' nuair d'féideas teacht suas lem' athair agus é gan sgáth gan eagla, agus iad so láithreach á spreagadh agus á ghríosadh chun rinnce, agus tá fhios ó shoin agam gur maith an sás babhta a dheunadh é ar shon go rabhas ró-óg an lá san chun san do thiuiscint. Nuair do cuireadh as anál é, stad de'n rinnce agus mar an raibh bualadh bas sa chábán san tá an t-éitheach agamsa.
    Bhí firín beag i measc so sa rí-rá, agus bhí i na láimh bodhráinín ceoil. Thóg m'athair uaidh é. Chuir sé órdóg a láimhe clé isteach i bpuillín a bhí gearrtha amach ar imeall an mhéisín ceoil so. Séideadh suas port agus le méar fada na láimhe deise m'athar baineadh ceól agus glór as thóin an mhéisín sin. Tar éis sin, luigheadh isteach ar amhránuidheacht agus budh chosamhail le comórtas a bhí ar bun. Toghadh amhránuidhe as gach taobh de'n abhainn agus sar a cuireadh deireadh leis an gcomórtas bhí fuireann as gach taobh agus gan ó aoinne-acu chun bhrúchtaidh amach acht "gaoth an fhocail" bhí an oiread san faobhair ortha chun an craobh bo bhreith leó. Do phreab i lár an ghleó so agus gan cuireadh gan iarraidh, do ghluais gach duine amach as an cábán, amach ar pháirc an aonaig. Cad a bheadh ann ach fear agus a chasóg á tharraint i na dhiaidh aige ar an mbán. Bata deilgneach droighnighe greamaithe go dtocht ina láimh dheis agus é ag bagairt cuireadh cuiridh ós árd ar ¸a¸de'n t-sluaigh seasamh ar carball a chasóige. Glacadh leis an gcuireadh sin go fonnmhar tapai(?) agus ní h-amháin gur chuaidh an fear bocht san abhaile gan casóg acht is iongtach an sgéal é má bhí luath cos nó lámh aige tar éis an láimhseála
  37. gnáthbhall (stair)
    3/29/2026 11:59:40 AM
    ag fanacht le cinneadh
    Tá leath-chead bliain ann anois ó bhí an t-aonach sa cheanntar seo i bparóiste Midh Deoilge, i lár na nDéise, atá sé suite agus ar bruach abhann na Fionn-uisge. Sa Bhealtaine a beadh lá an aonaig. Is cuimhin liom go rabhas féin ag an aonach deireannacg seo. Thug mo athair cead dom dul leis mar bhí le díol aige sean-ghabhar mór, bán, maol. Bhíos acrach chun aireachas do thabhairt don maol. D'oir so do mo athair mar bhí rud beag dúile sa mbraoinín cruaidh aige chun a mhisneach agus a croidhe do choiméad ar boradh agus dar ndóigh budh mhaith an fheudáil chuige sin é. Ba mhinic budh phráidhmneach bolgam den drúichtín mar budh sholéir do dhuine a bheadh láithreach a chidhfeadh na ciotrainní, na h-achrainní, na iomrasgáilí agus na hiarrachtaí treuna, calma a thugtaoí fé chloiginn a chéile do chur i na bhfiar le neart phléascaidh leis na mbataibh dhroighinn a bhíodh á righniughadh sa t-simné ó cheann go deireadh na bliadna.
    Tar éis mór-chuid duaidh dh'éirigh lem' athair an gabhar do dhíól ar trí is raol acht amháin trí-pingne 'luck pinny' do thabhairt uaidh. Tá fhios agam anois go raibh an gabhar bocht san chomh-aosta le 'Bóthar Eóchaill' agus 'Bety an Chnagaire' a bhíodh againne i gcómnuidhe airthi mar ainm agus dar ndóigh ní gádh ceist do chur i na thaobh. Im thráthnóna tháinig fear mór fiadhain stuacach (chun?) seanncum do d'fágáil óm' athair acht ní fheadar cad é an crann sparainne. Bhí sé "ag baint fóidíní" buailte nuair a thug mo athair fogha idurchar (af_c?) agus dh'éirigh leis é chur á thomhas féin ar fhleasc a dhroma. Nuair a bhí sé ar lár aige as go bráth lem' athair agus d'fág mise ar crith le uathbhás agus sceimhle. Bhí fonn ar mo chosaibh féin stailc do ghlachadh acht chomh luath is do éirig liom iad do mhealladh chun bóthair as go bráth liomsa leis ar thóir m'athar acht ní bhfuaras leagaint na
  38. gnáthbhall (stair)
    3/28/2026 11:52:21 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Another idol was worshipped by the natives around the city when May Day came round. There are piseóga go leor told of and how people in these old times had most unaccountable ideas of milk and butter. The inhabitants made a big fire and drove the cattle through it May Day to honour Beal Teine.
    Once while the "churn" was making in one house there an old man called and lighted his pipe with a cinder. After he went they were unable to make the butter and for many weeks they experienced the same failure. At length a priest was called and they made another attempt and who came in but their old man friend and went to light his pipe a second time. The priest ordered him throw that cinder in the churn and instantly big lumps of butter appeared. All these stories were connected with Crobh Dhearg's smacht ar na smearóidí.
  39. gnáthbhall (stair)
    3/28/2026 11:50:41 PM
    ag fanacht le cinneadh
    This "city" is situated at the foot of the mountains "Dá cié Danann" and is greatly famed in Kerry and most of Cork. True there are no grand buildings no hotels or imposing structures - yet there is a lot to be said by Kerry and Cork people concerning it. There are no rents, rates or taxes to be paid by the inhabitants of this "city" nor to be seen there only 18 or 20 cabins, heaps of stones and a blessed well.
    Paddy Counihan from the "Gap of the City" as he styles himself officiates every May Day and fills bottles of water from the well but charges two pence per measure.
    According to most reliable accounts Crobh Dearg either lived here or blessed the well and thousands of bottles of water leave this place every every all to be given to drink to cattle. She is said to be a near relative (some say sister) to Lotearan (Cullen) as well as a close relation of Naomh Gobnait Baile Mhuírne who lived some time in the 6th Century. Crobh Dearg as well as Lotearan was believed
  40. gnáthbhall (stair)
    3/23/2026 11:18:47 PM
    ag fanacht le cinneadh
    an treasgairt dhéanfaidís. Ingiorracht de mhíle de pháirc an aonaigh tá áit , glaodhann siad an Mhoing air. Le linn bobhta árd bpighin le bataí dos ná mháireach bhí sean mhná no Noingne bailighthe isteach idtigh comharsan agus iad ag seanchas ar an mbobhta. Bhí duine des na sean-mnáibh agus níor tháinigh focal aiste acht ag éisteacht leis an gcuid eile. "Dhe Mhuire" arsa sí sa deire "sibhse ag trácht ar bpighean ná raibh mé féin ag triall suas ar an aonach i dteannta an eadortha, bhí mé faid dhá pháirc ó pháirc an aonaigh nuair d'airigh mé an teiligh agus an bualadh bpighin, stad mé ag éisteacht agus d'aithin mé buillí dorna cruadha Sheáin amach ón méid a bhí ann ar fad". B'é duine Seán ná a mac féin. Bhíodh cábáin ar an aonach san, doraon díobh tré pháirc an aonaogh. Cabán óil ann, cabhán agus crúbíní muc ann, cabán eile agus té agus cóireacha (uisce?) le fághailt ann.
  41. gnáthbhall (stair)
    3/21/2026 7:44:38 AM
    ag fanacht le cinneadh
    Dermot Buckley sometimes called the Brickalock was one of the last of the Rapparees. He was the son of a farmer who lived in the northern part of the parish of Carrignavar.
    He was born about the year 1690 and during his boyhood was gentle and unoffensive. When about the age of eighteen he worked for a farmer near Whitechurch. A pedlar who sold tobacco passed by and Dermot asked him for a pennyworth, but the pedlar would not sell less than two pence worth. Dermot having but the penny told him to measure two pence worth. Two pence worth in those days went round the body of the buyer. Buckley took the round of his body, made two halves of it and then threw one piece to the pedlar and kept the other and gave a penny to the seller. The pedlar at once set off for Cork and reported the matter there. A warrant was immediately issued against Buckley on a charge of highway robbery. In a few days as he was at work in the fields he saw the pedlar again.
  42. gnáthbhall (stair)
    3/17/2026 3:25:46 PM
    ceadaithe
    I bparaiste Chathair Lios trán ibhfoisgeacht dhá mhile go Áth Chinn atá teampull Domhnach Phadhraig agus sé an fáth a dtugtar Domhnach Padhraig air mar rinne Naomh Padhraig teampull ann.
    Nuair a bhí sé ag deanamh an teampuill tagadh oil pheiste amach as loc - aichid agus do leagfhadh sé an méid oibre a bheith déanta ag na fearaibh gach oidhche. Dubhairt Oisín le Naomh Padhraig "dá mbeinn i mo neart mar bhí mé beadh agam cé atá a leagadh na hoibre. Fuair Naomh Padhraig Ó Dhia Oisín a chuir in a neart mar bhí sé nuair a bhí sé óg. Chuaidh Oisín a fairear an obair san oidhche thainig an oil peiste agus bhí
  43. gnáthbhall (stair)
    3/16/2026 4:49:22 PM
    ceadaithe
    Tá sgéal agam faoi poll atá i n-ár ngort sa' mbaile agus cuirtear "Pol Bán" air. Níl an poll ró-mhór acht tá sé go deas glan. Ins an am fadó bhíodh clochaí bana thart timcheall an phuill seo. Ó'n lá sin go dtí an lá indiu cuirtear "Pol Ban" mar ainm air. Timcheall se céad bliadhan ó shoin bhí teach i n-aice leis an bpoll seo agus cuireadh "Teach Bán" air már bhí se in n-aice le "Pol Bán".
  44. gnáthbhall (stair)
    3/16/2026 4:43:51 PM
    ceadaithe
    Paidir nuair a dhuisighim ar maidin.
    Míle buidheachas do Dhia thug slán ón oidhche mé go dtugaí tú slán ó'n lae mé. Paidir tar éis ár mbéilibh Míle moladh mór agus buidheachas agus altú leat a Rí gheal na grásta Ar son son na bheatha sin a thabhairt dúinn go dtugaí tú an bheatha shíorruidhe d'ár n-anam agus Amen. Paidir tar éis bheith ag caitheamh tobaic. Seacht lón reilc pádhruig túmba Críosta brat brídhge go beannacht dílis dé le h-anam na marbh. Na léachtaí gainimh ar an tráigh na ribe féir ag fás, go beannacht dílis Dé le h-anam na marbh. Paidir ag coiglint an teine. Coiglíghim an teine seó
  45. gnáthbhall (stair)
    3/11/2026 5:24:41 AM
    ag fanacht le cinneadh
    his paw on it. This girl came in and she gave in bad money and the dog put his paw on it. When the girl went home she told her sister about the dog. She told her to bring back the dog until she would see him. When the girl brought back the dog, her sister told her that it wasn't a dog at all, but a man, and she told her the rest of the story. Then the girl changed the dog into a man and gave him a bottle and told him to sprinkle what was in the bottle into his wife's face, and that she would change into a horse. The man did so and the wife changed into a horse. He said that was why he was beating the horse.
  46. gnáthbhall (stair)
    3/11/2026 5:18:18 AM
    ag fanacht le cinneadh
    Once upon a time there were two men named Seáinín and Páidín. One day they were having their breakfast together. Páidín and Seáinín had eggs for their breakfast. Páidín saw that Seáiníns egg was rotten and there was a chicken in it. Páidín told him to slug it up quick as he could or he would be fined for having meat for his breakfast.
    Written by: Mary Kate Gibbons, Meeltrane, Cloonfad, Ballyhaunis Co Roscommon.
    Told by: John Gannon, Meeltrane, Cloonfad, Ballyhaunis Co Roscommon Age 80
  47. gnáthbhall (stair)
    3/10/2026 8:50:24 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Oh. Napoleon's army going into Rome
    To the mind would flash when the youths came home, With green bows waving o'er sweet toned bands, And the people cheering for the grazing lands.
    Oh! here's to Scariff, Bodyke and Quin, Tulla, Feakle and Spancilhill, The Tradree men, and all true friends, That filled the war chest for the youths defence. Oh! here's to Oatfield, Kilbane and Truagh, Killmore and Bridgetown and Killaloe, The Mills, Kilkishen, the cause did crown, And they near burst the war chest in Limerick town. On behalf of the youths from the Broadford glen, Everlasting thanks to all maids and men, Who helped their defence by their word and hand, In the noble fight for the grazing land. Young Donlon and Sullivan are fresh and fair, Their names are legion on the hills of Clare; And the grazier surrendered the grazing lands, Now, for Home Rule sake, let ye all shake hands.
  48. gnáthbhall (stair)
    3/2/2026 5:11:27 PM
    ag fanacht le cinneadh
    Once upon a time two men were asked to a dance. There was a wake the same night and they didn't know what to do. And one of the men said that they would spend a couple of hours at the dance and the rest of the night at the wake. So they went to the dance and stayed until midnight. On the road there grew an alder and as they were coming near it they say a big black dog jump out from it and roll on the road.
  49. gnáthbhall (stair)
    3/2/2026 4:43:13 PM
    ag fanacht le cinneadh
    95
    pot with every alternative layer of Alder branches and wool until the pot is full.The alder branch possesses an acid or sap which usually makes a sort of brown colour which when applied as a permon [person?] coat prevents any other coat from fading.This wood is not usually obtained and while it is rather a useless shrub of stunted growth and originally grown on the edge of a lake.In order to procure it it had to be taken by stealing it at night or at a time when the lord of the manor or his servant were not about.if caught it might be a month in jail.They usually went across the Shannon in a small boat and brought all they wanted .Im sure things are changed since 1878 and one would not steal alder now.When the water boiled for some time slowly,the wool was taken out and dried in the sun,teased and pulled apart again.The sulphate of iron,logwood was boiled till a good black is obtained and the wool is again steeped or boiled in it.Some of the white wool was left as it natural colour .Some more was dyed blue more or less according to the taste of the people of locality.The whole wool blue,white and black was dyed together and teased to free from lumps and blend the colours into a dark grey.Formerly this was carded at home by two small cards or boards with a number of wire teeth with handles.The wool was placed in handfuls between two boards and
  50. gnáthbhall (stair)
    2/27/2026 1:06:39 AM
    ceadaithe
    ben-weeds for horses. In olden times the children would have to have salt and mead on their heads to keep the fairies from harming them. Fairies were supposed to take people away to their forts and sometimes left "changlings" in place of the child or person taken. People believed that the tongs should be placed over the cradle when the child is sleeping alone as a precaution against fairies harming the child. It is also believed that if the tongs is put over the "irons" by the fire, the fairies cannot enter the house. Red ribbon around the cow's horn keeps the cows safe from fairies. When we bless ourselves with holy water the fairies cannot harm us.
    Also we are told that fairies used to shoot cows, when the cows would "graze on a "gentle" spot. We call a place "gentle" when it is supposed to belong to fairies. A "shot" cow became weak and would not eat. There lived in this district a man named Denis Kelly in Belure, who could cure a "shot cow". He was always sent for when this happened. When Denis came he measured the cow and found where she was "shot". The cure was the "coom" (or black) off nine pots and nine grains of shot from a flask (ammunition holder) for a muzzle loading gun. This shot drove out the fairy shot and the cow became well again. There is a fairy fort in Dan Mc Laughlin's land in Glenagivney and very often fairies were heard singing, clapping, drilling and churning in this place. William Mc Laughlin is supposed to have seen the fairies here quite recently. This
  51. gnáthbhall (stair)
    2/24/2026 11:52:18 PM
    ag fanacht le cinneadh
    There is an old story about a part of the Kilmoganny road called the Merrydance.
    Years ago there was a Curet and a parson in Kilmoganny. The Parson was a very proud man and used to go hunting with all the gentry. In those times priests were scarce on the hunting field the Protastants did not want them there in them times. This day the priest went out hunting and the parson passed ugly remarks to the Cathalics about the priest that they had, he said he was like a little dancing master. The people told the priest what he said about him and he was angry. One day the priest and the parson happened to meet coming along the road. At a certain part of road the priest asked the parson what he had said about him and the preist told the parson to stand out before him and let him see if he were a dancing or master or not so the priest put the parson dancing and he could not stop so that part of the road is called the merrydance yet.
  52. gnáthbhall (stair)
    2/15/2026 2:21:29 PM
    ceadaithe
    Leigheas
    Ceirt easpaidhe:- Píosa ceirte atá sa gceirt seo agus déantar í le píosa ceailiocó agus fuil dhá dhreoilín déag a chur ar an gceirt sin. Caithfidh na dreoilíní a bheith as dhá nead déag. Is féidir leis an gceirt easbaidhe chuile chnap [chrop] a leigheas acht an cheirt a chuimilt trí h-uaire den chnap [chrop] Dé Luain, trí h-uaire Dé Céadaoin agus trí h-uaire Dé Luain arís. Faoi cheann tamaill 'na dhiaidh sin tiocfaidh an cnap [crop] ar gcúl nó pléasgfadh sé.
  53. gnáthbhall (stair)
    2/7/2026 1:07:22 PM
    ceadaithe
    an oidhche na dhiaidh sin do bhí an gaduidhe chun teacht arís.
    Do tháinig sé chomh maith agus do connaic sé an feirmeóir na luighe na codhlad in aice le poll na prátaí agus do rith sé go hana mhear ar eagla go cídhfead an feirmeóir é. Do connaic an feirmeóir é ag dul thar claidhe agus do rith sé go hana mhear na dhiaidh. Níor aithnig sé é in-aon-chor mar do bhí a dhrom leis agus é ag rith chómh mear is d'fhead sé é. Do bhí sé ag rith go dtáinig sé go Cnuic-An-Lubhair agus geallaim-se chun ná raibh aoinne acha go maith chun rith an uair sin mar do bhíodar ar saothar agus ní ionghnad san mar do bhíodar tréis rith ó Cluain Droichead an uair sin. Do chuaidh sé tré cnoc i gCnuic an Lubhair ansan.
  54. gnáthbhall (stair)
    2/7/2026 1:01:03 PM
    ceadaithe
    curtha suas arís aige idtreó na beadh fhios ag ainne ar maidin cár ghaibh rian an chapaill.
    Do bhí fhios ag Naomh Gobnait go raibh sé tagarithe ann chun na córacha do ghoid agus le na cómhacht do chuir sí measgán mearaidhe air, idtreó go raibh sé ag gabháil tímcheall an teampaill go dtí go dtáinig an lá air.
    Mar sampla air do gearradh amach a phictiúir ar fhalla an teamhpaill, agus tá sé go soiléir le feisgint ann fós sa pinniúir thoir. Is amach a' cloich do gearradh é. Tá poll sa phinniúir thiar agus istig sa pholl san tá bola cómh chruinn i gcóir leigheis. Tá sé ceanglaithe de chloich acht ní raibh tráth go dtí go rug
  55. gnáthbhall (stair)
    2/7/2026 12:21:20 PM
    ceadaithe
    Some interesting legends. St. Gobnait lived in the sixth century and she is thought to have died in or about the year 600. She was a contemporary of St. Abban, who was the son of Mella, sister of St. Kevin of Glendalough. St. Abban, when journeying to Eoghanact, Lough Lene, found St. Gobnait and community of women in the practice of prayer and fasting at the now ruined oratory, also teaching and converting the semi-pagan people of the surrounding districts. On seeing and hearing this he was so impressed by her zeal and holiness that he by virtue of his authority appointed her prioress of the community just as he had done previously.

    St. Conehera at Killeagh Co. Cork. Very little is known of the life of the saint but Colgan in his history of the life of the Irish saints says that her acts were extant in his time. The annals of the Four Masters and other ancient manuscripts say that she was of Connaught extraction, of the race of Connaire Mor, King of Ireland. Others would have her to be a Leinster Princess. The Very Rev Dr. Lanigan says she was a native of the south. For this assertion he gives no authority. Smith the Protestant historian of the Co. Cork says she was of the family of O'Connor, Sligo. While a late P. P. of the parish in a foot note on a photograph of her image says in language of rather a sublime
  56. gnáthbhall (stair)
    2/7/2026 8:51:01 AM
    ceadaithe
    The name of St Gobnait is held sacred throughout the counties of Cork, Kerry and Limerick and mention of her name and fame may be heard in other adjoining counties. Her feast day is a public holiday, particularly in Ballyvourney.
    Another holy well dedicated to the memory of St Abban is situated close to Gortnatubrid. This saint was a contempory of St Gobnait, who travelled far and wide abiding for a time in Ballyvourney where he assisted Gobnait, and spending the evening of his years in Wexford where he died.
    It is said that Gobnait heard the tolling of his funeral bell in far away Wexford when he was being laid to this well-deserved rest. A few boulders surrounding St Abban's well in Ballyvourney marks the site of his church while some writing in the ancient Ogham script is also found inscribed on a nearby stone.
  57. gnáthbhall (stair)
    2/3/2026 8:57:30 PM
    ceadaithe
    Here is a wonderful story about a Mermaid. The events of this story happened in Morville many years ago. A fisherman was coming home in the early hours of the morning from a night's fishing. He saw a lovely girl sitting on the rocks combing her hair. He came quietly up behind her and caught her. She tried to get away but the man held her fast. He took her home with him and took off her the slough or mole which covered her. This slough or mole was a covering made of skin which was shaped that the upper part was the shape of a woman and the lower part the shape of a fish ending in a long tail. The slough could be put on or taken off: When the lady had it on she was a mermaid and could swim through the sea. When it was off she must remain on land as a girl.
    This mermaid which the fisherman caught remained with him in him in his house. She could not go back into the sea as the man had hidden
  58. gnáthbhall (stair)
    1/30/2026 5:26:10 PM
    ceadaithe
    There was a man in it and he had three daughters. The three got married and they made a bet to see which of them would be able to make the biggest fool of their husbands. The lot of them went to town one day, and got drunk and whatever reckoning was in it was left unpaid and which ever would be able to make the biggest fool of their husband she'd be free and the other two should pay. The got ready for going home after the day in town. One couple however delayed and she said to him you won't go till you take another drink its seldom we are in town together. She made him take another drink and he fell drunk and then fell asleep. He was lying on the side of the ditch. When it was dark an old beggar man came along. He had very bad clothes and carried a tin can in his hand. He saw the man who was better dressed than himself, and he took some of his clothes and put them on him-self, and he also put some of his own on the drunken man, and left his can by the drunken man's side. When he awoke and took the can and no lid and noticed his bad clothes he went home. He knocked at the door and would not be let in. Tisn't I that is in it at all he said to himself. He had a horse that was grazing in a field near the house. Any time he would call the horse he would come to him. He went to the stile in the wall and called his horse. The horse came, but just when he got near
  59. gnáthbhall (stair)
    12/26/2025 2:28:24 PM
    ceadaithe
    Contd
    that time.
    Francis Corely got from: Thomas Hussey Scotland Glenamaddy Land Lords The Land Lords in this place long ago were The Browns, Hyacinth, Darcy, and Vasey. Darcy and Vasey lived in New Forest and Browne lived in Mountkelly. Browne lived about sixty years in this place. He was a great tyrant. He used to put the people out of their houses, when they would not be able to pay the rent. Some of them used have to go to foreign lands. There was soup allowed for
  60. gnáthbhall (stair)
    12/20/2025 5:21:52 PM
    ceadaithe
    in Killybegs can cure a sprain. He gets up in the morning before the rising sun and makes a circle. He goes around the circle three times and while he goes round he makes a plasters of blood and erbs. This plaster is supposed to cure a sprain.
    Writer of above:- Maureen Mc. Granaghan,
    William St., Raphoe, Co. Donegal. 17/12/37
  61. gnáthbhall (stair)
    10/21/2025 12:26:41 PM
    diúltaithe
    Every Christmas an old man goes around from house to house selling pictures, badges and medals. His name is Pat Moore from Ennis. He comes in the Ennis bus as far as Lisatunna Cross. There he goes as far as Peterswell selling the things
    About five o'clock in the evening he returns and goes away in the bus again as far as Gort. He stays there during the Christmas, and goes to a different part of the country each day selling his wares.
    Mary Tannian, Lisalunna, Gort. Dollen Higgins. An old woman one time, named Dollen Higgins, used visit Killàrlàn every month. She used have old rags around her legs and she carried her bed on her back. She would get lodging from the people around and usually slept in a ''shake down'' in the kitchen corner. If anyone asked where she slept the night before she was careful not to make him much wiser.
  62. gnáthbhall (stair)
    10/13/2025 8:20:38 PM
    diúltaithe
    out a sunny day. A stitch in time saves nine. Look before yo leap.
    The last straw brakes the horses back. If you don't sow you won't reap. If you grasp too much you'll loose all. Think twice before you speak once. Pat Maguire There is a holy well in Kilbannon names St. Patrick's well. The people visit Kilbannon on the last Sunday of July. When St. Patrick came to Ireland the first place He prayed was in Kilbannon and the print of his knees are there yet. There is a well in Blindwell and it is from that well Blindwell got its name. Pat Maguire.
    A Funny Story One night as a man was coming home from his visit he had to pass a hill where fairies were. He went across the fields to avoid passing the hill. He crossed a ditch of bushes and when he came inside the ditch he found
  63. gnáthbhall (stair)
    10/13/2025 8:03:00 PM
    ceadaithe
    Two (or three) beggars call to our house. They do not come very often and they ask for eggs or coppers. They are harmless creatures and very odd. They like to call specially to houses where there are returned Americans and they are considerably annoyed if they do not get a good "charity" from them. One old man says a decade of the Rosary aloud in a droning voice when he gets something. Some consider him religious and others think him a great hypocrite. The old woman gets tea in a great many houses, but she always says she doesn't like much tea. She is very fond of telling sensational news. Each of these gets lodgings in some particular house and when they have a good number of eggs collected any day they sell them in some shop and buy some loaves, groceries, which they bring to their lodgings and leave them there.
    There are several families of tinkers who come round here frequently. They camp in waste ground at the wood or in the bog. They stay about a week in each district. The men work at their trade
  64. gnáthbhall (stair)
    10/5/2025 8:36:47 PM
    ceadaithe
    was appointed then and remained until dismissed for his drunken habits (He went to U,S.A and returned and bought a form at Coolrain,where he died).
    3rd NÍ; Mrs Power was next appointed. Her husband was teacher in Camross. Bothe these were dismissed by Fr,O Shea. They refused to leave residence which was attached to old school.P.P has to get order from the Courts to evict them. (They went to England,Power is supposed to have committed suicide.) 4th N.J; Mrs P. Maher next succeeded and her husband Patrick was a most successful principal teacher in Camross. Uro Kate Maher retired on Pension in 1922.
  65. gnáthbhall (stair)
    10/5/2025 7:22:06 PM
    ceadaithe
    Don't talk about partition or feud or strife or spleen
    Cast care away and come to day to the races of Raheen. Have you ever seen that pretty spot, In sight upon the hill, With meadow-lands lying down below Where all is calm and still. II It once a prosperous village stood, With shops and mirth and green, Till tyrants rod came o'er the sod, And left another scene. Unfurl your banner boys again, The Orange, white and green And come with martial steps and gait. To the Races of Raheen. From Camross Hill to Dunamaise, And round by Clonaslee. Fill up the ranks and march ahead, With joy and pride and glee, You won't forget the day, You ha've spent, and the pleasures you have seen, 'Neath scented oak and scycamore, To the Races of Raheen. Raheen = Co Leix.
  66. gnáthbhall (stair)
    7/10/2025 7:51:58 PM
    diúltaithe
    doing so the two old men told them that they could not move. One of them struck them with his fairy wand and they were turned into fairies. After that several people went up to look if they would see anything but they did not.
    Told to Michael Toher of (Clonbrock?) by Thomas Murphy aged 20 years of Middleton.
  67. gnáthbhall (stair)
    7/10/2025 7:46:13 PM
    ceadaithe
    Once upon a time there was a man who had one son. The boy was about ten years of age, and he was a cripple. He was always tormenting his father and mother, and telling them what to do about the house. One day the man was going to the forge to get a spade fixed by the smith. Before he left the house the cripple told him to put the threddle on the left side of the spade. The man told the smith what his son had told him. The smith asked him what kind his son was. He told him that he was ten years of age, and that he never walked. The smith said that that child was not his own son, that he was a fairy child. "When you go home" said the smith, "the child will ask you if you heard any news, and you can say that such a fort is on fire". When the man went home the boy asked him if he had heard any news. The man threw the spade on the floor and he said that a certain fort is on fire. The boy jumped out of the cradle and ran out the door saying that his wife and all his children burned.
  68. gnáthbhall (stair)
    6/14/2025 4:53:06 PM
    ceadaithe
    Dust in eye:-
    1. Go out on a windy day, look up towards the wind and dust will come out. 2. Hold a cup of boiling water under your eye and the steam will take out the dust. (See end of cures for dust in eye.) Sty in eye:- 1. Get nine gooseberry thorns growing on the same stem and point them to the eye nine times, saying each time, "Glory be to the Father, and to the Son, and to the Holy Ghost." 2. Wash with cold tea. Warts:- 1. A Snail was rubbed on warts, then fastened to a thorn. As the snail withered as did the warts. 2. Limestone water:- If you get a drop of water in the hollow of a stone without looking
  69. gnáthbhall (stair)
    5/29/2025 11:14:34 AM
    ceadaithe
    There is a field in Mrs. Treacy's land in Templemore called the "Master's Meadow" When Master Dargan was alive he used to take hay there every year.
    A field of Mrs. Russell, Templemore is called the "White Meadow". Every Summer it is covered over with white daisies.
  70. gnáthbhall (stair)
    5/22/2025 1:55:42 PM
    ceadaithe
    There lived in Granagh Castle long years ago a cruel witch. When people passed up or down the road she sent some of her servants after them to slaughter them. When boats passed the river she sent out servants to drown all who were in them and to take all the money they had off them. When she commanded her servants to do this she put out her head in a small window. If she saw priests, nuns, or monks, pass the road she persecuted them more than the ordinary people. At this time there lived in Kilmacow a priest who said if she ever put her head out in the window again she would never put it in again. One day this priest went down to the Castle. It so happened that a boat passed down the river and at that moment the witch pushed her head out. When the priest saw the witch he said some prayers and immediately horns grew on her head. She stayed there for days and nights until she died. That was the end of the witch.
  71. gnáthbhall (stair)
    5/22/2025 1:24:49 PM
    ceadaithe
    a green creeper which grows on some houses is called house-lick and is used as a cure for sore eyes. It has a very thick leaf out of which juice is squeesed and then applied to the eye while saying "Cure of Cureable " three times
  72. gnáthbhall (stair)
    5/14/2025 10:05:52 PM
    ceadaithe
    in this parish for over 30 years erected the three marble altars and the stain glass window.
    The school was built near the church in 1831 by local funds. The first teacher was a Mr. Forde he was suceeded by Mr. Delaney who was father of the present teacher (now, who is) Miss Delaney.The plot on which the church and school are built, is a freehold, it was given by the Hunts who were the first land-lords in this district. The village of Newbirmingham was built by the Hunts. They called it Newbirmingham, because they thought it would be a great manufacturing village like Birmingham in England, and because there are coal-mines in the Slieveardagh Hills which are South-East of the village. There was a hotel and a jail and a police barrack and a soldiers barrack in the village long ago. But nothing is left of these buildings now but the ruins, and old people say that the village was very beautiful after being built. There is a sun-dial on the Soughern gable end of the church. This was made by
  73. gnáthbhall (stair)
    5/10/2025 8:43:30 PM
    ceadaithe
    An fiadhaidh thar dlíghe
    Tá céard bhréagh mara agam
    Mar a dtigidh aon phráta Mo ghadhar is mo ghunna go dialann-se lán leó An chearc uisce is a pitirisg ag tuitim le fanaidh An lacha is a bárdal ar lúinn na biorraidhe II Eist! arú thaineamh sa ghala na cáin mé Is imtheóchaidh mé amáireach do na conndaethe síor-síos Is tógfad mo chapaill síos go Póirt Láir Is díolfad ar cháird íad ar fearaibh a' bhaill III Dá bhfaghainn mo chuid airgid beartuighthe im láimh Is da bhfaghainn mo bagáistí ceangailte ar luing Thar a seóladh aon anniar sa bhodí clíathanach Go rachadh thar sáile dún ceangail le'm mnaoi. ………………………….. Deoch uisce sedan caoire, deoch fíon arsan gabhair Greada fheaseógach mealach, dúbhairt an caoirín leis an ngabhar.
  74. gnáthbhall (stair)
    5/6/2025 9:01:21 PM
    ceadaithe
    On November night long ago the people had more customs than now. These are a few of them. A person would get some lead and put in in a tin on the fire to melt. When it would be melted he would pour it through a key into a basin of cold water and whatever object it would indicate the profession he would follow. For instance if it formed a saw that would mean that he would be a carpenter and so forth. Some of the boys and girls would go into a neighbour's garden and pull some cabbage and bring it in to the house and hang it up. The first person to come in would be the future husband or wife of the person who pulled the cabbage. A number of young people used to go out to a field. They used run around a stack of oats three times. The third time they used to pull a wisp of oats and count the grains. The number of grains would be the number of years before they would be married.
  75. gnáthbhall (stair)
    5/1/2025 4:36:58 PM
    ceadaithe
    working men. One day a man passed Browne's door and he had a stick and a can. Browne asked him what had he. He put the stick in the can to see had he any meat. The workman said, Once I thought you were Browne the great but now I've found you're Browne the cheat. You put your stick in my can looking for meat.
    So then the next man came and he was vexed over the can and the stick and he replied.
    All the men and money in Adam's race couldn't put a fancy nose on Browne's face. A lot of people were evicted long ago and had to fly to bogs and foreign lands. As there were no work houses here that time the people used have to go to Castlerea and when they would be gone the landlords used knock their houses
  76. gnáthbhall (stair)
    4/19/2025 1:13:20 PM
    ceadaithe
    Slinne agus tuighe agus'swy' [?] a bhí ar na tighthe fadó. Ní raibh mórán slinne ar na tighthe fadó in ao' cor. Acht tuighe agus 'swy' [?] is mó a bhí acu. Tá an 'swy' [?] níos fuide aghus níos láidre ná an tuigh. Tagann an 'swy' isteach ar bharr na taoide. Fásann se ins na machaire. Rud dubh iseadh é. Tá sé ar nós feamnach.
  77. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 8:56:56 PM
    ceadaithe
    In olden times people used to compete with one another to see who would come out victorious. Tom Merriman Cloughvalley was noted for his great strength in former times, particularly at the carrying of heavy weights. It was a custom at that time for people to go to Ballisodare to get their corn ground. Each county used to compete with one another to see which would first be dealt with at the mill. There was a challenge held one day. It was so decided that that who-soever should carry the heaviest sack that county should be let go first. So this particular man arrived nine Cwts and two stones. Mayo took the lead that day. There was another man of the name Charles Murphy Cloughvalley who was noted as being a great runner. On one occasion the police were after him but each time they failed to overtake him. On one day which he was pursued by the police, he ran over many hills then he jumped in the river Threenóg. As the police could not jump it he sat down in order to rouse the anger of them, and began to sing "The Peeler and The Goat". There were also great walkers in the school district in former times. Mrs. Prendergast Cloughvalley walked nine times to Croagh Patrick
  78. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 8:20:29 PM
    ceadaithe
    Pairc na Clocha.
    "Cnochán Bán" (Mr P Kelly's land) so called because it is a white hill.
    Cnochán Buidhe ( Mr. J. Horan's Land) supposed to have got its name because it is a yellow hill. "Gairide Ur" (Mr P. Kearne's land) got its name on account of it being a fresh garden. "Con acre" (belonging to Mr. A. Creaton) so called as it is only one acre. "Molladh cnoc" (owned by Mr P. Lyons) supposed to have got its name because it is a field in top of the hill. "The smoothing iron" (belonging to Mr. M. Duffy.) got its name because it has a shape of an iron. "Cnoc na Geata". (owned by Mr Johnston) so called as there were some gates there. "The lime kilm field" (owned by Mr J. Maloney) got its name on account of the lime kilm which was there. "The Easky" (belonging to Mr. W. Hunt.) so called as there was bad turf got there. "Larry's piece" (owned by Mr J. Horan) got its name because it was once owned by a man named Larry.
  79. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 8:14:28 PM
    ceadaithe
    field in the farm. "Cut away" ( Mr H. O Brien) supposed to have got its name as it is separated from the rest of the farm. "Cnoch Glas" (owned by Mr. P. Gunnigan) so called as very green grass grows on it. "Tom's Hill". (Mr H. O Briens) so called as it was a man of the name Tom that owned it. "Gleann Mór". (Mr. H. O Brien) got its name as it is a kind of a valley. "Crann Mór" (Mr. H. O Brien) so called as it is a very large bush. "Ivy bush". (Mr. H. O Brien) gets its name as there is ivy growing round it. "The Groff" (Mr. T. Heneghan). The old garden, two fields in the townland. "Cnocán Ruadh" a hill in the townland. "Loc Derelin" got its name from a river there, and a man was drowned also there. "Honour Hill" got its name from a woman called Honour Welsh. "Sgeachtán field". (Tom Heneghan's land) so called because there are bushes growing in it. "Sean gara" (Mr. T. O Briens) so called as it is the far field. "The football field" (Mr. T. Heneghan's land) supposed to have got its name because of the games played there. "Tom's field" (Mr T. O briens land) so called because of a man who had been living there.
  80. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 3:48:56 PM
    ceadaithe
    his coat around it. He himself was burned on the hands face and body, was under doctor's care for several weeks.
    The child recovered after a short while but the worst feature of the matter was that these two neighbours fell out and became such bitter enemies that the hero one morning was found dead in a lane going to his house supposed to be killed by the other man. This never came to light "Those who do the most are least thanked"
  81. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 3:30:41 PM
    ceadaithe
    In this country we have very funny classes of men such as Leipreachan's. The Leipreachans are very small and tiny and they dwell on the forts round about. I know a man that could be rich if he wanted. His name is "Martin Dyer" He was walking on the railway one evening when a little man came out from under a bush. He was crossing the railway just when "M Dyer caught him. He asked money of the Leipreachan but the Leipreachan said "look at the train coming" "M Dyer looked round and the moment he did the Leipreachan disappeared. There is a fort near my house and many people have seen lights going round about it at night. In former times Mermaids
  82. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 3:25:16 PM
    ceadaithe
    destruction is also done by high winds which blow in a South Westerly direction and causes much havoc to the farmers particularly in the early harvest as their crops are sometimes ruined by the heavy rain which follows the wind.
    In the year 1908 a terrible wind swept over this country causing destruction all over trees were torn up, houses were blown down and roofs of others were ripped off and carried long distances. In the country districts the farmers suffered most of all their crops were ruined hay and oats was scattered, and
  83. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 3:23:03 PM
    ceadaithe
    The British Isles do not offer very much from severe storms in comparison with other parts of the world. The principal storms of the British Isles are:- Thunder lightning and High winds. Summer is the most time we get the thunder storms. The lightning sometimes inflicts damage to trees houses and cattle. One storm which came four years ago did much destruction. The lightning destroyed several trees ripped the roofs off houses and killed a cow and horse in our county. But of late such storms are rare. Much
  84. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 3:15:22 PM
    ceadaithe
    Market Day
    There is a market held at Ballymote every Thursday, and it is always largely attended by both men and women from far and near because Ballymote is a very good market town.
    Fowl at present are going a good price. Spring chickens go about five shillings and six-pence per pair. The market is held on top of the Rock and in the market house. Both the buyers and sellers are up early and on the market at eight o'clock. Buyers come from Sligo and Longford to Ballymote with lorries to put the fowl into and the buy all the fat fowl to export includ-hens, ducks, chickens and at Christmas geese and turkeys.
  85. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 3:05:28 PM
    ceadaithe
    stony and not so good.
    There is a main road from Sligo to Ballymote, from there to Gurteen, and so to Ballaghdereen. Another road from Ballymote to Keash, leads from Keash to Boyle, or from Ballymote to Knockbrack and so to Boyle. Another road (from) branches beside this school which goes through Culfadda, and on to Gurteen. There is a road from Ballymote over the Railway bridge to Tubbercurry.
  86. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 3:00:35 PM
    ceadaithe
    Lisananny means the marshy swamp.
    Emlaghfad means the long border. Cloonageen means the meadow of the gun. Ardree means the High King and probably this place belonged to a high King. There lies three kings wealth on a hill in Ardree, and there's a red haired witch minding it. It is said that until this witch is shot with a three-penny bit in a rifle, the three kings wealth will never be got. There is a large rock over the three kings wealth. One time there were kings living in Ardree though they were very rich no riches belonging to them could ever be found and this is the story the people have. Cloonbannon means the white
  87. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 2:47:09 PM
    diúltaithe
    A set of shoes for a horse would cost four shillings and for a donkey. A forge is a very smoky dirty place. There is a big fire on all day and the forge is filled with smuts (? dirt such as soot ) smoke and flying sparks.
    The blacksmith wears an apron to keep his clothes clean and to keep his clothes from wearing When men go to the forge they spend a good while taking and at night men come there and stay talking for a long time.
  88. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 2:40:27 PM
    ceadaithe
    22nd June 1938
    The Forges in my District
    There are three forges in my district Tommy Redicans Patrick Gaffneys and John Connells. A forge is a place where horses are shod ploughs and loys (? a long narrow irish spade) mended and turfspades made. There is a big block in the floor and a metal anvil placed on top where the red irons are hammered into the different shapes which the blacksmith wants them for. There is also a bellows for lighting up the fire and a shoeing box where the hammer and nails and rasp are kept. There is coal used for the fire. The nearest forge to me in Rathmullen is Patrick Gaffney's. There is a stream running beside the forge for giving horses drinks and for cooling the irons. There is a cement trough of water inside in the forge in Ballymote.
  89. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 2:27:33 PM
    ceadaithe
    great victory for Ulster but a great defeat for Connaught.
    The Princes were buried in a graveyard in Toomour. There is a flat stone or flag in this graveyard under which the kings sons were buried. On this flag there are six crosses each cross is about five inches long. In recent years there were bones found underneath and they were believed to be the bones of the Princes and the kings who were buried there. After the battle of Ceis Corainn. In Toomour graveyard there is also the ruins of a church. It is a very ancient Church and is said to have been very beautiful and is believed to have been built by St Kevin. On the top of Ceis Corainn there is a large Cairn of stone and it is believed that there is a King or Queen buried under it
  90. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 2:22:15 PM
    ceadaithe
    Bart Percieval (Temple house), O'Haras, Jackons, Johnston, Parkes, Major O Boyle, Connolly.
    These were all considered fairly good to their tenants. There were some landlords who gave their tenants a fairly hard time.
    They evicted them out of there houses and threw there houses and put every three or four of there holdings in to one and gave it to one person. Often they knocked down the tenants houses in order that the appearance of their own demesnes would not be spoiled. In Abbeyville the landlord of our district lived. Abbeyville house is a very large building surrounded by trees. There are a lot of stables attached to it as the land
  91. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 2:15:22 PM
    ceadaithe
    asked the owner for the loan of the book and he said if anything should happen to the book he would pay back the sum of one thousand pounds.
    Afterwards it was bought by Hugh Dubh O'donnell for one hundred and fifty milk cows. It is at present installed in a beautiful case in the Royal Irish Academy. It is a very beautiful book. In olden times people had not the same means of writing as they have at present. There was no printing press. Every book was written by hand and this took a long time. The Book of Ballymote was also written by hand and took a long time to complete. This is the reasons why this book is so valuable and could not be bought at the present day for any money. Though the Book of Ballymote is
  92. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 2:00:13 PM
    ceadaithe
    There was not much furniture in old houses, nor not much delph, but noggins made of timber was what they used to drink out of. There was no oil burned, but a good turf fire, and all would sit around the fire and tell stories.
    There was no candles at that time but candles made of rushes, and the people would pull a good bunch of long rushes and let them dry by the fire. When they would be dry they used to peel them, and steep them in butter or grease. The old people at that time had no need for ovens because they used to make oat-meal-bread very often, and used a skillet for boiling their dinner. The people at that time had not as much style as there is (m) now. They made all their own clothes and wore shawls and white caps, and the old people mostly wore
  93. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 1:54:34 PM
    ceadaithe
    and pull it tight, as it would vary from eight to nine rows of stitching from eave to top.
    The floor consisted of an earthen floor, and in a great many houses they hadn't any chimney, only a hole in the top. The windows were only small fifteen inches by fifteen, and some of them smaller and the doors were also only very small. It was rare to get a door of six foot high, even though the race of people then were bigger, and they had to creep on their hands and feet in to the houses. There were some of the peasants not able to afford deal doors, some of them had to weave straw into mats for doors, and others wove rods, they termed hurdle. Then they used a plaster made of cow-manure,(it) when dried then it
  94. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 1:35:17 PM
    ceadaithe
    My home district is Ballymote. It is a very large district, there are many townlands in it. Rathmullen is the townland I live in and there are many places of historic interest in this neighbourhood.
    Rathmullen means the fort of the mill. Long ago there was a mill at the Owen Mór river and a fort or líos near it. Not far from this place is the historic Church of Emlafad. Saint Colm Cille established the first Church there. The ancient name of the parish is Emlafad, but when the Church fell into the hands of the English it was destroyed by fire. At Emlafad there are also the ruins of an old Monastery, from this Monastery there is an underground passage to the Castle of Ballymote
  95. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 1:29:29 PM
    ceadaithe
    The people long ago believed in superstitions but they don't believe in them so much now.
    Here are some of (lh) the old superstitions.
    Do not give away anything on May day. Do not throw out dirty water at night, because they say that the souls of the people walk around at night and that if you throw out water you might throw it on them. Some people would not give away milk without putting salt in it fearing you might bring away their luck. People do not clean out their cowhouses on New Year's day. If you went into a house and the people were churning you should give a dreas because they say you would be bringing their luck. If a spoon falls you will have
  96. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 1:20:53 PM
    ceadaithe
    the gateways and all vacant spaces are covered with people carts, cattle, horses, sheep, tents and apple-stands, and the shops are thronged to the doors. Then you can hear the moving talking and shouting of the hundreds that hide the street would (hear) fill your ears with one continuous roar.
    When the farmer is selling the beast he usually makes a bargain with the jobber and then a neighbouring man splits the difference on the price, then they give five shillings for luck. Many people mark their own cattle or sheep with paint or raddle so as to know them. There is one large fair in Ballymote called the Christmas Fair it is the last fair before Christmas.
  97. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 1:05:25 PM
    ceadaithe
    The people from my district make pilgrimages to other wells throughout the country.
    On Garland Sunday they go to Tobar na n-alt. This Holy Well is beside the beautiful shores of Lough Gill and about two miles from Sligo town. The Stations of the Cross are erected there and it is said that favours have never been refused to anybody who performed these stations with Faith. On Garland Sunday morning the curate of Carraroe Chapil celebrates Mass there. People from miles around come to hear Mass and receive the Blessed Sacrament where at one time there forefathers had to worship God in secret. The water of this well is always very cold. People who are making pilgrimage to the well always take a drink of the water. On the 29th June the Feast of St Peter and Paul the people from
  98. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 1:03:22 PM
    ceadaithe
    Holy wells are very numerous in some places, but we have very few around Ballymote. In a few places where there are wells it is said that Saints when journeying around rested beside them but we have no proof and the old people have no stories connected with them.
    In a field in Emlagh about a mile from Rathmullen there is a well called St Brigids Well. Long ago the people around visited that well to pray. Nowadays the lands around it are private and people do not wish to trespass. The field in which the well is belongs to Protestants. A story is told that one Friday a member of the family was boiling meat for the dinner. She brought water from this well and put it in the pot but if it was on the fire for ever it would not boil.
  99. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 12:55:43 PM
    ceadaithe
    We churn at home every week in order to get butter. We have four cows, and we churn once a week, that is every Wednesday.
    We send milk to the creamery every day, we keep Saturday night's milk, and Sunday morning's milk at home for churning, it is left aside for three days in milk-pans before it is put into the churn to be churned.
    When the cows are milked, the milk is strained into milk-pans, and left there until it thickens then it is put into the creamery can to be churned. When it is a churning hot water is required but if there is too much hot water put on it, it will be scalded and turn to a whitish colour. Hot water is needed especially in winter. Some people skim the cream off
  100. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 12:37:29 PM
    ceadaithe
    A shut mouth catches no flies.
    All that glitters is not gold. Tis a long road that hasn't any turning. The early bird gets the early worm. Never put off till to-morrow what you can do to-day. A half loaf is better than no bread. Fun always comes to grief. Many hands make light work. Too many cooks spoils the broth. What the pookie writes he can read it himself. Watched kettle never boils. Rising late we must gallop all day. Every cock fights well on its own street. Always look before you leap. Doctors differs and patients dies. Mind home if not home will not mind you. An empty bag will not stand up right. Beauty does not boil the pot. Reap the corn when it is ripe.
  101. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 12:27:53 PM
    ceadaithe
    The people in my district have many proverbs and old sayings, here are some of them.
    Hills look green far away. A stitch in time saves nine. A windy day is not a day for thatching. Keep your shop and your shop will keep you. Better is an ass that carries you than a horse that throws you. He that has a wish for his supper may go to bed hungry. Health is better than wealth. Wilful waste makes woeful want. A willing heart lightens work. Make hay while the sun shines. Better buy than borrow. Strike the iron while it is hot. An apple a day keeps the doctor away. A bird in the hand is worth two in the bush. A long threatening comes at last. A pig's ear can never make mutton. When the cat is out the mice can
  102. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 12:18:12 PM
    ceadaithe
    Graveyard. It is situated near the Round Tower of Ballymote. It has no ruins and no vaults and very few tombstones. Nearly everybody in the townland of Ballymote has taken a burial plot there now.
    Toomour Churchyard is in the parish of Keash. In it's grounds are the ruins of an old abbey. Tourists from all parts come to explore these old ruins. They are supposed to date from ancient times and the inscriptions on the tombstones are very interesting. There are two interesting stories told of Emlaghfad. There was a girl going home from town one night as she was passing by the graveyard gate a ghost walked out of the Graveyard and conveyed her to her father's home. He went in to the house with the girl and warmed himself
  103. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 12:16:11 PM
    ceadaithe
    There are many ghost stories told about Emlaghfad Graveyard. On one occasion a man was coming by the Graveyard late at night, suddenly there appeared before him a headless monk praying his beads. Monks appeared to many people in a like manner. If these stories were true the monks must have undergone terrible persecutions during troubled times.
    Another ancient Graveyard is the old cemetery beside the Catholic Church in Ballymote. The very old dates on the tombstones there testify to its age. There are a few vaults in its many headstones and crosses some of the finest marble and others of stone. This old cemetery is rarely used now. The trees and the weeds and the shrubs are left to flourish undisturbed. Carrownanty is the newest
  104. gnáthbhall (stair)
    4/16/2025 11:59:18 AM
    ceadaithe
    steam them (in) over boiling tea. Herbs and poultices were applied to a wound. The old people believed in a mixture of limewater and sweet oil to cure a severe burn. Certain people also were looked upon as having healing powers. The seventh son has the cure of the ring-worm, the seventh daughter has that cure also.
    A posthumous child has the cure of the foul-mouth. Holy-wells were visited by a lot of people suffering from rheumatism, sore feet, and hands and sore eyes. Long ago in places where mass was read on a rock, there is holy water since and the people had great faith in this water to relive pains in the back. To boil raspberries and drink the juice was a cure for a sore neck; boiled blackberries for a bad cough. There are animals too who have cures for certain ailments, there is a great cure in
  105. gnáthbhall (stair)
    2/19/2025 12:56:36 AM
    ceadaithe
    As an méid udai shaoirighim sa lá
    Casaim le spoirt san oidhch(e) Mas duine tú leanfas don ól Ní molaim go mor do ceard 'S de fhoírigheas duine do sheort A bualadh go hóg le mnaoi
    Druid tusa anall diom a chóir As bí ar aon nós liom fein 'S ghebhaid tú talamh go leor 'S mise go deo mar an naoi Is fearn duinn fanacht go foill, go ndeanfaidh muid lón araoin. Ma fanfaidh sinn go ndeanaidh muid lón caithfidh cuid mór d'ar saoghail Taoth mise id tuirseacht as brón 'S d'iaffruigh air óig-bean díom Cuan air a bfaigh muid gloine le hól A tógfas an brón seo dínn Tá teach beag ar imeallan róid 'S congbhaigheann si gcomhnuidhe braon Ghabh tusa agus buailan bord 'S díolfadh as dorn mo féin Cuaidh mise isteach go tigh an óil Ba faiceal go leor liom suidhe le heagla go dtiocfadh ar tóir 'S go mbainfeadh an toig bhean díom
  106. gnáthbhall (stair)
    2/19/2025 12:09:32 AM
    ceadaithe
    Nuair a chuaidh mise síos fan cuan
    Go mbreathnochainn [?] air spéir Tharr fa na h-oileain ó tuaidh Mar [?] ag cú na diaidh Casadh domh cailín beag óg 'S mo chásad sí cabhar go géar Cuan áir a mbíonn tu do comhnaidhe No [?] aigheann tu cnó dair fein
    Bíomsa seal i'd tog an óil 'S ni dearn mé lón den pinghin
  107. gnáthbhall (stair)
    2/3/2025 12:52:03 PM
    ceadaithe
    mar a naosc go bhfuigh himid díon saoi dhailleabhar na gceann
    (i)m buige-croidhe car baoghail damh a geadh mo croidhe bríth liom
    Ma théidheann tú 'an t-sléibhe bíodh na caoraig leat an olann agus na huain Má théidheann tú 'an aonaig bíodh do ceile leat ar tosach do suibhal Bíodh sí dhathamhail ann a tosach agus measamhail ann a cliú Na bhfuigeann a coidhche na sanntacht. Na fagtar léithe me
  108. gnáthbhall (stair)
    2/3/2025 12:44:04 PM
    ceadaithe
    amach san ló d'iarraibh si an(ch)o cártaí d'imirt agus do dheineadar agus dubhairt sí leó pé duine a buadhfad an chulait go feairfheadh an duine eile pé rud oirfeadh do ó do déanamh.
    Do buaidh an banríoghán ar an gcéad bheart acu agus do bhuaidh an tríamadh mac uirthe agus do chuir sí pianós ortha dul i gcáir capall nó leaghfadh sí aon duine in aice agus do chuir an mach a bhuaidh uirthe sin duine dos na seirbhísig a breith an mhullach a cinn uirthe agus í a thabhart suas go dtí barra an staighre agus (agus) fanamhaint ann go dtí go dtiocfadh an mbeirt acu abhaile díris.
    Máire Ní Chárthaig (12) na h-Ull(áin) a thóg síos ó béal. Aichris Risteáird Mhic Suibhne (64) na h-Ulláin.
  109. gnáthbhall (stair)
    2/3/2025 12:26:14 PM
    ceadaithe
    aon ló amháin do tháinig ana fhearg ar an seana bhean cun an banrioghan. Do bhí sí ana-dhoirígseach ar ao' cuma. Do thug sí eascaine uirthe agus d'innis an seanbhean di go raibh an rígh pósta cheana féin agus go raibh triúir mac aige.
    Do tháinig ana fhearg ar an bannríogham ansan nuair a sirig sí é sin/ Ansan do chuaidh sí go dtí an fear a bhí ag cainnt leí agus dubhairt sí leis chun bheith ag imtheacht do féin ach níor imthig agus do chuir an bannríoghan féasta mór suas chun an triúir mac a thabhairt suas ann. Do thug sí cuireadh dóibh chun ceacht go dtí an féasta. Do tháinig an t-am agus do chuadar go dtí an féasta. Do bhí sí ana mhór leó agus iad ag an féasta aice agus do bhí ana shaoghal acu ann.
  110. gnáthbhall (stair)
    2/3/2025 1:17:05 AM
    diúltaithe
    Cure to reduce lump: (a) Press penny or slate to the lump. (b) goose grease.
    Nettle sting: dock["en" crossed out] leaf Cure for bad stomach: (a) Soda and water; (b) crádán roots boiled and drink the water Got from William Cox, Cronkell, Ruskey, Dromod (89)
    Volunteer's Notes: 1) Dock is often referred to as docken in this locale. Mr. 2) Crádán is the Irish word for Burdock.
  111. gnáthbhall (stair)
    1/22/2025 4:10:02 PM
    ceadaithe
    See also pages 16, 21 and 29.
    In Springmount are the remains of an old Castle called Manlloghnooney. A great artificer or silver smith lived there long ago. He used to work for a lady near Killarney. He went there every day and returned at night and [?] his anvil before him.
    In Donoughmore, to the East of the village of Clerihan, are the ruins of an old church occupied by monks. The abbot used to live in a secret apartment over the church, and could not be found by Cromwell, though searched for. The carving over the door going in is beautifully done. Abandoned after Cromwell's time. A cat with 1 tails was carved in the stone over the door, but was stolen by a carman from Cashel. Maginstown Abbey, in Maginstown, a townsland about 1 mile outside the village to the north west side, still is to be seen, in ruins. Monks lived there, but nothing known about them. There is a place called Coole Abbey situated between Clerihan and The Knocklofty, Clonmel inhabited by a man named Fitzgerald. A man was buried there one time and when his people came home after the funeral they found him sitting at the fire before them. Since then no one else has been buried there.
  112. gnáthbhall (stair)
    1/22/2025 2:51:29 PM
    ceadaithe
    Wild celery boiled for two hours and eaten after meals will cure rheumatism. Nine feeds of boiled nettles between the first of March and the first of April will cure indigestion. The liquid in the dandelion is a cure for warts. Heffranes is good for pigs and cattle. Garlic is good for purifying the blood. Bulkishans are bad for land because they suck up all the good substance of the soil and budans are also bad. Land where daisies and buttercups grow is good for cows because it makes their milk rich in cream. The yew tree is very poisonous and if cattle or horses eat it they will die.
    Written by Francis Reilly West Curragh Naul Co. Dublin
    Information obtained from Grandmother same address. Agd 65 years
  113. gnáthbhall (stair)
    1/22/2025 2:46:16 PM
    diúltaithe
    Eat no meat on St Stephen's Day because if you get janduice you can not be cured. The herb for jaundice is supposed to grow on Mullaghanoe Hill
    New Year´s Eve.
    On New Year´s Eve, the fire is raked flat, and in the morning the man of the house scrubs the ashes and can see the imprint of what is to come in or out of the house that year (Birth of Death)
  114. gnáthbhall (stair)
    1/15/2025 4:09:54 PM
    ceadaithe
    There is a holy well in Kilbannon name's St Patrick's well. The people visit Kilbannon on the last Sunday of July. When St Patrick's came to Ireland the first place he prayed was in Kilbannon and the print of his knees are there yet. There is a well in Blindwell and it is from that well Blindwell got its name.
  115. gnáthbhall (stair)
    1/15/2025 4:09:26 PM
    diúltaithe
    out a sunny day. A stitch in time saves nine. Look before you leap.
    The last straw brakes the horse's back. If you don't sow you won't reap. If you grasp too much you'll loose all. Think twice before you speak once. Pat Maguire Blessed Wells. There is a holy well in Kilbannon names St Patrick's well. The people visit Kilbannon on the last Sunday of July. When St Patrick came to Ireland the first place he prayed was in Kilbannon and the print of his knees on there yet [?]here is a well in Blindwell and it is from that well Blindwell got its name. a Funny Story One night as a man was coming home from his visit he had to pass a hill where fairies were. He went across the fields to avoid passing the hill. He crossed a ditch of bushes and when he came inside the ditch he found Pat Maguire
  116. gnáthbhall (stair)
    12/20/2024 9:27:33 PM
    ceadaithe
    Dhá mhac déag ag tóin an tíghe,
    Do sgeinn sé amach an fuiséog bhúidhe, tá na caoire a glaodhach ori, Do bheadh rang mór dtímpall na teine agus bheidhís a rádh an rann san, an duine deirneach a déarfadh é, do chuirfaí fhiachaib ar marcaídheacht do thabairt don cuid eile ón staighre go dtí an teine dhá uair.
  117. gnáthbhall (stair)
    12/20/2024 9:17:39 PM
    ceadaithe
    isteach ins an áit ba cheart do bheith agus nuair a labharfhadh sé dhéanfhadh sé gnusactach mar muic. Chuir an tarna duine a lámh ar féin agus aon rud a cuirfeadh sé a lámh air ghoidfheadh sé é. Chuir an trímhadh duine an súil ar fhéin is aon rud a chídhfheadh sé - lucht no franncach nitheadh sé na dhiaidh chun breith air.
  118. gnáthbhall (stair)
    12/20/2024 9:14:21 PM
    ceadaithe
    bhí triúr fir na gcómnuidhe in aonfheacht le chéile tráth. lá amháin dubhradar le chéile go raighdís ag siubhal mór thímeall ag siúbhal an lá na dhioidh son agus chuodhar isteach i dagh dhuine uasail agus dúbhradar gur dochtúirí iod, agus do thog duine ocu amach a chroidhe agus dúbhairt sé go bhféadfod sé é do chuir isteach [?] arís tar éis trí lá. Do stath duine eile ocu amach a shúil agus dubhairt sé go bhféadfodh sé é do chuir isteach arís tar éis trí lá. Do bhain an trímhodh fear a lámh arís tar éis trí lá.
    Annson d'imhígheadar ag siúbhal arís agus bhíodar chur teacht arís tar éis trí lá. Chuir bean an tíghe an lámh, an súil, agus an croidhe isteach i mbosca agus d'fhág sí an bosca ar an suidheacán agus nuair d'eirig sí ar maidin fuair sí amach go raibh an chroidhe, an lámh, agus an súil athte ag an gcat. Ní raibh fhios aice cod dhéanfodh sí. Mhairbh sí an cat agus strac sí an súil amach as agus chuir si san mbosca í. Annsan fuair sí lámh gadaidhe agus chuir sí san mbosca í. Annsan dubhairt sí le buaistéar teacht cúiche agus muc do mharbú. Tháinig an búistéar is mhairbh sé an mhuc. Annsan thóg sí an croídhe amach as an muic agus chuir sí san mbosca é. Tréis trí lá tháinig an triúr fear. Fuair an cead duine an croídhe agus chuir sé an croidhe
  119. gnáthbhall (stair)
    12/15/2024 11:11:04 PM
    ceadaithe
    Is luainn liom labhart ar Raeltion ranntach
    Raeltion bhranntach bheannuigte Raeltion céolmhar Raeltion glórmhar Raeltion lonnrach pheurlach phrionnsach Raeltion throcuireach R. thaithneamhach Craobach chlumhuil chaithiseach R rígheamhail aochtach impireamhuil Chaomh-ghlan chríostamhail charthantach R áthais R. grádhsach R áluing néadhta luamhdha R chraibhtheach cheanamhúil R aoibhinn shénnmhar shoillseach R bhrighmhar bhanamhuil Criostal na chéile coingioll na cléire Is luie namhaighdhean mhaiseamhuil
    (c) Cad é an t-am ata ceapaigthe do bhainne sar a lubaimfear an t-uachtair de. (f) cúigmhad dtráigh? Cad é an sagas duine é? Airíghmliách úaghadharácach, tuatlac, aimilthighte an briollógh duine é.
  120. gnáthbhall (stair)
    12/13/2024 10:28:01 PM
    ceadaithe
    A mbéidinn se mo bhádóir is deas a smamhfainn
    Go cuan nó cearn d'a bfuil sa tír Beidhinn ag imteacht leis na tonnaí báidhte Agus ag eirigh i n-áirde leis na m-bruaich
    Beirfinn airthi-se go cruaidh fáig Idir mo da lámh a tharla sí Ni iarrfainn athchuige ar uair mo bháis Ach aon pog amhain ó stór mo chroidhe Thainig mé fure go doras araír Mo cud a céidsir ní bfuighfinn isteach Cuireadh an balta orm go cruaidh fasg Dor mo lámh gur sháriugh orm a baint. Sgail siad madadh amac thug sé sraon orm Ar nidh mar náire má chaotar ann Ach le mo bhata glas gur fás me sínte An coilean buidhe bocht ar cul a chinn
  121. gnáthbhall (stair)
    12/13/2024 10:01:25 PM
    ceadaithe
    La chois cuain agus me go huaigneach Triall go buartha ann m'inntin
    Mé feuchaint gorm ar an spéir ó Thuaidh Mar bhí sin uaim muir [?] Is gearr go bhfacas cugham an lorg Ag teacht ar an tsrúic thart timcheall Faoi rásaí sheoil ó bharr a chrann Agus ainir shugac inntí
    I bport an libhaire atá mo rúin Agus raéfaidh me da féachaint 'Sí an cailin caoin as sáil ar gcroidhe Sí heillí a craidh go géar mé Ni ar a deiseacht noar a bréaghacht budh mhian liom tracht Ach mar duilleabhair i dtús an tsamhradh Bhí gac dlaoí mar an ómrach sios léi go bróg Leis an óigbhean mhaiseach mhúinte A ruin mo chleíbh! na bíodh ort cás Nó is feabhaich dallta liomsa Ar uaisle fail níor mór liom dáil As ar mna níor cóir dhamh séanadh Faraoir géar! is mé an ceann gan chéill Níor glac mé riamh comhairle mo mhuinn tir A rúin mo cléibh mas rúin leat mé theanamh go rabh muid cúiteamhail
  122. gnáthbhall (stair)
    12/9/2024 10:37:10 PM
    ceadaithe
    La chois cuain agus me go huaigneach Triall go buartha ann m'inntin
    Mé feuchaint gorm ar an spéir ó Thuaidh Mar bhí sin uaim muir [?] Is gearr go bhfacas cugham an lorg Ag teacht ar an tsrúic thart timcheall Faoi rásaí sheoil ó bharr a chrann Agus ainir shugac inntí
    I bport an libhaire atá mo rúin Agus raéfaidh me da féachaint 'Sí an cailin caoin as sáil ar gcroidhe Sí heillí a craidh go géar mé Ni ar a deiseacht noar a bréaghacht budh mhian liom tracht Ach mar duilleabhair i dtús an tsamhradh Bhí gac dlaoí mar an ómrach sios léi go bróg Leis an óigbhean mhaiseach mhúinte A ruin mo chleíbh! na bíodh ort cás Nó is feabhaich dallta liomsa Ar uaisle fail níor mór liom dáil As as mna níor cóir dhamh séanadh Faraoir géar! is mé an ceann gan chéill Níor glac mé riamh comhairle mo mhuinn tir A rúin mo cléibh mas rúin leat mé theanamh go rabhmuidh cúiteamhail
  123. gnáthbhall (stair)
    12/5/2024 6:48:27 PM
    diúltaithe
    eamonn ò Òwlour
    wrear raol séala aréir a áurug aruas cuuread un réaroca ar eamonn ó Òwlour óul suas,
    abann corrib će's crèaru, na caoria uwlead go bruac, go òzabarraunn i iéim, ar meid mo curid òul suas. Tà an èirne raol bulle, agus aru t-surnainn go ìar raor smiud ra èag a leinb bi cumasac ian oèn swaum, plannda an leinb gearrias go iàr na Murran, Sè mo nua mar ò urrsug sì arà ni rèarda uainn. Sa rù oearbraraur, oá ioreucea i eiundiaid an bás a bi cuim sarug seumiru aiù agus smèar en àrd rig, bi comrair oéanna geasla ò lairro an zbaoir, ar leabaid iwrru iaoin, gan radorc a rágad i. a ri, oearbrarour oá ioreicea sa zearrupoll
  124. gnáthbhall (stair)
    12/5/2024 6:39:10 PM
    ceadaithe
    Landlords of he Locality - Gubadorish
    Dr. Erwin was the landlord of Gubadorish and Bohey. He was a Protestant and he lived in Dublin. He was a kind hearted man and was well liked. He only evicted John Byrne and two others. His three bailiffs Kearney, Horkin, and Percival, were very good to the poor tenant farmers who were unable to meet the rent burden and if one of the bailiffs knew the Landlord was going to evict a family he interceeded with the landlord for him. Kearney lived at Redhill near Mohill. Harkin lived one mile this side of Cloone. Percival lived in Bohey - Curramore near Mick Reilly's where Jimmy Ross is living now. His agents were not as well liked as his bailiffs. His agents were Harrison, and Hueston. Harrison lived in Carrick on the Shannon. Hueston lived in Dromahare near Lough Gill in the North of County Leitrim. Dr. Erwin used to go around from farm to farm each year to see if any improvements were made and if there was the rents would be higher. He had a petty-landlord whose name was Halpin and he lived in George Carltons in Gubadorish for some years
  125. gnáthbhall (stair)
    12/5/2024 6:33:01 PM
    ceadaithe
    There was a farmer in this district at one time. He had three of four milch cows but he could get no butter from the milk, and besides the cows were not giving all the milk they should give.
    He had his suspicions on an old hag who lived in a bothán in the middle of the bog on the Roscommon side of the boarder. Every morning that he went out to see his stock he saw a hare running between the legs of the cattle. Many a morning he hunted the hare away, and many the morning he set the dog after her but she always escaped.One day after failing to make a churn on the previous day he wen out and saw the hair again. He was very vexed so he went into the house and hot his gun and loaded it with powder and search of iron, pieced of nails and so on. He went out again and saw the hare making off so he fired at her. He did not kill her but she was wounded and went limping away. He went back to the house and told his wife that he would follow the hare. The hare went in the direction
  126. gnáthbhall (stair)
    12/5/2024 6:02:23 PM
    ceadaithe
    Do bhí rígh ann fado agus do bhí sé pósta agus do bhí triúr mac aige léi.
    Do fuair an máthair bás nuair a bhíodar ana-óg ar fád nuair a bhí sí ag fághail bháisdh fiarraidh sí aon guidhe amháin ar leabhaidh a báis na maca do chabhairc suas go mhaith agus cáisleán bréag a dhéanamh dóibh nuair a bheidís fásta suas agus do dhein sé é. Do mhair an triúr mac ann agus do cómharlig na daoine an t-athair ar phósad áiris agus an bean a phós sé do bhí sí ana-chruaid agus níor coimeád sí fúinn seirbhísig in-aon cor. Ach do choiméad sí bean eríana chun aire a thabhairt dos na cearca agus do ragadh sí ag triall uirthe gach aon lá don mblian.
  127. gnáthbhall (stair)
    12/4/2024 10:00:16 PM
    ceadaithe
    Do bhí rígh ann fado agus do bhí sé pósta agus do bhí triúr mac aige léi.
    Do fuair an máthair bás nuair a bhíodar ana-óg ar fád nuair a bhí sí ag fághail bháisdh fiarraidh sí aon guidhe amháin ar leabhaidh a báis na maca do chabhairc suas go mhaith agus cáisleán bréag a dhéanamh dóibh nuair a bheidís fásta suas agus do dhein sé é. Do mhair an triúr mac ann agus do cómharlig na daoine an t-athair ar phósad áiris agus an bean a [?] sé do bhí sí ana-chruaid agus níor coimeád sí fúinn seirbhísig in-aon cor. Ach do choiméad sí bean eríana chun aire a thabhairt dos na cearca agus do ragadh sí ag triall uirthe gach aon lá don mblian.
  128. gnáthbhall (stair)
    12/4/2024 3:57:49 PM
    ceadaithe
    " John Brien of Oldtown, parish of Rollestown, Co Dublin used to carry a barrel od wheat three miles. he used to get it ground in Mrs Conway's of Wespalstown in the parish of Naul, Co Dublin and carry it back again. He is dead about twenty years.
    Patrick Mc Cormack aged about seventy two years used to walk from Dublin to Kildare a journey of about thirty miles in two days. hw was born in Ashbourne, Co Meath. At present he is living in Wespalstown, Oldtown in the parish of Rollestown, Co Dublin.
  129. gnáthbhall (stair)
    11/29/2024 2:44:57 PM
    ceadaithe
    Fear meadhon doirde, tanaidhe, eadtrom abeadh Diarmuid Báille ní raibh rinncéoir 'na pharóiste na i ngiorracht fiche míle dón pharoiste cheadna ar aon taoibh, a bhadhfadh air, agus dála a theangan, is dócha na raibh Dóinnall Ó Chonaill féin an lá dobh fhearr chiug sé oráid uaidh ní ba liomhtha chun labhartha ná e. Níor chaith sé riamh [?] na chulaithe badh ghreannta mar do bhad culaidthe an mhaighstir talmhan féin bhíodh ghá chaitheamh aige. Gaige de duine uasal abeadh an máighstir seo agus do bhiad na faisin ba dhéadeanaighe i Lúndain agus i bPáiris na Frainnce 'na mbíodh sé clúdaighte. Agus ós rud é go mbídís siúd ag atharughadh chomh mear nach níor a 's athruigheann an ghaoth, du bhíodh gach culaidh aca beagnach as an nuadh nuair sroisfeadh sí cabhail dhiarmuide. Sara chuirfeadh sé culaidh an mháighstir air, deineadh taillíur a bhíodh na cumhnuidhe i ngar do í chumhangú a 's i ghiorrúi dho mar do bhfhear níos aoirde a's níos téagartha i bhfad an máighstir na DIarmuid. B'é an gád a bhíodh le déunain ag an mbáille na a bheith ag dul ar theachtaireacht le rannach a 's carbad dtí 'n baile mór badh ghiorra dhóibh, dhá uair sa lá, chomh maith le feachaint i ndiaidh na geon a bhíodh ag an duine uasal agus fé dhó sa mbhliam caitheadh sé bualadh timcheall ameasg na dtionóntuidhthe ag tabhairt fógartha dhóibh go mbeadh an cíos a ghlacadh ag an reachtaire an leithéid seo lá.
    Bhi árd-meas ag an máighstir air, mar ba ghleacaidhe críochnaighthe é, a raibh teanga liom leat go liomhtha aige. Ní raibh aon teora leis chun sgéal ghreannmhair a cheapadh a 's a ninsintm agus badh dhoigh leat air, gur ceart-lár na fírinne a
  130. gnáthbhall (stair)
    11/25/2024 9:46:07 PM
    ceadaithe
    Do bhí fear bocht ann fadó. Do bhí aon mac amháin aige. Do bhí sé ag obair ag an dTighearna a bhí ins an áit. Gach lá do bhíodh rud éigin goidtaighte aige ón dtighearna. Do bhí an tighearna as a meabhair aige. Do bhíodh sé ag guid gach lá uaidh. Dubhairt sé le na athair mar gheall air. Bhí an t-athair go cráidte mar bhí fhios aige ná féadfaí deirce a cur leis mar geall air gaduidheacht. Dubhairt an tighearna le athair an buachalla go mbéadh a ceann ar an mbloc mar a goideadh sé an capall bán
  131. gnáthbhall (stair)
    11/21/2024 9:55:17 AM
    ceadaithe
    out a sunny day. A stitch in time saves nine. Look before you leap.
    The last straw brakes the horse's back. If you don't sow you won't reap. If you grasp too much you'll loose all. Think twice before you speak once. Pat Maguire
  132. gnáthbhall (stair)
    11/10/2024 9:33:14 PM
    ceadaithe
    Moat na Pooka
    (this is written exactly as Micky Heffernan wrote it in Summer 1935) Killenaugh, or Church in the fields. Is in townland in the Parish of Rathaspic. It lies in an Angle or Rather a salient in the extreme end of Westmeath bying on the direct road from Mullingar to Longford on the old road that was the County road long years before the turnpike was mapped out. It is a long irregular piece of land surrounded by vast tracks of bog and water and a lake of considerable size adjoint it on the East side. It was a place of great importance on account of its position for defence against an invading (army) force. On its upper side it narrows to thirty perches between lake and bog whilst a river runs around it on its north and west. There are two Moats, one right opposite each other the one on the Glen side has been ably dealt with by the late Canon Guiney in his treatise on the Moat of Glen. The other Moat which is called Moat na Pooka locally called Fooka is of small dimensions but is very romantic in
  133. gnáthbhall (stair)
    10/30/2024 3:30:59 PM
    ceadaithe
    Do bhí fear na cómhruídhe i gCiarraige fadó bacach a bheadh é agus do bhí sé pósta agus do bhí beirt leanbhaí aige cailín agus buachaill.
    Isé an ainim abhí air ná Seán Ó Ceallachán. Do bhíodh sé ag gábhail ó thig go thig ag long lóisroín na h-oidhche agus rud éigin le nithe d'fhághail agus rudaí mar sin d'fhághail uatha. Do thagadh sé go Corcaig go minic agus do chodalóiadh sé ann. Isé an ceárd céudna abhí ag a athair agus abhí aige féin. Do bhídís ag dul go dtí na Missionéiríag séanaim paidríní agus ag díol leabhair úrnaighthe i rudaí den t-sórd sin. Isé an áit nar rugadh an fear ná ar thaobh an bóthar
  134. gnáthbhall (stair)
    10/16/2024 7:50:33 PM
    diúltaithe
    Ainm an duine go bhfuaireas an sgéal uaidh: Siobhán Ní Mhurchadha.
    Seoladh: Cathair-Ard, Daingean Uí Chúis, Co. Chiarraidhe A Aois: dá bhliadhain déag agus dachad A gairm-bheatha: feirmeóireacht
  135. gnáthbhall (stair)
    10/16/2024 2:53:28 PM
    ceadaithe
    ag obair ann fadó.
    13. Garraidhe an chladaigh:-
    Tugadh an t-ainm sin air mar tá sé an-ghar don chladach. 14. Garraidhe an chaisleáin:- Tá an t-ainm sin air mar tá sean-chaisleán déanta istigh ann. Seo iad na h-ainmneacha atá ar na srutháin 1. Sruthán na mban:- Tugadh an t-ainm sin air mar nuair a bhíodh mná ag dul thart ann fadó, shuidheadh siad síos ag nígheachán a gcosa ann. 2. Sruthán an Phúca:- Tugadh an t-ainm sin air bhíodh púca le feiceál ann fadó. 3. Sruthán an tsléibhe:- Tá an t-ainm sin air mar tá sé ag dul tríd an sliabh. 4. Sruthán mór:- Tugadh an t-ainm sin air mar tá sé an-mhór. Seo iad na h-ainmneacha atá ar na cnocáin 1. Cnocán Mháire:- Tugadh an t-ainm sin air mar bhí bean in a cómhnuidhe ann dárbh ainm Máire. 2. Cnocán na n-éan:- Tugadh an t-ainm sin air mar bhíodh go leór
  136. gnáthbhall (stair)
    10/15/2024 8:00:17 PM
    ceadaithe
    Bhí fear ann uair amháin darb ainm Sean O Domhnaill. Bhí sé na cómhnuidhe síos ar an Mhullach dearg. Bhí sé pósta ach ní rabh ach aon duine amhain cloinne mo an teaghlach. Mar a bhí mo an duine sin. Marcus an t-ainm a bhí air agus ba é a chuid den tsaoghal a bheith i gcómhnuidhe sáidhte i ngach aon rud a bhfeicfeadh sé a áthair ag gabhail de. bhíodh siad ag iasgaireacht fan fairrge nuair a bhíodh an t-am ag foírstin ann. Agus nuair nach mbíodh siad ag seilg fa chruc agus sléibhte Tirconaill. B'fhurust neart seilge a fhaghail fa na cruc le linn Seáin.
    La amhain agus cad amuigh ag seilg ce sgiordas isteach cuig bean a tighe ach sgafaire d'fhean siubail. Shuidh se an stól ag beinn an tighe. Caide tcidh se ag cois na teinead ach pota brúighaín "Maise, a bhean chóir" ar seisean nach dtiocfadh leat lán mo (?) de na preátai réidh a thabhairt damh " " Maise tiocfadh le fonn" arsa sise, "acht tá na fir an shiubhal as an baile agus níl an dhath agam le h-ithe leo.
  137. gnáthbhall (stair)
    10/12/2024 9:40:36 AM
    ceadaithe
    Beidh Biddy’s a spré aici ‘s is cuma cé méid é
    Once down is mo battle tiocfhaid aimsir mhaith fós Beidh cruach agus stáca san áit má raubh Gráinne Talamh chun fásaid is machaí bréagh bó.
    Anois ó táim caithte agus cloig ar mo shálaibh Beidh ciall agam feasta gus claoidhfheadh lem’ ghnó Beidh feire ar mo h-ata tabhairt congnamh dem’ mhéithrín Agus déanfháimid branan a réabadh is a rómhar. Seán O Módhráin a thug dom.
  138. gnáthbhall (stair)
    10/12/2024 9:24:50 AM
    ceadaithe
    Maidean bhog gréine do gheibheas go dtí an aonach
    Le’m scaitín beag caorach agus cúpla bó Cun píp is tobac do cheannach de’n mhnaoi aosta Bhest de’n fhean críonda, agus buataisí nuadh. Do dhíolas na tréadhta go léin le na chéile Na seafaidí maola mar bpúint agus conóinn Bhí Biddy’s a ghanlach ag sodar le’m shálaib Is míon bhog sí dem’ láimh cin go mdeigheamann ag ób. D’anduig sí lei mé go seoímrín méara An chúimne den’ aonach is ghlaoidh sí an bhéara Bhí fuisgi ag gabháilt tímceall ‘a ól is ‘á líomad Amhráintithe meidhreach rínnce ‘gus ceól
  139. gnáthbhall (stair)
    10/12/2024 9:14:16 AM
    ceadaithe
    I
    A Bhríghidhe bhréag crón a’ dtiocfá sa ag ól Ní eagal duit brón na buaidhreamh, ‘Sa ghearra bhean tréimh na malla- rosc claon, An dtiocfá-sa taom féin in uaigneas. Chuirfhinn pillín bréagh greannta éagat ar do chapall, Síodaí leathta ar do ghuailnib, Bróigin chaol greannta, agus láimhíní ar do ghlacaibh, Agus “veil” ar do “bonnet” ag gluaiseacht.
    II A fhinne bhean i ganfios de’n tsaoghal, Do thabharfhainn se saoghal bhréagh suairc duit, Leabaidh cluimh éan go seaseair faoi d thaobh Agus cuilteanna daor anuar ort. Go deimhin is go dearbhta, mo ghubhim mar a gheallais dom,
  140. gnáthbhall (stair)
    10/12/2024 9:05:51 AM
    ceadaithe
    Má chuaidh mé i bpríosún ní mar gheall ar Méisc é
    Níor ghoid mé caora ná bó as féar Ac ag ionchar mo búideál mar is é a mbíonn in mo chroidhe é Agus tóig na “Peeler” mé le heirigh lae
    Gleasadh suas mé i gcuthlaith shuarach Le caipín cluasa is le seacéad gearr Péire bróga den tsean séanamh Is gan abheith ionnta ach gan pholl amháin. Bhí braoinín bainne ann ar dhath an fhéir bhúidhe Is lamh do bhéil de sháspan cháirt Ag dul thort timpeall i “ngard” a’ phríosúin Mar bheadh caora leis an ngalra cam Tosa Mhuire dhílis nac boct a dlígh é Ag an té abhí ar fhluighleach nuair a chuaidh sé ann Anois a chomharsanaí is a dhaoine muinteardha Súis é am príosún is ná teirí ann. ( Fuair mé é seo ó Bhríghid Ní Mhaoileáin fuair sé ón bhfear ceásna é )
  141. gnáthbhall (stair)
    10/7/2024 5:55:57 PM
    ceadaithe
    212
    Old Houses Mr Dillon told me the following- The houses in Balscadden long ago, were all built of mud and straw. Many of the firesent houses are built of the same materials and as long as fires are kept during in them they will never fall. The walls are about two feet thick and sometimes three. Straw was mixed with the clay or mud to give a good bond as the people say They were old and thatched but zinc roofs are now placed over the thatch in many places. There are the remains of some of those old houses still to be seen and the mud wall with the straw sticking out can stand all weathers. The thatch (straw) was got from the farmers around. It had to be steeped in the river for some time before it was used. Everyman around here could and can thatch, and Balscadden thatches are in great demand around the country. The windows were very small not more than a foot square. The old houses still occupied have the big open chimney. The fire was on the heart tone, wood being the principal fuel. There was an iron bar across in the chimney and from this bar the pot hook
  142. gnáthbhall (stair)
    10/3/2024 2:19:19 PM
    ceadaithe
    mar tá sé an-gar don bhóthar.
    4. Garraidhe Pháidín:-
    Sé an fádh gur tugadh an t-ainm sin air mar bhí fear in a chóinnuidhe ann dárb ainm Páidin. 5. Garraidhe an chlochair:- Sé an fádh gur tugadh an t-ainm sin air mar tá go leór chlochar ann. 6. Garraidhe an t-srutháin:- Tugadh an t-ainm sin air má sruthán ag dul tríd. 7. Garraidhe an tobair:- Tugadh an t-ainm sin air mar tá tobar ann. 8. Garraidhe na locha:- Tugadh an t-ainm sin air mar tá sé gar don loch. 9. Garraidhe na raithnighe:- Tugadh an t-ainm sin air mar tá go leór raithneach ag fás ann. 10. Garraidhe doimhin:- Tugadh an t-ainm sin air mar tá sé an-coimhin agus tá go leór uisge ann. 11. Garraidhe loch na gceann:- Tugadh an t-ainm sin air mar bhí troid ann fadó agus marbhuigheadh go leór daoine agus caithead a gcloigne amach sa loch. 12. Garraidhe na cearbhean [?]:- Tugadh an t-ainm sin air mar bhíodh gabha
  143. gnáthbhall (stair)
    10/3/2024 1:51:58 PM
    ceadaithe
    The land lords in this place long ago were The Browns, Hyacinth, Darcy, and Vasey. Darcy and Vasey lived in New-Forest and Browne lived in Mountkelly. Browne lived about sixty years in this place. He was a great tyrant.
    He used put the people out of their houses, when they would not be able to pay the rent. Some of them used have to go to foreign lands.
    There was soup allowed for
  144. gnáthbhall (stair)
    10/3/2024 1:12:13 PM
    ceadaithe
    Chamas binne bhíos ag seinm cheoil dúinn
    Soitheach an t-séoil a bheith astoigh an do lúb Mur gcailltidhe ach duine sea a Rí nar leor sin 'S gan a theacht ar sgór ach beirt í dtír Ach rinne siad an t-eolas mar bhí an Rí da dtreoradh Annsoir an lánamham ba dhoigheamhla da rabh sa tír Go bhfaghaidh siad ceolta 'sa aoibhneas glóire Mar 'dtug dhoibh fóirtinn agus billeadh saor
    An tír bheag uaigneach ann ar bualadh anuas í Nar chruinnigh an uair agus s chur ar dóigh Ach sé mo truaighe an té bhíos ar uaigneas Gan gaol guallaidh na duine comhair Ach saoilfeadh tuaití nar reuchadh[?] agus gcruaitheamh Go gcoinneochtaidhe thuas[?] i de thalta'n domhain Acht bhí gaoth thuaidh ann agus saoistí cruaide Agus buaileadh anuas í sa Camas Mór
  145. gnáthbhall (stair)
    10/3/2024 12:53:44 PM
    ceadaithe
    Sé'n seol do beir rasgadh da ghúna
    'S an fear tar éis báis do deasú ar an gclár Gur deiside é sgiorta da chúngnamh
    Amach as a lár, do tigeas gach ailg An curpet an phlúid, a's an súsa An muslín 's an gás, seol lunge 'gus báid S go ngléasann sé uaisle na cúige An céimbric 'san lánn, center-cross-bár S na síodaí ghnídh haibit as gúna An ceasamur ban 's an bhelbhret is fearr Dár caith riamh iarla no diúca Gréasaidhe ar stól mar ndeanadh sé acht bróg Budh mian le mna óga bhéith i ndáil leis Nó tailliur ar bórd, s a shuisúr i gcóir Mar ngearradh sé acht cóta no cába Ní cáinfead aon seort, níl baint agam dó Acht sé an figheadóir sháruigh an Ríoghacht Budh mhaith é i gdtig an óil fear-chaithte an spóil Tá sonas a's sogh ó Chríost air
  146. gnáthbhall (stair)
    10/3/2024 12:45:05 PM
    ceadaithe
    Molaim go deo an cruinn eagair 'san seol
    'S an t-slum do bheir leagan do'n chúrsa An t-ugham a's an [?], 's an lámhchlár níor mhór An Garmain, na runnels 'san tuirne Tá an uirlis le fagháil, a [?] a's a gcáil 'S an fhigheadóir, Mac Muire d'á chumhdach Sé cuirfeadh brat brághaidh ar feara 's ar mna [?] gac bealach, na gcolladh 's na ndúiseacht
    Nil bruinneall dá bhréaghtha ar cruinniú nó báire Ar a capall nach feilfeadh di, fúite Pillin bréagh árd a's a bheile fá na lár Ribíní ruffaidh as fúna A [?] bhréagh tláith is a mbíonn ar a beágaid
  147. gnáthbhall (stair)
    10/3/2024 12:36:07 PM
    ceadaithe
    Míle agus seacht g-céad ceithre fichid sa ocht déag
    gan mhearughadh do son fharradh D'taining sé - Mac Dé le portach na tsaoghail ceannacht síol lábha agus Adhamha Chailleadh uainn an deag-fhear soinneannta glán séimh 'Ar b'ainm dó mo léan, Pádraig MacGuibhir na séad, do'n aicne chuaidh i gcéin Ar cúmhdach Mic Dé go brathac é
    Tá do dheirbhsiuracha a' caoineadh feasta fa do dith Maidin agus aríst trathnóna As nach n-iarrfadh siad do mhaoin nó saidbreas an tsaoghail Ach thus le do cian cómhra Mo chreach agus mo dhíth nar cailleadh é faraoir! Ar an charraig sin de dhith an eolais Agus cruithneachta no síol nach fásfaidh air a choidhch' Is mo mhallacht agus buan go deo di
  148. gnáthbhall (stair)
    10/3/2024 12:28:48 PM
    ceadaithe
    Smuainte glac me i mintinn
    agus lean me dó go cinnte agus ealodh me ó mo mhuinntir anonn na Oilean Úr
    Tá mé ag iarraidh ar mo mhuinntir me sabhail ar an dainsear go críochnuigh mé mo shiubhal Siubhal mé dhá céad mile ni faca mé bó nó daoine bó capall nó caora Deanfadh ingilt ar an fhéar Bhi coillte dluithe agus gleanntai agus buarfach beathadhaigh allta Fir agus mna 's gan tuinnt gan orrtha móran éadaigh Bhí eorna 'na cruacha ann agus cruithneacht 'na guaille bhí muilleann an tsuicra bán ann agus ní áirighim an sugh craobh Buaileadh asteach i dtír me agus chasadh orm daoine labhair siad liom go croidheamhail Ca as an buachaill óg
  149. gnáthbhall (stair)
    9/30/2024 5:24:03 PM
    ceadaithe
    Nuair a cluinstear an aonar ar an taobh seo de'nt slighe
    Soillsigheann an gealach agus de sillruigheann an grian Tig ceó bhréagh mealbhaige leodhac agus gaoit Ná ar aon taobh de'n tulach suibhalfas mo mhian
    Níl tom glas duilleabhair síos na sléibh Thart thiar go baile an tobair agus áit eirigthe na naom Mé dul go bhfuighinn méille agus sharuigh shí mé Mo shuidhe no mo sheasamh níl mise slán Nuair a luighim ar mo leabaid is measa 'ris agus mar tá Ná h-aoibneas na cruinne do mbéidheadh ar mo láimh Méid a bheirfeadh ar a Mollai Bain cuig mile grád Da mbhfeidir damh do ceannacht ní diolfaidhe do luach Éire 'lig ni glacfainn agus í bhéith agam féin Naom beag as na flaithis biodh seal teacht chugam ar cuairt 'S gáile réalta sholas mheall mo sláinte uaim Da bhfáighaim-se le bean eile cúig míle tréad Barr sléibhte de lileacha agus é líonta de'n aer Tri eile de achrainn agus mián mór a dtír Pósaim Máire Og Ni Ramhna agus fághaim-se agus gan spré
  150. gnáthbhall (stair)
    9/30/2024 5:38:33 AM
    ceadaithe
    Bionn ainmidhthe móra neamh shaoghalta le feiscint 'san bhfairrge agus i n-uisge. Tá sgeal ag na daoine mar gheall ar bhuin mhóir a choiméadtaí ar an dtráigh. Bhí ban draoí i n-a comhnuidhe cúpla míle o'n mbaile agus gach lá théigeadh sí go an dtráigh ag crúdh na bó.
    Lá amháin do chualadh na daoine go raibh bó draoidheachta ann agus nuair a bhíodh an ban-draoi ullamh le crúdh na bó do théigheadh daoine an bhaile go dtí an áit agus geibheadh siad galún lán de bainne. Lá amháin do chuaidh an bhan-draoí go dtí an dtráigh agus bhí criathar aici. Nuair a chonnaic an bhó an bainne go léir ag imtheacht tríd an gcriathar do chuaidh sí amach go dtí an bhfairrge agus ní raibh a tásc ná a tuairisc le fáil i n-a dhiaidh san.
  151. gnáthbhall (stair)
    9/24/2024 9:05:10 PM
    ceadaithe
    Gairm go hárd ar cuach san mart i lár an trian báin is ní stadann sé mí ... ag éirigh go hárdi mbarraibh na gcraobh molfaidh méan t-arus ó dfeadfaidh mé ród sin gur fearr liom sa lá ann nó i n-áit eile bliadhan. A's is fada bhí trait air gur bhuail sé cill airne bgach eile seort bréagacht, deise, agus, gnaoi.
    Tá an eilic sa h-ál ann, ta an broc is an fiadh bán ann aunsud gach aon lá as an tsalg i ndiadh Raynard anns na gárthach as an toir le na [?] daoine naisle as gach cearn ann ag breachnadhan sanns caiplle bréag rása as éachra ar stábla Hunters dá shairughadh taireís a beoch fiach Coirce munbán i máínseár bhreágh dár aca le ságail ann dá b'fanfadh siad bliadhan.
    boichte lán sráide da feicealt gach lá ann ag triall ar an arus i roinn cear an bád níl diultadh le fághail ann ag aon fear go brathach ach céad míle fáílte agus rud le na riar fan modlam bíonn blath ar na crannaibh ag fás ainn toradh buidh gnathach agus meas ar barr chraobh tá gach uile seort bréagact ann is ba mór an tuar sláin san fear a beith lá ann b'fada é a shaoghal
  152. gnáthbhall (stair)
    9/8/2024 8:54:56 PM
    ceadaithe
    "Elegy in a Country Churchyard."
    Acht ar ao' chuma seo mar a chureann sé síos ar an nGaorthadh in aisling a chúmsé "Tráth 's treimse thaisteolas, Am thímchiollaibh seoghail; Ó Ráthluirc tré gac achrann Go laoi sruich an éisg; Go dtárla an gaorthadh glanna glais, Na bhféadhbha réidh nar chrapaighthe, Ba bhreághtha sgéim dá bhfieaca-sa, De choilltibh na gcraobh!
    Gáir ar ghéagaibh conntanad; ba bhunn, mhiochair, sheís; Breághthtacht sgéimh 's dathannad; Ar gach mion abt de'n fhéar; lucht páise, péinne, 's peannaide, Geárrtha créacht 's galaragh; A gcás go dtéigheadh ar dearmad le h-aoibhneas na n-éan. Do Chuir an t Ath Pádraigh Ua Dúinúin an Dán breágh so isteach
  153. gnáthbhall (stair)
    9/8/2024 8:47:02 PM
    ceadaithe
    Agus cnó' bhuidhe gealla ar bhárr' na
    gcraobh. Tá Séan féin curtha fié bhrath an íur i Roulig Dhíun dá Radharc, ar mhullach an dromain a éirigheann ós cionn an Ghaorthaidh lais thuaidh, agus a Ritheann trí thuath na Droman siar, ag feitheamh bis an "lá". "Nuair a chaichfeam go léir le chaíle seasamh, Air shleasaibh an t-Sléibhe an t-am ghlaodhfiadh an t-aingeal" Mar A deireann sé féin na "Faoisan"
    2. Conchúbhar Máighistir Ua Ríogbhardáin. Tímpall lár na h-ochtmhadh aoise deúg bhí máighistir scoile scairce eile i bharóiste Chluain Droichid. File bríoghinar binn a beadh Conchúbhar Máighistir leis agus ní gádh acht a "Machtnamh i gCill Tuatha", do léigheadh cun bheith deimhnighteacht de seo. D'fhéadfaí ó chr i gcómh mheas le
  154. gnáthbhall (stair)
    9/8/2024 8:14:14 PM
    ceadaithe
    Naoscaigh; Faoilinn, sceimheal de lachannaibh,
    A' tígheacht gan eagla 'trácht ó'n spéir.
    Tá mórán Áreann éan ná feadarsa, Ag déanamh neaduighthe ar bharr na gcraobh, An fidar 's chuach agus mór chuid ead-tharrai, Go suanmar seasgair faoi scáth na grcaobh, An druide as an creabhar ar chrann eile na haice sun, An Garsach sleamhain 's an seabhach breaágh beathuighthe, Cáig gus colúir ina dtrúipaibh a' tasceal ann. A's smólaigh bhreaca 'na n-árus féin. B'ionghancas riamh liom triall nú h-aicme seo Ag Cliaradheacth sealad le h-áilneacht scéimh Faithin a's biadh go greanmhar taisgithe, Fial gan easnamh le fághail a's réim Bhí measradh na slaod' ar ghéagaibh daraighthe, Ubhla, caora, sméara, agus abhairne, Mil agus céir bheach ag teacht na gceathaibh ann.
  155. gnáthbhall (stair)
    9/8/2024 8:06:35 PM
    ceadaithe
    Táim chun tagairt do dhéanamh don
    c-sughe mar labhair fillí Ghaedhealcachta Mhúscraighe ar áilneacht an Ghaorchadh is mó atáim anois. Do chúm ceachrar acu ar a laigead amháin i nar chuireadar síos ar an nGaorthadh agus ní fheadairsí ag cia'cui a raibh an picttúir a bh' féearr daichte nuair a bhíodar réid leis an moladh.
    1. Séan máighistir ua Connaill. Seo mar a labhair Séan Máighistir Ua Connaill, máighistir scoile scailpe a tuach na Droman (circa 1780-1910) air, san amhrán bréagh sin a chum sé nuair a tharlaidh dhó, san oidhche, "Ar bhruach na laos." "Bhí géana ar linn ann, mísca as garra phiuc, Ásc ag úgheacht de dhruim gach caise acui,
  156. gnáthbhall (stair)
    9/4/2024 3:31:18 PM
    diúltaithe
    Sgéal
    Bhí fear ann fadó, agus bhí beirt driféar aige. D'imthig[h] ceann aca go Aimeirce agus fuair [a]n ceann eile bás. Annsan bhí an fear ina [ch]ómhnuidhe in tig[h] leis féin. Chuaidh sé a chodhladh [sa]n oidhche, agus timcheall a dhá bhuile dhéag, dh'airig[h] [s]é glór sa seomra. D'fhéach sé amach agus [ch]onnaic sé bean ag an leaba, agus bhí hata agus casóg bán uirthe. Tháinig eagla air, agus t[h]uit sé dh'in a chodhladh arís. Bhí an glór sa seomra i gcómhnuidhe, ar maidin nuair a d'éirig[h] sé, dh'innis sé dos na daoine é. Fuair sé litir an lá ina dhiaidh san go raibh an deirbhsiúr a bhí aige in Aimeirce tar éis bás a d'fhághailt. Fuair mé an scéal seo ó m'athair, an Rinn. 56 blian d'aois. Mise Siobhán Ní Lonáin Maoil a' Chóirne, An Rinn
    English translation below Story There was a man long ago, and he had two sisters. One of them went to America and the other passed away. So the man was always home alone. He went to sleep at night and around midnight he heard a voice in the room. He looked out and saw a woman at the bed and she had a hat and a white coat on her. He became afraid and fell back asleep again. The voice stayed in the room, in the morning when he woke he informed the people. He received a letter the next day that his sister he had in America was after dying. I got this story from my father, An Rinn, 56 years old. Siobhán Ní Lonáin Maoil a' Chóirne, An Rinn (Ring)
  157. gnáthbhall (stair)
    8/31/2024 10:20:06 AM
    ceadaithe
    mar uaireannta bhíod mórán daoine ann le chéile agus nuair ná bheadh aon rud le déanamh aca thosnóchaidís ag innsint sgéal.
    'Sé sgéal a chualas dá innsint ag gabha ná nuair a bhí Tadhg Gabha ag obair insa an gceardhchain ina a bhfuil Conchubhar Ó Géaráin anois chuala sé go dtiocfadh fear oidhche éigin chun barra iarainn a ghoideadh. Do bhíodh an barra ós cionn na fuinneóige agus bhí poll ins an bhfuinneóig. Do bhí fhios ag Tadhg Gabha go gcuirfeadh sé a lámh isteach trén bpoll agus go bhféadfadh sé an barra d'fágháil annsan. D'fan sé san gceardhchain ar feadh na h-oidhche agus bhí casúr mór ina láimh aige. I lár na h-oidhche, chuala sé an fear ag teacht agus chuaidh sé in aice na fuinneóige. Chuir an fear a lámh isteach trén bpoll agus rug Tadhg Gabha air agus thosnuig sé á'bhualadh chóm cruaidh agus a b'féidir leis. Do choimeadh sé ag bualadh go dtí go raibh an fear amuigh ag liúirig le pian agus annsan stad sé agus leig sé an fear dul abhaile acht gan an barra iarainn.
  158. gnáthbhall (stair)
    8/31/2024 8:56:37 AM
    ceadaithe
    Lios a Phúca. 'Sé an gabha atá ann ná Mac Suibhne. Bhí gabha ann roimhe darab ainm Tomás Ó Suilleabháin. Tomás A' Mhacaidh a tugadh air. Is é a athair Diarmuid Ó Suilleabháin a bhí ann roimh Tomás.
    Tá ceardhcha eile i gCuleanaig. Sé an gabha atá ann ná Mícheál Ó Dúghbhaill. Is é a athair Diarmuid Ó Dúghbhaill a bhí ann roimhe. Tig cinn tuighe iseadh an ceardhcha. Deineann na gaibhne a lán oibre go mór mór ag chur cruidhte fé capaill agus ag deisiú céacta is bráca. Bíonn a lán úirlisí aca mar atá inneóin, builg, teanncair, órd, casúr, barraidhe, batún agus bís. Saghas bórd déanta d'iarrainn iseadh an inneóin ar a chuireann sé rudaí nuair a bhíonn sé á' mbualadh. Teallach a tugtar ar an dteine a bhíonn aca. Is istig san ceardhchan a dheineann na gaibhne an cuid is mó den obair acht deineann siad cuid beag de amuigh fé aer leis. Cuireann siad fonnsaí ar rotha agus deisigheann siad geataí amuigh. Áit nar n-innisigheadh a lán sgéalta a beadh na ceardhchan fadó
  159. gnáthbhall (stair)
    8/30/2024 12:32:49 AM
    ceadaithe
    agus do bhain sé a cheann don seirbhíseach agus go chaith sé a chorp isteach san bpoll anuas ar an gcroca agus líon sé isteach an poll annsan. Ansann nuair a fuair sé bás ní raibh fhios ag aoinne cá raibh an croca óir agus ba mhó iarracht do deineadh chun é d'fághail. Ní ró fhada ó shoin ó deineadh an t-iarracht ba dhéanaighe. Triúir fear calma a chuaidh chun an t-ór d'fághail. Bhí sluasad ag duine aca rámhan ag duine eile agus claidheamh ag an dtrimhadh duine. In am mhairbh na h-oidhche a chuadar ar lorg an óir. Tar éis tamaill ag romhar doibh cad a tháinig dhá n-ionnsaighe ach corráin mhór muice. D'eirigh troid mhór idir fear an chlaidhimh agus an chorráin agus d'eirigh leis and bhfear an chorráin do choimeád amach ón mbeirt abhí ag romhar. Bhí poll mór déanta aca agus cheapadar go rabhadar le teacht ar an ór gan mhoill acht cad a thárla acht do thuit coca mór féir anuas ón spéir agus isteach sa pholl. Ní raibh le déanamh aca annsan acht eirighe as an obair agus dul abhaile. Níor dhein aoinne eile riamh ó shoinn aon iarracht ar an ór d'fághail acht ceapann na daoine fós go bhfuil an t-ór ann.
  160. gnáthbhall (stair)
    8/29/2024 10:57:06 AM
    ceadaithe
    Giolla Coda as san amach. Ach nuair a tháinigh cogadh arís chuaidh Mac Giolla Coda go páirc an áir agus do marbhuigeadh é ag Cat na Bóinne is é ag troid ar son na nGaedheal. D'fhág sé mac óg in a dhiaidh sabhaile ach annsan nuair a fuair na Sasannaigh an chaoi do chuireadar as seilbh a choda talmhan é agus do thugadar do shaighdiúir Liaim darab ainm Ó h-Asoith í. Do thóg sé sin tig mór in aice an t-sean-chaisleáin- san áit 'na maireann muinntear Mhic Giolla anois.
    Ach tamall 'na dhiaidh sin d'iompuigh Mac Giolla Coda in a Protustúnach agus do tugadh cuid mhaith d'á chuid talmhan thar nais do arís. Tá muinntear Mhic Giolla Coda 'na bProtustúnaigh ó shoinn i leith agus comhnuideheann siad i mBán Cluain fós. Is mó sgéal ait atá le cloisint mar gheall ar Caisleán a' Chorraigh agus Mac Giolla Coda a bhí páirteach san eirighe amach i 1641. Deirtear go raibh croca mór óir aige agus nuair a bhí sé chun dul ag troid gur shocruigh sé an croca óir do chur i bhfolach. Dubhairt le na sheirbhíseach poll ana mhór do dhéanamh in aice an chaisleáin agus an croca óir do chur isteach ann. Do dhein an seirbhíseach amhlaidh agus nuair abhí an poll déanta aige agus and croca óir istig aige do tharraing Mac Giolla Coda a chlaidheamh
  161. gnáthbhall (stair)
    8/27/2024 9:03:17 PM
    ceadaithe
    Sgéal:
    Chuaidh beirt bhuachaillí ag fiadhach lá agus beireadear ar fhiadh. Do mharbhuigheadar an fiadh agus thosnuigheadear ar é roinnt le-na chéile ach d’éirigh eatorra, mar bhí duine aca ag déanamh éagcóra ar an nduine eile. Ní raibh sé ag tabhairt cothrom na féinne dó.
    Fé dheire do shocruigheadar an roinnt d’fhágaint féin gcéad fhear a gheobhadh a’bóthar. Tar éis tamaill do ghaibh fear an treó chúca. Cheistuigheadar é féachaint a ndéanfadh sé an roinnt, agus dúbhairt sé go ndéanfhadh agus fáilte. Seo mar a dhein sé an roinnt: “Bíodh ceathramha agus a leath ag Dómhnall Mac Airt agus an cheathramha eile gan roinnt ag Dómhnall an Ghrinn. Bíodh a chroidhe agus a aedh ag daoine uaisle’n t-sléibhe, is a chraiceann agam féin chun bríste.”
  162. gnáthbhall (stair)
    8/27/2024 9:37:02 AM
    diúltaithe
    eólas thuas i nGaedilg dom:-
  163. gnáthbhall (stair)
    8/27/2024 9:36:25 AM
    diúltaithe
    eólas thuas i nGaedilg dom:-
    Seamhus Ó Chonchubhair, Ceatrú-na-h-abhann, Lios-a-Phucha, Cill-Áirne.
  164. gnáthbhall (stair)
    8/27/2024 9:33:55 AM
    diúltaithe
    sléibhthe is gleannta. D'oscail na trí ríoghthe an doras, agus tháinig fear beag isteach. Bhí cruth duine aosta air a aghaidh, ach mar sin féin bhí sé go bríoghmhar, beo.
    Ní raibh aon ní ag teastháil uaidh ach siocán in-aice na teine. Tar éis tamaill thog sé phiopa as a phóca, agus thosnuigh sé ag deanamh cheóil. Do bhí an ceól go mílis fé mar árdheochadh an gaoth as áit tar lear é. Do bhí na ríoghthe ag éisteact leis an gceóil agus do chuaid siadh a chodladh duine in-dhiaid duine. Níor dúisigh siad ar maidin do bhí an áit go léir fé shuaimhneas. Ní raibh aon ní fé an tubhán. Do ghair na trí ríoghthe an oidhche roimhe sin, nuair do chuala siad "bearacán" ag cainnt ar a bhás, ach anois bhí brón agus trom a-chroidhe ortha mar bhí fios acha istigh na gcroidhribh go raibh sé imtighthe. Do chuaib siad amach as an dtigh:- "Ag smuineamh ar a chara," "Ná feicfeadh siad go deó, go deó, arís.
    Ainm] Síle Ní Chonchubhair, Ceatrú na-h-abhann, Lios-a-Phucha, Cill-Áirne Ainm agus seóladh an té a thug an méid
  165. gnáthbhall (stair)
    8/25/2024 8:55:05 AM
    ceadaithe
    tháinig sé isteach agus d'fiafruigh sé don sagart cad 'na thaobh gur thosnuigh sé comh luath san gan é féin a bheith istigh. Nior thug an sagart aon fhreagra do agus nior dhein Domhnall aon nídh acht an sagart do bhualadh agus an t-súil do bhaint de. D'imthigh Domhnall abhaile agus d'iompuigh sé 'na phrotastúnach láithreach. Tamall in a dhiaidh sin tháinig beirt shagart ó Inis Faithleann agus chuireadar an mallacht ar Dhomhnall. Bhí eagla ortha teacht ro gharridh don tigh agus bá bhrigh sin sheasuigheadar i bpáir tamall maith ón dtig acht go raibh radharc aca air. Deirtear nár fhás aon rud acht......san bpaiste 'nar sheasuigheadar. Dubhradar ná beadh táisg ná tuairisg le fághail de Dhomhnall ná dá chaisleán ná dá chlann, agus bhí an ceart aca.
    Mar a dubhras cheana ní raibh aon mhac ag Domhnall agus do phós sí a gaol Finghin Mac Carthaigh cé gur mhaith le Domhnall go bpósfadh sí Sasannach éigin. Do phós sí Finghin fé ceilt in Oileán Inse Faithlinn oidhche acht tamall in a dhiaidh sin do rugadh ar Domhnall agus cuireadh i bpriosún é i dTiúr Lonndain agus chaith sé an chuid ba mhó dá shaoghal ann. Bhí clann mac aige acht d'iompuigheadar 'na bProtastúnaigh agu bhiodar 'na noifigigh in arm Shasanna. Do phós inghean aige fear darbh ainm
  166. gnáthbhall (stair)
    8/25/2024 8:35:45 AM
    ceadaithe
    Míle no mar sin ar an dtaoibh thoir den bhaile beag Beaufort do bhí caisleán fadó ag Mac Cárthaig Mór- abhí 'na Rí ar Deas Mhumhain. San áit in a raibh an caisleán níl ann anois acht cró ag fear darab ainm John McKay. Níl rian de'n chaisleán le feiscint. Uair do b'é ceann dos na caisleáin ba thabhacthaighe abhí ag muinntir Chárthaigh.
    Do b'é Domhnall Mac Cárthaigh Mór an duine ba dheidheanaighe a mhair san chaisleán agus nior ró mhaith an gaedheal é mar do thaobhuigh sé leis na Sanannaigh agus d'iompaig sé 'na Phrotastúnach. Ní raibh aon mhac aige acht inghean darab ainm Eibhlín. Ba mhaith le Domhnall go bpósfadh Eibhlín Sasannach uasal rud ba mhian leis an mbainrioghan Eiléis leis. Acht nior dhein Eibhlín rud ortha. Théigheadh Domhnall ar Aifreann go dtí an seipéal in áit ar a dtugtar Cillelí- tá an sean-fhothrach ann fós- agus bhí áit fé leith aige do san seipéal. Lá amháin do bhí Domhnall go deidheanach ag dul ar Aifreann agus bhí an sagart tar éis tosnuighthe ar léigheamh an Aifrinn. Bhí Domhnall ar buille nuair a
  167. gnáthbhall (stair)
    8/21/2024 9:22:50 PM
    ceadaithe
    Ar éirighe na gréine d’eirig Micí agus amach an doras leis agus sleaghán agus ramhan aige. D’iarr sé ar a cómharsain dul ‘na theannta. Suas an t-sliabh le triúr acu agus gunna ag duine acu chun an chait do lámhach.
    Thánadar go dtí an áit agus thosnuigheadar ag réabadh na talmhan. Bhíodar ag cur alluis go tiugh agus poll mór déanta acu sa talamh. Nuair a bhí an ghrian ag dul fé fuair duine acu buidéal beag sáidhte sa talamh go daingean.
    Bhíodar ag féachaint ar an mbuidéal ar feadh tamaill maith agus sa deireadh d’éirig troid eadtorra ‘na thaobh. Fuair Tadg Micí Nants ó Ceann Uaig sa deireadh é agus tá sé beo fós agus an-chuid airgid aige.
  168. gnáthbhall (stair)
    8/21/2024 9:01:17 PM
    ceadaithe
    Lá Mhuire sa bhFóghmhar: tugtar lá le’ Mhuire sa bhfoghmhar ar an 15dh lá de lughnasa. Sa cheanntar sé glacann a lán daoine Comaoine Naomhtha in onóir tógáil Muire Naomhtha.
    Féile Mhichil: bíonn comhthalán ann gach bliadhan i gcuimhneacháin Naomh Míchil. Téigheann slúagh mór dhaoine ann gach blíadhán ar an 28adh lá de Meadhaon Foghmhair ag padóireacht. Tá tobair ann ar a dtugtar Tobair Mhichíl mar b’é Naomh Micheál patrún an cheanntar seo. Nuair a bhíonn na daoine ag fágaint na h-áite fagann siad croiseanna beaga, agus paidiriní ina dhiaidh.
    Lá agus Oidhche Shamhna: bíonn oidhche Shamhna ann ar an aonmhadh lá is triocadh de Deire Foghmhair. Oidhche mhór grinn do’s na Gaedilaibh ‘seadh í. Bíonn suipéar mór ins gach tig an oidhche sin agus deintear bairín breach i gcomhair an t-suipéir agus chuirtear a lán rudaí isteach ann mar atá, an fáinne, [ceirt], ponaire. Bíonn gach aoinne ag féacaint cia cioca díobh a geibheadh an fáinne mar an duine a geibheann an fáinne deirtear go bpósfar é i rith na blíana sin. An té a geibheann an cirt bheidh sé pósta le duine bocht. An té a geibheann an cipín is é is luaithe a chaillfear agus má’s cailín a geibheann an ponaire deirtear go mbeadh sí pósta le feirmeóir. Bíonn sult is spórt ag na daoine óga an oidhche sin ag imirt cleasanna ar a [chómharsanaibh].
  169. gnáthbhall (stair)
    8/20/2024 7:56:10 PM
    ceadaithe
    an stábla go dtí Domhnach na Cailce arís.
    Diardaoin na Comaoine: Diardaoin na Comaoine ‘seadh an lá a deineadh Corp Criost agus an lá a léigheadh an céad Aifreann. ‘Sé Diardaoin na Comaoine an lá roimh Aoine a’Céasta. Ar an lá sin bíonn mór-shiubhal ins an cheanntar seo agus glacann gach aoinne Comaoine Naomhtha.
    Aoine a’Céasta: ar an lá sin téigheann gach Caitileach go dtí an t-séipéal. Bíonn siad ag déanamh Turas na Croise in onóir turas Ár Slanuightheóra go dtí Calbheirí. Fadó ní raibh chead ag na daoine a gcuid béilí iomlán d’ithe. Ní raibh cead aca bainne d’ól na bainne do chur ar a dté agus ní raibh chead aca feól d’ithe acht iasg gan annlan. Satharn agus Domhnach Cásga: Domhnach Cásga ‘seadh an lá d’aiseirig Criost ó’n marbhíbh. Itheann gach aoinne níos mó ubh an lá sin ná mar is gnáth leo. “Ubh fíor duine-uasal; Dá ubh dhuine-uasal; Trí h-uibhe bodach; Agus ceithre h-uibhe feile-bodaig.” Bíonn ceól is spórt ins na bailtibh an lá sin. Deirtear go mbíonn an grían ag rinnce go luath maidin Cásga. Domnach agus Lúain Cingise: ar an lá sin ‘seadh do cuir Criost an Spriod Naomh uaidh.
  170. gnáthbhall (stair)
    8/20/2024 6:56:49 PM
    ceadaithe
    agus do tharraingidís fán na sráide iad “gá mbreith leo chun na Sgeilge” bhídís, mar dheadh. Oidhche na Sgeilge a tugtar ar an oidhche sin.
    Bíonn fleadh is féasta ins gach tig an oidhche sin Máirt na h-Inide, ag tabhairt slán le sódhluistí go deire an Carrghaois. Deintear pancóga ins gach tig agus bíonn ana-fleadh acu. An Carrghaos: bíonn an Carrghaos ann ó Céadaoin a’Luaithridh go dtí Domhnach Cásga. Bíonn na daoine ag treanadh is ag trosgadh i rith an ama sin, in onóir trosgadh Ár Slánuighteóra. Céadaoin a’Luaithridh: bíonn an sagart ag tabhairt luaithreach naomtha amach an lá sin. ‘Sé Céadaoin a’Luaithridh an céad lá de Carrghaos. Sean-fhocla: (a) Ráithe ó Nodhlaig go féile Pádraig; Ráithe ó fhéile Pádraig go féile Sheáin; Ráithe ó fhéile Sheáin go féile Mhicil; Agus ráithe ó fhéile Mhicil go Nodlaig arís. (b) Ó lá le’ Bríghde amach, bíonn na h-éin ag déanamh a nead, bíonn na caoire ag breith na n-uan ag dul i dteas. (c) Céadaoin a’Luaithrig go mbaintear na cluasa d’en té a iosfadh feoil. Domhnach na Cailce: tuiteann Domhnach na Cailche ar an Domhnach roimh Domhnach Cásga. Tugtar an failm amach an lá sin. Cuirtear an failm ins gach tig ar an bhfeirm; ins an tig, ins an cró agus ins
  171. gnáthbhall (stair)
    8/17/2024 3:26:00 PM
    ceadaithe
    Féilí na Bliadhna
    B’é Mícheál Ó Súilleabhái a bhailig an t-eolas seo ó’n a mháthair Bean Uí Súilleabháin atá ina cómhnaidhe in Ocharmong. Lá le’ Pádraig: bíonn an t-seamróg dá chaitheamh age’s na daoine an lá sin, mar gur leis an t-seamróg a dhein Pádraig rún na Trionóide do chur i n-úil d’os na Gaedhealaibh fadó. Bíonn ceoil is spórt ins na bailtibh an oidhche sin in onóir do pátrún naomhtha na n-Gaedhil. Annso i gCathair-Saidhbhín bhíodh chuirmeacha cheóil an oidhche sin agus thagadh na h-amhránuighdhthe móra ó gach áird. Lá le’ Bríghde: tuiteann lá le’ Bríghde ar an t-aonmadh lá d’Fheabhra. Téigheann a buachaillí is na chailiní óga timcheall na h-áite ag bailiú airgid mar a deintear lá le’ Stiophán. Bíonn siad gléasta le seana-éadaig ag dul timcheall. An Inid: tugtar an Inid ar an aimsir ó lá Nodhlag na mBan go dtí Céadaoin a’Luaithridh. Le linn na h-aimsire sin ‘seadh deintear na cleamhnais. Máirt na h-Inide: ‘sé Mairt na h-Inide an lá déarnach chun pósta roimh an gCarrghaos. Ins an t-sean aimsir do bhíodh sgata ailteóirí ins na bailtibh beaga, agus téad mór, fada, láidir aca agus aon chailín nó fear – ionpósta do geibhidís ag siubhal na sráide do chasaidís an téad ‘na dtimcheall ortha.
  172. gnáthbhall (stair)
    8/17/2024 3:02:52 PM
    ceadaithe
    ná muinteaireacht. Bhí sé ag muineadh annso iCathair Saidbhín agus in Ochar-Mong. Fear ábalta do beadh é, bhí léigheamh is scríobhadh go maith aige.
    Bhí beirt fhear amuich i Snaidhm. Prosenstúnaig do beadh iad agus bhí siad an-mhór leis an sagart Poráiste a bhí ann. Lá amháin chuaidh an triúr aca isteach go tig osta igcóir deinnéir. An Aoine a bhí ann, agus bhí feol ag mo bheirt. Tháinig Tomás isteach agus teastuig ón sagart spórt a bheith aige le Tomás agus labair sé mar seo leis: "Cad a measann tú mar geall ortha seo a Thomás D'fhreagair Tomás é
    Is bréagach iad Peadar agus Pól Is bréagach Muire Óig 'gus a Mac Is bréagach é Pápa na Róimhe Má's ag Bland is ag Stokes atá an ceart"
  173. gnáthbhall (stair)
    8/15/2024 8:25:57 PM
    ceadaithe
    ar lean.
    Agus ná h-eagcaoin ar do thinneas Dein faoisdis le Mac Dé - . – Dia ag stiúradh, Dia ag muineadh Dia an teagasc, Dia an sábháilt Ó gach cruadhchás a bhfuil am pheaca A Dhia ghlórmhar a fuair an trocaire ó’n Athair Na leig sinn tar teorainn ar eagla go bhfaighimís scannail Is go mbeirir sin abhaile suas ins na flaithis Ar do chomairighe duinn a Muire Agus go [bhfuaslaighir] ár gcás Go gcuirir na h-aingil ‘nár [gcoinimh] ar uair ár mbáis Siad na leigfeadh duinn tuitim agus do togfadh sinn go h-árd Tré bhaintreacht Muire go bhfeicimíd Rí na nGrást - . – A Rí ghil dein díon d’ár anam go léir Agus díbir na droch-smaointe agus peacaí o’n ár mbeal Dein an tslígh dhuinn glan díreach d’ár n-anam chun Dé Sara sínfear sinn síos ins an leabaidh bheag chaol
  174. gnáthbhall (stair)
    8/15/2024 7:53:22 PM
    ceadaithe
    ‘S ba láidir an bromach é
    Ach mo chos gur scoilt go sál Le’n a chrainn-ionga reamhar géar II An t-ádh ní tú mo bhráthair Níl aon dámh agam leat ó Éabh Nuair nach gcuirfeá amh [fairness] An mámh sin gur cailleadh é Nach tuirseach a bhím’s nach sáruigh Gach lá bhreágh [a bhíonn] mé [i bpéinn] ‘S ní bhfuair mé aon bhainne sláinte Ó scannruigh an gruagach mé III A Mhic Céin le’n a [choílle] Cuirim gráinn ort agus d’ionga géar Is tú loit an gruagach áluinn A bhí san áit seo ina mháighistir “game” Shín mé síos mo thaobh leat ‘S mo ghéar geal gur scoilt go sál Bhí ionga ort mar bheadh ar [polar?] Agus éadan ar dhath Black Ball
  175. gnáthbhall (stair)
    8/14/2024 4:22:26 PM
    ceadaithe
    Saor báid a bhí i gCathaoir Mac Cába. Lá dá raibh sé ag dul thart easadh isteach i dteach é. “Cé’n t-ainm atá ort?” arsa bean a’tighe. “Tá m’ainm faoi mo thóin agus mo shloinneadh faoi mo mhuinéal” ar seisean. Céad fáilte romhat a Chathaoir Mac Cába ar sise. “Tá neart fataí agam ar sise ach níl aon annlann agam” ar sise. “Cuir síos na fataí” ar seisean “tá an t-anlann liom” ar seisean. Réidthigh sí na fataí agus d’fhág ar an mbord iad, ach ní fhacaidh sí aon annlan. “Cá bhfuil an t-annlan?” ar sise. “Ó is maith an t-annlan an t-ocras” ar seisean.
    An oídhche seo bhí sé istigh i dteach eile. Bhí beirt bhacach istigh sa teach an oídhche céadhna, agus b’éigean do Chathaoir dul in aon leabaidh amháin leo. D’imir siad cluiche cárdaí go bhfeicfead siad c’ bheadh i lár agus b’éigean do Mac Cába dul i lár. Ghearr lorga le duine de na fir shiúbhail lorga Mhic Cába agus chum sé an dán seo: - Ag luighe dom agus mé sáruigh Ar ard leabaidh socair séimh Chas an cluiche ar lár mé Idir Mhártan agus [Greg] Mac Céin Ba sháimhe an bodach seisean
  176. gnáthbhall (stair)
    8/14/2024 3:54:08 PM
    ceadaithe
    (IV)
    A Athair Thomáis a chomhursa dílis
    Cuir leigheas le mo chois Tá mé ibhfad ibpéinn 'S ní fhéadaim seasamh leis Araid ó do bhéal 'S é déanta mar is ceart Leigheas coise Mhic Cába Agus bféidir go mbeadh chomh maith (V) Tá chos mo bhráthair geárrtha Agus fáscaim-se leigheas leis Cuirim-se deacar gus gráinn Ar craínn-fhear na n-iongan géar Cuirfhidh mise thar fairrge é 'S a námhaid uilig in a dhéidh Ag troid le abhais allta Agus ins na gleannta go gcailltear é.
  177. gnáthbhall (stair)
    8/14/2024 3:42:18 PM
    ceadaithe
    [from Seán Ó Baoill (80 bliain), Ballyhip, Louisburgh]
    Taidhbhse i bparóiste Cill Gaobhair Cosamhail le gach ceanntair eile tá go leor trácht ar thaidhbhsí & ar sprideanna annseo i gCill Gaobhair. Do chomhnuigh beirt fhear in iarthar an Pharóiste tráth & chuile lá riamh ó'n t-am a rudah iad nó go raibh siad ina [sheadh] & ó sin go sean-aois níor réidtigheadar le'na chéile. Bhídidís de shíor in éadan a chéile, ag clamhsan faoina chéile ag argóint nó ag troid. Oídhche áirithe amháin chuaidh an bheirt amach & sula raibh an oídhche caithte do thug an Mistéalach duine acu, léarú bréag do'n Burcach an duine eile. Ní raibh an Burcach in ann tada a dhéanamh acht do mhionnuigh sé annsin ar an bpuinnte go bhraigheadh sé ais-íoch. Ar sé "bainfidh mé díoghaltas
  178. gnáthbhall (stair)
    8/14/2024 3:39:30 PM
    ceadaithe
    Fánaidh a’staighre é ar a’ mbóthar agus dubhairt leis “bailigh leat anois”. Bhí an fear bocht [ina] chraiceann dearg agus gan ‘fhios aige céard a’bfearr dhó a dhéanamh, ach ar ball [shiúbhal] beirt fhear mhóra anoir an bóthar go dtí Seán. Chuir siad caidéis air. “Cé tú féin? Cá’il tú a’dhul? Nó céard a thug annseo thú?” “Eist liom agus [tiubraidh] mé cunntas [daoibh?]. D’innis Sean dhóibh fríd síos agus fríd suas agus an chaoi ar tharla an trioblóid dhó. “Tá [tú] ceart go leor níl an mi-ádh uilig ort”. Seo dhuit mo chóta mór agus fáisc ort é. Rinne [Seán] sin. “Siubhal leat anois a bhuachaill in einfeacht linn-ne”. “Go rabh maith agaibh” arsa [Seán] agus bhí dul amú mór ar Sheán bocht nuair dubhairt sé é sin ach ní rab’ fios aige. [Ghluais] leob ar chuma ar bith agus i ndeireadh na cúise cé bfuair sé é féin feistighthe [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] istigh i lár reilig’ agus nuair chonnaic Seán sin chuir sin tuilleadh donacht air.
    [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] gá reidhteach” arsa Seán. “Da donacht maol is measa mullach. Bhí leac os cionn [aige?]. Duhairt na fir le Seán. “Tabhair congnaimh dúinn leis a’ leac seo a chur ar gcúl. [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] Seán bocht sin agus nuair bhí déanta “Gabh síos go tapaidh” ars’ an fear ba mhó, “leis [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] sean-bhean curtha síos ins an uaigh sin”. “Tá sí lán le airgead agus le fáinní óir [tá] mála óir faoina cloigeann ins an gcónra. Caith aníos iad go léir agus déan deifir” [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] a deir Seán. “Is doiligh liom a’dhul síos annsin”. “Ná labhair níos mó ach bí thíos [go beo]. Chuaidh Seán thíos, thóg an clár den gconra, chuir sé a lámh faoina cloigeann agus [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] aníos í. Chaith sé aníos an mála airgid agus a lán rudaí eile ‘bhí sa gcónra. Bhí [fáinní] óir ar a méaracha. Tháinic cuid acu go réidh-chúiseach ach bhí an chuid eile a’ [ábhar ar iarraidh ar imeall an leatha
  179. gnáthbhall (stair)
    8/14/2024 3:32:17 PM
    ceadaithe
    Iomdha duine agus daoinne ar thug sé cur síos dóib ar chúrsaí troma a tharla in-éadan.
    Cailleadh é corradh beag le 6 bliadna ó shoin agus tá sé curtha i reilig Bearna. Go ndéanaidh Dia grásta air. C. C. I. Ó h-Aoláin
  180. gnáthbhall (stair)
    8/14/2024 3:28:53 PM
    ceadaithe
    Babhta a’robáil na caillighe. Bhrúgh siad an leac anonn don uaigh go h-éasgaidh. Ní rabh smid as Seán bocht thíos. Bhí faitchios air nidh nach iongnadh. Dubhairt fear asub. “Gabh síos go beo agus caith aníos a bhfuil timcheall uirthí thíos annsin.” “Níl fonn orm sin a dhéanamh.” “Níl misneach maith agam-sa” a dubhairt an fear eile. “Ná h-abair sin níos mó ach bí thíos dhe léim agus déan obair” agus labhair Seán thíos agus dubhairt. “Ná gabhaidh sibh síos go dtigidh mise aníos” agus chuir an bheirt fhear ‘bhí [thuas] [...] Chuir siad na murders suas agus sgread siad go cráidhte. Shíl siad ins an am [seo] gurb’í an chailleach ‘bhí na ndiaidh arís. Thug siad do shiubhal é agus d’oibrigh siad na [bonnacha] agus d’oibrigh Seán a chuid bonnacha féin ina ndiaidh. “Tá sí a’tigheacht, tá sí a’tigheacht, tá sí a’tigheacht” ba sin é an port bhíodh ag a’ mbeirt agus iad a’rith. “Tá sí a’tigheacht” a deir Seán. Ní rabh Seán ag iarraidh san am seo ach ar thóir[ní] go teach [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh]. Chomh luath a chonnaic Seán amharc amháin ar theach, shiubhal sé go réidh agus [an] [craiceann] dearg agus a bhonnacha dearg, gearria agus ocras agus an shógh náire agus cas bhí sin ar Sheán bocht. Ach ar chuma ar bith i ndeireadh na cúise bhí Seán bocht sásta go leor. Tháinic [sé go] dtí an teach a chonnaic sé píosa uaidh. Bhuail sé ag a’doras. D’éirigh fear a’tighe as leabaidh agus d’fhosgail an doras do Sheán. Ach nuair a chonnaic sé Seán ‘na chraiceann dearg ag a’doras thuit sé i lagar. Tháinic a bhean agus tuilleadh den chomluadar agus nuair a chonaic siad fear a’tighe tuite agus Seán ‘na chraiceann thoisigh siad a [ghlaodhach] agus ag uallfáirt agus a’ghlaodhach. “Fanaidh go foill” a deir Seán “ná sgannraigí, eistigí lem [sgéal]. Thoisigh Seán ag innsint a chúrsaí ó thús deireadh agus gur sgannruigh fear a’tighe [nuair] a chonnaic sé é agus nach rabh dochar ar bith déanta. Ach h-éis sin bhí fear a’tighe go maith agus tugadh isteach Seán bocht agus fuair sé ‘ch
  181. gnáthbhall (stair)
    8/13/2024 8:16:14 PM
    ceadaithe
    Fánaidh a’staighre é ar a’ mbóthar agus dubhairt leis “bailigh leat anois”. Bhí an fear bocht [ina] chraiceann dearg agus gan ‘fhios aige céard a’bfearr dhó a dhéanamh, ach ar ball [shiúbhal] beirt fhear mhóra anoir an bóthar go dtí Seán. Chuir siad caidéis air. “Cé tú féin? Cá’il tú a’dhul? Nó céard a thug annseo thú?” “Eist liom agus [tiubraidh] mé cunntas [daoibh?]. D’innis Sean dhóibh fríd síos agus fríd suas agus an chaoi ar tharla an trioblóid dhó. “Tá [tú] ceart go leor níl an mi-ádh uilig ort”. Seo dhuit mo chóta mór agus fáisc ort é. Rinne [Seán] sin. “Siubhal leat anois a bhuachaill in einfeacht linn-ne”. “Go rabh maith agaibh” arsa [Seán] agus bhí dul amú mór ar Sheán bocht nuair dubhairt sé é sin ach ní rab’ fios aige. [Ghluais] leob ar chuma ar bith agus i ndeireadh na cúise cé bfuair sé é féin feistighthe [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] istigh i lár reilig’ agus nuair chonnaic Seán sin chuir sin tuilleadh donacht air.
    [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] gá reidhteach” arsa Seán. “Da donacht maol is measa mullach. Bhí leac os cionn [aige?]. Duhairt na fir le Seán. “Tabhair congnaimh dúinn leis a’ leac seo a chur ar gcúl. [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] Seán bocht sin agus nuair bhí déanta “Gabh síos go tapaidh” ars’ an fear ba mhó, “leis [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] sean-bhean curtha síos ins an uaigh sin”. “Tá sí lán le airgead agus le fáinní óir [tá] mála óir faoina cloigeann ins an gcónra. Caith aníos iad go léir agus déan deifir” [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] a deir Seán. “Is doiligh liom a’dhul síos annsin”. “Ná labhair níos mó ach bí thíos [go beo]. Chuaidh Seán thíos, thóg an clár den gconra, chuir sé a lámh faoina cloigeann agus [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] aníos í. Chaith sé aníos an mála airgid agus a lán rudaí eile ‘bhí sa gcónra. Bhí [fáinní] óir ar a méaracha. Tháinic cuid acu go réidh-chúiseach ach bhí an chuid eile a’ [ábhar ar iarraidh ar imeall an leatha
  182. gnáthbhall (stair)
    8/13/2024 7:29:35 PM
    ceadaithe
    Seáinín Sheáin Ó Fhlaibhtheartaigh as Baile Locháin-Indreabhán, i gCo na Gaillimhe d’innis. Tá clú ‘s cáil ar Sheáinín Sheáin mar sheanchaidhe.
    “Sgéal Fear Bearna” Seán Ó Mulála D’fhág Seán bocht Bearna agus d’imthigh sé go Amerioca. D’imthigh sé le bochtaineacht. Fuair sé obair h-éis dhul anonn dó. H-éis sgathaimh a dhéanamh oibre fuair sé páigh bheag. Chuaidh sé ag a’ stór a ceannacht bailcisí éadaigh agus uaireadóir nach [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] ro-dhaor. Ach h-éis sin bhí Seán bocht ar bheagán airgid. Casadh leis comrád agus comráidí eile. Ghluais leob go teach an ósta le béal [fheiste] beag. Casadh isteach i seomra iad i dteach an ósda. Bhí triúr “mná” annsin rómpa ag ól a ndeoch féin ‘s a’ breathú sugach go leor. Bhí na mná an-fhailteamhail rompa agus d’fhiafruigh ceann acu do Sheán “beidh deoch a’ad a Sheáin?” ars’ ceann de na mnáibh. “Beidh” arsa Seán “agus go rabh maith agat”. Tháinic an deoch agus d’ól siad é agus nuair a bhí sin déanta d’fhógair an tarna bean deoch eile agus tháinic. D’fhógair an tríomhadh ceann an cineál céadna agus tháinic agus d’ól. D’fhógair Seán bocht an deoch céadna. [D’all] sé a [phóca] agus bhí an scéal níos dona ná sin aige. Thuit Seán ar a’ meisge agus d’fhan sé annsin go rabh sé domhain amach san oídhche, ins an meisge agus nuair tháinic maith air, dhírigh sé é féin suas agus bhreathnaigh ar an áit stráinséarach dhó agus dubhairt sé leis an mbean “Cá’il mé?” “Tá tú in áit shábháilte einteacht liom-sa” adeir sí. “Comráidí dona a d’fhág annsin tú ach ar chuma ar bith beidh tú ceart”. Ghluais leob. Thug sí ag a teach féin Seán. Teach beag fánach agus staighre árda go dí an doras. D’fhosgail sí an doras a’s chuaidh sí féin agus Seán isteach agus céard a bhí annsin ach beithidheach mór dhó fhear mór dubh. Tháinic anoir as a’ seomra. “Tá tú [ann] a bhuachaill” ar sé le Seán. “Céard a chas annseo tú?” Níor labhair Seán tada [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] bhuail eaga agus brón mór é nidh nárbh i
  183. gnáthbhall (stair)
    8/12/2024 9:04:45 PM
    ceadaithe
    Micheál Ó Flaithbhearta - meadhan-aosta
    Píosa cainnte a bhaineas le tobar Chuilm Cille sa mBannrach Bán i Co na Gaillimhe. Tá reilig cois fairrge sa mBannrach Bán. 300 slat soir ón reilig tá tobar beannaighthe ar a dtugtar Tobar Chuilm Cille. Tá sé ri-dheacair é fághail ‘measg na carraigreacha ach ‘spáinfidh duine ar bith dhe mhuinntir na h-áite dhuit é. Poll cruinn i gcarraig tá ann agus cloch chruinn istigh ann. Tagann na daoine as chuile áit ann an 9adh lá de M[eith]eamh. Casadh fear orm. Micheál Ó Fhlaithbhearta b’ainm dó. Dubhairt sé go rabh glún an-tinn [aige] bunáite 15 bliadhna ó shoin agus gur leighiseadh é sa tobar. Is gnás leis na daoine [taganns] ar chuaird ag a tobar báirneach nó dó a bhriseadh agus iad do thabhairt do na […g? - ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] beaga a bhíonns i dtolamh ins an tobar. [N?] Tig leat paidreacha ar bith a rádh ach [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] go gcaithfidh tú a dhul timcheall ar a’ tobar 7 n-uaire. Dubhairt Micheál liom gur toigeadh an chloch chruinn as a’ tobar [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh], ach d’fhill sí uaithi féin. Tuairim is naoi míle é ón tobar seo treasna go h-Árd na Naomh [tá?] cloch mhór ar a’ duirling os comhair na reilige amach agus déanamh báid uirthi; bád Chuilm [Cille] a thuganns daoine na h-áite air. Tá tobar eile a’ bhaineas le Colm Cille ar a’ ngainimh [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] 50 slat soir ón Reilig. Poll domhain é agus bhíodh gur líonadh puill eile thart [air?] le gaineamh agus an taoille a’ tuilleadh ‘s a trághadh níor líonadh an ceann seo ariamh [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] siad cuaird ar a’ gceann seo freisin. Sean-Bheag a casadh liom in Indreabhán a d’innis na rudaí seo. Ba driothar la Naomh Éanna Colm Cille. Bhí an bheirt acu ar Árainn. Ba Éanna an duine ba sine. Mac dara – é sin patrún Conamara – an 16 lá déag de Iúl. [ábhar ar iarraidh ar imeall an leathanaigh] rabh daoine naomhtha a’siubhal i bpeidhrí ó Bhe
  184. gnáthbhall (stair)
    8/11/2024 7:46:20 PM
    diúltaithe
    oidhche úd fadó a thug sé an leású dhó. Nuair a tháinic an "figiúr" i ngar dhó do thionntuigh sé air go tobann, leag sé an Mistéalach ar an mbóthair agus thug íde na muc is na madra dhó. Fágadh neamh-mothuigheach ar an mbóthair é agus bhí sé mar sin ar feadh tamaill fada.
    Ar a theacht i gcéill arís dhó ní raibh táisc ná tuaraisc de'n taidhbhise lé feiceál. D'imthigh an Mistéalach abhaile annsin acht in a dhiaidh sin níor corruigh sé ó'n teach uair go dtáinic an oidhche.
    Clementín Ní Mhóracháin O.S.
  185. gnáthbhall (stair)
    8/11/2024 7:43:46 PM
    ceadaithe
    amach asatsa is cuma beo nó marbh”.
    Tamaill ina dhiaidh sin do bhuail tinneas an Búrcach, bhí an taom chomh holc sin is go mb’éigin dó an leabaidh a thógaint air féin; ag dul in olcas a bhí sé in aghaidh an lae nó sa deire go dtáinic an bás & gur scuaib sé leis é. Oídhche amháin iar sin bhí an Mistéalach amuigh ag spaisteoracht mar budh ghnáthach leis, leis féin, chonnaic sé an rud bán i gcroth duine saoghalta ag tígheacht ina threo. Dhearc sé go géar & b’fhacthas dó gur b’é an Búrcach, a bhí curtha san uaigh le tamaill, a bhí ann. Bhuail faitcíos & eagla an Mistéalach mar budh ró mhaith a chuimhnigh sé ar an mhionna a thóg an Búrcach ina thaobh an
  186. gnáthbhall (stair)
    8/11/2024 5:30:23 PM
    ceadaithe
    [from Seán Ó Baoill (80 bliain), Ballyhip, Louisburgh]
    Taidhbhse i bparóiste Cill Gaobhair Cosamhail le gach ceanntair eile tá go leor trácht ar thaidhbhsí & ar sprideanna annseo i gCill Gaobhair. Do chomhnuigh beirt fhear in iarthar an Pharóiste tráth & chuile lá riamh ó'n t-am a rudah iad nó go raibh siad ina [sheadh] & ó sin go sean-aois níor réidtigheadar le'na chéile. Bhídidís de shíor in éadan a chéile, ag clamhsan faoina chéile ag argóint nó ag troid. Oídhche áirithe amháin chuaidh an bheirt amach & sula raibh an oídhche caithte do thug an mistéalach duine acu, léarú bréag do'n Burcach an duine eile. Ní raibh an Burcach in ann tada a dhéanamh acht do mhionnuigh sé annsin ar an bpuinnte go bhraigheadh sé ais-íoch. Ar sé "bainfidh mé díoghaltas
  187. gnáthbhall (stair)
    8/11/2024 5:09:16 PM
    ceadaithe
    Do rinneadar mar a mhol sé & bhí sé ar tí an cliabhán agus a raibh ann a chur isteach sa teine nuair a d'imthigh an leanbh marbh as amharc ar fad & fágadh an cliabhán go fuar, follamh.
    Bhí iongainteas ar na tuismightheoirí. "Acht anois" adeir an tsean-fhear leo "tar in éindigh liom síos chuig mo theachsa & geobhaidh sibh bhur bpáiste féin [thíos] in mo leabaidh". Chuadhadar & fuaireadar an leanbh slán sabháilte. Séard a thárla a deirtear ná gur thóg na sídheoga an leanbh & gur thugadar do'n sean-fhear é tré dhearmad & d'fhágadar rud marbh i gcruth an leinbh ag a thuismightheoirí ina ionad. (Clementín Ní Mhóratháin O.S.)
  188. gnáthbhall (stair)
    8/11/2024 4:55:06 PM
    ceadaithe
    n' a láimhí, níor labhair sé ní ba mhó lé teann faig[h]tíse acht d'iompuigh sé ar a sháil & i do bhuail bóthair abhaile & an leanbh in a ghlaic aige.
    Nuair a shroic sé baile d' innis sé an sgéal dá mhnaoi & cuireadar an leanbh a chodhladh & chuadhadar féin chun suain. An maidin d'ár gcionn nuair a d' eirigheadar chualadar go raibh leanbh marbh sa sráid-bhaile. Chuiadh an sean-fhear go dtí an tórramh. Nuair a bhuail sé isteach san teach do chuimhnigh sé gurb í sin an teach a thug dídean ó'n droch-shíon dhó an oidhche roimh ré, & fós nuair a chonnaic sé an leanbh marbh ar chlár do thug sé faoi deara gur macsamhail an leinbh a tugadh dó aréir a bhí ann. Chuartaigh sé athair an leinbh & dubhairt leis morc mór teine a lasadh
  189. gnáthbhall (stair)
    8/5/2024 3:47:39 PM
    ceadaithe
    same family as the Moynihan's of Cnoc a' Lisín.
    During the period of the Famine a road was made as relief work from Ratnior [?] through Ráth Béag to Abha na Sciortán. Many people died of hunger at the time.
    Any man having a "pit" of potatoes was refused permission to work on the road. A workman named Séumaisín Stíabhna. (James Walsh was breaking stones for the road. On one occasion he inquired of the Steward why his brother Mícheal wouldn't get work and on being told by the steward that he "Micheal" owned a "pit" of potatoes, Seumaisín, replied that he had but that it would take fourteen of them to choke a cock". Mícheal got work next day. Ráithín. small fort Fulacht Fiaidh in Malachy Moynihan's land. 10' in circumferance called a fort In Michael Moynihan's - small heaps in field In Malachy Moynihan's there was once an old mill at Inis an tSean-Mhuilinn.
  190. gnáthbhall (stair)
    8/5/2024 3:35:54 PM
    ceadaithe
    During the famine times there lived in the southern part of the townland of Bally duff, Knocknagoshel, a certain Reidy, commonly called "práitín". He owned about forty acres of land. He was in very poor circumstances and was unable to feed his wife and family.
    'The landlords' agent came to him and assured him that he would get "relief" for him if he gave up his farm. Relief meant "charity meal". The agent gave each child a silver coin and said that they would have plenty, if the father handed himself the farm for the time being. Poor Reidy consented believing that relief would come "next day" as was promised. A week after, the agent came and turned the whole family out of their home, becoming himself the undisputed owner of the farm.
    Some time afterwards, Reidy, wife and family left for America.
  191. gnáthbhall (stair)
    8/5/2024 3:25:24 PM
    ceadaithe
    During the famine period, roads were made as relief work for men. They are not known as old roads. For the work they received meal in casks and pay at the rate of a penny to sixpence per week. They used too eat a quart saucepan full of cooked meal and drink sour milk for their breakfast and supper. These were the only meals they used to eat.
    There is an old road leading from the Killarney Road to the Currans Road known as Bóithar a' Phúca. It was made in 1849. They men who worked on this road were all from the parish of Currans. The steward was Patrick Scannell. There were two brother Muprhey's, John Brosnan and several others working on it. It is still used by Hugh O'Connor and David 'Neill. It is in their land. The making of it was given as relief work during the famine. The wage was from a penny to sixpence a week. When these roads were being made they were quite straight without any bends. Daniel Culloty of Slounbawn, Gortatlea, 88 yrs. Gave this. There is a path from the bridge which is over the Little Maine, that leads to Cloogher [?]. The bridge was known as the "Timber Bridge" at
  192. gnáthbhall (stair)
    8/5/2024 3:18:37 PM
    ceadaithe
    [Níor foillsíodh an cuid dhíubh seo don M8] SÓD 23/11/36
    Sean Ráidte (ó pháistibh scoile) Níl coill ar bith nach bhfuil a loscadh féin críon inntí. Is fuar feann an fhuil nach dtéitheann. Sháraigh ar an roilleach an dhá thráigh a fhreastail Is maith an tiomanaidhe an fear bhíos ar a chlaidhe. Bain de’n [choigil] mhéile agus cur ar a’ghríosaigh é. Is fearr maol ná bheith gan ceann. Is fearr eiteadh mná ná eiteadh speile lá foghmhair! Ní le duine é féin a ghnídhtear an aith-iomrádh. Aisling ar ár mian/Comhrádh na colpaigh/is fada leanas an ruaidhe. Tá deireadh na gcoinní sa [ghloine]. Deireadh [g]ach chuirim an cáineadh/ Deireadh [g]ach ath an loscadh/ Deireadh [g]ach loingeas an báthadh/ Deireadh [g]ach shláinte an osna. Tomhas: bunnóg aráin agus [bruidhlín] brioscar. Freagra: an ghealach [is] na réaltógaí. I gcosa con bhíos a chuid.
  193. gnáthbhall (stair)
    7/30/2024 10:12:51 AM
    diúltaithe
    that time.
    Frances Corely
    yot from; Thomas Hussey Scotland Glenmaddy
  194. gnáthbhall (stair)
    7/26/2024 4:59:43 PM
    diúltaithe
    Athenry was a town of importance.
    At the time Brian Boru was Ard-Ri, But it met with a lot of misfortunes, If you look at the wins you will see,
    There once were two beautiful churches, Built right in the heart of the town, 'Till Cromwell whom every one curses], Come over and bumed them down. He killed all the men and the women And he said "he would wipe out us all", But in spite of the wick of the old devil, We have still two "T. Ds", in the Dail. I have a partial recollection of this song from BNS Athenry 1979/80 (ie the version sung by Donal O' Cinneide, School Principal)....some slight differences in 1st and 2nd verse, but also had at least one additional verse (the last verse) that I recall (and I suspect there may have been another between the current third and the last). Also had personal pronouns throughout...(as follows): Athenry was a town of importance, Since the time Brian Boru was Ard Ri, But we met with a lot of misfortune, If you look at our ruins you will see We once had two beautiful churces, Round towers and a strongly built wall .....[the lines above I remember clearly] Now I'll jump to the last verse (that I also remember clearly): Last verse.. Where is the use in complaining, We still have our strongly built walls, The devil a bit more is remaining, Not even a TD in the Dail (last line sang at a slower tempo than the rest of the song)... Would welcome if anyone else can fill in the gaps!..
  195. gnáthbhall (stair)
    6/19/2024 4:14:53 AM
    diúltaithe
    Brian travelled on foot a long time, and the next day he met a dog whose name was Madra Uisce an tsionnaig.
    The dog told him if ever he wanted his help to call very loudly and he would come to him.
    He kept going for a while and the next he met was a bird whose name was seabac na gconc and she told him that if ever wanted help to ask her. He kept going until he came to palace and then he began his work to win the princess. The king told him, that he should ride a horse, that would bring him through an arch, that had bayonets sticking down from the roof. "When you are coming towards it, if you don't jump over it, and come down on the animals back at the other side, he will kill you". This Brian was able to do, and then the horse galloped away, towards the sea to drown him. When they were coming near the water, Brian grave too big jumps on her back and broke it, and she died.
  196. gnáthbhall (stair)
    6/3/2024 10:28:59 AM
    ceadaithe
    Siad na h-ainmhidhthe atá againn sa bhaile na ba, gamhna, mucha, cránta, capaill, searraigh, banbhaí, agus is íad seo na h-éanlaithe feirme atá agiann ná cearca, sicíní, turchaithe, géadna. Ocht gcinn de búaibh atá againn sa bhaile, agus siad na h-ainmneacha atá ortha ná Róis, Druimin, Cainí [?], Cúibí, Beauty, Daisy agus Kerry. Sé an t-ainm a thugaimíd ar tig na mbó ná "cró na mbó" Cuireann chuid des' na daoine aitinn agus lúachar agus tuíghe mar eascair fé na búaibh. Sé an ceangal a chuireann cuid des' na feirmeóirí ar na búaibh ná rópaí timhceall a nadarch agus má tá aon bhó crosta ann, cuirtear spansail ar a cosa. Cuireann chuid maith feirmeóirí slabhraidí ar mhuinéal gach bhó anois. Fadó dheinidís ropaí féar nó tuighe cun ceangeal agus búrchán ar deire taoibhe amháin de cun bó do ceangeal.
  197. gnáthbhall (stair)
    6/3/2024 9:34:16 AM
    ceadaithe
    Fadó ní raibh na tighthe in Éirinn mar atá siad indiu. Indiu tá na tighthe go léir déanta de clochaibh, ach fadó níor chuireadh aon chloch in-aonchor ins na tigthibh. Bhíodh na tighthe déanta de "lathach buidhe" agus "tuighe". Dheineadh an "lathach buidhe" agus an "tuighe" do mheasgadh le na chéile, agus is leis an lathach agus an "tuighe" san a dheineadh gach chuid den tigh. Ní bhíodh aon fuinneóig ins na tighthibh san ach bhíodh poll beag ins an "bhfalla féidín" mar a tugtar ortha, agus bhíodh an poll san mar fuinneóig acha. Doras déanta de slathaibh a bhíodh acha. "Sgrúpán" a tugtaí mar ainm ar an doras san. Poll i ndíon an tighe a bhíodh acha mar séimmré. Bhíodh aon sheómra beag acha ins na tighthibh san. Bhíodh na tighthibh san ibhfadh níos truime ná na tighthe slinne atá ann an lá indiu.
    Síle Ní Chonchubhair Ainm agus seóladh an té a thug an méid eolais thuas i nGaédilg dom:- Séamus Ó Conchubhair Ceathrú-na-h-abhann, Lios-a-Phúca Cíll-Áirne
  198. gnáthbhall (stair)
    6/3/2024 9:34:16 AM
    ceadaithe
    Fadó ní raibh na tighthe in Éirinn mar atá siad indiu. Indiu tá na tighthe go léir déanta de clochaibh, ach fadó níor chuireadh aon chloch in-aonchor ins na tigthibh. Bhíodh na tighthe déanta de "lathach buidhe" agus "tuighe". Dheineadh an "lathach buidhe" agus an "tuighe" do mheasgadh le na chéile, agus is leis an lathach agus an "tuighe" san a dheineadh gach chuid den tigh. Ní bhíodh aon fuinneóig ins na tighthibh san ach bhíodh poll beag ins an "bhfalla féidín" mar a tugtar ortha, agus bhíodh an poll san mar fuinneóig acha. Doras déanta de slathaibh a bhíodh acha. "Sgrúpán" a tugtaí mar ainm ar an doras san. Poll i ndíon an tighe a bhíodh acha mar séimmré. Bhíodh aon sheómra beag acha ins na tighthibh san. Bhíodh na tighthibh san ibhfadh níos truime ná na tighthe slinne atá ann an lá indiu.
    Síle Ní Chonchubhair Ainm agus seóladh an té a thug an méid eolais thuas i nGaédilg dom:- Séamus Ó Conchubhair Ceathrú-na-h-abhann, Lios-a-Phúca Cíll-Áirne
  199. gnáthbhall (stair)
    5/25/2024 10:20:43 PM
    ceadaithe
    máireach a mhála mine coirca agus a croca me agus an fhluid ar a bhráid agus d'mithigh sé leis. Is gearr a bhí sinbhalta aige nuair a casadh fear dhó. D'fiafruigh an fear dhé cá Raibh sá a' dul. Dubhairt sá gur ar Thuairisc Maíghistir maith. "Is maith mar a thárla. Tá mise ar thuairise buachaill maith" "bhfuil tú indod chinnice maith beithidhidh?" "An Ceird abhí agam sa mbaile agus sin í an Cheird is féearr liom" Nuair adeirigh sé ar Maidin d'fiafruigh sé dhó cá gChuirfadh sé na beithidhigh. D'iarr sé maide. Rud a fuair ní d'eárna sé ac cloigeam an mhaide a bhualadh faoi'n talomh agus dhá leith a dheámamh dhó
    "Níl aon ghnaoithe agam-sa dan mhaide seo" "Ghabhag an gceártain agus déan maide dhom" Tháinio an máighistear agus maide aige agus 'sé an sórit maide abhí ann ná gró. Buail Sé (Seán) ceam an ghró faóin talamh agus Chámh sé é "B'feídir go ndeánfadh sé seo na gnaithe adeir sé Bhí gáirdín fathach in aice le talamh a Mháighistir agus dubhairt sé leis ar abhfaca sé ariamm gan aon Cheann dhá chuid beithidhigh a Teigint in aice leis. D'imitigh leis ann sin agus an bhluid ar a bhraáid aige. D'fág slán ag amháighistear
  200. gnáthbhall (stair)
    5/24/2024 8:22:37 PM
    ceadaithe
    Cluiche na séan aimsire.
    Ag cur thárt an cnáipe
    Bheadh sgarra buacháillí cruinnigh thárt ar a chéile. Gheobhadh siad cnaipe. Gheobhadh duine thárt agus tharbhadh sé an cnáipe go duine eicint. Cuireadh sé ceist ?, "Cé aige ar raibh an cnaipe . Duine ar bith na mbheadh píos aige gheobadh sé cuplá bós do leadóg do chríos. An duine a bead an cnaipe aige geobhádh sé thart agus chuireadh sé an ceist ceadnaorrta[?] agus mar de. Dállóg Nuair an oidche ann cruinneadh seisear nó mór seisear le
  201. gnáthbhall (stair)
    5/24/2024 7:38:39 PM
    ceadaithe
    beatha na ndaoine sa t-sean-aimsir.
    Ní bhíodh mórán le n-ithe ag na daoine fadó. Ní bhíodh aca ach prataí[?] agus mín choirce agus bastaí ag na daoine fadó. Bhíodh síad féín ag milt na míne. Bhíodh mulen sa gcnoch agus ar an aill leaghach. Mhilleadh an mín annsin. Bhíodh tae[?] aca ina ndhiaidh na bpataí[?] agus sé an t-ainm a thinbar[?] na daoine air ná an tae[?] beag. Bhíodh an dúil ag na daoine i mbastaí an t-am sin. Nuair a bhíodh na fataí[?] na pataí [?] bruithte ní bhíodh aon chiseog ag na daoine leis na pataí a chaitheadh amach as an bpota nuair nach mbíodh an chiseog aca. Bhíodh surabowt[?] mín bhuidhe agus mín choirce aca. Ní bhíodh cruithneacht ar bith aca Ní bhíodh aon whole meal aca nuair nach mbíodh an chruithneacht aca. Bhíodh siad [?] ag déanamh bastaí as na pataí breaca
  202. gnáthbhall (stair)
    5/24/2024 7:15:57 PM
    ceadaithe
    Dia duit A Phaidir Gheal
    Dia is Muire dhuit Cé chodail tú aréir? - Mar a chodail Mac Dé Cá gcodlochaidh tú anócht? - Mar chodlócas na bocht. Cé gcodlochaidh tú amáireach? - Mar chodlócas Pádhraig. Céard sin' do dhiaidh ? - Tá fiche Aingil. Céard sin' tá romhat? - Tá fiche Caspoil[?]. Céard sin taobh do láimh dheis?- Tá naoi ndeora de Uisge an Domhnaigh chuir Muire liom ag déanamh eolais ón doras go doras Pádraig. Dá mbeadh agam eochair Phadhraig D'osgclóchainn dhá dhoras dheug an Cáthrach Námhaid.
  203. gnáthbhall (stair)
    5/24/2024 1:47:15 AM
    ceadaithe
    Agus chait sé seact mbliadhna san gCliabhán agus Dubhairt amhátair sa deireadh leis Nac Raibh a sheasamh aice níos fuide 'sé a béile a D'iósfadh sé igComhnuidhe Caéd mín Coirce agus croca ime agus é d'ithe fuar
    Bhí sí lá amarsin agus ní Raibh son chaó aice le tabhairt dó. D'iarr sé uirthe o dhul amath féachint a bhfuighfeadh sí graim la nithe dó D'iarr sí air féin eirighe agus sinbhal amach go Raibh sé in am aige eirigh as an geliabhán, mar sin féin chuaid sí amach agus nuair abhí sí ag Teacht isteach Thuit sí ins an doras feotín gcéad min coirce. D'iarr Seán uirthe eirighe agus Dubhairt sise nac Raibh sí indon. D'iarr sí air féin eirighe agus í a thótgeáib agus d'eirigh sé agus Rug sé ar cluis ar am gCéad min Coirce agus chaith sé siar ag am doras dúnta e "Anois" adeir sé "is maith thú agus dhá bhfágfá bliadhain eile annseo mé ní Raibh son fear san domhar níos féarr ná mé" Tá msa fada go leor dho mo bhearhadh-sa agus tá sé chomh maith dhom féin eirighe agus mo dhearhadh a sharthradh dhom féin agus dhuith féin feasta" Réidhtigh sí abhaile dhó ar maidin lá ar na
  204. gnáthbhall (stair)
    5/23/2024 2:11:09 PM
    ceadaithe
    Now Shawn de Búrke was called upon
    To take his vacant chair, Who smiling on the happy crowd Said: If you do not care, I'll tell a tale 'bout Shronell and The fairies dwelling there
    You know there's a long story 'Bout Wamers' crumbling wall, And you must bring the porter in If I'll to tell it all. btw here is comes! a keg of stout, Who sends it, can you guess? My blessing on you Lauly, May your shadow ne'er grow less! The liquor put the crowd into A very jolly mood. And Shawn de Búre pursued his tale As they all hoped he would. We all know there are fairies Round here, as thick as grass; But worst of all's this magpie, And you see him as you pass, Upon the wall at midnight.
  205. gnáthbhall (stair)
    5/21/2024 1:16:18 PM
    ceadaithe
    Sin é amuigh é - Sin é istig é,
    Sin é sa chlaidhe é, agus dá chéad súil air. (CRIATHAR) Giorráinín, caráilte, bobailte, donn Dhá shiubhalfadh sí Éire, ní fhliuchfadh sí a bonn. (BEACH) Burléín iarainn, agus snath olainn as. (SNÁTHAID) Stana iarrainn, agus a lán feola ann. (MÉÁRACÁN) Scata muca ruadha agus dul suas an cnoc. (DRILLEANNA) Gillín Ó Gill ag dul thar sruth, Fear ag innseacht sgealta gan feith, gan fuil. (LEITIR)
  206. gnáthbhall (stair)
    5/21/2024 12:49:11 PM
    ceadaithe
    Sgata uainín ag dul go cluainín agus uainín dearg eatorra?
    Do theanga agus do chuid fiacla.
    Chuaidh sé suas an bóithrín thainic sé anuas an bóirhrín agus thug sé an bóithrín ar a dhruim? Dréimre. Tá dhá tharbh ar chnuic maoilín, ceann san oidhche agus ceann sa ló agus dá dtéigheadh an dá cheann ina chéile ní bheadh an saoghal mar atá? An ghrian agus an ghealach. Teach mór, mór, coinnleóir óir, tomhas i gceart é agus ná leig thart? Flaitheas. Níl sé istigh agus níl sé amuigh agus níl sé ar mullach an tighe? Fuinneóg. Giolla beag maol i-na luighe ag an tobar. Tá a cheann cruaidh maol, comh maol leis an obair. Ní dhéanann sé tada is
  207. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 6:07:13 PM
    ceadaithe
    you will only see on poor land.
    "Chicken" weed is very plentiful on tillage ground, we are told it cures warts by squeezing the substance out of the stem, and applying it to the wart. "Dandelion" is a wild weed which grows in sheltered places and is excellent in any food for tame rabbits. "Presshaugh" seed is a very common weed and it grows in tillage land it has a small yellow blossom.
  208. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 5:58:56 PM
    ceadaithe
    The name of my home district is Tullaghanstown it is in the parish
    of Dunderry. There are about a 100 people living in Tullaghanstown. It would be very hard to make out what
  209. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 5:54:54 PM
    ceadaithe
    one and so was Sherry's. Now there is no
    one living in it but when they were living in it there were fourteen children alone. There also was a house belonged to Mary Gannon and the ruins of it are there yet. The river which runs through Iskaroon passes by Harrison's in Kilbride and goes into the Boyne at Bective. The "drakeen" divides Iskaroon from Tullyard. The land in Iskaroon is good.
  210. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 5:46:35 PM
    ceadaithe
    Our townland is Iskaroon which is
    in the townland of Kilbride. The are [?] very few houses in the townland of Iskaroon infact the only house that is in use now is ours. Our house is a thatched
  211. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 4:53:00 PM
    ceadaithe
    With the weight of it, it fell down. John and his wife got very rich and he went away one day to pay the Landlord five year’s rent in advance. The Landlord wondered at him because he was about the poorest tenant he had on the estate “John says he" how did you come to be so well off” A great bottle that I got says John. It is worth thousands. “Would you sell” he said. “well it’s a thing I don’t like to do” says John. I will give you a hundred guineas for it. Says the Landlord. You are agreeable anyway says John. Very good, says he you will get it. John came home with his hundred guineas to Ann and Ann raised “hell” about it. Devils long it was till the whole money was all melted and gone and John and his wife were as poor as ever. They were so far gone that they had to sell the silver. He met a red man on his “Good morning John” said he and “you sold your bottle” I did says John which I am very sorry for. Would you give me another one says John and I shall go back with this silver home again. If the first one was good this one is three times as good says he. John went home with the bottle and he locked all the doors on the house. The children and his wife and himself stayed in one room. “Put on the white table cloth” as usual says he “bottle do your
  212. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 4:06:51 PM
    ceadaithe
    1
    Ar Choinnleach glas an fhóghmhair. A stóirín 'seadh dhearc mé thú. Ba deas í do sheasamh i mbróigín. Is ba ró-deas í do leagan súl. Do ghruadh ba deirgre má'n rós. Is do chúilín a bhí fighte dlúth. Is é mo lean fearr gan mé is tú pósta. No ar bhord na luinge ag dul anonn. 2 Do fuair mé leitir sgríobhta. Ó mo "sweet heart" is casaoid chruadh. Chuir mé asteach[?] air airíst í. Is m chroidhe istigh chomh dubh le gual A Mháire ba dheise gáire. 'Sé mo léan géar gan mé is tu seal. Ar Oileanín Crua' Phádhraic, Is gan bádh againn le dul amach. 3 Throisgfainn-se naoi lá leat, Naoi dtrath leat de chómhrádh chiúin, Mar suil is go bhfuighinn ort sásamh Faoi a ndearnais de mhagadh fúm
  213. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 3:54:03 PM
    ceadaithe
    Ainmneacha cnocáin
    Cnocán ar Iolraigh. Sin cnoicín beag árd díreach ar nós cruach choirce atá idir Cinnmhara a's Leitirmucadha. Bhíodh iolracha ag teacht agus ag neadú ann fadó agus sin é an fáth gur tugadh cnocán an Iolraigh air. Cnocán na mbrácaí. Baisteadh an t-ainm sin air de bharr go mbíodh brácaí ag maoir ann fadó. An cnocán leathan. De bharr a leitheadh tugadh an cnocán leathan air. Is ar an gcnocán sin a bhíos an teine chnámh ag muinntir an bhaile chuile oidhche Feíle San Seáin. Cnoicín an phréachain. Frítheadh nead préacháin ar mhullach an cnoicín fadó agus tá cnoicín an phréacháin mar ainm air ó shoin. Cnocán na ngabhar. Tugadh an t-ainm sin air mar dheamhan gabhar de chúpla sgór gabhar nach mbíodh ann fadó ag cangailt aitinn agus eidhean. Cnocán Mhícheál Réamoinn. Sin cnocán a bhí ag fear darb ainm Mícheál Réamoinn fadó agus baisteadh cnocán Mhícheál Réamoinn air. An garraidhe árd. Garraidhe mór é sin atá againne agus dheamhan
  214. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 3:41:40 PM
    ceadaithe
    Is claidhte sruthá[?] Fearta fial,
    Ain inne sa gcill, is úire braoine glaise de shúgh na Gréige gréine gile. Ní ba súgach sluagh bheith sonaighe Is mise sonaighe sailm ghlas Dís nár bh'ionann dúinn rún creideamh, Agus gan do ghrádh againn ar an talamh acht Aininne. Beannacht ar an anam abhí i gcorp Anna Ní Mháille Is aoinne abhfuil na marthainne seo aige Beannacht dó dár ngrádh-ne. An amhainl[?] folt bláth Fíonn-bhuidhe aghaidh shéimhídhe corpordha. Corp a bhí séimh comhartha Is a béal á fá focail, Ní fhacas ó náirígheadh a thugas áillí guth, Fearta tíre Fíor. Fágaim na buadha seo mar an Aine, Buadh treise, buadh congara[?] buadh feasa le Fíonn mhná go bhfóghadh na trí rí-riaghalta mar an Áine Ní Mhóráin, Is níl cion ar d'aithríghe má éisteann tú iom-rádh. Cé déarfadh mo laoi - luirc, nó m'bfhíor bhínn ghlan - uasal Rachadh sé ar neamh, is níor bhaoghal dó rí an Uabhair.
  215. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 3:28:28 PM
    ceadaithe
    Fathaigh agus Cailleacha 25 - 9 - '38
    Bhí bean thart annseo fadó darbh ainm an "Chailleach Bhéarra". Bean dúthrachtach a bhí inntí agus ní lá go maidin é muna a raibh draoidheacht aicí. Chuinnigheadh sí go leor beithigh bainne agus uair ar bith nach mbéadh a n-dóthain féir aicí féin dóibh bhaineadh sí leas as cuid a comhursan agus ní fhéadfadh siad faic a rádh in a aghaidh mar gheall ar a cuid draoidheacht. Aon lá amháin chuir sí fios ar mheitheal fir le coill bheag a ghlanadh amach sí mar bhí sé líonta de dhriseachaí, le clochaí agus chuile shórt mar sin; chaoí ar bith nuair a tháinig na fir chuaidh siad ag breathnú air agus ní fhéadfadh siad rud ar bith a déanamh leis. Ní raibh fhios aca cé'n áit a b'fhearr tosnúghadh air bhí sé cómh - dona sin. Isteach leo chuig an "gCailleach" a rádh léithí nach bhfeadfadh siad áit a gcos fhéin a fhághail ann. Ar cuma ar bith a dubhairt sí "tá mé ag ceapadh go bhfuil ocras orraibh" agus thug sí báisín leite mine coirce dóibh agus dubhairt leo a bheith ghá ithe. "A bhean cóir a deir
  216. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 3:18:19 PM
    ceadaithe
    Leipreachán 3adh Samhain 1938
    Bhí garraidhe beag thuas ag barr a bhaile a dtiubhradh siad garraidhe Maoral air. Bhíodh chuile rud curtha ag Maoral. Bhí das mór gabaiste ann. Bhí Maoral istigh tráthnóna agus d'airigh sé rud eicínt istigh faoí das. D'arduigh sé suas an das agus chonnaic sé fear beag faoí an das agus casúr aige. Rug sé ar cúl cinn air. "Ó muise an tú an Leipreachán? Má's tú chaithfidh tú pota óir a thabhairt domsa, suil dá leighidh mé amach thú". [sin thall] Féach an charraig sin thall tá an t-ór faoí. Nuair a bhreathnuigh an fear ar a cúl bhí an Leipreachán imthighthe. Máire Bhreathnach Machaire beag sgríobh, Séamus Breathnach Machaire beag d'ínnis 45 bl.
  217. gnáthbhall (stair)
    5/8/2024 3:02:20 PM
    ceadaithe
    22adh Feabhra 1938.
    Bréagáin agus Caitheamh Aimsire. Bíonn na páistí beaga i gcómhnuidhe ag déanamh tíghthe beaga de chlocha agus de chipíní. Bíonn siad ag déanamh carranna de mhaidí agus sean-stólta freisin. Bíonn siad ag déanamh amach go mbíonn capall acab agus téigheann siad ag marcaidheacht ar stól nó maide agus iad ghá bhualadh lé slat. Bíonn na cailíní beaga ag déanamh bábóg de cheirteacha agus bíonn siad chomh ceanamhal ar na mbábóg sin is dá mba cínn ceart iad. Bíonn siad ag imirt bhfolach beag freisin. Téigheann na páistí i bhfolach agus téigheann duine eile ar a dtóir. Bíonn siad ag imirt púicín. Cuireann páiste an púicín ar a shúilí agus bíonn sé ag iarraidh breith ar na gcínn eile agus nuair a bhéireas sé ar dhuine caithfidh sé ainm an duine sin a rádh agus má bhíonn an ceart aige cuirfidh an duine eile an púicín air. Bíonn na cailíní ag déanamh slabhraí de nóiníní, agus bíonn siad ag déanamh muincí de na caoran-caoran. Bíonn na
  218. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 8:57:25 PM
    ceadaithe
    Close to our school there is a fort or a lios. It is circular in shape. There is only the remains of one fence around this fort now. There is no trace of a cave in this fort. Right beside this fort little children are buried. The old people [(ola?)] call this grave-yard a Cilleacán. There are no children buried there now. This fort is called Lios na Sidheog. The Bean Sidhe has been heard crying from a stream at the back of the school across to the fort on several occassions. Our teacher heard her crying on one occassion. One night at about twelve o'clock and the next day a member of a very old family was dead. This fort has never been excavated.
  219. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 8:47:58 PM
    ceadaithe
    An old man by the name of Thomas Creaven of Clonshecahill was playing cards with his neighbours in a house in Creevagh. Creevagh is a townsland in the school district. There is no trace of that house now. The people were playing the cards until ten o'clock. At about half past ten a knock came to the door. The players gave no heed to that knock until another knock came. Then the cock flew down out of the loft and he scattered the cards about the house.
  220. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 8:45:50 PM
    ceadaithe
    Patrick Broderick,
    Knockadolla, Kiltulla, Athenry. Age about 65 Born in Knockadolla and spent his life in it. Heard these stories from people now dead.
    Local Landlords The local landlord of Raford was known as Blake Daly. He became the owner of Raford about eighty years ago. His God mother or his foster parent made him the heir of Raford estate but his name had to be changed from Blake to Daly, other-wise he would not be [her?] heir. His proper name was Blake, he was a native of Forobough six or seven miles west of Galway. The landlords were looked upon as bad ones or tyrants. This Blake Daly carried out one eviction in Gortakeerin. He evicted one woman there but she was reinstated again. He not bring in any Protestants or dispossess anyone of their land.
  221. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 8:40:57 PM
    ceadaithe
    followed from Kiltulla by four car loads of police. They drove into the village and Martin O'Halloran got off his car leaving his two sons in charge of his horse. He went into the first house in the village for a drink and he went out the back door and fled across the fields until he reached the Doireen. There he held his meeting while the police were still outside the first house in the village. When his sons thought the meeting was over they drove to the Doireen to take home their father and the four cars of police followed them.
  222. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 8:39:33 PM
    ceadaithe
    miles from here. The majority of the people in this district were joined in the Land League. They were afraid of the police to hold their meetings in the day time and on that account they held them in the night. This field was away from the road and no stranger could get to it so that they were quite safe in holding their meetings there. There was a wooden platform errected with a few rough planks which could be [?] easily removed if the police were coming. The man speeching stood on this platform and the others drilled on the level ground. In several cases the meetings were proclaimed and they spoke from an outside car. All the people of the district attended these meetings and there was also a fife and drum band at each meeting. They had also what they called a banner. This was carried by four men and they marched before the band. This was a green flag with a photo of Wolf Tone on it and the United Irish League printed under it. On one certain occasion Martin O' Halloran went to hold his meeting in Clonshecahill. The meeting was proclaimed and he was
  223. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 8:29:59 PM
    ceadaithe
    to be a hurling match in Dunsandle Lawn the following day. Lord Dunsandle came out to see the match in progress. He saw the man he sent to Dublin. He walked to him and catching him by the collar of the coat said, "I thought I sent you to Dublin." The man said, "the letter you gave me I delivered in Dublin and here is the answer I got to give you" giving him a letter. When Lord Dunsandle read the letter, he really knew he was in Dublin. He took him into the house and gave him some special refreshment.
  224. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 8:14:53 PM
    ceadaithe
    Sixty or seventy years ago any ordinary man was able to carry at least 5 cuts. There lived in Kilariff (a village about two miles from here) a man named Brian Kelly. Brian and others were saving a widow's crops from the bailiffs. They had no bags to shift the wheat so they emptied an old bed mattress and put the wheat into it. It was placed on Brian Kelly's back and no bailiff could catch up to him. The wheat when weighed was seven cuts.
    There lived in Goolaban (a townland about two miles from here) a man named Martin Queenan. He was sent to Dublin by his boss to deliver a letter and bring back an answer. There was
  225. gnáthbhall (stair)
    4/26/2024 12:09:39 AM
    ceadaithe
    About ninety eight years ago a boy named John Hannon lived in the parish of Keash in co. Sligo. His mother died when he was only about two years and his father married again. They were protestants. His father died too when he was about nine years and his step mother was very hard on him. Every morning she would give him an oatmeal cake and send him out minding cows on a mountain.
    Every day when he would take out the cake to eat some of it a little red man would appear to him and ask for a bit of the cake. One day he came and told the boy if he would give him half of the cake he would grant him any request he asked.
    All right said the boy. John was a great flute player. His first request was that any body that would come within two hundred yards of him would have to dance if he played. The second was that any body that looked cross at him would have to laugh and couldn't stop until he thought it time. That was all he asked. When he went home that night his mother had a party and when he went
  226. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:54:05 PM
    diúltaithe
    When you begin to do your work say:-
    All for thee' O My Jesus.
    When you are inclined to anger:- "Mother Mary hold my tongue." When you enter a house say:- G. "God bless you". "God bless the work "God save all here." God bless all here Una Madden. andara, Charlestown
  227. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:40:31 PM
    ceadaithe
    Dust in eye:-
    1. Go out on a windy day, look up towards the wind and dust will come out. 2. Hold a cup of boiling water under your eye and the steam will take out the dust. (See end of cures for dust in eye.) Sty in eye:- 1. Get nine gooseberry thorns growing on the same stem and point them to the eye nine times, saying each time, "Glory be to the Father, and to the Son, and to the Holy Ghost." 2. Wash with cold tea. Warts:- 1. A Snail was rubbed on warts, then fastened to a thorn. As the snail withered as did the warts. 2. Limestone water:- If you get a drop of water in the hollow of a stone without looking
  228. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:37:37 PM
    ceadaithe
    A story is told of a treasure which was found in a bog, in the townland of Brisleagh. situated about five miles from Boyle.
    This treasure was found by a man named Sherlock. While cutting turf he came infsight of it and immediately proceeded to dig. Having unearthed the treasure he found it consisted of very valuable matter. It contained several gold coins in addition to necklaces and rings. This was supposed to have been hidden by the fairies and was eventually the cause of much trouble to the interferers.
    Mr. Sherlock took the coins to the bank and obtained much money for them. No sooner had he disposed of the coins than the fairies began to torment him. That night the whole family were kept awake by the good people who kept pegging stones on the galvanised roofs the out offices. Mr Sherlock arouse and went out to quell the disturbances, and he beheld a crowd of little men with stones in their hands. On ordering them to stop he was astonished to find that it only increased their rage and they contined their antics with greater venom than before.
  229. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:34:42 PM
    ceadaithe
    ''Call me Lady'':- Once upon a time there lived a man in Bartron called Lady Brehony. He went to the hedge . schools and afterwards to a national school, so that he spent about ten years going to school altogether. He never could be taught even to spell or write his own name- he was ''all thumbs''. he was forgetful and careless about everything. One day he was sent to put in their own cows to be milked and, on his journey across the road with them what did the ''amasán'' do but put them into another man's barn forgetting entirely where he was, and, what he was doing There happened to be hens hatching in the same barn and the cows hunted the hens and destroyed the eggs. When his sister went to the barn to milk the cows she found to her surprise that there was none there, so she asked Lady ''What happened' ''Begora'' said Lady ''when you call me to do anything, remember that is heedless Tadg your calling''
    He did hundreds and hundreds of other daft things so that the saying ''Call me Tadg if I don't do such and such an action
  230. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:34:42 PM
    ceadaithe
    ''Call me Lady'':- Once upon a time there lived a man in Bartron called Lady Brehony. He went to the hedge . schools and afterwards to a national school, so that he spent about ten years going to school altogether. He never could be taught even to spell or write his own name- he was ''all thumbs''. he was forgetful and careless about everything. One day he was sent to put in their own cows to be milked and, on his journey across the road with them what did the ''amasán'' do but put them into another man's barn forgetting entirely where he was, and, what he was doing There happened to be hens hatching in the same barn and the cows hunted the hens and destroyed the eggs. When his sister went to the barn to milk the cows she found to her surprise that there was none there, so she asked Lady ''What happened' ''Begora'' said Lady ''when you call me to do anything, remember that is heedless Tadg your calling''
    He did hundreds and hundreds of other daft things so that the saying ''Call me Tadg if I don't do such and such an action
  231. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:34:42 PM
    ceadaithe
    ''Call me Lady'':- Once upon a time there lived a man in Bartron called Lady Brehony. He went to the hedge . schools and afterwards to a national school, so that he spent about ten years going to school altogether. He never could be taught even to spell or write his own name- he was ''all thumbs''. he was forgetful and careless about everything. One day he was sent to put in their own cows to be milked and, on his journey across the road with them what did the ''amasán'' do but put them into another man's barn forgetting entirely where he was, and, what he was doing There happened to be hens hatching in the same barn and the cows hunted the hens and destroyed the eggs. When his sister went to the barn to milk the cows she found to her surprise that there was none there, so she asked Lady ''What happened' ''Begora'' said Lady ''when you call me to do anything, remember that is heedless Tadg your calling''
    He did hundreds and hundreds of other daft things so that the saying ''Call me Tadg if I don't do such and such an action
  232. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:34:38 PM
    ceadaithe
    ''Call me Lady'':- Once upon a time there lived a man in Bartron called Lady Brehony. He went to the hedge . schools and afterwards to a national school, so that he spent about ten years going to school altogether. He never could be taught even to spell or write his own name- he was ''all thumbs''. he was forgetful and careless about everything. One day he was sent to put in their own cows to be milked and, on his journey across the road with them what did the ''amasán'' do but put them into another man's barn forgetting entirely where he was, and, what he was doing There happened to be hens hatching in the same barn and the cows hunted the hens and destroyed the eggs. When his sister went to the barn to milk the cows she found to her surprise that there was none there, so she asked Lady ''What happened' ''Begora'' said Lady ''when you call me to do anything, remember that is heedless Tadg your calling''
    He did hundreds and hundreds of other daft things so that the saying ''Call me Tadg if I don't do such and such an action
  233. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:22:15 PM
    diúltaithe
    No. 7 Sururials un pioneenaiafoins ele
    No. 8
    1872 Barry, 17. O'Sullivan, 6. Flynn, 5. Aherne, 5. Crowley, 4. Murphy, 4. Mulcahy, 4. Barrett, 4. Dorgan, 3. Walsh, 3. Lawton, 3. Power, 3. Kelleher, 4. Buckley, 2. Doherty, 2. Shea, 2. Lehane, 2. Kidney, 2. Linehan, 2. Hyde, 2. Donovan, 2. Kearns, 2. Daly, 2. Fitzgibbon, 2. Kearney, 2. O'Brien, 2. Mountaine, 2. Fenton, 2. Sheehan, 2. Wallace, 1 Neil, 1. Burke, 1. Sweeney, 1. McCarthy, 1. Ambrose, 1. Terry, 1. Moore, 1. Keeffe, 1. Lettuce, 1. Tryon, 1. Manly, 1. Nason, 1. Cashman, 1. Grandon, 1. Collins, 1. Fouhy, 1. Cooney, 1. Fitzgerald, 1. Clancy, 1. Bowen, 1. Savage, 1. O'Neil, 1. Reardon, 1. Twomey, 1.
  234. gnáthbhall (stair)
    4/25/2024 11:19:01 PM
    ceadaithe
    An old woman one time named Dolleen Higgins, used visit Kiliarlan every month. She used have old rags around her legs and she carried her bed on her back. She would get lodging from the people around and usually slept in a "shake down" in the kitchen corner.
    If anyone asked where she slept the night before she was careful not to make him much wiser. She merely answered
  235. gnáthbhall (stair)
    4/24/2024 11:01:32 PM
    diúltaithe
    [-]
    Animals
    Hens are left hatching for three week. when people are feeding hens they say tic tioc" Ducks are called by saying "feed feed" balves are called by saying "suck suck" when a pig sees a person approving he makes efforts to get out of his sty. bales are very friendly animals. sedge rushes and straw is used and straw is used for.
  236. gnáthbhall (stair)
    4/24/2024 10:47:45 PM
    diúltaithe
    It is then salted and washed again and the butter is put into rolls.
    The butter milk is left in the churn and it is given to calves and pigs, it is also used for making cakes. mary blanory Dughterand
    Sn Wjeshns wmsn The land lords where nearly all Englishmen that came over to Ireland when the English captured Ireland and where here down to about fifteen or sixteen years ago. The land lords where the "Drges the o Flahertys...
  237. gnáthbhall (stair)
    4/23/2024 4:11:00 PM
    ceadaithe
    One night as a man was coming home from his visit he had to pass a hill where faries were. He went across the fields to avoid passing the hill. He crossed a ditch of bushes and when he came inside the ditch he found
  238. gnáthbhall (stair)
    4/23/2024 4:25:57 AM
    diúltaithe
    imbárac d’éirigh mé féin a’s bbhuail mé romam aríst go Teac Muffiní. “Déan spád eile dom”, arsa mise a’s chuir da cloic ann”. Rinneadh agus tháinig mé abhaile.
    D’éirigh fear na féasóige ar maidin agus ag an meadhon lae bhí an spád briste aige. Bhuail mé romham arís agus an uair seo chuir Muffiní trí cloc meadhchain san spád. Tas e ag fear na féasóige ó shoin a’s ní brisfidh sé go bráthach é.
    The Buck and the Eagle. at the time the Buck Lived (across) ? of Golden Eagles heated in the cliffs near him. The back rolled the nest and took away the offerings. He tied the Eagel on top of the cliff and led himself and his familys on the (field) ? have lambs été that the parents brought to the eagle He captured the old eagles eventually and to it to paller eagle in a creel and who wished to see it. He was one time on a very slippery missed him joatins and was (siliidings) ? into the sea when big (beilnings) ? ...
  239. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 2:56:29 PM
    diúltaithe
    There was an old school where James Flynn's house now stands. It was turned into a barn about forty years ago when the master died. It was called Heathstown school and there were always a good number of pupils attending it. It was also a mixed school. There was one room in it and it was thatched with straw. My Grandmother went to that school for a while. There was also another school where Gaffney's old forge was. It was much like Heathstown school and it was called Knockaville school.
    Michael Dunne Hightower Killwean
    Povil Patrick Dunne Traveling tailors about one hundred years ago the tailors used to go from town to town to make clothes for the people. They also came out to the farmers houses. The person for whom the clothes would be made would get the material. Then the tailor would come and make the clothes. sometimes he would make them. for all the people of the house, the breeches was usually made of connduroy. The coat usually( being a swallow tail was made offriege. the...
  240. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 2:44:12 PM
    diúltaithe
    when he was about halfway past, he was surrounded by beings no bigger than tulips, who pulled and pinched him. After a few minutes he found himself on the back of a white steed, which was going like lightning round a field. At intervals he could hear voices saying "Gee up", "Gee up", "now you won't get our golden treasure" The unfortunate man was at wit's end on the steed's back, at last he remembered the tale about fairy magic. He took off his coat and turned it inside out and immediately the steed vanished and he found himself riding on a fence near the fort. He soon gained consciousness and walked quietly home, taking care not to venture near the fort again.
    Pooladyphia is situated in the townland of Corrigeenboy about two miles south of Ballyfarnon town.
    the above was told by:- bonwent. ns. Boyle. Boyle. Beneath the water of Lough Key there is a tunnel connecting Mc Dermothis castle with the old abbey in Boyle. This passage provided a place of refuge for the Monks of the abbey, from the ruthless soldiers of queen lizebeth , but the Mc Dermotts often used it too. There was a member of this family who was very avaricious. He had a passion for gold and jewels even when he...
  241. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 2:37:19 PM
    ceadaithe
    maidin, chonaic siad an gasur ag siubhal suas is síos an urlár. Shíl siad gurb' é an tighearna talamhn a bhí ann agus rith siad uilig leobhtha thar fataí a's coirce, agus lean an gasúr iad, agus bhí sean-táilliúir bacach ann, agus cheap sé suas leis, agus dubhairt sé leis blaodhach ar na daoine eile.
    Nuair thainic siad aige dubhairt se, "Ná bíodh aon fhaitchíos orraibh ; ní íosfaidh mise sibh." D'aithnigh siad annsin é, agus d'innis sé an sgéal dóbhtha mar chaith sé an oidhche. Chuaidh sé abhaile annsin ag a mháthair agus bhí an t-ór agus an teach aige fhad is mhair sé.
  242. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 2:29:41 PM
    ceadaithe
    sé an raibh sé sáthach mór. D'fhoscail sé an chónra annsin, agus amach leis an bhfear, agus dubhairt sé leis an ngasúr:
    "Ná bíodh aon fhaitchíos ort. Is mise d'athair ; is tú an fear is feárr sa gcondae. Tá go leor daoine ag iarraidh fanocht annseo le sgór blian, is bhímis ag teacht in mo thaidhbhse san oidhche agus bíodh siad marbh ar maidin. Tá seomra sa dteach seo agus tá sé lán le ór, agus gheobhaidh tusa é." Shiubhail an gasúr annsin an méid seomraí a bhí sa teach acht ceann amháin nach raibh sé i ndon oscailt, agus bhí an t-ór sa gceann seo. D'oscail an tighearna talaimh an doras annsin dó, agus bhí an t-ór agus an teach aige an fad is mhair sé. Thug an tighearna talaimh culaith éadaigh dhó agus hata agus péire bróga agus nuair a thainic cuid de mhuintir an bhaile thart ag an bhfuinneog ar
  243. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 2:19:47 PM
    ceadaithe
    go mbíodh siad marbh ar maidin, agus dubhairt siad leis fanacht go maidin.
    Nuair a bhí sé ina oidhche d'oscail siad an doras dhó, agus thug siad leabhra agus cathaoir dhó le suidhe agus le bheith ag léigheadh. Bhí sé annsin leis fhéin. Timcheall a h-aon a chlog mhoithigh sé an torann ós cionn staighre, agus ar deireadh anuas le sgata caiple agus thoisigh siad ag ithe a chéile, ach ar deireadh d'imthigh siad leobhtha agus ní raibh faitchíos ar bith ar an ngasúr. Bhí sé ag léigheamh annsin, agus timcheall a dó a chlog anuas le ceathrar fear, agus bhí cónra leobh, agus leag siad annsin ar an urlár í, agus thoisigh siad ag troid agus ag marbhughadh a chéile, ach ar deireadh d'imthigh siad arís. Shiubhail an gasúr síos an urlár nuair a fuair sé imthigh iad. Dubhairt sé annsin, "Creidim gur domhsa é seo," agus shín sé é féin ag a thaobh go bhfeiceadh
  244. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 2:08:02 PM
    ceadaithe
    Chuaidh sí amach agus bhí sí imthigh timcheall uair an chluig nuair a lean an mac í. Bhí sé ag imtheacht leis go dtainic sé go páirc mhór agus bhí go leor daoine ag imirt liathróid le seacht mbliain agus mórbh' fhéidir le ceachtar acu an bhuaidh a fhagháil ar an bpáirtí eile.
    Nuair a chonaic an gasúr seo nach raibh ceachtar acu ag fagháil buaidhe ar an bpáirtí eile, léim sé suas agus rug sé ar an liathróid agus chuir sé amach góal, agus rith na daoine aige agus thoisigh ghá mholadh. Dubhairt siad go mb'é an fear a b'fhearr sa bpáirc é. Dubhairt siad annsin leis go raibh teach annsin thíos, agus go bhfuair tighearna talaimh bás ann, agus go mbíodh sé tigheacht ina thaidhbhse san oidhche, agus go mbíodh daoine ag iarraidh gan fanacht ann san oidhche leobhtha féin, agus
  245. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 1:52:10 PM
    ceadaithe
    leis agus é a bhualadh le buille ar an gclaigeann, agus chuir sé ar shlatracha a dhroma é.
    Lá amháin dubhairt an buachaill le n-a athair na ba a chur isteach ar talamh an fhir eile agus go bhfanfadh sé féin aca. Chuir sé na ba isteach ar an talamh agus d'fhan an mac aca. Níorbh fhada go dtainic duine de na buachaillí air, agus dubhairt sé leis na ba a chur amach de'n talamh, agus sé an freagra thug sé air ná é a bhualadh ar an druim agus é a chur abhaile. Nuair a chuaidh sé abhaile d'innis sé a sgéal d'a mháighistir agus dubhairt an máighistir leo uilig a dhul síos agus é a mharbhadh. Síos leo agus nuair a bhí siad ag dul d'a mharbhadh rug sé ar dhuine acú agus lean sé an mhuintir eile
  246. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 1:05:42 PM
    ceadaithe
    go dtí an sgioból iad, agus bhaineadh a máighistir airgead as gach ceann de na ba mar gheall ar iad a bheith ag ithe a chuid féir.
    Bhí mac óg ag an bhfear eile agus níor mhaith leis aon duine é a fheiceal. Bhí sé fástaí suas ina bhuachaill láidir agus bhí na buachaillí ag teacht anuas gach lá ag féachaint a' mb'féidir leo é a fheiceál. An lá seo bhí an buachaill óg amuigh ag an teach agus é ag siubhal thart dó fhéin. Níorbh fhada go dtainic fear de'n mhuintir eile anuas agus chonaic sé an buachaill óg. D'fiafruigh an buachaill de'n bhfear a thainic anuas céard a bhí sé a iarraidh agus dubhairt an fear a thainic gurbh ag iarraidh na mbó a bhí sé. "Ní headh," ars' an buachaill óg, "ach ag iarraidh mise a fheiceál atá tú" ; agus ní dhearna sé ach siubhal comh fada
  247. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:55:54 PM
    ceadaithe
    “Bhí fear ann fad'ó agus bhí go leor talaimh aige agus go leor ba agus neart 'fir' le n-a bhfaire agus le ba eile a choinneáil de'n talamh.
    Bhí fear eile le taobh talamh an fhir seo agus bíodh a chuid ba ag teacht thar tórthainn, agus nuair a d'fheicfeadh na buachaillí iad thugadh siad
  248. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:52:42 PM
    ceadaithe
    an cáca. Dubhairt gach duine aca go n-íosfadh sé féin é, ach dubhairt sé leobhtha nach bhfuigheadh siad a bhlas féin, agus dubhairt sé go raibh siad ró-fhallsa nuair a bhí sé féin gá réidhteach.
  249. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:50:07 PM
    ceadaithe
    “Bhí triúr dríothár ann fad'ó, Gaoighín, Guaigín, agus Brian Ó Ruaidín.”
    Lá amháin bhí an fear ba sine díobh ag glanadh an tighe agus casadh gráinne coirce air agus dubhairt sé léis féin go mba mhaith an cáca a dhéanfadh sé. D'fiafruigh sé de'n bheirt eile an dtiubhradh siad congnamh dó leis an coirce a 'théidheadh', agus sé an freagra a thug siad air : "Déan thú féin an obair." Nuair a bhí sin déanta aige d'fiafruigh sé díobh an dtabhradh siad congnamh dó an coirce a mheilt, agus dubhairt siad leis: "Meil thú fhéin é." Nuair a bhí sé meilte aige d'fiafruigh sé díobh cé aca a dhéanfadh cáca de'n min, agus dubhairt siad leis an cáca a dhéanamh é fhéin. Nuair a bhí an cáca déanta aige d'fiafruigh sé dhíobh cé aca a d'íosfadh
  250. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:38:26 PM
    ceadaithe
    fear leis a bhí ag obair dó. Shuidh siad isteach ag an mbord ag ithe agus nuair a bhí siad réidh bhí bean an tighe ag tabhairt fuighleach na bhfear do'n chailín óg, agus dubhairt an buachall óg léithe gan é a thógáil ach í a shuidhe ag an mbord agus í a saith a ithe.
    Annsin d'iarr sí loistín na h-oidhche orra ach dubhairt bean an tighe nach raibh aon leabaidh aca, ach dubhairt an cailín go gcodlochadh sí i ndoras an tseomra. Chaith an buachaill óg a chóta mór uirri agus chodluigh sí annsin. Go moch ar maidin d'ith sí a bricfeasta agus chuaidh sí abhaile. Nuair a bhí sí ag dul isteach an doras dubhairt sí le n-a máthair go bpósfadh sí an buachaill a bhí comh cineálta sin léithe, agus faoi cheann cúpla lá pósadh an bheirt.
  251. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:30:51 PM
    ceadaithe
    An lá in a dhiaidh sin d'imthigh sí ag cruinniughadh agus bhuail sí isteach go dtí teach de na tighthe agus ba gréasaidhe a bhí ins an mbuachaill óg. Bhí pota fataí ag taobh na teineadh.
    Shuidh an buachaill ag na fataí agus d'fiafruigh sé d'á mhátair an raibh aon annlann le h-aghaidh na bhfataí. "Níl," ar sise. "Cá bhfuil ubh na circe báine?" ars' an buachaill. "Chuir mé chun an tsiopa é le h-aghaidh gráinne salainn," ars' an mháthair. "Agus cá bhfuil ubh na circe duibhe?" ars' an buachaill. "Chuir mé chun an tsiopa é le h-aghaidh guirme le h-aghaidh do léine," ars' an mháthair. D'imthigh an cailín léithe annsin go dtí teach an bhuachall' eile. Nuair a chuaidh sí isteach bhí pota fataí agus pota feola ins an teallach. Thainic an buachall óg isteach agus ceathrar
  252. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:18:05 PM
    ceadaithe
    abhainn é. D'imthigh sé abhaile annsin go sásta.
    Ar maidin lá ar n-a mhárach nuair chonaic sé an méid bullán a bhí ag an bhfear bocht, thainic iongnadh air. D'fhiafruigh sé de'n bhfear bocht cé'n áit a bhfuair sé na bulláin agus dubhairt sé gur thíos faoi'n abhainn a fuair sé iad. Annsin d'imthigh an fear saidhbhir go dtí an abhainn agus léim sé isteach ann agus báitheadh é.
  253. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:14:23 PM
    ceadaithe
    ag dul isteach ann, agus d'imthigh an fear saidhbhir isteach é fhéin agus d'fhág sé an sac amuigh ar taobh an bhóthair. Nuair bhí sé imthigh' isteach bhí fear agus scata bullán leis ag dul thar teach an phobail. Nuair a bhí sé ag dul thar an sac chonaic sé an fear bocht istigh ann. D'fhiafruigh sé de cé'n áit a raibh sé ag dul agus dubhairt an fear bocht gur ag déanamh aithghiorra go Flaitheas a bhí sé.
    "Ó," ars' an fear eile, leig mise isteach ansin agus tiubhraidh mé na bulláin seo dhuit." Chuaidh sé isteach sa tsac annsin, agus nuair fuair an fear bocht na cosa leis thug sé leis na bulláin go dtí a theach fhéin. Nuair thainic an fear saidhbhir amach as teach an phobail, thug sé leis an sac agus caith sé amach san
  254. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 12:02:49 PM
    ceadaithe
    fhreagair sí é. Craith sé í agus thuit sí 'sios' ar an tsráid.
    "Ó," ars' an fear bocht, "tá mo mhathair marbh agat." Shíl an dochtúir gurbh é fhéin a mharbhuigh í agus thug sé go leor airgid do'n bhfear bocht. Nuair chuala an fear saidhbhir faoi'n méid airgid a fuair an fear bocht ar a mháthair dubhairt sé go marbhochadh sé a mháthair féin. Mharbhuigh sé a mháthair agus thug sé chun an dochtúra í agus d'innis sé dhó gur mharbhuigh sé í. Chuir an 'dochtúir' faoi dhéin na ngárdaí ach bhí an fear saidhbhir imthigh roimh a dtainic siad. Dubhairt sé annsin go mbáithfeadh sé an fear bocht. Lá amháin chuir sé an fear bocht isteach i sac mór agus thug sé leis é. Bhí siad ag dul thar teach an phobail, agus bhí daoine
  255. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 10:31:18 AM
    ceadaithe
    fear bocht a bhí ann. Bhí casúr mór leis agus nuair fuair sé é fhéin le taobh na leabtha thug sé an-bhuille ar an gcloigeann dí. "Bhel,"ar seisean leis féin, "tá tú marbh anois."
    Nuair bhí sé imthighthe thainic an fear bocht aniar ó'n áit a raibh sé i bhfolach. Chonaic sé a mháthair marbh sa leabaidh agus bhí brón mór air. Ar maidin lá ar n-a bhárach fuair sé cairt mhór a bhí an-árd agus chuir sé a mháthair ina suidhe thuas ar a bárr. Thiomáin sé leis nó go dtainic sé go dtí teach an dochtúra. Ghlaoidh sé amach ar an dochtúir agus dubhairt leis dhul suas ar an gcairt go bhfeiceadh sé céard a bhí ar a mháthair. Chuaidh an dochtúir suas ar an gcairt agus labhair sé leis an tsean-bhean ach, nidh nach iongnadh, níor
  256. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 10:21:16 AM
    ceadaithe
    fuair sé é féin istigh ar an tsráid thoisigh sé ag béiciúch ag iarraidh i bhfad níos mó airgid ar na craicne na b'fhiú iad. Shíl muintir an bhaile-mhóir gur as a chéill a bhí sé agus lean siad le maidí é nó gur dhíbir siad é.
    Bhí an-fhearg air annsin agus dubhairt sé go marbhochadh sé an fear bocht. Bhí máthair an fhir bhoicht an-tinn agus b'éigin dó fanacht ina shuidhe aici an oidhche sin. I gcionn sgathaimh de'n oidhche mhoithigh sé coiscéimneacha ag teacht ag an doras, agus bhí fhios aige gurbh é an fear saidhbhir a bhí ann. Siar leis faoin leabaidh agus d'fhan sé annsin go bhfeicfeadh sé céard a dhéanfadh an fear. Nuair thainic an fear saidhbhir isteach chonaic sé an cnap sa leabaidh, agus shíl sé gurbh é an
  257. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 9:40:26 AM
    ceadaithe
    leis go dtí an áit a raibh an fear bocht ag obair agus mharbhuigh sé an beithidheach.
    Bhí an fear bocht cráidhte go maith annsin mar bhí a bheithidheach marbh. D'fheann sé an beithidheach agus thug sé an craiceann leis chun an bhaile-mhóir, agus d'imthigh isteach i monarchain mhóir áit a mbíthi ag ceannacht craicne. D'innis sé do'n bhfear a mba leis an mhonarcha céard a thárla do'n mbeithidheach. Bhí truagh mhór ag an bhfear dó agus thug sé i bhfad níos mó ná luach an chraicinn do'n bhfear bocht. Nuair chonaic an fear saidhbhir an méid airgid a bhí ag an bhfear bocht, dubhairt sé go marbhochadh sé a chuid 'beithidhigh' féin agus do bhfuigheadh sé níos mó airgid ar na craicne. D'imthigh sé chun an bhaile-mhóir leis na craicne, agus comh luath agus
  258. gnáthbhall (stair)
    4/18/2024 9:18:58 AM
    ceadaithe
    Bhí beirt fhear ann aon uair amháin agus bhí siad an-mhór le n-a chéile. Bhí fear acu bocht agus bhí an fear eile saidhbhir.
    Ní raibh ach beithidheach amháin ag an bhfear bocht, ach bhí cúig cinn ag an bhfear saidhbhir. Nuair bhíodh an fear bocht ag treabhadh thugadh an fear saidhbhir a chuid beithidhigh dhó. Lá amháin bhí an fear bocht ag treabhadh leis na sé beithidhigh agus bhí sé ghá mbualadh mar ní raibh siad ag obair sáthach tiugh dó. Bhí an fear saidhbhir ag dul chun an bhaile-móir agus chonnaic sé é agus bhí fearg mhór air. An dara lá chonaic sé an fear bocht ag déanadh an rud chéadna, agus an tríomhadh lá bhí an-fhearg air agus dubhairt sé leis féin go marbhochadh sé beithidheach an fhir bhoicht. D'imthigh sé
  259. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 2:33:34 PM
    ceadaithe
    an fear, "agus luchóg ag dul isteach ar a béal agus amach ar a srón, agus béidh sí annsin go dtí an lá deiridh."
    Bhí brón ar an ghasúr ach mar sin féin chuimhnigh sé ar teine an tsiopadóra. Dubhairt sé go raibh sé istigh i dteach siopadóra agus gur fhiafruigh sé de tuige nach raibh a theine ag lasadh, agus gur dhubhairt an siopadóir nach raibh fhios aige. Dubhairt an fear geal : "Nuair a bhí daoine bochta ag baint na móna dó níor íoc sé iad, agus iad ag obair go trom, agus an t-allus a bhí ag tuitim díobtha bhí sé ar an mhóin, agus sin é an fáth nach raibh an teine ag lasadh dó."
  260. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 2:26:39 PM
    ceadaithe
    mé amach cá bhfuil sí."
    Fuaidh an siopadór ag gáiridhe nuair a chuala sé sin. Bhí teine mhór thíos ag an siopadóir agus ní raibh sí ag lasadh. "Tuige nach bhfuil an teine sin ag lasadh?", ars' an gasur. "Níl fhios agam," ars' an siopadóir, "ach má théigheann tú chun siubhail cuir fairnis ar sin." "Tá go maith," ars' an gasúr, agus d'imthigh sé leis. Nuair a bhí sé cúpla lá ag siubhal chonaic sé solas i bhfad uaidh. Tharraing sé ar an tsolas, agus nuair a thainic sé comh fada leis chonaic sé teach geal, comh geal leis an tsneachta. Fuaidh sé isteach agus chonaic sé fear mór geal thuas ag an teine. D'fhiafruigh an fear de céard a bhí sé 'ag' iarraidh, agus dubhairt an gasúr gurbh í a mháthair a bhí sé 'ag' iarraidh. "Tá sí faoi chlár sa tseomra," ars'
  261. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 2:18:39 PM
    ceadaithe
    Bhí rí ann fad' ó agus bhí sé posta agus bhí mac amháin aige. Nuair a bhí sé i n-a ghasúr mhór fuair a mháthair bás agus phós an rí an dara turn.
    Bhí an leas-mháthair go h-olc do'n ghasúr. An lá seo dubhairt an gasúr go n-imtheochadh sé leis. Thug sé leis capall an ríogh agus d'imthigh sé leis. Ní raibh sé i bhfad nuair a casadh teach siopadóra air agus fuaidh sé isteach. Chuir an siopadóir fáilte roimhe agus d'fiafruigh sé de 'cé' é fhéin agus dubhairt sé gur mac rí Éireann é. "Agus céard a thug annseo thú?" ars' an siopadóir. "Fuair mo mháthair bás," ars' an gasúr, "agus 'níl' mé sásta go bhfuighid
  262. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 1:28:08 PM
    ceadaithe
    Nuair a fuair Seán imtighthe iad, d'éirigh sé agus bhí sé ag imtheacht ar a chuid lámha agus a chuid glúine nó go ndeachaidh sé go dtí an tobar.
    Chumail sé braon de'n uisce ar a shúile, agus ar an bpoinnte bhí a radharc aige. Annsin bhain sé dhe a bhróg agus líon le 'uisce' é agus d'imthigh go teach an ríogh. Thug sé naoi ndeoch as an mbróig do inghin an ríogh. Bhí an rí an-tsásta nuair a chonaic sé go raibh a inghean leigheasta agus thug sé mála mór airgid dó. D'imthigh Seán abhaile agus an t-airgead leis. Nuair a chonaic Tadhg é agus an crap airgid a bhí aige, bhí iongantas mór air agus d'fhiafruigh sé de cé an áit a bhfuair sé é. Dubhairt Seán gur
  263. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 1:20:24 PM
    ceadaithe
    raibh Seán.
    D'éirigh sean-chat liath agus dubhairt go raibh scéal maith le h-innsean aige, ach go gcaithfeadh siad an teach a chuartughadh i dtoiseach. Chuartuigh siad an teach ó bhun go bárr ach ní 'bhfuair' siad éinne. Annsin thoisigh an sean-chat ag innsean an scéil. "Bhí mé istigh i dteach an rí an lá cheana," ar seisean, "agus bhí canna bainne ar an mbord. Léim mé suas ar an mbord agus chuir mé mo chloigeann síos ann. Thainic inghean an ríogh agus fuair sí greim muinéil orm agus bhuail i n-aghaidh an dorais mé. Tá a shliocht uirri ; tá sí tinn ó shoin ; ach ní bhéadh sí mar sin dá n-óladh sí naoi ndeoch as an tobar sin ar chúl an tighe seo." D'imthigh na cait annsin.
  264. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 1:12:02 PM
    ceadaithe
    Thoisigh sé ag ithe na sméara agus nuair a bhí an falc caithte bhí na smeara uilig ithte ag Seán. Annsin b'éigin dó ciseán eile a piocadh agus d'imthigh sé abhaile.
    Bhí sé ina oidhche nuair a thainic sé abhaile ag Tadhg. Bhí bior iarainn sa teine ag Tadhg agus é dearg. Rug sé ar Sheán, chuir suas ar an mbord é, agus cheangail le rópa é. Thóg sé an bior as an teine agus dhóigh sé na súile i n-a cheann. Annsin chroch sé leis ar a dhruim é, agus chaith sé isteach i sean-chaisleán é. Bhí Seán ag lapaistéaracht thart nó go bhfuair sé clár a bhí ar bogadh ag bun an bhalla agus chuaidh sé siar faoi. Ní raibh sé i bhfad ann nuair a chuala sé cait ag sceamhlach. Chuaidh siad isteach sa tsean-caisleán i n-a
  265. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 1:01:11 PM
    ceadaithe
    Bhí fear ar aimsir uair amháin ag fear eile darbh ainm Tadhg. Seán an t-ainm a bhí ar an mbuachaill aimsire.
    An lá seo dubhairt Tadhg leis dul amach go dtí an choill agus a chiseán a thabhairt leis agus ciseán sméara a thabhairt abhaile aige. D'imthigh Seán agus thug sé leis a chiseán. Dubhairt Tadhg leis roimh ar imthigh sé go mbainfeadh sé na súile amach as a cheann muna mbéadh sé ar ais go luath tráthnóna. Ní raibh sé i bhfad ag líonadh an chiseáin mar bhí na smeara fairsing sa gcoill chéadna. Nuair a bhí sé ag teacht abhaile thoisigh sé ag cur 'falc' agus chuaidhe sé ar fasgadh faoi chrann.
  266. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 11:37:51 AM
    ceadaithe
    leis gur tharraing sé anuas faoi n-a chosa é gur mharbhuigh sé é.
    D'imthigh siad abhaile ag an righ agus d'innis siad dó go raibh an fathach marbh acú. Dubhairt an rí leobhtha go dtabharfadh sé a inghean agus leath na cúirte do fhear acu, agus an leath eile agus a chuid ba is caoirigh do'n fhear eile. Bhí siad an-tsásta agus mhair siad féin agus an rí go sona sásta.
  267. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 11:33:52 AM
    ceadaithe
    mbainfeadh siad a shásamh amach dó.
    "Tá go maith," ar siad-san, "Innis dúinn an áit a bhfuil an teach agus ní bhéidh muid bhfad ag baint sásaimh amach duit." Thug an rí go dtí teach an fhathaigh iad. Bhuail siad an cuaille cómhraic go fíochmhar feargach. Dubhairt fear acu leis a theacht amach nó go rachadh sé isteach agus go gcuirfeadh sé a phuiteogaí amach ar urlár na cúirte, agus narbh iad a phuiteogaí a ba mheasa leis ach urlár na cúirte a shalughadh leo. Thainic an fathach amach agus bhain siad an ceann de gur imthigh sé síos le fánaidh. Annsin chuaidh an bheirt acú isteach. Chonaic siad cat mór dubh i n-a shuidhe thuas ar lota. Dubhairt fear aca leis a theacht anuas, ach ní thiocfadh. Chuir sé a chlaidheamh suas comh fada
  268. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 11:25:25 AM
    ceadaithe
    fairrge lá ar n-a mhárach gan fhios acú cé raibh siad ag dul. Chaith siad trí ráithe ag seoltóireacht. Ar deireadh chonaic siad talamh i bhfad uatha agus tharraing siad air. Badh é sin ríoghacht na bFear Gorm.
    Chonnaic an rí ag teacht iad, agus chuaidh sé rómpa go dtug sé 'na cúirte iad. Rug an rí agus a infhean ar bhárr dhá lámh ortha agus chuir céad míle fáilte roimh beirt mhac righthe Éireann. D'innis an rí dóbhtha gur imthigh a inghean maidin amháin le n-a bád agus go raibh sé sa mbaile tráthnóna agus go gcaithfidhe gurbh í a casadh ortha. Dubhairt siad leis go mba í. D'innis an rí dóbhtha go raibh fathach ar an teorainn aige agus go raibh a chuid fear uilig marbh aige, agus go raibh dúil aige go
  269. gnáthbhall (stair)
    4/17/2024 11:16:17 AM
    ceadaithe
    cuirfidh sé a gheas nó leigfidh sé dó."
    D'imir siad ó láimh go láimh go dtí an lámh dheiridh, agus d'éirigh leis an bhean an cluiche chur orra. "Cuir do gheas anois," ar siad-san. "Cuirim," ar sise, "faoi gheasa agus faoi dhíor-dhiomóch na bliadhna sibh, laoch is measa ná sibh féin ag baint na gcloigeann agus bhur gciméad beatha dhíbh, go bhfuighidh sibh amach an teach ar chuir mé mo chuid stocaí is bróga indiu orm." Annsin d'imthigh sé léithe le n-a bád 'na fairrge. Thainic an bheirt phrionnsaí abhaile tuirseach, sáruighthe, agus d'innis siad sa mbaile an rud a d'éirigh dóbhtha. Bhí brón mór ar a n-athaireacha nuair a chuala siad an rud a d'éirigh dóbhtha. 'Luchtadh suas soitheach lán-mheilteach (lán-mhillteach?) le chúile sheort ar fhóir dóbhtha. Sheol siad 'na
  270. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 2:56:19 PM
    ceadaithe
    Bhí seo i nÉirinn fad' ó shoin - beirt 'righthe' agus bhí beirt mhac acú. Tóigeadh suas ina mbeirt phrionnsa óga iad. Rinne siad aimsir lá agus bliain leis an fhairrge, ag dul thart le n-a taobh.
    Ní fhaca siad tada go dtí an lá deiridh. Chonaic siad bád beag ag teacht go folcanta folcanta fíor-doimhin. D'fhan siad go dtainic sí comh fada leobhtha. Ghluais amach as bean. Chuir sí comhrádh orra. D'fhiafruigh sí díobhtha an n-imreochadh siad cluiche cárdaí nó dísle. Dubhairt siad nach raibh a ngléas imrithe as an mbaile leobhtha. "Tá sé liom-sa," ar sise. Thóg sí amach slatóg bheag agus rinne sí trí cathaoireacha óir agus bord airgid. "Séard a bhéas annseo," ar sise , "an céad duine a chuireas cluiche,
  271. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 2:34:23 PM
    ceadaithe
    Bhí sin ann fad'ó agus fad'ó bhí. Dá mbéinn-se ann an uair sin ní bhéinn anois ann. Ní bhéinn gan scéal úr ná sean-scéal. Ní dóiche de sin ná bheirt gan aon scéal. Nuair nach bhfuilim béidh mo ghlúine pilleadh, mo shúile sileadh, agus dath an tseaca ag teacht ar mo fhabhraí. Chualas a's ní fhacas léas mar tá agam as ród.
  272. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 2:28:45 PM
    ceadaithe
    ar chéad punt agus níor chuimhnigh sé ar an gcleas a bhuail Seán air leis an bhó.
  273. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 2:27:37 PM
    ceadaithe
    an dara lá thainic an fear isteach go teach Sheáin agus d'fhiafruigh sé de mháthair Sheáin an raibh an mac sa teach. "Tá," ar sise, "tá sé ag obair sa bpáirc sin thíos."
    "Tá sé comh maith duit duine a chur amach ag glaodhach air," ars' an fear. Annsin leig sí an coinín amach as bosca, agus amach an doras leis. Nuair a chonaic Seán an coinín ag imtheacht rug sé ar a choinín féin agus chuaidh go dtí an teach agus chuir sé isteach sa mbosca é. Shíl an fear gurbh é an ceann a leig a mháthair amach agus d'fhiafruigh sé de cé mhéid a bhéadh sé ag iarraidh air. "Is maith an coinnín é," arsa Seán, mar déanfaidh sé rud ar bith a déarfas tú leis." Cheannaigh an fear an coinnín
  274. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 2:18:51 PM
    ceadaithe
    Bhí sé ag siubhal leis gur casadh fear air agus rinne siad margadh. Arsa Seán leis an bhfear a cheannuigh an bhó : "Gach uair a luigheas an bhó gheobhaidh tú leath-choróin fúithe."
    D'imthigh Seán abhaile agus é sásta go maith leis an margadh a bhí déanta aige. An oidhche sin cheap sé dhá choinín agus thug abhaile iad. Dubhairt sé le n-a mháthair go dtiocfadh an fear a cheannuigh an bhó la ar n-a mhárach agus go mbainfeadh sé an ceann de. "Béidh mise ag obair ins an bpáirc seo thíos amárach," ar seisean, "agus béidh ceann de an coiníní agam. Nuair a thiocfas sé isteach sa teach abair leis go bhfuil mise sa bpáirc. Annsin déarfaidh sé leat glaodhach orm-sa, agus leig an coinín amach, agus nuair a fheicfeas mise é tiocfaidh mé isteach agus an coinín eile liom." Bhí go maith. Nuair a thainic
  275. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 2:07:54 PM
    ceadaithe
    d'fhiafruigh sé dhíthe cé an áit a raibh an fheoil. Dubhairt sí go raibh sé amuigh sa ngáraid. "Caithfidh muid imtheacht linn anois", ar seisean.
    D'imthigh siad leoibh go dtainic siad go coill mhóir. Chuaidh siad suas ar chrann. Ní raibh siad i bhfad annsin nuair thainic sgata daoine agus thoisigh siad ag comhaireamh a gcuid airgid. Gaduidhie a bhí ionntú agus bhí siad tar éis an t-airgead a ghoid. Céard a rinne an bhean ach píosa de'n chrann a leigint 'síos' orra. As go bráth leis na gadaidhie mar shíl siad go raibh siad ceaptha agus ní raibh an aca an t-airgead a thabhairt leo. Thainic an fear agus an bhean anuas ó'n gcrann agus fuair siad an t-airgead. Bhí siad saidhbir go 'deo' ina dhiaidh sin.
  276. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 1:57:36 PM
    ceadaithe
    Bhí fear agus bean ann fad'ó agus bhí siad an-bhocht. Ní raibh acu ach bó amháin, agus lá amháin mharbhuigh siad an bhó.
    Bhí gáraidh gabáiste acú. Chuaidh an fear amach ag obair agus dubhairt sé leis an mnaoi cuid de'n fheoil agus de'n gabáiste a chur síos. Ach céard a rinne an bhean ach dul amach agus píosa feola a fhágáil ar gach crann gabáiste a bhí sa ngáraidh. Nuair a thainic an fear abhaile
  277. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 1:43:52 PM
    ceadaithe
    beathaidheach é. Ach cailleadh an madadh le crádh i ndiaidh an fhathaigh.
  278. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 1:42:11 PM
    ceadaithe
    sí dhá chaitheamh ag an madadh fiadháin.
    Thug sé an rotha dho'n bhean chaol agus chuaidh sí abhaile. Chuir sé an bhean ramhar amach sa tseomra. I gceann tamaill dubhairt sí go raibh lagar ag teacht uirri agus d'iarr sí ar an bhfathach í leigint amach faoin aer. Leig sé amach í agus cheangail sé ar chloich mhóir í agus choinnigh sé greim ar an rópa. Ghearr an madadh an rópa, mar bhí sí ag tabhairt feola dhó, agus d'imthigh sí. Amach leis an bhfathach agus thoisigh sé ag saighdeadh. Nuair thiocfadh an madadh suas deireadh sé léithe bheith ag reathaidh. Bhí sí ag imtheacht mar sin go dtainic sí go teach agus chuaidh sí isteach. Bhí scata istigh agus rug siad ar an bhfathach, agus chaith siad síos i mbaraille ola é. Annsin las siad an ola agus dhóigh siad beo
  279. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 1:31:38 PM
    ceadaithe
    Bhí bean ann uair amháin agus bhí beirt inghean aici. Lá amháin bhí an bhean ag dhul a' sníomh ach ní raibh aon túirne aici, agus chuir sí an bheirt inghean faoi dhéan rotha.
    D'imthigh an 'dá' inghin ag iarraidh an rotha. Bhí sé ag éirghe mall orra agus ní fhaca siad aon teach. Acht ar deireadh chonnaic siad solas beag timcheall a's trí mhíle uatha. Tharraing siad ar an solas agus chuaidh siad isteach. Bhí fathach mór istigh agus madadh. D'fhiafruigh an fathach dhíobh cé'n áit a raibh siad ag dhul. Dubhairt siad gur faoi dhéin rotha. Annsin d'fhiafruigh sé díobh an raibh ocras orra agus dubhairt siad go raibh. Thug sé feoil dhaoine dhóibh. D'ith an bheal chaol é ach níor ith an bhean ramhar é - bhí
  280. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 12:49:37 PM
    ceadaithe
    "Muna dtabhraidh tú dom é ach béidh aithmheal ort," ars an fear.
    Bhí go leor daoine cruinnighthe i bPálas an Ríogh agus bhí siad ag ithe bidh ann. Nuair a chonnaic siad an fear agus a chuid éadaigh stróicthe, stialltaí, thoisigh siad ag gáire. Ach níorbh fhada go raibh athrughadh puirt aca. Leag an fear an buidéal ar an urlár agus dubhairt na focla. Thoisigh na fir a thainic amach as an mbuidéal ag buaileadh an ríogh agus a chuid 'fir'. Thuit go leor acu ar an urlár agus lagar orra. Comh luath is fuair an fear bocht an lagar seo orra, thug sé a bhuidéal abhaile leis.
  281. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 12:42:19 PM
    ceadaithe
    . . . . Nuair a d'éirigh an fear thug sé leis an buidéal agus chuaidh sé comh fada leis an righ agus dubhairt:
    "Tabhair dhom mo bhuidéal ar ais." "Ní baoghal go dtabhraidh ; is beag baoghal orm é thabhairt dhuit," ars' an rí. "Imthigh leat abhaile."
  282. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 12:38:38 PM
    ceadaithe
    léim beirt fear amach as an mbuidéal agus thosuigheadar ag bualadh na ndaoine. Bhí na mná ag caoineadh agus ag tuitim i laige, agus bhí na fir ag béicigh. Bhí an Prionnsa beagnach marbh agus ghlaoidh sé amach : "Tabhair leat do bhuidéal."
    Thóg an fear an buidéal leis abhaile agus mhair sé féin agus a bhean agus a clann go saidhbhir sáthach in a dhiaidh sin.
  283. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 12:26:14 PM
    ceadaithe
    Bhí na fuinneoga agus na dorsa briste acu. Nuair a thainic fear an tighe aige fein d'éirigh sé agus dhearc sé timcheall : bhí a fir imthighthe agus bhí an buidéal ar an mbord.
    Níor dhubhairt an fear aon rud ach rug sé greim ar an mbuidéal agus shiubhal sé amach an doras. Níor stad sé gur shroich sé pálas an phrionnsa. Shiubhail sé isteach agus sheas sé i lár an urláir. Bhí na daoine uaisle go léir ag féachaint air acht ní raibh aon bheann aige orra. Chonnaic sé an buidéal a dhíol sé ag an bPrionnsa agus ghlaoidh sé amach air, "Tabhair dhom mo bhuidéal." "Ní thiubhraidh mé," ars' an Prionnsa. "Fan go bhfeicidh tú," ars' an fear agus é ag cuardach a phóca do'n bhuidéal eile. Thóg sé amach é agus dubhairt: "A bhuidéil, déan do chuid oibre."
  284. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 11:30:23 AM
    ceadaithe
    "Tiubhraidh mé dhá mhíle punt agus leath mo chuid talmhan duit," ars' an prionnsa óg. Thug an fear an buidéal dó.
    Ní raibh sé i bhfad go dtí go raibh siad comh bocht is bhí siad aon lá riamh. Ní raibh aca ach sean-bhó amháin. "Gabh chun an aonaigh agus díol an bhó," ars' a bhean, agus ar maidin chuaidh sé chun an aonaigh. Ní raibh sé i bhfad ar an mbealach nuair léim fear beag amach thar an chlaidhe agus [?] sé buidéal eile do'n fear ar an mbó. D'imthigh an fear abhaile. Dubhairt sé leis an bhean an bord a glanadh agus an t-urlár a scuabadh. Nuair a bhí sé déanta aici chuir an fear an buidéal ar an mbord agus dubhairt sé: "A bhuidéil, déan do chuid oibre." Léim beirt fear amach as an mbuidéal agus dhá mhaide acú agus thosuigh siad ag bualadh muintir an tighe.
  285. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 11:09:22 AM
    ceadaithe
    ars' an fear ; "bíodh foighid agat agus fan go bhfeicidh tú. Glan an bord sin agus scuab an t-urlár."
    Rinne sí é, agus nuair a bhí sé déanta aici chuir an fear an buidéal ar an mbord, agus dubhairt sé: "A bhuidéil, déan do chuid oibre." Ní túisge a bhí na focla ráidhte aige ná léim beirt fhear amach as an mbuidéal agus thosuigh siad ag obair. Chuir siad bord breágh i lár an urláir, agus go leor éadaighe air. Chuireadar plátaí agus spúnóga agus sceana, agus iad déanta d'ór, agus annsin gach cineal bidh níos fhearr ná a chéile. Annsin léim siad isteach ins an mbuidéal arís. Bhí siad an-saidhbhir annsin acht an oidhche seo thainic prionnsa óg agus d'fhiafruigh sé de'n fhear an ndíolfadh sé an buidéal. Dubhairt an fear nach ndíolfadh.
  286. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 10:49:38 AM
    ceadaithe
    "Tiubhraidh mise an buidéal seo duit ar an mbó ; bhfuil tú sásta?" ars' an fear beag.
    "Ná bí ag magadh orm chor ar bith," ars' an fear. "Ní' magadh atá mé," ars', an fear beag. "Glac mo chomhairle agus tóg an buidéal ; is buidéal draoidheachta é. Nuair a gheobhas tú abhaile, glan an bord agus scuab an t-urlár agus abair na focla seo : 'A bhuidéil, déan do chuid oibre;' agus rud ar bith a theastochas uait, gheobhfaidh tú é." Thóg an fear an buidéal i n-a láimh, agus ní túisce thóg sé é ná bhí an fear beag agus an bhó imthighthe. Nuair a thainic an fear abhaile bhí a bhean sa doras roimhe. "Cé mhéid fuair tú ar an mbó?" ar sise. "An buidéal seo," ar seisean. "Ná bí ag magadh orm," ars' a bhean. "Ní ag magadh atá mé ar chor a' bith,"
  287. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 10:37:23 AM
    ceadaithe
    Bhí fear agus bean ina gcomhnuidhe i dteach beag agus bhí scata clainne acú. Bhí siad an-bhocht ar fad ; ní raibh acú ach sean-bhó amháin agus an lá seo dubhairt an bhean leis an bhfear : "Gabh chun an aonaigh amárach agus díol an bhó."
    Bhí an fear ina shuidhe sáthach moch ar maidin le gabháil chun an aonaigh. Nuair a bhí sé tamall ar an mbealach céard a léimfeadh amach thar claidhe ach fear beag.
    "Cé'n áit a bhfuil tú ag dul leis an bhó?" ars' an fear beag. "Tá mé ag dul chun an aonaigh leíthe," ars' an fear. "Cé mhéid airgid a bhéas tú ag iarraidh uirri?" ars' an fear beag. "Deich bpunt deich," ars' an fear.
  288. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 10:21:01 AM
    ceadaithe
    Ar maidin leig sé amach na ba agus chuir sé ar thalamh na 'bhfathaigh' iad, agus thainic fathach eile agus claidheamh leis, ach ní raibh aon fhaitchíos ar an ngasúr. Thosuigh an bheirt acu ag troid. De'n gcéad fhascadh chuir an gasur go dtí
    n-a glúna é ; de'n dara fascadh chuir sé go dtí n-a mhuinéal é, agus bhain sé an claidheamh de agus sciob sé an cloigeann de. Annsin nuair bhí neart ite ag na ba chuaidh sé abhaile. Bhligh siad na ba acht ní raibh neart 'soithigh' acu leis an mbainne a choinneáil. Bhí muintir an tighe an-tsásta mar bhí go leor bainne ag na ba. Rinne sé an rud céadna an chéad mhaidin eile. Thainic an tríomhadh fathach air agus mharbhuigh an gasúr é. Bhí na trí fathaigh marbh aige agus bhí an fheilm ag an ngasúr.
  289. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 10:06:40 AM
    ceadaithe
    marbhochaidh siad thú."
    Ar maidin scaoil an buachaill amach na ba agus leag sé bearna agus chuaidh na ba isteach ar thalamh na bhfathach mar bhí féar fada ann.
    Thainic duine de na fathaigh air agus agus claidheamh leis i n-a láimh. Thosuigh an bheirt aca ag troid. De'n chéad fháscadh chuir an gasúr go dtí n-a chuid 'glúine' é ; de'n dara fascadh chuir sé go dtí n-a mhuinéal é agus bhain sé an cloigeann de leis an gclaidheamh. Nuair a chuaidh an buachaill abhaile bhí go leor bainne ag na ba, agus b'éigin dha mhuintir an tighe soithigh eile fhagháil. San oidhche níor mhuithigh muintir an tighe acht géim dhá 'fhathaigh,' agus mhuithigheadh siad trí ghéim chuile oidhche roimhe sin.
  290. gnáthbhall (stair)
    4/15/2024 8:50:57 AM
    ceadaithe
    Bhí bean ann uair amháin agus bhí mac aici, agus sé an t-ainm a bhí air Leadaidhe na Luaithe. Bhí sé seacht mbliadhna d'aois agus dubhairt a mháthair leis go raibh se i n-am aige dul ag saothrughadh dó fhéin.
    Chuaidh sé amach agus bhain sé maide sa gcoill agus d'imthigh sé leis, agus an chéad duine casadh air 'd'iarr' sé de'n ghasúr céard a bhí 'teastáil uaidh. Dubhairt an gasúr go raibh sé ag iarraidh máighistir.
    "Tá go maith," ars' an fear, "an bhfanfaidh tú agamsa?" "Fanfaidh agus fáilte," ars' an gasúr, "ach céard a bhéas le déanamh agam?" "Béidh tú ag faire na mbó," ars' an fear, "ach tá trí fathaigh mhóra le do thaobh, agus tá feilm mhór aca, agus na leig na ba ar a gcuid talaimh nó
  291. gnáthbhall (stair)
    4/13/2024 5:24:41 PM
    diúltaithe
    There is a holy well in Kilbannon name's St Patrick's well. The people visit Kilbannon on the last Sunday of July. When St Patrick's came to Ireland the first place he prayed was in Kilbannon and the print of his knees are there yet. There is a well in Blindwell and it is from that well Blindwell got its name. part magure. one night as a man was coming home from his auisit he had to pass a hill where fathers where. he went across the fields to auou passing the hill. He crossed a ditch of bushes and when he came inside the ditch he found
  292. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 3:01:09 PM
    ceadaithe
    arsa an othaisg. An trathnona sin thug Seághain an dá chaora leis go binn an tighe. Ar maidin go moch chuaidh sé amach, agus fuair se an da caora marbh. Rinne sé poll mór agus d'falaigh sé iad ann.
    "Anois," ar se leis féin, "tá mé bliain is fíce indiu, agus beidh deoch biotáile agam, mar gheall ar sin."
    Chuaidh sé chun a bhaile-mhóir agus thosuigh se ag ól go raibh se ar meisce. Tainig comharsa isteac chuige ; thosuigh se ag cainnt leis agus leig se amach rún an dá chaora. Cuaidh an sgéal ó bhéal go béal go raibh fios ag gach duine air. Ar maidin bhí an sporan imaighe agus d'ól se gach pingin da raibh aige. Anois ar fear críona nó amadán a bhí ann?
  293. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 2:52:39 PM
    ceadaithe
    é marbh. Thosuigh gach duine ag moladh Seághan an dá chaora.
    An chéad lá de'n Earraigh, bhí dhá uan ag othaisg Seághain - agus ni raibh aon uan ar an aonach comh-maith leo, agus fuair se go leor airgid ortha.
    Gach bliain bíodh dhá uan ag an othaisg agus bhí sé ag éirghe an-saidhbhir. Cuaid Seághain ar aghaidh go maith ar feadh cúig bliadhna. Cheannuigh sé feilm gach bliain, agus bhí go leor talaimh aige, nuair a bhí sé bliain is fíce, agus ní raibh aon caílin óg i bhfoigseacht míle bealuigh nach raibh i ngrádh leis. Acht thainig athrughadh mor ar Seágháin, an tráthnona roimh a raibh sé bliain is fíce, dubhairt leis "Tá tú bliain is fíce indiu, agus ní mbéidh curam ormsa ná ar d'athair-mór nios fuide." Tá an geallamhaint a tugamar cóimlíonta, agus rachamuid chun suaimhnis síorruidhe. Ar maidin amarach gheobhfaidh tú marbh muid ag bínn an tighe. Dean poll agus faluigh sinn ann: Bhí an-bhrón ar Seághain agus dubhairt se budh maith liom a beith libh. "Ní tig leat dul linn, mar níl do shaoghal caidhte go fóill,"
  294. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 2:31:16 PM
    ceadaithe
    D'fosgail sé a bholg agus thug sé amach a croidhe, agus cuimil sé ar theangaí an mhuilt é, agus d'eirigh sé súas comh-maith agus a bhí sé a riamh.
    Chuartaigh Seághán croidhe an mhuilt agus fuair sé sporán óir istigh ann.
    Bhí cómhrádh fada idir Seágháin agus an dá chaora. Dubhairt an othaisg leis go mbeidheadh dá uan aici gach uile bliadhain, agus nach mbeidheadh aon uan san aonach comh-maith leo. "Tá cúpla focal agamsa le rádh leis," arsan molt. "Budh é Páidín Éamuinn an faolcú, is cuimin leat gur crochadh é seacht-mbliadaina í shoín, faoi Fhéidhlim mac Gríomh do mharbhadh, agus faoi a chuid caoirigh. Nuair a chuaidh sé i lathair an breithimh-mhóir, do, cuireadh arís chun an t-saoghal so é i riocht faolcú. "Teirigh a chodladh anois, nil, aon fhocal eile agam le radh leat arsa an molc. Ar maidin go moch, chuir Seágháin an dá chaora i bpairc féir glas, agus chuaidh se annsin thríd na bailtibh, agus d'innis se diobh gur mhairbh se an faolchú. Chreidh cuid go na daoine é agus thainig cuid eile acu cun an tíghe leis go bhfacaí siad
  295. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 2:03:37 PM
    ceadaithe
    ort faoi a Sheághaín tíocfaidh an faolcú arís anocht, agus bíodh tusa dhá fháire agus bíodh sgian agat agus saith ann é. Bain amach a croidhe agus cuimil ar theangaí do mult é, agus tiocfaidh sé cun beatha arís, agus rúd eile tá sparán oir i mbuilg an faolcú. Acht má leigeann tú do rún le aon duine beó, béidh tusa agus mise agus an molt caillte go deo."
    Dubhairt an othaisg leis, "is mise do máthair-mhór, agus se do áthair-mhór an molt."
    "Nuair a bhí do mháthair ag fághail bháis d'fhág sí d'ualach orrainne aire do thabhairt duit-se, bíodh sinn beo nó marbh, go meidhtheá bliadhain agus fiche, agus geall muid sin dí. "Nuair cuaomar i láthair an bhreithimh-mhóir do cuireadh sinn ar ais in san riocht so, le nár ngeallamhaint do choinneal." "Tá mé buidheach dhíot," arsa Seághain, agus déanfaidh mé gach nidh mar a deir tú liom. D'fán Seágháin ag taobh an tíghe ag fanácht leis an faolcú. Thainig an faolcú ar deireadh, agus thug sé iarraidh ar an othaisg. Thug Seághain sáthadh dén sgian dhó agus cuir thríd a chróidhe é, agus thuit sé marbh.
  296. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 1:41:14 PM
    ceadaithe
    go raibh a sháith ithte aige agus annsin féin i náit siúbhal a dhéanamh, luig sé síos agus budh beag nár bhris se cos an t-ságairt faoi.
    "Muna ndeunfaidh tú deifir mhór arsa Seágháin, "béidh an geall gnóthaighthe agam . "Tá tú dhá uair ar an mbóthar, agus níl tú leath-bealuigh go fóill."
    "Bíonn ádh ar amadán," ar-san ságart," agus seó dhuit do gheall, tá níos mó de chéill in do cheann na do shaoil mé. "Imthigh as m'amarc, tu féin agus d'ásal agus na tar i naice liom níos mó." Léim Seágháin ar an n-ásal agus as go brách leo. An tráthnóna sin, thug Seágháin an dá chaora abhaile leis mar budh' ghnáthach agus cuir se ar fasgadh, iad faoi binn an tighe agus chuaidh sé féin i chodladh. Tháinig an faolcú san oidhche, agus marbh sé an mólt agus d'fhág annsin é. Nuair a chuaidh Seágháin amach ar maidin, fuair sé an molt marbh, agus chaoin sé níos mó in a ndiadh ná caoin sé a ndiadh a mháthair-mhór. Nuair a bhí sé tuirseach ag caoineadh chuaidh sé ag an othaisg agus dubhairt sé léithte, "Ara, a chréatúr bocht, nach bhfuil brón ort faoi do chéile a bheith marbh. "Ná biodh aon bron
  297. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 1:20:33 PM
    ceadaithe
    fallsa, agus nuair nach siúbhalfadh sé go tapaidh dó thosuigh sé dhá bhualadh le maide mór do bhí aige. Thárlaí go raibh ságart ag dul an bealach agus dubhairt sé, "is mor an pheacadh duit, a Seághain, an t-ásal bocht a bhualadh chomh millteach sin."
    Ní chreidim focal d'á n-abrann tú," arsa Seághain. "Deir na daoine gur fear naomhta thú acht cuirfidh mé mo dhá chaora anois i n-aghaidh fiche ceann, ma théigheann tú ag marcuigheacht ar an mbitheamhnach fallsa so nach tú ag an gcrios-bhóthar riomh luighe na gréine trathnóna, gan buille do bhualadh air agus níl acht mile gearr go dtí an cros-bóthar." Budh fear greannmhar an ságart, agus dubhairt sé, "Cuirfeadh an geall leat, a Seághain," agus chuaidh sé ag cuimilt muinneal an asail agus dhá bladar leis, le na dheifruighadh, acht is ar éigin bhí an t-asal ag cur cos roimh an gcos eile, - do rachfadh seilmide chomh tapaí leis.
    Bhí na daoine ag teacht amach as na tighte ar gach taobh de'n bhóthar agus ag gáire faoi an t-ságart agus faoi Sheágháin. Bhí Seágháin amach roimh an t-ságart, ag greadadh a dhá bhos ar a céile. Bhí tom fóthanán ar taoibh an bhóthair agus thosuigh ghá ithe, agus ní chorróchadh sé
  298. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 12:57:23 PM
    ceadaithe
    dhá mháthair-mhór , agus bhí cion mór aici air. Bhidheadh sé amuigh gach uile lá ag tabhairt aire do na ba agus do na caorchaibh, agus gheall sí dhó dá mbéidheadh sé na buachaill mhaith go bhfagfád sí an dá caora aige, nuair béidheadh sí ag fághail báis. Ar maidin, lá ar na mhárach, cuaidh Seághan trid na bailtibh, agus d'innis go gach uile duine, sean agus óg go mbeidheadh an dá chaora aige nuair a gheobhadh a mháthair-mór bás.
    On lá sin amach nior thug na daoine aon ainm air acht Seághan an Dá Chaora," agus d'freagróchadh sé do'n ainm sin chomh-maith agus dhá ainm féin.
    Bhí go maith, agus ní raibh go h-olc. Nuair bhí Seághan cúig bliadna déag d'aois, fuair a mháthair-mhór bás agus d'fhág an dá chaora aige, othaisg agus molt. Ní rabhadar acht sé míosa d'aois, agus ní raibh páirc deas feirmhar i bhfoigseacht míle nach dtiubhradh Seághan an dá chaora, agus nach gcuirfeadh se iad ar inbheár innti. Dá mbheidheadh cloidhe ard idir é féin agus an pháirc, geobhfadh sé greim ar caora faoi gach ascaill agus do bheireadh sé iad thar an gcloidhe. Nior thug na daoine aon áird ar rud ar bith a deanfad Seághan, mar shaoil siad gur amadán a bhí ann: acht badh amadán-iarainn é! Aon lá amháin bhí Seághain ag tiomáint asal
  299. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 12:34:07 PM
    ceadaithe
    Rinne muinntir an bhaile seo Poball fad' ó, agus sé an áit a ndearnaidh siad é thíos ins an Dumhaigh le fasgadh a choinneál dó.
    An lá seo nuair a bhí an sagart ag léigheamh aifrinn agus daoine an bhaile cruinnigh isteach chonaic na daoine an capall bán ag teacht aniar an tráigh agus fear ag marcuigheacht air agus an capall 'glan' cos' i n-áirde.
    Bhí iongantas mór ar an daoine nuair a chonaic siad sin, agus chuaidh siad amach, agus nuair chonaic an sagart sin chuaidh sé fhéin amach, ach ní raibh ann ach go raibh sé taobh amuigh de'n doras (nuair) nó gur imthigh an ceann de'n phoball agus scéith na ballaí isteach chun a chéile.
  300. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 12:22:53 PM
    ceadaithe
    Bhí fear ann uair amháin agus ní raibh ach aon mhac amháin aige agus ní raibh sé níos mó ná m'ordóg.
    Lá amháin bhí an fear amuigh sa bhfeilm agus bhí an fear beag aige, ach ní raibh sé i bhfad go dtainic fathach. Céard a rinne an fathach ach an fear beag a thabhairt leis, agus bhí sé comh beag sin gur chuir sé isteach i n-a chluais é.
    Shíl an t-athair nach bhfeicfeadh sé a mac beag aríst go bráthach, ach ní raibh sé cúig bliadhain go dtainic a mhac aige aríst agus é comh mór le fathach. Amuigh i bpáirc a bhí an t-athair san am agus ars an fathach leis "Bhfuil aithne agat orm". "Níl," ars an t-athair, níor casadh ar a chéile muid ariamh go dtí anois." "Chonaic tú go minic mé," ars an fathach, "mar is mise do mhac." Nuair a chualaidh an t-athair é sin bhí sé go bródamhail, mar shíl sé go raibh a mac i bhfad marbh.
  301. gnáthbhall (stair)
    4/12/2024 12:11:49 PM
    ceadaithe
    Bhí fear ag teacht abhaile ó'n aonach oidhche amháin agus cárr leis. Ní raibh sé i bhfad ar an mbóthar gur thug sé faoi deara go raibh ualach mór ar an gcárr. Dhearc sé siar agus chonaic sé go raibh an cárr líonta le daoine agus ní raibh duine ar an gcárr ach é féin nuair a d'fhág sé an t-aonach. Bhí sé ag imtheacht go dtainic sé go droichead. Nuair sroith sé an droichead ní raibh an t-ualach ar an gcárr níos mó. Nuair a thainic sé abhaile d'inis sé dho na daoine é, agus dubhairt siad gurbh iad na daoine maithe a bhí ann. Níl sé i bhfad ó d'éirigh sé sin suas mar tá an fear sin beo go fóill.
  302. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 6:18:39 PM
    ceadaithe
    I live in the town of Raphoe. When St Columba had the monastry in Derry some of the monks came to this town and built a church and a lot of small houses. They built a fence around the small houses so as to keep out the wild animals. Raie was the name of the fences and boive was the name of the small houses. So this is how
  303. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 6:15:44 PM
    ceadaithe
    in Killybegs can cure a sprain. He gets up in the morning before the rising sun and makes a circle. He goes around the circle three times and while he goes round he makes a plasters of blood and erbs. This plaster is supposed to cure sprain.
    Writer of above:- Maureen Mc. Granaghan,
    William St., Raphoe, Co. Donegal. 17/12/37
  304. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 4:10:25 PM
    ceadaithe
    Maidin Dómhnaigh is mé ag triall go Fochaill
    Casadh an óigbean orm sa tslighe Bhí a gruaidh ar lasadh mar rós i ngairdín Go mba binne a béilín ná na ceolta sidhe Leag mé lámh ar a bráighe le mórtas Agus d'iarr mé póigín ar stór mo chroidhe Seard dubairt sí "Stad agus ná stroic mo chloicín Níl fios na dóiche seo ag bean do thighe.
    Seo mo lámh duit nach bhfuil mé pósta Agus gur buachaill óg mé thug gean do mnaoi 'A bpilltheá abaile liom arais go Fochaill Go dtiubarfainn duit ómas mar gheobhfad bean tighe Cuirfinn culaith síodha i gceart is i gcóir ort Gúna, clóca is caipisín Bhéadh siopa dram againn gan fíon is gan beór ann Leanbh dóigeamhail ag tarraingt dighe. Tá mé in aimhreas go bhfuil tú postha Ná cur aon stad orm ag siúbhal na slíghe Pill abhaile cun do thíghe is coir duin Is ann is doicighe liom atá do mhian Leath a ngeallann tú ní thig leat a comhlionadh Ní siubalfha an ródh liom acht seal dhon oidche Scaoiltheá abhaile mé gan fiú na bróga Agus fuair mé comairle gan a beith in do líon.
  305. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 1:45:47 PM
    ceadaithe
    agus lóistín na h-oidhche. Chuaidh siad i chodladh agus rinne an gasur leabaidh beag dó fhéin agus d'á uncal.
    Ar maidin nuair a d'éirigh an rí bhí an t-urlár fliuch uilig agus bhí fearg ar an righ. Dubhairt an gasúr gurbh é an fear a bhí pósta ag a inghin fhéin a dhóirt an t-uisce. Chuir an rí amach as an teach é agus phós an gasúr inghean an ríogh !
  306. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 1:39:12 PM
    ceadaithe
    léithe: "Sin í do bhó-sa, agus scaoil abhaile leat í mar bhí tú féin comh maith.
    Fuaidh sí abhaile agus luach an chraicinn agus an bhó léithe.
  307. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 1:36:58 PM
    ceadaithe
    Nuair a thainic sí go dtí an teach chualaidh sí páiste beag ag caoineadh agus d'fiafruigh sí de'n bheirt fear céard a bhí ar an bpáiste, ach dubhairt fear acu léithe dhul isteach agus aire a thabhairt dhó nó go mbéadh an teach clúduigh?
    Fuaidh sí isteach agus nuair a chrom sí faoi'n doras chonnaic sí bó a bhí ag dul i gcosamhlacht leis an bhó a cailleadh. Fuaidh sí ag an bpáiste agus stop sé de'n chaoineadh. Annsin thainic na fir isteach agus dubhairt siad léithe: "An dtugann tú faoi deara aon rud istigh ins an teach seo?" "Tugaim faoi deara bó atá gabhail i gcosamhlacht leis an bhó a cailleadh orm-sa cúpla lá ó shoin," ars' an bhean. Annsin dubhairt duine acú
  308. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 1:26:34 PM
    ceadaithe
    go raibh péist amuigh sa gcoill, agus duine ar bith a ghabhfadh 'na ghaobhar d'íosadh sí é, agus dubhairt sé leis ualach ádhmuid a thabhairt isteach uirri.
    Fuaidh sé amach agus maidhe leis agus chuir sé ualach ádhmaid ar an bpéist. Annsin fuaidh sé féin suas 'na mullach agus bhuail sé í agus dhé trí léim bhí sí istigh ag an bpálas. Annsin leag sé an t-ádhmad duíthe, agus d'fhág sé amuigh aríst í. Dubhairt an rí go mbadh é an fear a b'fhearr é casadh air ariamh agus thug sé mála airgid dó agus bhí sé saidhbhir a choidhche ina dhiaidh sin.
  309. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 1:16:42 PM
    ceadaithe
    a chuirfeadh ag obair é.
    Bhí go maith. Níorbh fhada an caiptín ar bhord na luinge go bhfaca sé go raibh an méid salainn a bhí acú caithte agus d'orduigh sé do'n mhuileann salann a mheilt. Thosuigh an muileann ag meilt an tsalainn nó go raibh an long thar maol le salann aige. Shíl an caiptín an muileann a stopadh ach do theip air. Ar deireadh bhí an long dá báthadh leis an méid salainn a bhí uirri. Ní dheárna an caiptín acht an muileann a chaitheamh amach ins an bhfairrge agus tá sé ráidhte gurb é sin an fáth a bhfuil uisce na fairrge guirt.
  310. gnáthbhall (stair)
    4/11/2024 12:58:19 PM
    ceadaithe
    Nuair a bhíos na daoine ag dul a dhéanamh sópa , téigheann siad chun an chladaigh i dtoiseach. Annsin toisigheann siad ag cruinniú slata mara. Nuair a bhíos go leor slata cruinn aca, fágann siad ar an mbruach iad go ceann míosa nó go bhfeoighidh siad go maith.
    Annsin déanann siad cnapán amháin díobh agus lasann siad le teine iad, agus fágann siad annsin iad go raibh siad i n-a ndusta. Annsin cuireann siad an dusta isteach i málaibh agus cuireann siad go Béal an Mhuirthid é agus déantar sópa de. Déanann na daoine go leor airgid ar na slata mara.
  311. gnáthbhall (stair)
    4/10/2024 2:36:11 PM
    ceadaithe
    James Browne and Kelly were two of the Land Lords. They had the place from their ancestors until the land commission bought the property. The people thought well of James Browne but as a rule they were tyrants and thought nothing of hunting them out of their homes.
    There was one man hunted out of a new house he made. They just put him out and gave the house to another person. There were no "crowbars" at the job.
    They must have got the land in the time of Cromwell. Some of the people went on tramp and some went into the workhouses. It wasn't under the guidance of the Land Lords that the lands were divided but it was the Land Commission who bought the land and divided it. The Land Lords powered with an iron hand and if you didn't pay the rent out you'd go. Then you'd have to go labouring
  312. gnáthbhall (stair)
    4/10/2024 2:33:53 PM
    ceadaithe
    12. Long ago the people used to carry a corpse around the walls of a graveyard before they would bury it.
    13. Some people say when two funerals are going together to the graveyard they would be in a great hurry, as it is said that the last person to be buried will have to mind the gate until another person goes into it. 14. Long ago when the people were bringing a corpse to be buried, they would take the horse out from under the cart three times before reaching the graveyard. Rita Roche. 6/1/38 From- Thomas Roche. (Red) Emone. 54.
  313. gnáthbhall (stair)
    4/8/2024 8:07:28 PM
    ceadaithe
    The land lords in this place long ago were The Browns, Hyacinth, Darcy, and Vasey. Darcy and Vasey lived in New-Forest and Browne lived in Mountkelly. Browne lived about sixty years in this place. He was a great tyrant.
    He used put the people out of their houses, when they would not be able to pay the rent. Some of them used to have to go to foreign lands.
    There was soup allowed for
  314. gnáthbhall (stair)
    4/8/2024 2:45:24 AM
    diúltaithe
    used to be seen longago.
    David Devaney. David Devaney, Lissananny, Kilconly, Juam. aged 77 years Sean Scorlesnnna.
  315. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 7:53:08 PM
    ceadaithe
    2.
    Aréir i dteach an tórraimh
    Chuir mé eolas ar mo mhian, Mo léan géar a's mo chásadh Nach 'mo chodladh chaith mé an oidhche, D'fhágaidh tú an cliath-arraingt seo Go buan tré lár mo chroidhe A's a stóir mur' raibh tú 'bhaile liom Ní mhairfeadh mé beo mí. 3. Níl mé ar an mbaile seo Ach le bliain a's trí lá, Fios mo scéil a's bíodh ag na h-éinín é Muna ngolfadh siad a sáith. Dochtúirí na cruinne Ní leigheasóisias leath mo cháis Go dtigidh péarla an bhrollaigh ghléigil A's go dtéidhidh sé idir mo dhá láimh. 4. Tá siad ghá rádh liom Go rachaidh mé anonn, Cuid eile acú ghá rádh liom Nach bhfuighidh mé bád nó long
  316. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 7:32:10 PM
    ceadaithe
    Sean duine bocht agus a mhaide faoi 'na ucht
    Agus é ag silt na ndeor i gcomhnuidhe.
    (Eadach a bheadh fliuch) Sgata muca ruadha ag dul suas in aghaidh an chnuic. (Druilleóga) Sín amach do lámh ar d'aghaidh Agus feidfidh tú an rud nach raibh is nach mbéidh. (Comhfhad na méar) Cén fáth go sileann an t-uisge dhen ghé Is nach sileann dhen chirc. (D'ith an chearc an t-im acht chuimil an ghé uirthi féin é)
  317. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 7:19:34 PM
    ceadaithe
    Ar mhaidí a sheasaim
    Ar fhairrge a siubhalaim Rinne mé an beidhitheach do mharcuigheacht Nár thóg aon searrach ariamh Agus bhí an béalmhach in mo laimh agam.
    (Bád seoil) Teach mór, fuinneogha óir Tomhas anois é agus na leig thart é. (Flaitheas) Céard a dhéanfas péire bróga. (Dhá bhróig) Ceathrar ag rith Ceathrar ag crith Beirt ar an gcarraig Agus beirt ag faire Agus fuip ag luascadh Taobh thiar diobh. (Bó ag rith) Sgata caorach ag dul suas in aghaidh an cnuic. (Druilleogha)
  318. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 7:00:01 PM
    ceadaithe
    7.
    D'iarr sé ag caruidheacht mé
    nó ag imirt báire Ar chaiple rása a's iad ag triall ar siubhal Fuaireas sgathamh leis dhá shásamh Go bhfuair mé tionntuigh' é i dtaobh a chúil. 8. Thug mé plainc dhó dhe'n mhaide rámha, A's chuir mé fúm é sa mádh mór, (mágh) Dubhras paidir a's Ábhé Mária le toiseach láidir le n-a choinneal fúm.
  319. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 5:19:18 PM
    ceadaithe
    (3)
    "Ní chreidim focal uait,
    a ghaduidhe ghránna, "Is tú tá tláith liom a's tú dhul 'un 'dlighe "Tá tú contabhairteach ar mhaidí rámha, "A's bhuailfeá beart orm ag teacht na h-oidhche." (4) "Mo lámh a's m'focal duit a's bannaí láidir, "Má bhíonn tú anocht liom go "teac na nDeo" (ndeoigh) "Béidh Naomh Peadar ann Naomh Brighid 's Naomh Pádhraic, "A's go leor dhe do ghaolta ar chaith tú do shaoghal leo.
  320. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 5:15:34 PM
    ceadaithe
    (1)
    Ag bád an chalaidh
    seadh casadh an bás liom A's é go státamhail i ndeireadh an bháid : D'éirigh sé 'n-a sheasamh agus chraith sé lámh liom, A's dubhairt go tláith liom "Céad Fáilte rómhat :" (2) "Má tá a'n deifir ort na fan le Pádhraic, "Má tá tú tuirseach suidh síos i m-áit, Tuibhraidh mise thú go Poll an tSoghmais, A's má bhím go maidin leat is deas é d'áit." (anonn
  321. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 5:07:52 PM
    ceadaithe
    Tá do leaca mar an eala
    A's do ghruaig mar bláth na gcraobh, Is trom an osna dhéanaim-se nuair smaoinighim ar do scéal.
    5. Is truagh nach bhfeicim do long, a stóirín, Faoi n-a cuid seolta teacht an cuan, Ór buidhe agus airgead Dá scapadh ar an tsluagh ; Do roinnfeá an baraille A's do leagfá síos an stór , A's tá dúil le Rí na nGrásta agam Nár cailleadh do long go fóill. 6. Tá crann amuigh a bhfásann air na mílte bláth buidhe, Má leagaim-se mo lámh air Ní fhásfaidh sé a choidhch, Siubhlaim thart na réigiúin leat 'Cur fáirnéis grádh mo chroidhe, A's muna dtiocfaidh tú abhaile Och! Éagfaidh mé le cumhaidh.
  322. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 4:50:30 PM
    ceadaithe
    2.
    Dá mbeitheá ar an tSliabh Bán againn
    Dhéanfadh muid gáire leat a's greann Nó in aice le teach d'athara San áit ba ghnás linn tú bheith ann, Bhéadh buidéal dhe fíon na Spáinne againn A's céad fáilte ag an bhfear d'á roinn Agus tobac na Gearmáine A's a charnú dhe do luing. 3. Tá an ghealach ar na spéarthaibh A's na réaltaí uilig faoi smúid, Níor chualathas ceileabhar éin ann Ná cuach lá Bealtaine úr ; Do d'imthigh bláth na gcraobh A's d'fhág na céadta i ngarla dubhaigh Is trom an osna dhéanaim-se nuair a smaoinighim ar do sgéal. 4. A Dhríotháirín dílis A dílis in mo chroidhe D'fhágaidh tú faoi lionn-dubh mé A's sínte ins a' gcré ;
  323. gnáthbhall (stair)
    4/7/2024 2:01:03 PM
    ceadaithe
    Sé Cathal O Gallchobhair chuaidh a' leagain lámh air
    Sé ar dubhairt sé a chairide nach bhfanfadh se faoi.
    VI [I] Dhéanfadh sé seilg ó thiocfadh an oidhche Dá mbeadh fearthainn is gaoth ann sioc agus reodh Cheapfadh sé an fheadóg, lon dubh agus naosgach Éan circe fraoigh agus buidheogh an óir. VII [I] Bric agus eascoiní ar bharra na dtonn, Agus ar an tráigh maol cheapfadh sé an rón Sgadaín, muca mara, ronnach is fiadhach 'Gus bhéarfadh sé chun tíre isteach an míol mór. [IX] Shiubhal mise Acall cnuic agus máim Tháinic le fáinidhe muir agus tír Thart na Tearmonn ag Seán Dubh Uí bhFaidín Agus ag Pádhraic O mBlomaighil do chodail mé an oidhche. [X] Síos Baile an Gheata agus go Mullaigh na Cáirne Agus thugas le fáinidhe Seanchaidhe orm síos Casadh liom "Carson" ag fearsad Bárr Thráigh Agus thug sé dhom fairneis agus cuireadh 'un a tighe.
  324. gnáthbhall (stair)
    4/6/2024 5:18:08 PM
    ceadaithe
    Seo é an chaoi a ndéanadh sean-mhná éadaighe a dhathughadh fad'ó : Bhaineadh siad bun na capóige. Ghlanadh siad é, agus annsin scríobadh siad é. Bhruitheadh siad é i bpota uisce agus chuireadh siad isteach an olann agus cnapán guirm. Nuair a bhíodh an méid sin dathuighthe chuireadh siad síos tuilleadh. Annsin thriomuigheadh siad é. Nuair a bhíodh sé tirim chárdáladh siad é agus chuireadh siad ag an bhfigheadóir é. Annsin nuair a bhíodh sí fighte chuirthí ag an muileann í le í fhághail priosta. Nuair a bhíodh sé priosta thugthaí abhaile í agus chaiththí trí phighinn íoc as gach slait. Sin iad na h-éadaighe a chaitheadh na daoine fad'ó agus ní raibh meas ar dhuine nach gcaitheadh iad.
  325. gnáthbhall (stair)
    4/6/2024 4:42:20 PM
    ceadaithe
    An fhad a's bhí siad amuigh thainic sean-bhean isteach agus bhlais sí dhe'n anbhruith agus is aici a bhí fhios an rud a thárlóchadh, agus faoi'n am a bhí le teacht. Nuair a thainic an t- athair agus an truir mac isteach ní raibh tada sa bpota, agus ariamh ina dhiaidh sin bhí siad an-bhocht.
  326. gnáthbhall (stair)
    4/6/2024 4:35:30 PM
    ceadaithe
    Leipreachán
    Do réir seanchais na sean -daoine, bhí leipreachán i bPort Urlan . Bhí teach i ngar do'n áit a raibh se , agus ní raibh ann ach athair agus triúr mac agus bhí siad an-tsaidhbhir - deirtear gurbh ó'n leipreachán a fuair siad an saidhbhreas. Bhí chuile shórt maith acu ach aon rud amháin, só sin fios a bheith ar an rud a bhí le thárlughadh san am a bhí le teacht.
    An lá seo thug an t-athair ordú dóbhtha a dhul amach agus an leipreachán a cheapadh, agus thug sé capall do 'chaon acú, agus d'imthigh siad agus cheap siad é, agus thug siad abhaile é. Annsin chuir siad i bpota é, agus chroch siad ar an teine é. Annsin d'imthigh siad amach fhad a's bhí sé a bhruith agus dubhairt siad an chéad duine a bhlaisfeadh do'n anbhruith go mbéadh fhios aige an rud a thárlóchadh agus an rud a bhéadh le teacht. (anonn)
  327. gnáthbhall (stair)
    4/5/2024 11:17:07 AM
    ceadaithe
    Oidhche amháin bhí Micheál Ó Garbhaín, as Ceathramhadh -Thaidhg, agus fear eile ag dhul soir go Port Urlan. Thíos ag tóin Chnoch an Daímh chonaic siad fear amuigh sa mbogach agus rothar aige. Níor labhair siad leis ach d'imthigh siad leo, agus bhí an fear ag siubhal leis féin amuigh sa mbogach nó go dtainic sé go dtí clasach atá ar thaobh bhóthair Phort Urlan. Tá poll mór uisce ann agus chonaic siad an fear agus an rothar ag dul isteach sa bpoll uisce. Rinne sé an- torann, ach ní fhaca siad níos mó é.
  328. gnáthbhall (stair)
    4/5/2024 11:11:06 AM
    ceadaithe
    ceangailte le píosa de shreangán agus liathróid déanta díobhtha. D'imrighdis é istigh i bpáirc nó ar áit dheas chothrom. Ní bhíodh thar deichneabhar ar an dá thaobh, agus an taobh a chuirfeadh an liathróid amach níos minicí ná an taobh eile, bhíodh an bhreis acú.
    Dhá chloch a bhíodh acú mar cúilí agus timcheall ceithre slata eatorra. Bhíodh fear ina sheasamh san dá chúl i gcomhnuidhe ag coinneailt isteach an liathróid. Bhíodh troid eatorra uaireannta. Corr-uair bhídis ag trid faoi'n toghadh, mar nuair a bhíodh taobh amháin ag toghadh na ndaoine ní bhíodh an taobh eile sásta leis mar shileadh siad siad go mbéadh an taobh sin ró-láidir. Uaireanta eile bhídis ag troid faoi rud eicínt a rinneadh as an mbealach : cuir i gcás da n-abradh taobh amháin go ndeachaidh an liathróid amach trí uair agus gan í a dhul amach ach dhá uair.
  329. gnáthbhall (stair)
    4/5/2024 10:58:53 AM
    ceadaithe
    Leagan Eile :
    Bhídis ag imirt liathróid coise fad'ó comh maith leis an t-am seo, ach ní h-é an cineál liathróide nó an chaoi a n-imrighdis é agus a n-imrigheann siad anois é.
    Fad'ó badh é an cineál liathróide a bhíodh acú sean-liathróid déanta de pháipear agus sean-rudaí eile, agus iad
  330. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 2:44:31 PM
    ceadaithe
    a bhéadh an 'bhreis'. Duine agus fiche a bhíodh ar gach taobh.
    D'imrídis le camáin comh maith, agus ag cur na liathróide ó bhaile go baile a bhídis sa gcluiche sin comh maith. D'imrídis liathróid coise agus cúilí agus poinntí a bhíodh acu. Sé sin an páirtí is mó a chuirfeadh amach cúilí nó poinntí is aca a bheádh an 'bhreis'. De cheirteacha agus féar a bhíodh an liathróid déanta. Liathróid láimhe a bhíodh acú nuair a bhídis ag imirt leis na camáin.
  331. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 2:36:49 PM
    ceadaithe
    Bhídis ag imirt liathróid coise ag Rinn Ruaidh fad' ó shoin, agus i Port an Chlumhaigh comh maith. Dhá thaobh-baile a bhíodh ag imirt i n-aghaidh a chéile. D'fhéachadh taobh-b amháin leis an liathróid a chur isteach taobh istigh de theorainn an taobh-baile eile. An taobh baile a d'fhéadfadh sin a dhéanamh roimh an bpairtí eile is aca
  332. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 2:28:13 PM
    ceadaithe
    céadna acu le h-aghaidh an t-suipéir. Bhí iasc úr le fágháil gach lá an t-am sin, agus mar sin de badh é badh ghnáthach a bhíodh acú.
  333. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 2:25:23 PM
    ceadaithe
    Ní raibh tae i ngach teach seachtmhodh blian ó shoin. Bhí an tae ocht scilleach' an punt an t-am sin, agus bhí an siuicre seacht scilleach an chloch. Ní thiocfadh le daoine bochta tae agus siucra a cheannacht an uair sin. Bhíodh tae ag daoine a raibh airgead acú le n-a cheannacht. Seo é an chaoi a réidhtigheadh siad é.
    D' fhiuchadh siad an t-uisce i scilléad, agus chuireadh siad an tae air. Annsin choinnigheadh siad na duilleoga tae agus chuireadh siad siuicre ortha agus d' ithidis iad. Bhíodh trí cineál aráin acu : arán min-choirce, arán sheagail, agus arán eorna. Trí bhéile sa lá a d'itheadh na daoine : an bricfeasta, an dinnéar, agus an suipéar. Bhíodh brachán agus bainne acu le h-aghaidh bricfeasta go minic, agus corr-thorn eile bhíodh fataí agus bainne acu. Le h-aghaidh an dinnéir bhíodh fataí agus iasc úr acú, agus bhíodh an rud
  334. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 2:10:09 PM
    ceadaithe
    Fad'ó ní bhíodh na tighthe a bhíodh ag na daoine déanta de chlocha 'chor ar bith. Bhíodh cuid acú déanta le foideogaí, agus cuid eile le scraitheanna , agus ní bhíodh fuinneog ar bith ortha, agus ní bhíodh ach doras amháin. Bhíodh leath de'n fhuinneoig déanta de ghloine i gcuid de na tighthe agus an leath eile de chláracha.
    Ní bhíodh seomra ar bith ionnta, ac i gcorr-cheann bhíodh seomra amháin. Bhíodh cuid de na tighthe cruinn, agus ní bhíodh simléar ar bith ortha ach poll fágtha thuas ar bhárr an tighe leis an toit a leigint amach. Ins na tighthe cruinne bhíodh an teine i lár an urláir, ach ins na tighthe eile bhíodh an teine thuas ag an mbinn.
  335. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 1:31:17 PM
    ceadaithe
    "Tusa a bhéas in do Phápa," ars' an sagart.
    "Ní mé," arsa an gasúr mar níl aon leigheann agam. Dubhairt an Pápa go dtabharfhadh na sagairt leigheann shó, agus thug. Ní raibh sé i bhfad no go raibh an gasúr ina Phápa.
  336. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 1:28:09 PM
    ceadaithe
    ingean an rí chomh is bhí sí ariamh. Annsin thug an rí mala óir do'n ngasur agus bhí an gasur, a mhuinntir, agus an sagart saidhbhir ar fead a saoghal.
    D'imthigh an gasur agus an sagart go teach an Pápa agus bhí na sagairt eile istigh rompa iad ag marbhadh a chéile agus an Pápa ag iarraidh reidhteach a dheanamh. Ní raibh fhios acú go foill cé bhéadh ina Phápa. "An bhfuil tusa indan an sceal a shocrú," arsa an sagart leis an ngasúr. "B'féidir go mbhéadh. Faigh seacht gcoinnle dom," arsa an gasur. "Tá go maith" arsa an sagart. Fuair an sagart na coinnle agus dubhairt an gasúr na coinnle a lasadh agus an sagart a b'fhearr choinneochadh an choinneal ar a mhéar nó go lasadh sé go dtí a bhonn. Ní raibh duine ar bith de na sagairt indan é sin a dhéanamh. Annsin dubhairt an sagart leis an ngasúr é fhéin fhéachaint. D'fhéach an gasúr é agus choinnig sé an choinneal ar a mhéar nó gur las sé uilig.
  337. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 1:15:25 PM
    ceadaithe
    Dubhairt fear a' tighe, "Is doiligh dhom thú eiteach agus is doiligh dhom scaradh leis, acht tig leis a bhéith leat ma tá sé sasta,"
    D'imigh an bheirt acú ag teach an Phápa. Ar an mbealach bhí teach rí, casadh go leor daoine daoine leobhtha gar do teach an rí. Dubhairt na daoine leis an t-sagart go raibh inghean an rí tinn agus gur chuir an rí fógra amach ar fud an domhain go dtuibradh sé mala óir go duine ar bith a leighseochadh í. Chuaidh an sagart agus gasúr isteach go teach an rí. D'fhiafruigh an sagart de'n n-gasúr an raibh sé indan í leigheas agus dubhairt an gasúr go raibh. Bhí an-athas ar an rí nuair a mhothuigh sé an scéala seo. Dubhairt an gasúr leis an t-sagart a dhul síos go dtí tom aitinne a bhí taobh thíos de'n teach agus go bhfuigheadh sé cuimíneach ann agus a thabhairt do inghean an rí. Thainic an sagart aníos agus dubhairt sé nar bhféidir leis é fhaghail. "A shean chaóchadóir," arsa an gasur agus d'imthigh sé fhéin agus fuair sé an cimíneach agus thug sé do inghean an rí é. Tamall i ndhiaidh sin bhí
  338. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 12:58:52 PM
    ceadaithe
    i ndhiaidh an ama sin thosuigh sé ag gáiridhe arís ach níor labhair an sagart. An tríomhadh uair thosuigh an gasúr ag gáiridhe.
    Nuair a bhí an sagart ag dul a chodhladh dubhairt sé leis an n-gasúr é bheith a chodhladh leis acht dubhairt a athair nach mbhéadh mar bhéadh sé ag gairidhe acht dubhairt an sagart nar mhisde leis. D'imhtigh an bheirt acú a codhladh agus nuair a bhí siad tamall beag sa leabaidh d'fhiafruigh an sagart de'n n-gasúr tuige a raib sé ag gáirithe nuair a bhí siad ag ithe agus dubhairt an gasur, "Chonnaic mé Aingeal na Láimhe Deise agus an diabhal ag troid ar chába do chasóige. An chéad uair do chuir Aingeal na Láimhe Deise an diabhal anuas de do dhruim acht thainic sé aníos arís agus chuir an t-Aingeal síos arís é thainic sé aníos an dara uair acht chuir an t-Aingeal síos é agus níor thainic aníos níos mó." Dubhairt an sagart leis an n-gasúr go gchaithfeadh sé bheith leis ar maidin. Nuair a d'eirig siad ar maidin d'fhiafruigh an sagart de fhear a' tighe an leigfeadh sé an mhac leis fhéin mar bhí sé ag teastáil uaidh.
  339. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 12:38:32 PM
    ceadaithe
    Bhí Pápa ann uair amháin agus bhí sé chomh sean agus go raibh sé le bás. Bhí seacht sagairt ins an ríoghacht céadhna agus gach lá ariamh bhí siad uilig ag troid go bhfeiceadh siad cé acú a bhéadh ina Phápa nuair a gheobhfadh an Pápa eile bás.
    Lá amháin bhí ceann do na sagairt ag dul go dtí an Pápa agus nuair a bhí sé cupla míle ón teach bhí sé an-dorcha. Chonnaic sé teach gar dó, chuaidh sé isteach sa go bhfanadh sé ann go maidin. Ní raibh sa teach acht lánamhain agus bhí mac amhain aca acht ní raibh thar seacht mbliadhna d'aois. Thug siad bainne agus leite minead coirce d'on sagart acht ní íosadh sé tada mar mbhéadh an mac ag ithe leis. Dubhairt fear a' tige nach mbhéadh a mhac ag ithe leis mar bhéadh sé ag gáiridhe i gcomhnuidhe. "Is cuma liom," arsa an sagart. Thosuigh siad ag ithe agus ní raibh siad i bhfad no gur thosuigh an gasúr ag gairidhe ach níor labhair an sagart. Sgathamh beag eile
  340. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 10:55:12 AM
    ceadaithe
    D'fhiafruigh an tsean-chailleach dí cé'n trioblóid a bhí uirri. D'innis an bhean óg a sgéal dí. Chuaidh an tsean-chailleadh ag bosca agus thóg amach cláirseach bheag, agus bhuail sí port air agus bhí sí ag dhul dó gur mhúin sí don bhean óig é. "Imthigh leat anois," ars an chailleach, "agus seinm an port sin air agus tiocfaidh d'fhear agat."
    Chuaidh an bhean go dtí an abhann agus thoisigh sí ag seinm, ach níor thainic a fear aici a uair sin. D'imigh sí go dtí an tsean-chailleach aríst, agus thug an chailleach túirne duithe. Dubhairt sí léithe a bheith ag sníomh lá agus oidhche agus a bheith ag gabháil cheoil san am céadna agus go dtiocfadh a fear aici. D'imthigh sí go dtí an abhann agus thoisigh sí ag sníomh agus ag gabháil cheoil. Nuair bhí oidhche agus lá thart thainic a fear aici. D'imthigh sí abhaile agus a fear léithe. Lár ar n-a bhárach chuaidh a fear ag seilg arís, agus nuair a thainic sé abhaile bhí clann óg roimhe. Dubhairt sé go gcaitfeadh sé an
  341. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 10:40:30 AM
    ceadaithe
    aon chontabhairt ann gur chuir an taise aníos a láimh agus thug síos faoi uisce é.
    Bhí a bhean ar an mbruach agus í an-chráidhte, agus leis an caoineadh a bhí uirri thuit sí ina codladh. Níorbh fhada go raibh sí ag brionglóid. Bhí sí ag brionglóid go raibh sí ar bhárr ailt agus gur thuit sí síos i measc fraoch agus leacóga agus clocha go dtainic sí go bun an ailt. Síl sí go bhfaca sí solas beag siar uaithe agus gur shiubhail léithe go dtainic sí go dtí an áit a raibh an solas agus go ndeachaidh sí isteach sa teachín beag a raibh an solas. Chonnaic sí sean-chailleach 'ag' suidhe ar stóilin beag agus í ag sníomh. Dhúisigh sí annsin agus thoisigh ag cuimhneamh ar an mbrionglóid a bhí sí a dhéanamh. An lá ina dhiaidh sin chuaidh sí amach agus chuaidh síos an t-alt agus níor bhfada go bhfaca sí an solus thiar uaithe agus tharraing air. Chuaidh sí isteach agus chonnaic sí an tsean-chailleach sa gclúid agus í ag sníomh.
  342. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 10:17:13 AM
    ceadaithe
    an muilneoir.
    "An chéad rud a bheirfear in do theach", ars' an bhean. D'imthigh an muilneoir abhaile go sásta ag cuimhneamh ar an gcéad coileán madaidh, nó an chéad phisin cait. Ag dul isteach sa dteach dhó casadh an cailín aimsire air agus dubhairt sí leis go raibh mac breagh beirthe dó. Níor labhair an muilneoir mar bhí an-bhriseadh croidhe air. An lá ina dhiaidh sin d'fhiafruigh a bhean de céard a bhí air agus d'innis sé a sgéal dí. Dubhairt an bhean leis gan aon áird a thabhairt ar an taise (taidhbhse agus ghlac sé a comhairle. Nuair a d'fhás an mac suas ní leigfeadh an t-athair dó dul i ngar do'n abhann. Bhí dul ar aghaidh go maith leis an muilneoir ina dhiaidh sin. Phós an mac. Annsin an lá seo bhí sé féin agus a bhean amuigh ag fiadhach, agus mharbhuigh an chú fiadh agus chuaidh sé síos go dtí 'n abhainn go nigheadh sé a chuid lámha. Níor shíl se riamh go raibh
  343. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 10:02:18 AM
    ceadaithe
    ceannach an ghamhna le cuideadh leis an gamhain a cheannach saor sa gcaoi go mbéadh proifid mhaith aige.
    Chruinneochadh sgata eile isteach sa dteach le cuideadh le fear an tighe praghas maith a fhagháil ar an ngamhain. Nuair a bhíodh an dá thaobh sásta leis an margadh bhuaileadh siad bosa ar a chéile, agus annsin béadh fhios agat go raibh an margadh déantaí. Annsin d'fhághadh fear an tighe séala nó píosa de chailc gheal agus chuireadh sé cros mar mharch ar na h-ainmhithe a bhí díolta. Téigheann daoine thart mar sin go fóill, ach tá gléas iomchair anois acú rud nach raibh acú fad''ó.
  344. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 9:51:53 AM
    ceadaithe
    Théigheadh na daoine thart ó theach go teach ag ceannach gamhna agus caoirí fad'ó. B'féidir go mbéadh beirt nó truir leis an duine a bhíodh ag
  345. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 9:49:14 AM
    ceadaithe
    annsin é go dtéigheadh sé go dtí an chéad teach eile, agus ina dhiaidh sin go dtí an chéad teach eile, agus mar sin de go dtí go mbéadh an méid a bhí ag teastáil uaidh ceannuighthe.
    Nuair a bhíodh sé gá dtabhairt leis thugadh siad an ceannrach a bhíodh orra roimhe sin dó. D'imthigheadh sé abhaile de shiubhal a chos mar ní bhíodh aon laraí ag an gceannuightheoir an t-am sin. Anois, cuireann siad na beithidigh ar laraí móra le n-a dtabhairt chun bealaigh.
  346. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 9:41:36 AM
    ceadaithe
    Téigheann na daoine thart ó theach go teach ag ceannach stuic mar theighidís fad'ó.
    Fad'ó théidheadh daoine thart ag ceannach stuic agus nuair a bhíodh siad ghá gceannacht d'íocadh siad "pighinn sonais" leis an díolathóir. Ní bhíodh an 'pighinn sonais' níos mó ná cúig sgilling. Nuair a bhíodh an margadh dhá dhéanamh agus duine ag iarraidh níos mó ná an méid a bhí an duine eile sásta a thabhairt scoilteadh an tríomhadh duine an difríocht. Ar deireadh bhuaileadh siad bosa ar a chéile agus bíodh sé sin in a chomhartha go raibh an margadh déanta. Ina dhiaidh sin gheibheadh an ceannuightheoir séala agus mharcáladh sé an t-ainmhidhe, agus d'fhágadh sé
  347. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 9:29:47 AM
    ceadaithe
    " Chugaibh, chugaibh,
    Uisce salach , Má tá sibh ann Fágaidh an bealach, Má's é bhur dtoil é. "
  348. gnáthbhall (stair)
    4/4/2024 9:27:46 AM
    ceadaithe
    I dtoiseach nuair a bhíos gréasaidhe ag déanamh bróg, fághann sé leatharm cnáib arl. Bíonn ceap ádhmaid aige le h-aghaidh piogaí, agus ceap iarann le h-aghaidh táirní. Fághann sé leathar uachtair agus réidhtigheann sé é. Annsin fághann sé a chuid cnáibhe agus déanann sé snáithe. Tar éis sin fághann sé a mheanaidh agus toisigheann sé ag fuagháil. Fuaigheann sé cúl na bróige i dtoiseach agus annsin na lasgaí, agus fuaigheann sé an teanga do bhéal na bróige. Annsin cuireann sé ar an gceap ádhmaid é agus fuaigheann sé an t-uachtar agus na fó-bhonnacha len-a chéile. Annsin cuireann sé toisigh ortha. Ins na toisigh cuireann sé dhá líne piogaí agus líne taics buidhe agus táirní bróg. Annsin cuireann sé sála agus cruidhthe ortha agus tarraingeann sé amach an ceap. Déanann sé an taobh istigh mín agus annsin tá an bhróg críochnuighthe.
  349. gnáthbhall (stair)
    4/3/2024 4:13:10 PM
    ceadaithe
    There was a farmer in this district at one time. He had three of four milch cows but he could get no butter from the milk, and besides the cows were not giving all the milk they should give.
    He had his suspicions on an old hag who lived in a bothán in the middle of the bog on the Roscommon side of the boarder. Every morning that he went out to see his stock he saw a hare running between the legs of the cattle. Many a morning he hunted the hare away, and many the morning he set the dog after her but she always escaped.One day after failing to make a churn on the previous day he wen out and saw the hair again. He was very vexed so he went into the house and hot his gun and loaded it with powder and search of iron, pieced of nails and so on. He went out again and saw the hare making off so he fired at her. He did not kill her but she was wounded and went limping away. He went back to the house and told his wife that he would follow the hare. The hare went in the direction
  350. gnáthbhall (stair)
    4/3/2024 3:22:53 PM
    diúltaithe
    out a sunny day. A stitch in time saves nine. Look before you leap.
    The last straw brakes the horse's back. If you don't sow you won't reap. If you grasp too much you'll loose all. Think twice before you speak once. Pat Magure. Blessed wells. There is a holly well in Killrannoy names is partrick's well. the People nurse killan.
  351. gnáthbhall (stair)
    4/3/2024 11:45:23 AM
    ceadaithe
    Nuair a bhíos gor ag teacht ar chearca stopann siad de bheith ag breith uibheacha. Líonann sean bhean an tighe bosca le féar agus cuireann sí uibheacha ann. Annsin leagann sí an chearc ar na huibheacha. Nuair a bhíonns siad trí seachtainí faoin gcirc briseann siad na sligeáin agus tigeann siad amach. Fanann an chearc leo mí nó dó nó go mbí siad ina n-eireogaí. Annsin imthigheann sí uatha agus toisigheann sí ag breith aríst.
  352. gnáthbhall (stair)
    4/3/2024 11:36:32 AM
    ceadaithe
    Fághaim soitheach gach maidin agus cuirim min agus uisce te ann agus meascaim le n-a chéile iad. Tugaim dhon bhó annsin é.
    Annsin fághaim canna stána agus leagaim ar an urlár é agus blighim an bhó le mo dhá láimh. Annsin tóigim an soitheach uaithe agus cuirim amach ar feadh cúpla uair a chluig í. Tar éis sin tugaim isteach í agus ceanglaim í agus bheirim min measctha le uisce te duithe agus blighim arís í. I gceann tamaill leigim amach í go dtí tuitim na hoidhche. Annsin tugaim isteach í agus bheirim an rud céadna dí agus blighim le mo dhá láimh í. Tugaim féar duithe annsin.
  353. gnáthbhall (stair)
    4/3/2024 11:26:08 AM
    ceadaithe
    Sé an chéad rud a dhéanas tú fághann tú scór fataí móra. Baineann tú an craiceann díobhtha agus nigheann tú cúpla uair iad. Fághann tú scríobán agus scríobann tú isteach i soitheach é. Nuair a bhíonns sé scríobtha agat gheibheann tú éadach agus fáisceann tú an t-uisce amach as. Nuair a bhíonns sé sin déanta agat cuireann tú isteach i mbáisín é agus meascann tú suas é le gráinne salainn agus braon bainne. Fághann tú annsin é ar feadh sgathaimh go gcruaidheann sé. Annsin cuireann tú síos i mbácus é agus greim ime faoi le
    n-a dhéanamh sleamhain.
  354. gnáthbhall (stair)
    4/3/2024 11:17:19 AM
    ceadaithe
    (5)
    "Má thugann siad saoghal duit,
    béidh mise sásta, "Ór 'as airgead, gluais ort 's bí ag triall. "Bhéarfad bean duit, sin agus páiste, "Is tú an fear is annsa liom dhá bhfuil sa domhan." (6) "Ní chreidim focal uait, a ghaduidhe ghránna, "is tú tá tláith liom a's tú dhul 'un dlighe, "Bhain tú m'athair dhíom agus mo mháthair, "A's d'fhág tú fán orm ar feadh mo shaoghail." (anonn)
  355. gnáthbhall (stair)
    4/3/2024 11:04:24 AM
    ceadaithe
    Déantar dhá chuid den fhata nuair a bhíthear ghá gcur. Scoilteán a tugtar ar an síol agus lugán (lagán) ar an chuid nach bhfuil aon tsúil ann.
    Is ar an sgoilteán a bhíonns na súile agus is ar na súile a fhásann na bachlóga, agus is as na bachlóga a fhásann na gais. Caitheann na daoine go leor ama ag sgoilteadh na bhfataí mar caithfidh siad bheith ag faire thart ar an bfata le fagháil amach cén áit a bhfuil ma súile - mora mbéidh súil ar an sgoilteán ní fhásfadh fataí as. Nuair a scoiltear iad faighthear gainimh agus cuirtear anuas orra é, agus fágtar annsin iad ar feadh seachtmhaine nó níos mó. Annsin bíonn bachlóga fada orra. Cuirtear ansin iad agus ní thógann sé i bhfad iad ag fás.
  356. gnáthbhall (stair)
    4/2/2024 9:15:15 AM
    ceadaithe
    Siúd thall ort é, ní trom leat é, ní (trom) ball do bhaill do chuirp ort é, is tá sé ort i na dhiaidh sin?
    (D'ainm)
    Meig. meig ar an taobh istigh de'n chlaidhe, Meig, meig ar an taobh amuigh de'n claidhe, Ní bhainfidh an meig ará ar an taobh istigh de'n chlaidhe leis an meig ará ar an taobh amuigh de'n claidhe? (Neanntóg) Téigheann sé thart ar an teach, A's teigheann sé thart ar an teach. A's luigheann sé ag an doras druidhte? (Scuab)
  357. gnáthbhall (stair)
    4/1/2024 9:26:54 PM
    diúltaithe
    Story told by,
    Mary. A. Johnston Abbeytown Ballisodare.
    Not far from the town of Ballisodare there is a fort and people believe it is really haunted by fairies. The fort is on the land of Mr Luke Whyte, Abbeytown, and the fairies habitation is not far from the road. The fort was one time believed to be the graves of soldiers who fought a great battle and that their comrades buried the dead in a ring around their camp. Older people say that on [that] spot there was a mansion and that the owner deserted it because it was haunted by fairies. A local story says that a man built a fence 'round the fort and stacked his corn in it and the next day it [was] destroyed and not fit for use any more. A few nights later a man who owned a prized milk cow put her into the fort for shelter. That night a woman named Mary A. Johnston saw three fairies digging the cow's grave. The cow died and was buried where the fairies were seen working. The owner of the cow and corn was a man named Mr. James Wilkinson. J. Neary
  358. gnáthbhall (stair)
    3/31/2024 3:42:01 PM
    ceadaithe
    Chuaidh biadh ag triúr
    Go bord loch an Éin, D'ith an biadh an triúr Agus thainic sé féin.
    (Iolar a thug cat ag a cuid éanacha. D'ith an cat na héanacha agus thainic sé abhaile arís.) Trí cailleacha 'déag' dhá dtabhairt chun cille, trí chárr ga n-iomchar, Cailleach amháin ar gach aon chárr, agus gan ceann corr ar cheachtar acú? (Triur cailleach a d'éag) Leagan eile:- Trí cailleacha déag dhá dtabhairt chun cille, trí chárr ghá n-iomchar, gach uile chailleach ar 'ach aon chárr, agus gan ceann 'corr' ar cheachtar aca. Cé mhéid gob a bhuailfeas an chearc ó ghabhfaidh sí ag ithe go dtí go raibh a saith ithte aici? (Gob amháin)
  359. gnáthbhall (stair)
    3/31/2024 3:27:18 PM
    ceadaithe
    Dirigín, Dirigín, buail an poll dubh?
    (Pota ar an teine)
    Cioca ba mheasa leat : Máthair céile bean do dhearbhrathar, Inghean dearbhrathar t'athar? (Máthair céile bean do dhríotár = do mháthair féin) Chuaidh mé suas an cnoc agus bhí madadh liom. Ní raibh sé rómham ná 'mo dhiaidh ná ar aon taobh díom, agus 'cé' raibh sé? (bhí sé ar aon taobh amháin) Cé'n taobh de'n chupa a bhfuil an lámh air? (An taobh amuigh) Sin í siar mo mháthair mhór, Níl coiscéim a dtugann sí nach gcailleann sí ceartóg? (Punann coirce)
  360. gnáthbhall (stair)
    3/31/2024 2:04:18 PM
    ceadaithe
    Ní fuil a's ní feoil a's ní crámh é,
    As fuil a's as feoil a d'fhás sé, Bain an ceann de agus gléas deoch dhó Agus déanfaidh sé réidhteach idir námhaid?
    (Cleite Peann) Chuaidh mé 'na coille agus fuair mé é ; chuartuigh mé a's ní fhuair mé é ; agus nuair nach bhfuair mé é thug mé abhaile liom é? (Dealg in mo chois) Asailin beag a's a thóin le balla, D'íosaidh sé oiread féir as seo go Cluain Meala, A's dá n-óladh sé uisce ní mhairfeadh sé chor ar bith? (Teine) Trí cos' an áirde Dhá chois ar an talaimh, Cloigeann an duine beo I mbéal an duine mhairbh? (Pota ar cloigeann duine)
  361. gnáthbhall (stair)
    3/31/2024 1:45:09 PM
    diúltaithe
    M'athair mór ar chúl an chomhra (Cómhrtha)
    Agus dhá chéad cóta air ?
    (Crann Gabáiste) Gilín Ó Gil Thar sáile anoir Fear innste scéil Gan fuil gan feoil gan craiceann (Litir) Máire Nic Oireachtaigh (P.) Ceathrú na gCloch Chonaic beirt é, bhain cúigear é, Changail dháréag é, agus leig duine amháin síos é? (Ubhall) An té a rinne é Níor chaith sé ariamh é, Agus an té a chaith é Ní fhaca sé ariamh é. (Cónra)
  362. gnáthbhall (stair)
    3/31/2024 1:29:43 PM
    diúltaithe
    Sgata uainín ag dul go cluainín agus uainín dearg eatorra?
    DO THEANGA AGUS DO CHUID FIACLA
    Chuaidh sé suas an bóithrín thainic sé anuas an bóithrín agus thug sé bóithrín ar a dhruim? DRÉIMIRE
  363. gnáthbhall (stair)
    3/30/2024 3:20:49 PM
    ceadaithe
    amharc amuigh d'athair."
    "Chuaidh sé gar nár bhain mé an cloigeann de," ars an t-athair ; "Shíl mé gur sean-fhear a bhí ann." D'éirigh an bhean agus rinne sí braon tae, agus bhearnuigh sí an cáca in a raibh an t-airgead. "Ó", ar sise, "airgead uilig é seo." "Ní tada sin ar a bhfuil liom in mo phóca," ars an fear. D'ól siad an tae agus bhí siad saidhbhir sámh as sin amach.
  364. gnáthbhall (stair)
    3/30/2024 3:11:51 PM
    ceadaithe
    marbhochadh sí an sean fhear agus go bhfágfaidh sí ar an bhfear óg é. Chuaidh sí isteach agus mharbhuigh sí an sean fhear agus annsin rith sí amach agus thoisigh sí ag caoineadh agus d'imthigh sí faoi dhéin na ngárdaí.
    Thainic na gárdaí agus thug siad leobhtha an fear óg. Nuair a bhí siad ag gabhail dhá chrochadh d'fiafruigh sé díofa an dtabharfadh siad cead dó cúpla focal cainnte. "Bhéarfaidh agus fáilte," arsa fear na cúirte. Dubhairt an fear óg : "Seo píosa a bhain mise as cóta na mná, agus seo píosa eile a bhain mé as cóta an gárda oidhche a bhí siad ag taobh síge, agus sé an cailín óg í fhéin a mharbhuigh an fear." Crochadh an cailín óg, chaill an gárda an crios, agus thainic an fear óg amach slán. Chuaidh an fear óg abhaile ag a mhnaoi agus a mhac. Nuair chuaidh sé isteach chonaic sé an fear taobh istigh agus cab feosaidhe air. Chuaidh sé suas 'un a' tseomra le tuagh fhagháil agus dhúisigh a bhean agus dubhairt "Ó, a Mhicheáil
  365. gnáthbhall (stair)
    3/30/2024 2:47:26 PM
    ceadaithe
    agus sé an chomhairle í, "Más cam díreach an ród sé an bóthar mór an aithghiorra."
    Níor thug an fear uasal aon áird air ; chuaidh sé an bóthar cam. Ní raibh sé i bhfad imthigh' uaidh gur mhoithigh an fear eile béic, agus céard a bhí ann ach an droch-spiorad d'á (gá) mharbhadh. Annsin dubhairt an fear go mba mhaith í an chomhairle. D'imthigh sé leis an bóthar annsin go dtainic sé go dtí teach beag a bhí ar thaobh an bhóthair. Chuaidh sé isteach sa dteach, agus céard a bhí ann ach cailín óg pósta ag sean fhear. Chuaidh an cailín óg amach. "Smaladh amach ort," ars an sean fhear, is mise atá ag saothradh mo shaoghail uait. Beidh tú imtheocht le gárdaí." Nuair a chualaidh an fear óg sin chuaidh sé amach i nganfhios ar an gcáilín óg. Chart sé poll siar faoi'n tsíg. Níorbh fhada gur mhoithigh sé torann thart ar an tsíg. Céard a bhí ann ach an cailín óg agus an garda. Dubhairt an cailín óg go rachadh sí isteach agus go
  366. gnáthbhall (stair)
    3/30/2024 2:15:57 PM
    ceadaithe
    díreach é an ród, sé an bóthar mór an aithghiorra".
    Bhí an fear trioblóideach go leor nuair chonaic sé an páighe fuair sé, ach dubhairt sé leis féin gurbh fhearr leis fanacht ar a bhiadh ná bás fhágháil leis an ocras, agus gurbh fhearr dó fanacht seacht mbliadhain eile. Nuair a bhí na seacht mbliadhain eile istigh aige, d'iarr sé a pháighe ar an duine uasal. Sé an rud adubhairt an duine uasal nach dtabharfadh sé aon airgead dó acht comhairle eile. Ní raibh sé sásta, agus dubhairt sé go gcaithfeadh sé dhul abhaile go bhfeiceadh sé a bhean. "Maith go leor," ars an duine uasal, agus dubhairt sé le na mhnaoi trí cháca chur síos dó. Chuir, agus an cáca deiridh chuir sí go leor airgid ann. Chuir sí marc air agus dubhairt sí leis sin a bhearnadh. Bhuail sé an bóthar annsin. Casadh fear uasal leis. Dubhairt an fear uasal leis dhul an bóthar cam. Dubhairt an fear eile gur chaith sé féin seacht mbliadhain ar comhairle
  367. gnáthbhall (stair)
    3/15/2024 2:19:58 PM
    ceadaithe
    Spáilpín
    1
    Ag sáotru na paighe seo ata me is dhá tobh arísth ar cáirdhe. Sé mo léan agus mo dtaeair már fuair mé an gharmh le bheit in mo spáilpín fánach. 'S buacaill óg me atha gan posadh 's bhí gio ar tuairise mhná dhomh. Ór is dheas é mo bhealach le bhean a mhéalladh. Is ní fearr na dhéanfainn stacha. O'fithinn an píosa bheit mín is garbh 's caithfinn an numhber snáithe: 'S leaghfainn mo dhá láim ar an gecatta i ndhiadh na geapall. 'S treabhfann-sé na enuich le fánaide. 2 A chailin oig atha dhul na
  368. gnáthbhall (stair)
    3/14/2024 8:14:34 PM
    ceadaithe
    Annsan do labhair an fear leis airís. "Seo anois" arsa seisean "Seo dhuith an buidéal agus dein mar adubhairt leat". Do ghlae Seán an buidéal agus d'imthigh
    Dí fada ó bhaile a bhí sé nusir a chuslaidh sé inghean Rí a bheith ag fághail bháis. Do chuaidh Seán go drí an Rí agus dubhaurt leis go leigheasfadh sé a inghean, dubhaurt an Rí leis dá ndéanfadh go dtúbarfadh sé céad púnt as an mbuidéal do inghin an Rí agus do bhí sí go maith airís.
    Do fuair Seán an céad púnt ó 'n Rí agus d'ímthig sé. Do bhí sé mar sin an chuid eile dá shaoghal ag leaghas sé 'na dhuine shaidhbhir. Sin é mo scéal sa, agus má tá bríag ann ní'l aon leigheas agam-sa air.
  369. gnáthbhall (stair)
    3/14/2024 8:00:49 PM
    ceadaithe
    An bás
    1. Séamus Ólaoithigh.
    2. baile na nGall. 3. go bliadhna. 4. Fear Oibre. 5. baile na nGall. 6. Séamus Olaoithigh a athair. 7. 20 bliadain ósin 8. 85 9. baile 10. lughnasa 20 ad 1934 bi garsún bochc ann fadó agus bí sé 'na chóinnuidhe idag beag ag tuilleain a páighe. Sé an ainm a bhí air na Seán Seadh, d'imthigh sé go moch ar maidin agus timcheall a dó dhéag sa lá do bhuail fear leis. Do bheannuigh sé do Sheán agus d'fhiafruigh sé cá raibh sé ag dul. Dubhairt Seán leis go saibh sé ag dul in aimsir mar ná raibh aon nidh le n'ithe aige. Dubhairc an Fear leis go ndéanfadh sé feín duine saidhbhir anois do dá ndéanfadh sé rud air. Dubhairc an garsún go ndéanfadh. "Seadh" arsan fear "Tiubharfad-sa buideal duic, agus gaeh duine a chloisfaidh cú a bheith breórdhte tabhair braon as an mbuidéal doíbh agus beedh siad go maith airís, agus annsan gheobaidh tú ana chuid airgid as iad a leighead" Dubhairt Seán go Raibh sé sásta.
  370. gnáthbhall (stair)
    3/14/2024 6:53:52 PM
    ceadaithe
    1. Anyone who does the stations three times at Saint Kiernan's well in Clonmacnoise is supposed to be cured of toothache.
    2. Drink the juice of stewed dandelions, to cure skin eruptions. 3 A cure for corns is to walk barefoot in marshy, soft places in the bog. 4 For toothache. Put the head of a frog in your mouth. 5 For sore eyes. Bathe them in cold tea. 6 For ringworm. Paint it with black ink.
  371. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 10:31:42 PM
    ceadaithe
    The people in Ireland are very superstitious especially in the west. The people say it is not right to be out after twelve o'clock because the day is for the living and the night is for the dead. If yoiu break a mirror seven year bad look will come upon you. If a person is going fishing and he meets a red haired woman he will not catch any fish that day. If a stray cat comes to your house on "Christmas Day" you will have luck for the rest of the year. If a spoon falls a lady stranger is coming that day. If a fork falls
  372. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 10:25:38 PM
    ceadaithe
    when he heard him saying "Help". He got off his bicycle and went back to the place where he missed him and he saw the devil running off and the man was almost killed. So the priests house was not far away. He went for the priest first thing and he told him about it. The priest came and when he was just coming he died.
  373. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 10:24:37 PM
    ceadaithe
    One night a great many years ago. a Clifden man was going home with his friend and one another of them had a bicycle and it was on a Saturday even and it was getting dark before they left Clifden. The two men were living in the same village. It was a few miles out side Clifden. On their way they would pass a grave-yard. It was dark when they were passing the grave-yard and they were talking to one another. when one man was talking to the other man and he thought that he was with him
  374. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 10:13:48 PM
    ceadaithe
    fairy. He asked a gift of him + he told him that if h did not get it he would shoot him. The gift was that any time he would play his fiddle, anyone that would hear it would have to keep dancing while he was playing. This day he was out shooting _ he seen a hare in a bunch of briars. He shot him + the hare was in the minister's land. The minister saw him +ran to get him (the hare) The huntsman began playing the fiddle + the minister had to start dancing in the briars until he was nearly torn to death. He brought the huntsman to court + said he tried to kill him. The judge said he would be hanged for it + that he would get any gift (request) he would like before he would die. The gift he asked for was to get leave to play a tune on his fiddle + he got leave. Every one in the court had to start dancing + they could not stop. The judge said he would let him free if he would stop playing + that he would hang the minister instead.
  375. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 10:00:33 PM
    ceadaithe
    I will give you three wishes one for each penny. So choose what ever you like." Then the countryman was glad of his good luck and said "I like many things better than money. First, I would like to have a bow that would bring down everything I shoot at, second a fiddle that would set everything dancing, that hear me play upon it, and third, I should like that every one should grant what I ask. The dwarf said he would have his wishes. He gave him the bow, + fiddles then went home.
    Our honest friend journeyes on his way, and if he was merry before he was ten times more so. He had not gone far when he met an old Jew, close by stood a tree, and on the top branch set a trush singing. "Oh! what a pretty bird" said the Jew, I would give a great deal of money to have such a bird." If thats all" said the countryman," I will bring it down.E Then he took up his bow, and down fell the thrush into the bush. The Jew crept into the bush to find it, but as soon as he was in the bush, his companion took up his fiddle, he began to play, the Jew began to dance and spring about. The Jew was springing higher, and higher into the air.
  376. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 9:53:35 PM
    ceadaithe
    Ballyburke school is one of the oldest schools in the country. It was a chapel in olden times and all the old people used to go to Mass there.
    People are afraid to pass by that school at night because people are buried near the school now. This old school was opened in the year of eighteen forty nine. When it was built first it had
  377. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 9:52:10 PM
    ceadaithe
    About a century ago certain officials of the government used to gather tithes for the Parson. The man that used to gather tithes used to take 3 shaves of oats out of every ten and three ridges of potatoes out of every ten. There was a Parson in Waterville. He was a very strict man for gathering the tithes.
    There was a man in Derrynane his name was Paddy O Shea. He would not pay the tithes to the Parson. One day the Parson was in Caherdaniel Paddy O Shea heard it and he and another man decided to beat him. When they saw the Parson coming they pulled him of his horse and beat him heavily on the road. Paddy O Shea was summoned to the court. About a month before the day of the court Paddy O Shea went to Daniel O Connell and told his case to him. Daniel O Connell said he would invite the judge to dinner in a few days time. He told Paddy O Shea to pretend to be dead. The judge came to Daniel O Connell for dinner and there was a wake being held in Paddy O Shea's house. Daniel O Connell and the judge went to the wake and the people were crying bitterly. The next day there was a funeral to the Abbey and
  378. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 9:52:07 PM
    ceadaithe
    About a century ago certain officials of the government used to gather tithes for the Parson. The man that used to gather tithes used to take 3 shaves of oats out of every ten and three ridges of potatoes out of every ten. There was a Parson in Waterville. He was a very strict man for gathering the tithes.
    There was a man in Derrynane his name was Paddy O Shea. He would not pay the tithes to the Parson. One day the Parson was in Caherdaniel Paddy O Shea heard it and he and another man decided to beat him. When they saw the Parson coming they pulled him of his horse and beat him heavily on the road. Paddy O Shea was summoned to the court. About a month before the day of the court Paddy O Shea went to Daniel O Connell and told his case to him. Daniel O Connell said he would invite the judge to dinner in a few days time. He told Paddy O Shea to pretend to be dead. The judge came to Daniel O Connell for dinner and there was a wake being held in Paddy O Shea's house. Daniel O Connell and the judge went to the wake and the people were crying bitterly. The next day there was a funeral to the Abbey and
  379. gnáthbhall (stair)
    3/10/2024 9:15:58 PM
    ceadaithe
    Signs of the Weather
    If the cat sits with his back to the fire it is a sign of bad weather. It is also a sign of bad weather if the horse stands with his back to the wall or if the cat scrapes on a cold day, or if the smoke from the chimney does not float straight upwards. When seagulls come inland it is a fore-runner of bad stormy weather. When the hawthorn blooms early the year will be bad. Swallows fly low when damp or rainy weather is near. The curfew comes near the house, and there is a mist over the rivers, the sky is bright, the sunsets are red. A falling star is a sign of frosty weather. When frogs and worms enter houses it is a sign of wet weather. When the frog is a bright yellow colour it foretells fine weather but when his colour becomes dark it means wet weather. Robins come near the house in cold hard weather. The moon on its "back" or surrounded by a halo foreshadows what weather. When wet weather is approaching horseflies, ants and mosquitoes
  380. gnáthbhall (stair)
    2/26/2024 5:16:23 PM
    ceadaithe
    Timpeall cead bliain ó shoin do mhair i nDoirín-Aluinn fear a bhí pósta agus do bhí clann móre aige. Ingeanacha go léir a bhí aige ní raibh aon buacaillí in ao' cor aco.
    Do bhí duine aco pósta agus duine eile aco ag obair do feirmeóir agus duine aco sa bhaile agus duine aco amthighthe go dtí America.
    Do bhí aon cailín amháin ag obair do bean ana saidhbhir. Do bhí alán le dhéanamh aice ann ach do bhí sí ag fághail airgead ano mharí[?] ar agus do bhí an bean go h'ana ceanamhail[?] uirte agus do thabarfhad sí a lán rudaí di, eadaige deasa leí féin. Do bhíodhar araon ano sásta le na chéile ach aon maidean amháin do í[m?]áinig an beann agus dubhairt sí lei imtheact.
  381. gnáthbhall (stair)
    2/26/2024 4:26:58 PM
    ceadaithe
    Le clocha cruacha a ímirt caithfidh tú cúig méaróg ar aon tuirt[?] a fháighail. Sé "cúl lámh" an chéád rud a imrigheann tú agus leis sin a ímirt caithfidh tú na clocha a thíontú ar do láimh agus an méid a thuicears[?] a cheapadh. Sé "sgapadh" an chéad rud eile agus caithfidh tú ceann amháin a thógail agus na ceithre cinn eile a cheapadh leis. "Cúpla beaga" caithfhidh tú na clocha a sgapadh ceann amháin a thógail dhá cheann a thóghail le chéile agus ceann gach úair don dá cheann eile. "Cúpla Móra" tóigeann tú ceann amháin agus ceapann tú dhá cheann le chéile don dá úair eile."Clár cuinneóg" dún dó láimh nuair a bhéas ceithre cinn cuirthí isteach ann agat agus fág ceann ar a mbárr caith súas an ceann atá ar bhárr agus ceap na cinn eile. "Smeach" sgap na clocha agus tóig cloch amháin agus déan torn leis na ceithre cinn eile. "Róibín" déan líne do cheithre cloch agus ceap le ceann amháin iad gan aon torn a dhéanamh. Sin cluiche amháin críochnuighne.
  382. gnáthbhall (stair)
    2/19/2024 7:30:14 PM
    ceadaithe
    (23)
    13.1.38 Continued
    Example If the person lives on Carysford Rd the hearse leaves the church and goes down Ulverton Rd and turns on to Carysford Rd where it stops outside the house of the deceased for a minute or two. Then it goes up Patricks Rd and down the town and up Barnhill Road to the cemetery. Eddie Cahil 6th Standard These customs are still carried out Eddie Cahill 5 Barnhill Road, Dalkey
  383. gnáthbhall (stair)
    2/10/2024 5:40:21 PM
    ceadaithe
    Baintear birtín fraoich sa t-sliabh agus beirightear go maith é. Nuair fuaireann sé taréis beirighthe faghtar ceirt ghlan anainte agus sgagtar tríd, idir firaoch au's uisge, isteach in Arcach glan. Fanfaidh an fraoch san eadach agus beidh an t-uisce go glan san anthai.
    Beirightear an t-uisce so ath-uair agus nuair mtheochaidh sé i bhfuaire a dhóthain cuirtear isteach i mbuideal é agus deintear béal an bhuidéal do dhúnadh go teann le corc. Óltar an oiread a's leach-gloine fíona de'n uisce so adh chéalachon gach maidin i ndiaidh a céile an fhaid a's seasóchaidh sé, agus tosnuig ansan are an dara buidéal de a ól sa cuma chéadna
  384. gnáthbhall (stair)
    2/4/2024 10:17:41 PM
    ceadaithe
    or two "wallops of his blackthorn".
    On one occasion he was preaching a sermon on hell, and after describing the punishment and torment of hell, he concluded something like this "People of Baslic! whenever any of you is tempted to commit some shameful act remember the punishment and pain of hell, and if that thought does not deter you, remember the blackthorn stick which I keep, specially, to correct the wrongdoer." Severe and all as he was, "there was many a sore heart in Baslic" when Father Fitzmaurice was promoted to a better parish.
    Related by Domnick Kelly, age 75, of Lisheen, who heard it from his father, Denis Kelly. Denis Kelly was present on the Sunday the chapel was closed. S.S. Ó Dómhnaill
  385. gnáthbhall (stair)
    2/2/2024 12:54:54 PM
    ceadaithe
    There is another mound at a place called Farradh where St Patrick is supposed to have converted 12, 000 people.
  386. gnáthbhall (stair)
    2/2/2024 12:39:50 PM
    ceadaithe
    2
    Green sloping hills and shady groves around its borders bide. And clad with purple heather dells, is famed Random on high, And on its top there trod and dwelt a famous royal Dane. Whose name can be recorded by the peasants round Lough Lene.
    3 Around its shores in wild delight I played in boyhood years. And I would greet each bon-fire night when I'd hear those hearty cheers. I'd watch the boys and girls dance to the pipers lively strain, That echoed through the woods and groves by the shores of sweet Lough Lene. 4 When to manhood years I had advanced with times unerving flight, Its from its waters I took the perch and the spotted trout so bright, I little thought the time so fleet was carrying in it train, The cruel fate I should part from the shores of sweet Lough Lene.
  387. gnáthbhall (stair)
    2/2/2024 12:10:36 PM
    ceadaithe
    Templemary means Mary's Church.
    Kilcommin means Saint Comman's Church. Barnhill means the hill's gap. Tully means a little hill. Carrowkeel means the narrow land quarter. Dunamona means the turf fort. Castlereagh means the grey castle. Moyne means a small plain. Tooreen means the little bleach green. Stonepark so called because the fields in this district are very stony and rocky. Kilbride means Saint Brigid's Church. Rathlackan means the fort of the hillside. Rathfran means the spring fort. Rathbane means the white rath. Carrickanas means the rock at the waterfall. Cortoon means the round hill of
  388. gnáthbhall (stair)
    2/2/2024 12:08:11 PM
    ceadaithe
    ever knew where he came from. They used to give him a little to eat and then he would go away again.
    He was this way for a long time going and coming until at last they began to feel anxious about the dog. So they made up their minds to find out from where did he come.
    So this day they followed him he led them as far as a shrubbaray and there he lay down beside a skeleton. The skeleton happend to a rich man who owned this dog. The dog was
  389. gnáthbhall (stair)
    12/31/2023 5:06:10 PM
    ceadaithe
    Ta sliabh beag timcheall ocht míle ó mo áit comhnuidhe ar a dtugtar Sliabh Mhuire. Uair amháin bhí "Ridirí na Craoibhe Ruaidhe ag troid in aghaidh na gConnachtach agus thosuigh na Ridirí na Craoibhe Ruaidhe ag teicheadh. Nuair a shrois siad an sliabh sin
  390. gnáthbhall (stair)
    12/24/2023 10:56:18 AM
    ceadaithe
    Má shuidheann an cat agus a druim leis an teine creidtear go bhfuil aimsear fuar cruaidh ag teacht.
    Má sgríobann an cat cosa an bhuird teasbáineann sé go bhfuil stoirm is gaoth láidir ag teacht. Ní déantar maistreadh ariamh sa gCeapaigh gan splannc teineadh agus beagán salainn a chur faoin gcuinneóig. Má thagann duine isteach an fhaid is atá an maistreadh dá dhéanamh ní mór dó dreas a bhuladh air nó beidh amhras air gur mian leis an t-im a ghoid leis ón mbainne. Ní féidir le h-aon duine an teach a fhágáil an fhaid is atá an maistreadh dá dhéanamh go háirithe má tá sé ag caitheamh tobac nó ag breith teineadh amach leis. Má tá duine de na comharsanaibh agus gan bainne aige agus má tá sé ag fághail bainne ó dhuine eile ní thugtar braon dó Lá Bealtaine ar eagla go n-imtheóchadh an ráth ime leis ar feadh na bliadhna sin. Más duine cóir cneasta é ní thiocfaidh sé ina choinne. Tiocfaidh sé an oidhche roimhe sin nó fanfaidh sé go dtí an lá ina dhiaidh sin. Maidin Lae Bhealtaine más mian le duine an t-im a fhághail ó bhainne a chomharsan ní mór dó bearnain na mbó a shiúbhal roimh eirí gréine an fhaid is atá an drúcht ar an talamh, an méid críodh a bhíos
  391. gnáthbhall (stair)
    12/18/2023 4:53:20 PM
    ceadaithe
    Is beag baile, nó sraid baile, nó cathair in Éirinn nach bhfuil a cothrom de tháilliuraibh ionnta. Bhí an buntáist sin ag ceanntar Cinn Mhara blíanta ó shoin acht níl ann anois ach beirt.
    Tá a dtighthe cómhnaidhthe féin ag an mbeirt sin acht h-íarálann síád tailliúirí eile chun conghnamh do thabhairt dóibh. Núair a bíonn cultacha ag taisteal ó na fir is amhlaidh á ceannuighid an t-ádhbhar agus tugaid do'n tailliú é chun na cultacha do dhéanamh. Bíonn cuid mhaith uirluis ag an dtailliúr núair á bhíonn sé ag fuagháil. Bíonn inneal fúaghala, snáth, siosúr mór, agus iarann. Deintear léiateacha í corr ceann des na tighthibh túaithe agus bíonn lín éadach mar ádhbhair acú. Déintear á cuid stócaí féin do chniotáil ins an gceanntar. Bíonn an olann ag gach duine acú agus sníomhtar é ar túirne. Na daoine nach bhfuil túirne acú cuirtear an t-olann chun an mhuilinn agus sníomhtar ann é. Deintear
  392. gnáthbhall (stair)
    12/18/2023 4:43:10 PM
    ceadaithe
    an chapaill a thugtar air. Tugann m'athair féar, coirce agus gránlach don chapall le n-ithe. Nuair a bhíonn gádh le crúidhte do chur fén capall tugann m'athair chun na ceardchain é agus cuireann an gabha crúidhte fé.
    Tá croitín na muc againn sa bhaile ina gcómhnuigheann na muca. Tá glaoch éagsamhail le h-aghaidh gach ainmhidhthe. Deirtear "Tioc Tioc" leis na cearcaibh, agus deirtear "Purrish Purrish" leis na muca. Deirtear "Sibí Sibí" leis na gabhair nuair is mian leo iad do theacht chuca. Cuireann mo mhathair uibhe ar gor fé circe uaireannta. Gheibheann sí bosca agus cuireann sí cuid mhaith tuighe isteach ann i bhfuirm nid. Cuireann sí marc dearg ar na h-uibheacha sar a shocruigheann sí iad. Is minic a ólann na circ na h-uibheacha.
  393. gnáthbhall (stair)
    12/18/2023 3:05:12 PM
    ceadaithe
    Is beag feirmeóir ar fuaid na dúchaighe nach bhfuil sórt éigin ainmhidhthe acu. Tá dhá shaghas ainmhidhthe ann mar atá, ainmhidhthe tighis agus ainmhidhthe feirmeach.
    Tá cuid mhaith ainmhidhthe againn sa bhaile mar atá, bó, capall, sgata caora agus muc againn. Deireann m'athair "Thó Thó" leis na búaibh nuair a bhíonn sé á dtiomáint chun na páirce agus ón bpáirc. Tá teach againn taobh amuigh den tigh cómhnaidhthe in a gcrúidtear na ba. Cró na mbó a thugtar air. Nuair a bhíonn m'athair chun na bó do chrúidh gheibheann sé píosa rópa agus ceanglann sé timcheall cosa an bhó iad. Ní bhíonn sí indon corruighe annsin go mbíonn sí crúidhte aige. Bionn pictiúr "An Croidhe Naomhtha Íosa" crochta ar bhalla tighe na mbó againn chun ádha a thabhairt don stoc. Nuair a bhíonn an bhó crúidhthe ag m'athair cuireann sé figiúr na croise ar dhruim an bhó lena urdóig. Tá teach eile againn in aice le teach an bhó. Stábla
  394. gnáthbhall (stair)
    12/17/2023 6:46:48 PM
    ceadaithe
    Seo iad na hainmhithe tighis a bhíonn ar an bhfeirm. An bhó, an capall, an gabhar, an mhuc, an t-asal, an caora. Seo iad na h-éanlaith tighis. An chearc, an coileach, an gé, an gandal, an lacha, an bardal, an tuirce. Bíonn an cat agus an mada ann freisin. Marbhuigheann an cat na mice agus na franncaigh. Tugann an mada aire don dtigh agus dona hainmhithe.
    Tigh cuíseach mór is ea teach na mbó. Bíonn poll beag ins an bhfalla in áit fuinneog. Bíonn clais i lár an urláir chun é a choimead tirim. Bíonn máinsear i gcoirneal amháin as a itheann sí a cuid bidh. Tá báil in aon fhalla amháin den tigh agus ceangaltar na ba annsin le slabhra nó le rópaí. Ceangaltar na ba thart timcheall a muinéal. Nuair a bhíonn an bhó blighte cuirtear comhartha na croise ar a druim. Cuirtear na ba ins na stáblaibh ar oidhche Bealtaine ar eagla go ngoideach na sidheoga iad. Deirtear "hó" nuair a
  395. gnáthbhall (stair)
    12/16/2023 11:02:27 AM
    ceadaithe
    Fuair Séamus Ó Caomhanaigh an sgéal seo óna athair atá i mBéal an Átha Mhóir agus a chomhnuigh ann ó rugadh é. Tá sé 52 bhlian d'aois.
    Tá áit darb ainm Baile Bán nach bhfuil i bhfad uaim. Bhí tíghearna talmhan darn ainm Mathghamhain ann. Thug sé fuath an-mhór do na h-Éireannaigh. Go minic déanfad sé na h-Éireannaigh a chur amach as a gcuid talmhan, an cíos a bheith acu nó gan cíos a bheith acu. Fuair sé bás annsin. Tá sean-teampuill ann agus bhí sagart ann. Do théigheadh na daoine ar Aifreann annsin sul ar cuireadh an ceann eile ar bun. Roimh bás don tighearna talmhan bhí sé ag troid i gcomhnuidhe leis an sagart agus ag iarraidh chun é a chur faoi cois acht níor éirigh leis. Do cuiredadh Mathghamhain isteach i gcóiste agus cuireadah capaill dá iomchar acht ní raibh siad indonn é a thabhairt. Chuir siad fios ar an Protásúnach Minister. Tháinig sé agus thosuigh sé ag léigheadh acht ní raibh na capaill indonn é a thabhairt. An t-athair Liam Mac Samhrain a bhí ann fear an-mhaith a bhí ann. An chéad rud a dubhairt sé ná go raibh an méid sin de diubhailíocht ann
  396. gnáthbhall (stair)
    12/15/2023 8:18:04 PM
    diúltaithe
    It is said that Finn Mac Cool once had a competition in stone throwing with a Scotch giant at Wexford. The Giant threw them to the Scalp and Finn to the Two Rock and Three Rocks.
    Finally he threw a good big one to Howth and the Giant gave in, This is of course a fairy story
    On the north western side of the Three Rocks is a hole or cave in Fulham's glen. It is said that when flogging was in the army a soldier to avoid it came out there and died. His body was found and since then it has that name. This cave was also used as a dump and hiding place after 1916.
  397. gnáthbhall (stair)
    12/15/2023 7:33:45 PM
    diúltaithe
    The village of Sandyford is situated in the valley at the foot of the Three Rock Mountain. A river runs from the mountain down through the village. It comes closer swiftly until it reaches the valley. Where the Gullet Road now stands there was a ford and it was probably from this ford that the village got its name. Doubtless large quantities of granite freestone - "sand" would be deposited here.
    The Church in the village was built over 100 years ago and was thatched. An ancestor of Mr. Lawless who lives in Murphystown had it roofed with slates.
  398. gnáthbhall (stair)
    12/12/2023 12:42:01 PM
    ceadaithe
    In Cregg Castle in Currandulla, long ago many people saw an old woman dressed in white walking along the avenue. There was a graveyard beside the castle and she never use to pass the graveyard, and people use to say that it was no harm to see a fairy dressed in white as long as she would not be in black.
  399. gnáthbhall (stair)
    12/10/2023 7:42:32 PM
    ceadaithe
    Níl mórán ainmhidhe againn san feirm acht aon bhó dhá ghabhar aon chapall agus aon laoi. Seo é an rud a deireann na fir nuair a bhios na ba á thiomáint aca: "hábha, hábha" nó "Go as seo".
    Ceangluightear na ba le slabhra nó rópa. Bíonn an slabhra ag dul ón chois tosuigh go an chois deire nó ón cloigeann go dtí an chois tosuigh sin nuair a bhíonn siad bradach amuigh san bpáirc. Nuair a bhíonn siad istigh san cró seo é an chaoi a gceangluightear iad slabhra ag dul ón kara go dtí cloigeann an bhuin. Níor déantar aon gceangal timcheall na n-áite seo ach beagáinín. Ní gcrochtar aon rud timcheall na h-áite seo acht in áití eile crochtar pictiúr beannaighthe taobh istigh de'n doras le rath a chur ar an stoc.
  400. gnáthbhall (stair)
    12/9/2023 5:11:54 PM
    ceadaithe
    Tá meadar againn sa mbaile acht ní meadar a dtugann muid uirthi acht cuinneóg. Tá sé idir dhá throighthe agus dhá throighthe go leith ar fhaid. Déanadh é os cionn fiche blian ó shoin.
    Seo iad na gléiseanna atá ar chuinneóg an leoithne an cloip agus cuinneóg féin agus an clúdach. Ní chiuirtear aon mharc ar thóin na cuinneóige. Déantar an t-im aon uair san tseachtmhain san samhradh agus san geimhreadh. Nuair a thagann stróinséar isteach muna buaileadh sé greas leis an t-im a dhéanadh, deirtear muna gcuirfeadh tú smeochóidí te faoin gcuinnneóg sgibeach na sígheógaí an t-im as. Bhí bean ann fadó i nDubras agus bhí sí ag déanamh im agus tháinic fear isteach agus níor thug sé greas leis an t-im a dhéanamh agus ní chuir an bhean aon smeochóidí faoin cuinneóg agus dá mbéadh sí a buaileadh an leoithne suas síos ar feadh mí ní thagadh aon im ar a bord.
  401. gnáthbhall (stair)
    12/9/2023 2:54:32 PM
    ceadaithe
    i lá.
    Chuaidh Óirín go dtí teach an tSean bhean leis an snáthaid a fhághail uaithi. Acht nuair a tháinig sí go dtí an teach ni raibh an tSean bhean istigh. Chuaidh Óirín go dtí an fhuinneog agus fuair sí an snáthad agus do rith sí abhaile. Do chuir sí an t-snáthad tríd an gúna agus do thosuigh sí ghá fúaghál go raibh an gúna déanta. Annsin do thosuigh an snáthad ghá fúaghál an ghúna le na chéile agus ní raibh Óirín inonn stop a cur leis. Chuaidh sí go dtí teach an t-Sean mná annsin agus bhí sídheóga inaice leis an dteach agus dubhairt siad go raibh an tSean bhean ag teach an ríogh agus d'innis sí an sgéal don ríogh. Chuir an rí faitchíos uirri. Chuaidh an t-Sean-bhean liath abhaile léithe annsin agus do chuir sí stop lais an snáthaid draoidheachta.
  402. gnáthbhall (stair)
    12/8/2023 1:15:55 AM
    diúltaithe
    Bhí fear ann aon uair amháín darb ainm Sean Og [?]. Bhí sé na cóinneide síos ar an Mhullach dearg. Bhí sé pósta ach ní rabh ach aon duine amháin cloinne mo an teaghlach. Mar a bhí air agus ba é a chuid den tsaoghal a bheith i gcomhnuidhe saidhte i ngach aon rud a bhfeicfeadh sé a áthain ag gabhailde. Bhíodh siad ar iasgaireacht fan fairrge nuair a biodh an t-am ag foírstin ann. Agus nuair nach mbíodh sé ar foírstin le dul
  403. gnáthbhall (stair)
    12/7/2023 7:02:43 PM
    ceadaithe
    dá dtrian dár ghioll tú le do phósadh agus bhuailfeá an ród go luath san oidhche leigfeá abhaile mé gan fiú na bróga agus fuair mé comhairle gan a beith ann do líon.
  404. gnáthbhall (stair)
    12/7/2023 6:27:14 PM
    ceadaithe
    rudaí lúachmhar a bhí againn i bhfolach ins an ngleann úd agus go bráth arís ní bhfaighidh aoinne íad. Le na linn sin do tháinig an bhás na thímcheall agus scúáb sé leis ceann de taoisig Éireann. Go dtí an lae indhiu ní bhfúair aoinne é agus is dócha ná bhfaighidh aoinne é leis.
    "Is fearr púnt id' phóca ná ciste óir i bhfolach"
  405. gnáthbhall (stair)
    12/7/2023 5:58:18 PM
    ceadaithe
    I
    Maidín fhoghmhair is mo thriall go fochair cé thárla sa ród orm ach scór mo chroidhe ba deirge a gruaidhe nó na rósaí is ba binne go mór i na na ceoltaí sidhe II Mheall mé liom í go bruach na bóinne agus gealladh an pósta go dtug mé dí sé dubhairt sí "stad is nach stroí mo chlóca tá pairt de do noísin ag bean a' toigé." III Tá tú in-amhrás go bfhuil tú pósta 's gur [?] óg [?] thug cion dá mhnaoi dá dugtheá liom-sa ins an tír ar coír duit cheannochainn seomra duit ar bheagan cíos" IV "Chuirfinn hata árd ort de fhaisiún ró-dheas hata clóca agus gúna [?] soileár draem den bhrandaí ro-dheas agus babaí ró-dheas ag siubhál a' toigé"
    Níl sé seal seachtmhainí a bhí mé i bhfochar agus tá doilgis mór orm dul orm arís tá mo [?] i bhfearg mór liom agus ní bhfuair cágas ó mo cháirde gaoil
  406. gnáthbhall (stair)
    12/7/2023 5:54:43 PM
    ceadaithe
    Bhí fear ann uair amháin agus sé an t-ainm a bhí air Tomás Buidhe Úraid. Is minic a bhí brionglóid aige go raibh pota óir síos i n-aice droicead luimnighe agus is minic a bhrath sé dul ar a thóir. Oidhche amháin dá raibh an brionglóid aige dubhairt sé go rachfadh sé ar thóir an phota óir lá ar na bháireach. Dimtigh leis agus níor bhfada gur sroith sé an Droichead. Thosuigh sé ag tóruighiacht. Timceall an droichid go raibh sé beagnach n-oidhche acht ní raibh aon phota óir fáighte aige. Bhí táilliúr ag obair scathan ón Droicead agus thug sé faoí deara go raibh Tomás ag tóruighiacht rud éigin.Glaodh sé ar Thomás agus d'fiafruigh sé dhe céard a bhí sé ag tóruighiacht agus d'innis Tomás dó. Dubhairt an tailliúr leis gan seafóid a bheith air gur minic a bhí brionglóid aige féin go raibh pota óir faoí bun sean-claide in Úraid. Níos dhubhairt Tomás tada acht chuaidh sé abhaile. Fuair sé láidhe agus chuaidh sé ag cartadh faoí bun an tsean-chlaidhe agus níor bfada nocht sé pota óir agus bhí sé an bródamhail uaidh sin amach mar bhí neart óir aige.
  407. gnáthbhall (stair)
    12/6/2023 4:01:31 PM
    diúltaithe
    [-]
    11th Nov '37 There is a fort in Mr. O'Brien's field at Tinnycross, Tullamore and it is thought that there is money hidden in that spot. It was hidden by the English in older times. A man by the name of John O'Shea went to dig for it. He dug till he came to an iron door and he heard noise inside. He got afraid and ceased his investigation. At this fort, fairy pipes are heard. The clattering of Delph, as the fairies prepare for feast, has been heard by many people. Above story told by Mr. Patrick Kennarney, Wood of ___ Tullamore, Offaly. Born + reared at above address. Age 50. Farmer.
  408. gnáthbhall (stair)
    12/4/2023 5:58:01 PM
    ceadaithe
    Clorheen.
    It is said that Clorheen was a spirit who had his abode in the "village" of Darrary which was about three miles from the town of Dunmore. He lived near a hawthorn bush by the roadside. The neighbouring "village" of Gortnagoyne (field of the barnacle geese) was at this time a large "farm" (estate) belonging to one man who had a herd to look after his stock. One night this man - the owner - was coming from Rossmaron to see his stock. He met Clorheen. He asked Clorheen if he wished to go anywhere from the peace where he was. Clorheen said that he wished to leave. The man asked him if he would like to go to Heaven but Clorheen said, "No, that place was too religious for me." Many other places were mentioned but Clorheen would not go to any of them. Then the man told him to go to Gortnagoyne and to stay with the herd. He went to Gortnagoyne and himself and the herd became great friends. He did most of the herd's work for him. He could talk, and work and fight but he was invisible.
  409. gnáthbhall (stair)
    12/2/2023 3:10:38 PM
    ceadaithe
    Dá mbead gearradh ar chos no lámh duine fadó cuirtí síos cloc eibir sa teine. Nuair a bheadh an cloc beagnac dearg togtaoi anios í agus cuirtí da braon uisge, agus braon uisge, agus braon bainne leamhnacht anuas ar an gcloic. Spaid leamhnacht a tugtaí ar sin. Annsin nightí an gearradh leis an spaid leamhnacht.
    Pian i gcluais duine. Bhíodh leigheas ar seo aca fadó corán a chur síos sa teine agus nuair a bead an corán te braon beag uisge a leigean anuas de isteach sa gcluais sinn. Dá mbaineadh madadh greim as duine baintí beagán de fionnadh an mhadaidh agus cuirtí leis an ngearradh é. Bhí leigheas ag na sean-daoine ar nasgóid. Níor mhór dul chuig "uisge na dtrí teorannta" ar fead naoi lá agus an nasgóid a nighe leis an uisge sin. Caitfead an duine a bead an nasgóid air bheith annsin ar maidin agus an nasgóid air bheith nighte aige roimh eirighe na gréine.
  410. gnáthbhall (stair)
    12/2/2023 2:40:40 PM
    ceadaithe
    Nuair a bhíodh an truic ar páistí fadó théigheadh an t-athair no an mháthair amac roimh fear a bead capall bán aige ag iarraidh leigis air. Rud ar bith a déarfadh fear an chapaill bháin a thabhairt do na páistíbh leisfeadh sé an truic. Bhíodh leighis eile aca ar an truic nuair beadh páistí go dona leí. Sé sin an craiceann a baint de gráinneoig, agus í a bruith agus an anbhruith a thabhairt le n-ól do na páistibh.
  411. gnáthbhall (stair)
    12/2/2023 2:11:21 PM
    ceadaithe
    Sa t-sean aimsir bhílodh arán seaghail, arán coirce, arán buidhe ag na daoine, bhíodh bocstí freisin aca.
    Blas milis bhíodh ar an arán (buidhe) seaghail agus dath dubh. Déantaí aráin buidhe as mín buidhe. Maidir le arán coirce sé is mó bhíodh i g-ceist. Déantaí "Caisgin" pota go minic fadó. Sé sin cupla punann coirce thabhairt isteach, iad bhualadh - an lóchan a bhaint den gcoirce. An coirce a cur sios i bpota dá chruacan. Nuair a bheadh an coirce cruaid tógtaí suas é, agus deanfaidh, cuirfidh plúr ortha. Déanfaidh cáca annsin den mbocstí agus cuirfidh síos ag bruith ar greidill é.
  412. gnáthbhall (stair)
    12/2/2023 1:45:58 PM
    ceadaithe
    Déantaí an cathal biorla mar seo. Cathal a dhéanamh sé sin fataí a glanadh iad chur síos ag bruith. Nuair bhéadh siad bruithte iad brughadh, bainne leamhnacht cur tríotha agus gas beag biorla a ghearradh suas agus é measgadh tríd an gcathal.
  413. gnáthbhall (stair)
    12/1/2023 5:04:08 PM
    ceadaithe
    Dá mbeadh dhá chearc ag troid ar an t-sráid sin cosamlacht go dtiofcadh strainséar ar cuairt, agus dá mbeadh sop tuighe indiaidh na circe deireadh na sean dahoine go mba cosamhlacht é sin go gcloisfidhe sgéal fa dhuine eicint bheith caillte.
    Má thuiteann fód as an tine san oidche deirtear go dtiocfaidhe duine eicint isteach ar cuairt sa teach. Nuair a bheadh bean ag deanamh cuinneóg bhainne chuirfeadh sí splanc dhearg isteach faoin gcuinneóg. Annsin cuireadh sí beagán salainn anuas ar bhéal na cuinnóige. Dá dtagadh duine ar bith isteach fad is a bheadh an maistrimh dá dhéanamh, ba chóir dó breith ar an luithne agus ní fheadfadh fear-a-tíghe splanc a thabhairt amach ná a phíopa a lasadh go mbíodh an bainne 'déanta'. Chreid na sean dhaoine go bfheadfaí an t-im a thabhairt uabhtha, agus sin an fáth a mbíodh aireachas ar an mbainne. Dá dtagadh bean na cómharsan nó páiste isteach i dteach eile ag iarraidh braon bainne, chuireach bean-a-tíghe braon beag uisge san mbainne nuair a bheadh sí dhá thabhairt uaithe.
  414. gnáthbhall (stair)
    12/1/2023 4:48:07 PM
    ceadaithe
    acu fadó le h-aghaidh turnóg a dhóghadh - móin nach mbéadh mórán deataighe uirthi agus a lasadh suas go h-obann.
    Coinnle:- déantaí coinnle "briob" le luachair níor mhór an craiceann a bhaint de gach buise luachaire agus iad a thomadh i ngéir caorach. Ní bhíodh aon ádhbhar soluis acu fadó acht na coinnle seo. Bhíodh cipíní giúmhasaighe freaisin le h-aghaidh solus a dhéanamh dóibh. Ag déanamh lín:- Fadó cuireadh na daoine beagán lín. Bhíodh obair mór leis seo nuair a bhíodh sé réidh le bainnt agus annsin bhíodh ar na daoine é bualadh, é chruachan, é shiostaladh agus é mhíniúghadh. Tá bochán beag no a lorg fós in aice mo thighe féin áit a mbíodh lín dá chruachan fadó.
  415. gnáthbhall (stair)
    11/29/2023 7:27:54 PM
    ceadaithe
    Fadó bhíodh sean fhir i ndon sciogóg a dhéanamh agus ciseáin a slataibh. Deantaoi sciceog geal sé sin an craiceann a bhaint de na slataibh. Déantaoi lóid freisin. Bhíodh dá cineál lóid ann. Lóid móra, leathana ar a d-tugtaoi lóid mhóna agus lóid beaga. Is leasú, sráide chur amach san earrach. Bhíodh lóidín beag ann an cliabhín le h-aghaidh piocadh fataí.
    Tuigheadóireacht:- Sa n-geimhreadh nó i d-tús an earraigh is mo a bhíodh an tuigheadóireacht ghá déanamh. Bhíodh cupla fir i ngach baile a mbíodh cáil mhór ortha mar tuigheadóirí. Bhíodh siad san go mór i g-ceist in aimsear na tuigheadóireachta fado agus in áiteacha fós caoltar tuighe. Bhíodh ar [?] ar fad agus nuair bhíodh fear ag tuigheadóireacht bhíodh snáthadh tuigheadóireacht aige. Dhéanadh sé an díon a fúgháil tríd an sgraith ar caolach an tuighe. Cuirtí an fúgháil isteach thart ar na fráightheacha agus amach arís. Bhíodh an díon go h-an láidir annsin agus ní fhéadhaí an gaoth é sguabadh, Ag dóghadh aoil:- Bhíodh an ceird seo go mór i gceist fadó. Is beag fear nach mbíodh a chuid féin aoil aige. Bhíodh turnóg beagnach ag gach uile fear tighe agus muna mbíodh bhíodh iasacht turnóige le fágáil aige ó na cómharsa béal doiris. Mar seo a déantaí turnóg aoil a dhoghadh. Cuirtí cláir thíos í dtóin na turnóige, móin os a chionn sin agus annsin cuirtí teine ann. Nuair bhéadh an teine dearg cuirfidh líne clocha bristí ós cionn na gcloch agus mar sin go mbíodh an turnóg líonta suas. Bhíodh móin fé leith
  416. gnáthbhall (stair)
    11/29/2023 2:10:08 PM
    ceadaithe
    Farm Animals
    The care of the animals is one of the most important things on a farm. This is a list of the animals I know and how they are cared for.
    Every farmer keeps from twelve to thirty cows. Some cows have special names. One cow I know is called "the Gift" because she is a great milker. "Bāwney" is the name of antoher one. She is so called because she is a big white cow. When people are driving cows they saw "how" how" and when they are calling cows they say "huff" "huff." The cow house is called a stall. In some places the cattle are tied in the stall by chains around their necks but most cows are kept in the stall by two upright posts, one at each side of their necks and these posts are called bails. In some places it is the custom to keep horse shoes over the stall doors to bring luck to the animals. The cows are milked twice a day in every farm, once in the morning and once against in the evening. Cows eat hay, mangolds meal and beet pulp. Horses are also very useful to farmers. They are kept in stables and they eat oats and mangolds. They are shod with iron shoes by the local blacksmith. When horses are being driven the driver says "click" "click" and when they are being called the caller says "zen" zen."
  417. gnáthbhall (stair)
    11/28/2023 6:15:38 PM
    ceadaithe
    mna óige agus muintear an fir óig ag coimhlint cé aca bhéadh ag teach an bainnse ar d-tús. Tá sé ráidhthe go raibh bainfhéis ar an mbaile seo uair amháin. Bhí coimhlint mar sin eathara agus chaith fear a drioshúr féin anuas den capall inaice leis an áit í bhfuil sgoil Gort-na-léime anois. Le súil go mbéadh seo indon an capall a chur ag rith níos mire agus go mbéadh sé féin ar an "tsráid" ar d-tús. Is minic a tharraing an coimhlint seo achrainn ag bainfhéis. Fado.
  418. gnáthbhall (stair)
    11/28/2023 5:20:51 PM
    ceadaithe
    dáin agus seo é an dán.
    "Chaith siad seal, san airm, ar saighdiúirí rí Seoirse. Chaith siad an dárna seal mhairnéalaigh ag dul suas dréimire rópa 'S chaith siad an tríomhadh seal ar Nioclás ceann an bhóthair"
  419. gnáthbhall (stair)
    11/28/2023 5:02:09 PM
    ceadaithe
    Caitheann na daoine ar fad bróga annseo sa nGeimhreadh. Ní chaitheann na daoine ar fad bróga annseo sa Samhradh.
    Nuair a bhíos na daoine ag sgaradh móna nigheann siad a gcosa tráthnóna mar dhá bhfágfadh siad salach iad thiocfadh oighreacha orra. Sé an rud oighreacha ná bhéadh do chosa ro-thinn le nigheadh. Sé an rud is fearr a dhéanamh le do chosa nuair a bhéadh oighreacha orra ná iad a nigheadh le uisge te agus galaoireach agus uchtair bainne a chur orra. Fadó ní chaitheadh na daoine aon bhróga ag dul in aon áit go mbéadh siad cúig bliadhain déag. Caitheann siad anois iad nuair a bhíos siad trí bhliadhain. Bhíodh tairngí seaca ins gach bróig mar bhíodh sioc agus sneachta ar feadh trí mhí. Bhíodh tairngí i mbróga na mban freisin, agus crudh ar gach bróig ionnus nach gcaiteadh an leathar. Ceanglaidís na bróga le iallacha leathair. Caitheadh siad dul ar sgoil agus gan aon bróga ná stocaí san Geimhreadh dhá racta in aice na teinead thiocfad breacna ar do cosa. Bíonn go leor braon freisin orra. Nuair a d'fheicfeadh na daoine thart san áit seo bróga nuadha ort deirfeadh siad cineál
  420. gnáthbhall (stair)
    11/26/2023 4:59:25 PM
    ceadaithe
    San t-sean aimsir ní bhíodh na
    h-aontaighthe ar an tsráid san mbaile mór mar a bhíonn siad anois. Bhíodh siad i dtigh ósda nó cois claide nó ins na páirceanna. Na h-aontaighthe a bhíodh san mbaile mór - acht is annamh a bhíodh siad ann - bhíodh ar na feilméaraí raol a íoc ar gach beithidheach a bhí acu ag dul isteach geata an aonaigh. Annsin dá n-díoladh sé an bhó sin bhí air sgilling a íoc ag teacht amach geata an aonaigh dó. Tá gort mór fada in aice mo thighe agus san t-sean aimsir ní threabhadh aoinne é. Gort an aonaigh a tugtar ar an ngort sin anois. Tuairim is leath-mhíle ó Bhaile Tuaim tá páirc mhór agus is innti a bhíodh na h-aontaighthe fadó. Nuair a bhíodh na daoine ag dul isteach go páirc an aonaigh, bhí ortha leath-choróin a íoc ag gheata an
  421. gnáthbhall (stair)
    11/25/2023 11:27:07 PM
    ceadaithe
    Cuirtear na fataí san Earrach. Ar dtús déantar iomairí san dtalamh. 'Sé an chaoi a déantar iomairí ná an bárr-fód glas d'iompódh bun ós cionn le spádi nó céachta. Cuirtear cúpla fód le chéile í lune amháin agus mar sin go deireadh na páirce agus bíonn iomaire déanta. bíonn clais fágtha idir gach dá iomaire.
    Fhaid is a bhíonn na fir ag ullmhú na talmhan bíonn na mná ag gearradh nó ag sgoilltiú na bhfataí ina sgiollaín. 'Siad na fataí a ghearrann síad ná na famhairí mar is iad is fearr chun síl. Cuirtear laodhán ar an bpíosa a bhíonn fágtha indhiaidh an sciollaín. Má bhíonn ^ sgoillte ró luath cuirtear í mboscaí iad agus roinnt agile leó. Sul a gcuirtear na fataí cuirtear aoileach ar an bpáirc. bíonn na páistí go crúadhógach lá curtha na bhfataí. Ar dtús teigheann fear thart ar na h-iomairí le stíbhín agus déanann sé puill
  422. gnáthbhall (stair)
    11/25/2023 7:22:53 PM
    diúltaithe
    Bíonn siad i mbaile mór lá aonaigh no lá a mbiodh sluag daoine i láthair agus bíonn siad ag gabháil amhrán agus
  423. gnáthbhall (stair)
    11/23/2023 11:24:52 AM
    diúltaithe
    cold. It is a very old cure the old people had long ago.
    Told by Mrs Forde, Killeeneen, Craughwell, age: 47 years
    A cure for a sore back When a person has a sore back and when he is not able to work, it can be cured by going to Killmacdugh three miles west of Gort. When a person goes he should lie on a bed where a Saint is buried and to roll himself seven times on the bed and it will get cured. The person will not get the pain ever again. There are seven old ruins of Churches and an old tour. The old tour is standing yet but the churches are gone. Told by: Martin Linmane Ballinabucky Kilcolgan, Co. Galway
  424. gnáthbhall (stair)
    11/21/2023 11:55:02 PM
    diúltaithe
    Bhí dear ina chóimhní in aice le manistir na mórna fadó. Dómhnall mach carthaigh a b'ainm dó. Bhí clann mhór aige agus bhí sé an-bocht. Bhí sé eirighe níos boicte ó lá go lá go dtí an deire nach raibh fághtha aige ac aon bhó amháin d'eirigh sé go moch maidin amháin leis an bhó do thabairt ar aon aonach
  425. gnáthbhall (stair)
    11/21/2023 4:27:26 PM
    ceadaithe
    (Kerry) and houses along the station were badly damaged.
    The windows of the train were broken to pieces. When the news reached Killarney a troop train came to Headford for the dead soldiers, whom they took with them, and on their way to Killarney they were ambushed again but lost no men on either side. They also took with them the commander of the IRA who was not given to his people for some days. There was a song composed about it. Patrick Cronin, Reaboy Gneeveguilla Rathmore Co. Kerry Mrs. Michael Cronin Reaboy Gneeveguilla Rathmore Co. Kerry
  426. gnáthbhall (stair)
    11/21/2023 4:26:21 PM
    ceadaithe
    Headford Ambush
    This is about Headford (Co. Kerry) Ambush. In the year 1921 an ambush took place at Headford (Kerry) which caused great excitement in the neighborhood. A large number of the IRA gathered together from different places armed with guns and ammunitions to meet their enemies, who were coming by train from Kenmere, and when the train was nearing Headford, the alarm was given by the leaders of the IRA, who told his men to prepare. Shots rang out in every direction, and two of the soldiers were killed instantly. The commander of the IRA met his death (Dan Allman (Listroy, Kerry)) and one of his men called Benty. The other made their escape through the mountains until they landed at Barraduff (Headford, Co. Kerry). Blood was flowing along the road at Headford (contd)
  427. gnáthbhall (stair)
    11/21/2023 2:42:25 PM
    ceadaithe
    them all. The man laughed at him and said they were dead for hundreds of years. He left, and when he was going back he let a man with a bag of oats on an asses back, and as he was passing the man the bag fell off the asses back. The man asked him to “help him to put up the bag on the asses back again”, so he gave a lift to the bag. The girt of the saddle broke and he fell to the ground, and he became a very old man. They send for the king to come and see him. So the king questioned him who was he or where did he come from, so he told the story to the king.
  428. gnáthbhall (stair)
    11/21/2023 2:42:06 PM
    ceadaithe
    Once upon a time there was a man who sowed wheat near a lake. He was surprised when he saw that the wheat was eaten. He stopped up by night to mind it. After a while a lot of horses came out of the lake, followed by a small pony. The man jumped upon the pony. Off with the pony into the lake, and carried the man to the bottom where he saw a feint old woman and a young girl. He was there for about four hundred years, and he thought he was only four days. At the end of that time he said he would go home to cut the wheat. The lady gave him the pony to bring him home and she told him not to leave his foot on a sod of Ireland. When he came back to his own home he could see nothing but briars and weeds. He was very sorry, and he said to himself “what has happened to all my friends”, and he asked a man what happened to
  429. gnáthbhall (stair)
    11/19/2023 12:33:32 PM
    ceadaithe
    in she looked cross at him as usual, the moment she did, she started laughing and couldn't stop until she left the room. The next day she went for the Parson to take him away as he was not right. He was working near a hedge when he saw them coming. He took out the flute and started playing. The Parson started dancing in and out in the hedge and could not stop. When he was all tore with the thorns, he asked him for God's sake to stop playing and that he would leave him alone. The boy stopped playing and the Parson went away.
    After that they brought him to court to see what would they do with him. The judge said he would give him three months of hard labour in jail. "Well" said the boy "let me play one tune before I leave." "All right" said the Judge. "Let me out first" said the Parson and "I too" said his mother. Before they had time to get out he had taken out the flute and started playing. They all started dancing and hitting against each other and could not stop, the judge asked him for Gods
  430. gnáthbhall (stair)
    11/19/2023 12:29:10 PM
    ceadaithe
    About ninety eight years ago a boy named John Hannon lived in the parish of Keash in Co. Sligo. His mother died when he was only about two years and his father married again. They were protestants. His father died too when he was about nine years and his step mother was very hard on him. Every morning she would give him an oatmeal cake and send him out minding cows on a mountain.
    Every day when he would take out the cake to eat some of it a little red man would appear to him and ask for a bit of the cake. One day he came and told the boy if he would give him half of the cake he would grant him any request he asked.
    "All right" said the boy. John was a great flute player. His first request was that any body that would come within two hundred yards of him would have to dance if he played. The second was that any body that looked cross at him would have to laugh and couldn't stop until he thought it time. That was all he asked. When he went home that night his mother had a party and when he went
  431. gnáthbhall (stair)
    11/18/2023 5:02:24 PM
    ceadaithe
    Once an old woman lived alone in a hut in the side of a hill. She sold medicine and always mixed black cats blood with it. All the cats in the woods hated her. One day she went out and carried a black thorn stick with her. She always carried a stick because all the cats were around and she would hunt them with the stick.
    They attacked her one day so furiously that the stick was of no use to her, so she changed herself into a hare. A man was hunting in the wood the same day. The hare came up to him and jumped up his shoulder and said "save me save me the cats will kills me" But the man threw it off. The hounds ran after the hare. The hare reached the house first but just as she was going in the window the hound caught her by the thigh and brought off a good bit of it. The window shut itself when she was inside. The man came then and he opened the door and there was the hare inside moaning and groaning. She asked the man to bandage the wound. The man left so quicking that he left the door open. The cats came in and tore the hare to pieces.
  432. gnáthbhall (stair)
    11/18/2023 4:46:08 PM
    ceadaithe
    similar to a clove hitch or a half hitch as known at present. It had to be performed seven times over the animal; and we are told on many occasions it was successful. This went on for a great number of years and she was known far and near. Finally, one morning the inhabitants of the village were surprised to see smoke coming out of her house and after a great struggle to put out the flames all the found in the house was a handful of burned bones, and all her secrets were burned with her. It was said for years after that a big black dog was seen around where she lived. After that all the youngsters of the village were afraid to go out after dark.
  433. gnáthbhall (stair)
    11/18/2023 4:44:12 PM
    ceadaithe
    A very long time ago, so it is said there lived in the lower part of Ballineen; which was then composed of small dark thatched houses a very old woman who was supposed to be a witch named Moll Carroll. She was supposed to have great power in being able to cure all diseases in both human beings and animals. She was very much feared by the people because she was supposed to have dealings with the devil. People came from all parts of the country to consult her when other members of the family or their animals were sick. It was only between twelve and one o'clock at night that people in trouble were able to talk to her. These people would have to bring offerings such as goods or money, and after receiving her advice were almost sworn to secrecy. It has been told however by a great number who consulted her that her advice and medicine had a wonderful effect on the person or animal that was sick. One of her best remembered cures for a horse with "gripe" was a charm or in Irish "[?] na péisce". This was performed by a cord three feet long. It consisted of a number of knots and loops performed over the sick horse or animal which was sick. Those knots were something
  434. gnáthbhall (stair)
    11/16/2023 2:21:59 PM
    ceadaithe
    Scéal
    Bhí fear ag dul an aonaigh fadó sa bpáirc ó dheas de Éirinn. Thriall sé leis an lá roimh an aonach go dreigheadh sé leath bhealaigh. Bhí bó bhuchais leis an aonaigh. Bhí an bóthar ag dul thar chois coilleadh. Casadh fear leis ar an mbóthar agus sé ag dul. D’Fiafruigh sé dhí cá raibh sé ag dul. Tá mé triall an aonaigh. Tar liomsa anoir tú féin is dó bhó agus bhearfhair mé lóistín dhuit. Diompuigh sé sios eróg bhóthar go dtainic sé chómh fada le geata geal. “Foscail an geata sin anois agus leig isteach an bhó sa bpairc” arsa an fear. “Tar liomsa tú féin anois go dtí an chaisleán go bfuighedh tú lóisdin í gcár na h-oidhche”. Casfar go leor daoine leat sa gcuairt seo agus béidh siad ag craitheadh láimh leat. béidh siad ag tabhairt bídh dhuir le nithe acht ná n-ith aon dath dhe acht an méid a bhéarfas mise dhuit. Beidh siad an cheoú céadhna maidin ambhárach acht na b ith aon dath dhe. Duair dith sé a bhricfeasta ar maidin thosuigh sé ag triall.
  435. gnáthbhall (stair)
    11/16/2023 1:41:55 PM
    ceadaithe
    The people had three meals a day long ago. The Fianna had only one meal a day. They had that meal in the evening after a days hunting. The meals consisted of potatoes yellow meal and sour milk and they used the same diet three times a day. All the food they used is gone out of fashion.
    People say the fish were very plentiful in the Blackwater and the people camped near the river. Then they caught fish and salted them and they were preserved for the summer. Before they used these things they almost lived on meat. They used wooden cups and the people who made them were called coopers. They had the first meal in the morning they had the second meal in the middle of the day and they had the third meal at nightfall. They did no work before the first meal. They used to get special kinds of food at Easter and Christmas and other days. They used to get sweet cake and eggs at Easter. They used to get sweet cake and meat at Christmas. They used to hang the table up on the wall when it was not used. They used not eat meat on Friday. They had no flour in older days because the people could not pay for it because the land was too dear and the landlords had all the money for the rent. They used to have a piece of wood and it was sharpened to peel the potatoes. Some people that were very poor had no money to buy meat or meal or vegetables. In the year of the famine the people had no food and they used to eat raw wild turnips. There were no creameries in that time. The people used to set the milk in pans and then they would skim the cream from the milk and with the cream they used to make butter and from the butter a thick milk is made and it is called buttermilk. July was a very bad month in the olden times because they had no early potatoes. During lent they used no potatoes or meat on the Wednesdays
  436. gnáthbhall (stair)
    11/16/2023 10:38:21 AM
    diúltaithe
    “I have a houseful and I cannot give a spoonful”
    =Smoke “Its full and holds more” A pot of potatoes with water “Headed like a thimble tailed like a rat” =Pike
  437. gnáthbhall (stair)
    11/16/2023 10:37:27 AM
    diúltaithe
    “Half way” because he is going out the other half.
    "I went into an orchard. I took no apple off a bush and I left no apples on the bush. There was only one on it”
  438. gnáthbhall (stair)
    11/16/2023 10:34:23 AM
    diúltaithe
    Two n. n two o. o an l and d. Shell me that without a t =london
    “Around the wood and around the wood and never gets into it”
    =Bark of a tree “How can a son marry his father” =by becoming a priest “Its as round as an apple as flat as a fian and cannot be lifted”=well
  439. gnáthbhall (stair)
    11/15/2023 9:35:20 AM
    ceadaithe
    Bhí iongantas ar an mháighistir nuair a chonnaic sé sin. "Tá obair beag eile agam annseo, agus téigheann sé cruaidh go leór ar chuid againn a dhéanamh, agus ba chóir duit-se féachaint an ndéanfá i". Thaisbeán sé dhó é annsin. Bhí tairnge aige i gclár ar bhárr an tighe i bhfadh suas in áirde, agus thug sé an casúr dó an ghobán agus dubhairt sé leis an tairnge do thiomáint isteach san gclár. Ghlach an gobán an casúr, agus chaith sé suas é, agus bhuail sé an tairnge ar a cheann go díreach gur thiomáin sé isteach san gclár é, agus sin rudh nach bhféadhfadh lé aon fhear aca a dhéanamh acht é féin. Nuair a chonnaichh an máighisthir sin dubhairt sé gur an-fhear ar fad do bhí ann, agus thug sé obair dhó. Lean an gobán dó'n obair, agus ní raibh aon fhear eile le fágáil leath chómh maith leis,agus sé an caoi a raibh sé ins an deireadh go mba é féin an máighisthir. Ní raibh rud ar bith ag bhaint le teach ná le saoirseacht nach raibh sé i ndon a dhéanamh. bhI sé de cháil air annsin nach raibh aon t-saor san domhan chómh maith leis.
  440. gnáthbhall (stair)
    11/15/2023 8:56:21 AM
    ceadaithe
    Nuair a bhí an gobán óg, ní raibh aon tsaor ins an domhan chomh dona leis. Bhí sé lá ag teacht abháile tar éis bheith ag toruigheacht oibre. Ní bhfuair sé aon obair. Bhí sé tuirseach, agus bhí droch-mhisneach ar. Thuit sé 'na chodhladh, agus é ag teacht abhaile. Pé ar bith uirlís a bhí aige, bhíodar i mála agus bhíodar le na ais, nuair a thuit sé ina chodhladh. Tháinig an sluagh sidhe nuair a bhí 'na chodhladh, agus geareadh a chuid uirlís dó, agus d'fhágadar ins an mála ar iadh. Nuair dhuisigh an gobán, chuaidh sé abhaile,. D'fiafruigh an bhean de an bhfuair sé an obair. Dubhairt an gobán nach bhfuair, "Níl aon neart ag air" adeir sí. D'fan sé annsin go ceann trí nó ceathair de laetheanntaibh, agus d'imthigh sé arís go h-áit a raibh teah mór eile dá dhéanamh. D'iarr sé ar an mháighistir dó bhí ann, obair a thabhairt dó. Bhí an máighisthir agus an lucht oibre ag dul chuig a mbreicféasta, nuair a tháinig an gobán agus dubhairt an gobán leis: "Céard a bhéas mé a dhéanamh go dtigidh sibh". "O! bhí déanamh cait, agus a dá ruball" ar'san máighisthir. Do bhí ar an lucht oibre ag magadh faoi, agus d'imthigh síad leo le biadh do chaitheamh. Nuair tháinig sé ar ais, bhí cat cloiche déanta ag an ngobán, agus dhá ruball air. agus ní fhaca dhuine ar bith arismh cat do b'fheárr na é.
  441. gnáthbhall (stair)
    11/5/2023 1:08:29 PM
    ceadaithe
    1. Caidhe chuireann tú i mbarraile le é a dhéanamh níos éadtroma?
    Freagra - Poll (2) Rith mé, agus fuair mé é, cuartuigh mé, agus ní fuair mé é, da bhfágainn é, ní tabharfainn liom é, agus nuair nach bfuair mé é thug mé liom e. Frg - Dealg. (3) Téidheann se anonn ar sudar thug se anall ar sudar, agus líonam se a bholg a sudar. Frg. - duine af sníomh, eiteán, snáth. (4) Giarrfhiadh eadar dhá gleann, nuair a bhogfais an giarrfhiadh bogfaidh an dá gleann Frg - Asal agus dá cliabh air. (5) Molt iarann, agus rubhall olna as. Frg. - Snáthaidh deisiú, agus snáth. (6) An bhfaca tusa rud ar bith dar bfhaca Dia Frg - Chan fhaca Dia a leithide féin ariamh; chonnaic mise mó leithide fhein.
  442. gnáthbhall (stair)
    11/3/2023 1:17:28 PM
    ceadaithe
    1. People who are blind go to Saint Patricks Well in the Abbey. They rub the water out of the well on their eyes.
    2. Another cure for sore eyes is to rub cold tea on them, and they will be cured.
    3. The Shoemaker has the cure for the “sprain”. He says some prayers and then rubs his hand on the part of the “sprain”. 4. It is said that when two persons of the same name get married that they have got the cure for the “Whooping Cough”. 5. Whe people have the chincough they used go to some person whose mothers maiden name was the same as that of her or his father, and they are cured. 6. It is said that persons who have never seen their father, that they have got the cure for the “thrush”. Thrush is a sort of “lock-jaw”.
  443. gnáthbhall (stair)
    11/3/2023 1:17:13 PM
    ceadaithe
    (a) For the mumps they put the halter of a donkey around their neck and walked to the nearest well for three nights.
    (b) For the Toothache they used to walk around a pump four times in their bare feet.
    (c) For the headache they used let a cow breathe on them for ten minutes, and they used walk around a tree four times for two nights. (d) For the measels they went to the nearest holy well, dipped their hands and feet in one and immediately were cured. It is said that most of these cures came true more than once.
  444. gnáthbhall (stair)
    11/3/2023 11:58:21 AM
    ceadaithe
    Leis na ciantai, bíodan, béadh go bráth,
    ach níl a leath oiread ag gabhail anois. As Connachtaibh a thigeadh a mbunadhas. Gach aon duine agus a deilín féin aige. Rud amháin do, bhí an talamh go cruaid bocht, aimhréidthe, corrach, clóchach annseo agus nar bhful don tigearna (an Marquis Conyngham) iad a díbirt agus creidim gur chóir damh cothrom na féinne a thabhairt dobhtha ní cuimin le aon duine gur caitheadh amach duine ar bith i n-ait sin. Níor cuir siad spéis suim ar bith san áit. Nuair a socruighead ceist an talamh (fa 1922-1923 ?) Bhí na scórthaí daoine nar díol cíos ar bith leis na bliaintaí agus fuaradar san am talamh saor gan cíos ar bith le díol aca. Ailt an chorrain - Burtonport - i mBearla, Lord Burton Conyngham a rinne céigheadh (quay) ann o thús a chur suas an stór ann (store) le linn m'óiges-sa Ní thugtar ainm ar Ailt an Corrain ach an "store". sin an stór a thóg an tigearna leis
  445. gnáthbhall (stair)
    11/1/2023 1:31:54 PM
    ceadaithe
    thall don teinid agus shuidh sise
    ar an taobh abhos. Connaiceas dom go rabh muineal fada buidhe uirti agus arrsa mise leithe "is mora luighfeadh carabath ort" is bréagach tú, arrsa sise" agus bual mo doras amach go tiugh géar agus tig leat" Amach liom féin agus bhuail uaigneas me nuair a sonaraigh me go rab trí capall sídhe ag sothair thall i néirinn a thiocfadh agam. Da nglaofainn aortha, sín me amach mo lamh agus dubairt "Seo, seo, láir ban na diallaide báin. "Seo, seo lair donn na diallaide donn. "Srut Srut a chapall plucarach Dub bfuil dialluid do croiceann púca o Seo cugam na tri caipple ar barr na ngaoithe. Léim mé ar an ceann dub ag suid ar (?) me fríd an spéir go hEirin
  446. gnáthbhall (stair)
    11/1/2023 11:37:51 AM
    ceadaithe
    agus teanntan agus fiche céad teanntan
    go dtearn me long "murcad bacaighe" a racad amach go barr na gcrann coimheadh, cur orm ar tús agus preab an a deiread gur cuir me tri fichead déag amach san tsean fairrge i ndiaidh an ghlas fairrge a fágail mo dhiaidh,Sa deiread bhuail me suas ar oilean agus tarraing me suas mo long i náit na nghoilteach gnoit agus nac ngolfadh grian i. Suidh suas an toilean me agus casad liom sean nead raibróige, bhuail me tuag bhuille de mo cos ar an nead agus bris na huibheacha, amach as an blaosg, tainig 3 bó adarcach gan ruball. Tiomain me liom rad suas go dti teac a rab brann 'na connaidh ann darbh ainm de "miristan" dfiafruig me di an rab áit aici dom rollac, agus dom féin. Dubhairt sí go rabh. Suid mise ar an taobh
  447. gnáthbhall (stair)
    11/1/2023 9:46:55 AM
    ceadaithe
    Tainig me trí ruagaire go breamh-
    santa ag baint gabaiste i bpáirc ar taobh Maibhe "Nac bréag an gabaiste sin" arsa mise "Ní gabaiste sin" arrsa fear acu "a eoragain eamagain a chuir Dubhairce na nglóire le sinn a togháint i ngrádh agus i-naice a chéile Dar liom fein agus go rab cuma gharbh ortha seo fosta, ach nac rab ní bfheárr le déanamh agus fágaint fum go maidín. Cuaidh me isteach agus bí seanduine ribeach ruadh ar taobh amháin don teinidh agus seanduine ribeach liath ar an taobh eile "Ca bfuil áit an stroinseara" arrsa mise "bual plaic do thóna fut" arrsa fear acu" ni b'fuair aon duine
  448. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 6:13:42 PM
    ceadaithe
    the ceremony was performed to get his bride up on the horse behind him and ride home. The friends invited rushed on horse back to the grooms house and it was a custom to have a bottle of whiskey they tried for who could get the bottle first. Whoever got the bottle rushed to meet the groom the groom opened the bottle and drank a little and gave it back to him. he then had the privilege of giving who ever he liked a drop out of the bottle When it was empty it was given back to the groom to break it as it was supposed the groom would never have any luck if he did not break it. This was called "the black mob." Everyone then took a piece of the broken bottle to dream on. The weddings were held mostly on Shrove Tuesday or about that week before Lent, live to repent.
    Match making was very common long ago but is not quite so common now. It was a custom for a man who
  449. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 6:13:20 PM
    ceadaithe
    Customs often change from generation to generation and marriage customs have changed greatly from what they were years gone past.
    At the present time when a marriage takes place it is a custom for the friends and the pair to be married to assemble at the church usually the church to which the bride belongs. When the ceremony is performed and the married couple are leaving the church confetti is thrown at them and sometimes rice is used. Then the married couple and the invited friends go for a drive in motor - cars. Then they return for a feast which is usually held in the bride’s home but it is sometimes held in an hotel where the feast is pre - arranged to be held. At this feast they have a certain class of
  450. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 6:06:33 PM
    ceadaithe
    was often great fun at a wedding when ten or more of these cars left the chapel and passed and re-passed each other all the way home.
    There are some funny stories told about the peculiar way in which men proposed in early times. One young man took the girl he had chosen to the graveyard and leading her right up to where his burying ground was asked her if she would like to lie there. A brother of this same man went to the girl's house one night determined to pop the question. Before doing so he took a large horse pistol out of his pocket and placed it on the table. Then as he asked the fateful question he lifted the pistol and pointed it straight at his heart. The girl, fearing he would shoot himself, gave him the desired answer. A man called Pat Mc Kenna, who lived in Aughnaseda, had his wife stolen out of bed one night a short time after they were married. Pat was a very sound sleeper and three or four of his pals, knowing this, went to the house and carried off his wife. Pat slept through it all and it was
  451. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 4:28:57 PM
    ceadaithe
    Marriage Customes
    Long ago the people had many peculiar customs and many of them still linger in many localities. For instance when a persons wedding party is to set off a old shoe or pot is hung on the bridegroom's car and this is said to bring good luck. When the wedding returns it is met at the road by a number of people one of whom has a bottle of whiskey. Every one present takes a drop out of it and a drop is left in (it) the bottle which is handed to the groom to break. If he fails at the third attempt it is said he will not enjoy a long life.
  452. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 4:22:52 PM
    ceadaithe
    is not a single house today. The wedding feast was held in the open air in the lane which led to the houses. It lasted for a round week. No guest was invited but all came and each person brought his own food (boxtie, prentie bread and whiskey). The whiskey was then only 3d per naggin.
    The groom went to fetch his bride and brought her to the church.
    In olden times the bride did not go to her husbands home for a fortnight or three weeks after the marriage. If she did she was considered bold.
  453. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 4:14:52 PM
    ceadaithe
    Local Marriage Customs
    Marriages frequently occur in this district during Shrove which is before Lent. Shrove Tuesday is a favourite day for getting married. The month of May is considered unlucky for marriages also Saturday. Matches are frequently made in our district. The bride often receives money as a dowry from her parents. Stock and goods are sometimes given. The bride's mother sometimes gives her daughter an iron pot which is called a skillet, which is supposed to bring good luck to their new home. A wedding feast is held at the bride's home, after the ceremony at which there is much feasting, drinking, and merry-making. In olden times the wedding cake was of oaten meal and broken on the bride's head. When the wedding feast is over, in the bride's house they all go to the bridegroom's house in which there is more feasting, drinking and merry-making. "Straw boys" do not visit the house. Those who attended the wedding used race each other on their way home to see who would break a bottle of whisky which was previously left out for them, this was supposed to bring them luck.
    Ethel Dunwoody, Gola, Scotstown, Co Monaghan Information received from Mr Thos. Lockhart, Derryledigan, Selloo, Co Monaghan.
  454. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 4:09:33 PM
    ceadaithe
    Marriages occur at all times in the year but usually the country folk wait until near Lent or Advent. Sometimes they even wait till Shrove Tuesday.
    In this district Tuesdays and Thursdays are the most popular days for Marriages but of late Wednesdays Weddings are getting common enough. May is not counted a lucky month for Marriages, "Marry in May and you will rue the day," June and September are favorite months with the majority of people. Matches are still made in the district. The prospective bridegroom usually brings and older man with him to the bride's house. He also brings a half pint or pint of whiskey to "treat the old folk." The match is made and the "fortune" agreed on. Money is usually given as a dowry but in some places cattle
  455. gnáthbhall (stair)
    10/28/2023 3:57:41 PM
    ceadaithe
    Marriages take place at all times of the year save in Lent and Advent. There is an old saying, "Marry in Lent and you'll surely repent." The month of May is considered unlucky for weddings. "Marry in May and you'll rue the Day."
    The old saying of the days of the week re marriages is:- "Monday for health, Tuesday for wealth, Wednesday the best day of all, Thursday for losses, Friday for Crosses and Saturday the worst day of all." No one gests married on Sunday around here tho' many years ago they used. Country people around here sometimes make matches. If a certain girl has money or land a few neighbours and the prospective husband go to her house and bring a bottle of whiskey. They ask the girl in marriage for the boy from her parents and discuss means and fortunes. Very often the bride has all settled for her by her parents and has no say herself in the matter. This is called "Match-making" but it has died out more or less now. If a girl has land she doesn't receive any dowry or fortune from her father but the husband is expected to have money or stock. Before the wedding both the bride & groom receive wedding-presents from their friends and neighbours.
  456. gnáthbhall (stair)
    10/25/2023 1:56:11 PM
    ceadaithe
    IV
    Bhí sí go lúthair i bpannc seal Le girrfiadh ag bun sléibhe ná ag bárr Go dtainic Éamonn Ó Dubáin as Toraigh Is gur amharc sé ar a cab sa chárn D'amharc sé uirthi siar fan leat deiridh Is d'éirigh sí na seasamh i léim Sráid Gort an Coirce gur ghlan sí 'S bhí a cuid fhéin de'n mhargadh léi
    Beir sceala uaim siar cun na Rosan Ionnsair an Dalac dar bainm do Aodh Gur éaloigh an crúbach as Toraigh, 'S go deachaidh sí 'nonn ar an Ghaoth A samhailt ní rabh ins an tsaogal seo A's ní fhactas ariamh go fóill 'Gus 'sé chluinim ar maidin Dia hAoine Gur bhuail sí an cladach faoi sheól Maise, ' Éamonn Uí Dhubaigh i dToraigh Dar mo chúise, níor mhaith liom do bhó Ná ba tusa an fear cliuteach i mbaile Ba subhach a bhí seal i dtigh an óil Dá mairfeadh an chrúbach i d'aice Béadh lúdair go farsaing le moin, Is mór bh'fheárr léithe siubhal ar an talamh Ná imtheacht amach go tír mór
  457. gnáthbhall (stair)
    10/25/2023 11:36:02 AM
    ceadaithe
    Síos in-uachtar beal na Cruithe. Míle síos o Mínbeantan ata loch na bFáthach - Nil fhios ag aonduine beo anois caidé man tugadh an t-ainm ar an loch seo.
    Níl lá iomráid an cailleacha anois ach amhrain nuair a baintean an fheamnach gnidtean moll món dí, ceangailte le ropa Comh luath a(?)us eirigéas an lán mara uirthi. Biónn sí ar an tsnám agus is furust í a ceannsú isteach na céigheadh annsin.
    "Cailleac" an t-ainm a beitean ar an moll feamnaighe (?) seo.
  458. gnáthbhall (stair)
    10/25/2023 11:30:28 AM
    ceadaithe
    An lá a chuaidh an chrúbach go Toraigh
    Níor cogail sí fódan nó feur (féar) 'S níor leig sise búithre le h-ocras Ach cumhaidh a bhí uirthi 'dul siar Níor b'fhada a seal ar an oilean Gur thriall sí ar ais go tír mór 'S deir daoine nac stadfaid sí dén turas Go diarraid sí anonn Gaoth Dobhair II D'eirigh Eamon O'Dubhgain na sheasaimh 'is d'fhiafruigh ca deachaidh a bó Hubradh go rabh i mín an chladaigh No i n-inis bo finne dá gcomhair Deir daoine, mo chuaidh sí go croichslighe Nach baoghal díae pilleadh níos mó No tá Cormac Ruadh ag déanamh curraigh Gus is aige ta croiceann na bo III Deir Cormac "Ní maoidfear a croiceann No ní maith liomsa aon duine d'a luadh Ach cuirfidh mise an cás i gcúirt easboig Mun saorfar go tapaidh an fear ruad Mar shamhailt na laocraidh bhí i dteamhair I ngníomhaibh is i n-aigne go buan nár girrfiadh a chlaoidh le na chonairt Ach na baodal do an churrach chur suas
  459. gnáthbhall (stair)
    10/25/2023 10:32:59 AM
    ceadaithe
    I b'fad ariamh o shóin. (?) cuimhne na ndaoine atá beo anois ins na Rosa bhíodh an t-aonach i gcómhnaidhe thíos ar an chloich glais i n-aice an tsean-chaisleain.
  460. gnáthbhall (stair)
    10/17/2023 7:03:14 PM
    ceadaithe
    ag déanadh an maistreadh bhí sin aici lan cuinneóige do chac bó, d'éirigh siad ar a gcuid obair malluighthe ó shoin. Cuirtear leabaidh futha 'chuile lá, leabaidh tuighe nó lobharnach.
    Muca. Glaodhtar orra mar seo furais, furais, furais. Cró na much an t-ainm atá ar an mbothán. Cuirtear leabaidh tuighe nó lobharnach futha.
    Capaill. Glaodhtar orra mar seo pre, pre, pre. Cuirtear leabaidh lobharnach nó tuighe agus uaireannta móin bhán bhog futhu. 'Sé an chaoi a nglaotheá ar an turcaí, " biadh, biadh, biadh", ar an géabha, "beadaí , beadaí, beadaí" ar na cearca, "fíorac, fíorac, fíorac", 'Sé an t-ainm atá ar an gcapall againn ná "Ruaidhrí an Chnuic", ar na ba, an "bhó bhreac", agus an "bó buidhe".
  461. gnáthbhall (stair)
    10/17/2023 1:55:28 AM
    diúltaithe
    Analysis:
    1. The man lived -- home = PP. cl. mak ing a plain statement. 2. Who -- money = Sub. Adj, qual "man." Parsing: Who: Per. [?] Pronoun agreeing with its nom. "man". Horded: verb, weak, active voice, past tense, agreeing with its nom. "man" Money: Noun, com. Parsail: dlugaidis: br., zoir., fsiod, gniom, mod, fod. Aim. Cail. iar eis "o o" [?] lol. A: For. Ainm pear., fur.., [?], lloz, luu Ain [?] do "cuiread." 'Na = ln [?] ln = Nearpocal do lean an luis lab e. A ' = Forainm, Pear. Fir [?] llaz luis.lab. lar eis "in."
  462. gnáthbhall (stair)
    10/16/2023 11:53:15 AM
    ceadaithe
    said that while St. Patrick was passing through his books fell into the well and he cursed them. Once when Cromwell and his soldiers were marching from Cahir. On their way they had to pass St. Patricks Well. There was a cross on the door and the sun was shining on the cross. One of the soldiers fired at the cross and the same time he was struck blind. The water runs in the two spouts under the passage which leads to the church. Another story tell us that St. Patrick blessed the River Suir also. The water which flows from the well forms into a beautiful lake above the village of Marlfield on its course to the River Suir. It is said that St. Patrick crossed the river Tar at Clogheen, and the Suir at Ardfinnan, and so came to this place now known as St. Patricks Well. During the centuries that have passed since St. Patrick rested there, it has been a favourite spot with the people, especially on St. Patrick's Day. The spring rises at the foot of a tree in the centre
  463. gnáthbhall (stair)
    10/14/2023 8:27:17 AM
    ceadaithe
    dance he would be "kettled" by some of the young boys of the place. The bride and bridegroom would ride on horseback to the church. The bride in front and the bridegroom behind her; they would ride home in the same way. The word "kettled" means - horning (wh) through a bottle with no bottom in it.
  464. gnáthbhall (stair)
    10/14/2023 8:00:07 AM
    ceadaithe
    Marriages take place the whole year round except during the holy season of Lent. May is a month thought unlucky for marriages, and Friday is a day also thought unlucky!
    When a boy is thinking of getting married he calls to the girl's house and asked the girl from her parent. If he got her he then told the girl's parents what stock he had and size of his farm. Some time after they'd get married and the girl would get presents which consists of good, money, or furniture or maybe the man would get stock. All the people tackled their horses and put them into there side-cars or traps and would follow in a possession. And old boot or show would generally be tied after the car. After the are married they go to some town and the first town they come to they'd pull up at the first public house and they'd take a room and start eating and drinking play music and enjoy themselves. The custom is for the married couple to give a spree if they can afford it. And if they donot the neighbors will gather around the house with bottomless bottles and horn them, to annoy so as to force them to give the spree.
  465. gnáthbhall (stair)
    10/14/2023 7:53:04 AM
    ceadaithe
    married people go to the bride's house dressed in straw, and dance and sing, then they get money, and go to a public house and drink it.
    Pupils' name and address -
    Olive Mc Cullagh, Drummond, Magheracloone, Kingscourt, Co. Cavan. Obtained from - John Mc Cullagh, Drummond, Magheracloone, Kingscourt, Co. Cavan.
  466. gnáthbhall (stair)
    10/14/2023 7:52:31 AM
    ceadaithe
    Marriages frequently take place during Shrove because people don't generally get married during Lent. The months of May and January, and the days Friday, Saturday and Sunday are supposed to be unlucky for marriages
    On Shrove Tuesday people generally have a feast of pancakes, and they call that day "Pancake Tuesday". Some years ago matches were made, that is a man brought a boy and girl together, and the boy brought a bottle of whiskey to the girls house, and treated her parents, and if the girl agreed to get married to him, they did so soon after. Then the girls parents gave her money as dowry - that is called a "fortune". Sometimes stock or goods were given as dowry. After the marriage had taken place the people waited outside the church, and when the bride and groom came out they threw rice or confetti at them. Then all the neighbors tackled their traps or side cars and they get a few fiddlers, and then they drove to the nearest town and were cheered by the people there. If the bride and groom were well to do, and they did not give a spree the neighbors knocked the bottom out of bottles and "horned" them; they did this for a couple of weeks in order to give as much annoyance as possible to the newly-married couple. Over at Bailieborough in the Co. Cavan there is an old custom still carried on. When a couple get
  467. gnáthbhall (stair)
    10/7/2023 6:44:17 AM
    ceadaithe
    There is a man in Welshestown, Lusk, Co Dublin who is very strong. He can balance a hundred weight on his chest and swing other heavy weights round in his hands. His name is Barney Riley.
  468. gnáthbhall (stair)
    10/4/2023 11:35:28 AM
    diúltaithe
    acu fadó le haghaidh Turnóg adhóghadh? móin nach mbeadh mórán dearcaighe imircí agus a lasadh suas go tobann.
    Coinnle- beanraí coinnle ‘briob’ le luachaire níor mhór an craiceann a bhaint ól gach buise luachaire.
  469. gnáthbhall (stair)
    9/26/2023 2:59:10 PM
    ceadaithe
    and through the stormy times in the 16th. & 17th. centuries they still continued their existence there. In the 18th. century it was called by the peasantry of the place Cullenagh-
    more House. This estate of the Barringtons in Cullenagh was finally sold to Sir John Parnell, an ancestor of Ch. S. Parnell, and when the Barringtons left their family mansion the catholic agent of Sir John lived in it and fitted up a small chapel in the hamlet of Cullenagh for the accomodation of himself and the catholic tenants. Some time afterwards Sir John sold the estate to John Tolir, the well known Lord Norbury whose descendants afterwards held it in possession, and Sir John with his agent resided nearer to Portlaoighse at Sheffield Cross. On the side of the White Mt. as we have learned is the small townsland of Kilwhelan. Here, it was, that one of the earliest
  470. gnáthbhall (stair)
    9/26/2023 2:57:08 PM
    ceadaithe
    In the eastern part of the Barony of Cullenagh, and about two miles from Ballyroan there are what are locally called the Cullenagh Mountains. They are however only of secondary height and very gradual ascent. They consist of three distinct very well distinguished summits connected by an elevated plain in each case. The heights are - Black mt. Middle mt. and Slieve Bawn or White mt. The former attains to the greatest height 1,045 ft. On the side of the latter mt. , now completely unenclosed, is Kilwhelan On the highest mt. coal appears to exist and shafts have been sunk and levels made at some remote time.
    On the slope of the Black mt. the Barringtons who had acquired a large estate in Cullenagh Barony built a mansion. In it they lived for generations,
  471. gnáthbhall (stair)
    9/5/2023 7:26:21 AM
    ceadaithe
    cuid de mhuinntir na háite seo braon dé'n bhainne ar an talamh nuair a bhligheann siad an bó agus cuireann siad cómhartha na croise uirthe freisin.
    Nuair a bhíos an bhó taréis laogh a bhreith cuirtear píosa de éadach dearg ar a drioball ionnus go mbéadh an tádh uirthe. Bíonn crúdh capaill crosta san sgioból in a mbíonn an bhó ionnus go mbéadh an tádh uirthe. Nuair a bhíos muid ag blaodhach ar na lachain séard a deireas muid "fút", "fút" agus cuireann sé i numhal dábh go bhfuil an bheatha fútha. Nuair a bhíos muid ag glaodhach ar na caoirigh séard a deirtear "seomhainín, seomhainín," sé sin seo uainín. Nuair a bhíos muid ag glaodhach ar na géabha séard a deirtear "beaduidhe beaduidhe," Nuair a bhíos muid ag seóladh na mbeithidheach séard a deirtear leó "seoch seoch" sé sin seo amach.
  472. gnáthbhall (stair)
    9/3/2023 5:49:27 PM
    ceadaithe
    na bó.
    Tá go leór beithidheach ag cuid de mhuinntir na h-áite seo agus fághann siad go leór airgid orra nuair a díoltear iad. Seo é an tainm a tugtar ar na beithidhigh nuair a bíghtear ag blaodhach orra ná, "suicín", "suicin," sin é le rádh má thagann sí go bhfuighidh sí sop féir. Tá asail an-fhairsing san tír seo freisin agus ní tharrnuigheann na daoine móin ná fataí, ná aon chineál eile gan iad. Tá siad an-láidir agus bíonn cuid aca an-chrosta agus cuirtear "croimeasg" orra, sin rópa a bhíos ceangluighthe ar a muineál agus bíonn sé ag dul síos chuig a geosa [?] tosuigh. Geibheann siad go leór féir ins na garranntail [?] le níthe agus ní thugann muinntar an tíghe mórán le níthe dhóibh. Seo é an tainm a tugtar ar an asal nuair a bhíos duine ag blaodhach air, "pruach, pruach," Níl capall ar bith ag muinntir na háite seo acht tá go leór aca i dtíortha eile. Tá siad an-láidir agus bíonn carrannaí an-mhór le na n-aghaidh. Tá cearca géabha agus lachain an-fharsaing san tír seo freisin. Bíonn na géabha agus na lachain ag imtheacht ins na portaigh agus ins na claiseacha ag tóraidheacht bídh agus gach rud
  473. gnáthbhall (stair)
    9/3/2023 8:49:59 AM
    ceadaithe
    Tá an tainm sin againn i n-onóir an Dómhnaigh.
    2. Cúthach:- Cialliugheann sé sin bó crosta. 3. Buidheóg:- Cialluigheann an tainm sin dath buidhe. 4. Sgeadóg:- Cialluigheann sé sin go bhfuil sgead bhán in a baithis. 5. Bean Mhuire:- Glaoidheann muid an tainm sin uirthe i nonó don Mhaighdean Mhuire. 6. Sonas-sógh:- Sé an fáth a bhfuair sí an tainm sin ionnus go mbéadh rath uirthe. 7. Sméirín:- Sé an fáth gur tugadh an tainm sin uirth mar tá dath chómh dubh leis an sméir uirthe. Cuirtear na beithidhigh isteach i sgioból san oidhche agus sgaoiltear amach ar maidin iad. Sé an sórt leabadh a bhíos fútha ná, barrannaí, raithneach, tuige, agus féar. Ceangluightear iad i sgioból (san mballa) agus cuirtear píosa iarainn isteach san mballa. Annsin gheibhtear braighdeán sin é an tainm a tugtar ar an rópa a bhíos ag ceangal
  474. gnáthbhall (stair)
    9/3/2023 8:17:56 AM
    ceadaithe
    Tá go leór cineál ainmhidhthe feilme san tír seo agus seo cuid aca, beithidhigh, asail, caiple, caoirigh, lachain, cearca, agus géabha.
    Tá na beithidhigh an-úsáideach do na daoine mar tugann siad bainne dúinn gach maidin agus tráthnóna. Seo iad na h-ainmneacha atá ar na beithidhigh. 1. Uean Dómhnaigh:-
  475. gnáthbhall (stair)
    9/3/2023 7:53:03 AM
    diúltaithe
    Ainmneacha na n-ainmhidhe fiadháine
    Fuaireas na h-ainmneacha seo ó
    Sheán Ó Laighidh Calabh Golamh, Co. na Gaillimhe
  476. gnáthbhall (stair)
    6/9/2023 1:07:30 PM
    ceadaithe
    de'n adhann nó clúas-liath [colts foot]
    When a person suffered a cut it was cured in a short time by putting a poultice of "slánlus" on it A cure for rheumatism was tea from the camomile plant Wild sage used as a poultice cured sprains In oldern time ringworm was supposed to be cured by sufferer writing his or her name with with a finger around the affected part. This was to prevent the complaint from spreading A piece of silver applied to a bleeding wound was efficacious in stopping the flow of blood Another cure for a cut was to apply a cobweb Warts could be cured by counting the number of warts desired to be removed. An equal number of white stones should then be placed in the middle of the road. Whoever took up this bag, soon grew warts, which left the person seeking a cure.
  477. gnáthbhall (stair)
    6/9/2023 12:07:27 PM
    ceadaithe
    Lus na gcnámh (Comfrey) an plannda so do bheiriú. Céirín do dhéanamh de, agus é do cur ar cois leointe no aon ball eile de'n corp a bheadh leointe.
    Miont Fiadhain (mint) do bheiriú agus an t-uisce so sgaga l' soithig éigin agus é d'ól. B' shin leigheas are tinneas goile. Leigheasfadh té déanta de'n Ruithéal Riogh (Herb Robert) aon breoiteacht ac bruithtíneach - Aoileach na gcaorach do bheiriú i mbainne agus an deoch sin d'ól. Dóghadh - Céirín de bhual traig, do chur ar an áit dóighte. Galar Craosach (thrush) - Duine d'fháil, a bheadh in a breith t'réis bháis a athar, agus anál an duine sin do shéide seacht n-uaire i mbéal an duine tinn. Trioch - An duine tinn do cur uair fé agus ós cionn láir-asail, nó uisce d'ól as sruth ag snighe ó dheas ag ceangailt dá bhaile fearann. Aicíd na nGearb nó claimh, (scurvy) Eirbeall cait duibh do ghearra agus an fhuil do chimilt do'n áit tinn. Liath-bhuidhe (jaundice) Giota de chluais ghabhair do chur ar chórda agus é ceangal de muinéal an duine thinn. Dathacha - Tae do dheanamh leis an biolar trágha (scurvy grass) agus é d'ól. Aicid na scamhóg Tae d'ól a bheadh déanta
  478. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 1:29:30 PM
    ceadaithe
    Gallagher lived in a mud hut in Boreen O'Keefe. There are two bishops buried in Crosspatrick. There was a chapel in Roe's garden which is the property of Mr. Hogarty. There were priest hunters in this district. There was a monastery at Johnny Price's in Crosspatrick and the monks were chased out of it. They were hiding in the Friar's Park and the soldiers came and killed them all. They are buried in a little field in front of Mr. Herbert's in Lowtown. There is a house in Littletown where English soldiers used to be
  479. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 1:27:16 PM
    ceadaithe
    made of bog oak. Scarves were put on these sticks and then the thatch was put on.
    The floors were made of earth and the hearth was made of bricks. The windows are very small in most of the old houses thre is a bed in the kitchen called a Settlebed. This is a bed by night and a seat by day. There are generally one or two "pucks". Before paraffin came out the people had rushlights and tallow candles.
    Before boot polish came out the people used to kill frogs and make polish out of the stuff that was got in
  480. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 1:24:39 PM
    ceadaithe
    and Drimsree. A man named Martin Geraghty of Mylerstown was the best player on this side. Often there were 100 men aside and the game lasted three or four hours. There was no referee. The game used to be played in Jim Moore's field in Ballyteague. The ball was made of twisted hayrope and it was about a foot and a half in diameter. When the ball went over the fence that was a goal.
    When the match was over generally there was a match between
  481. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 1:23:57 PM
    ceadaithe
    one in Crosspatrick one in Milltown one in Rathernan. There is a ruin in the old graveyard in Allen. There used to be a ruin in Crosspatrick, but it was knocked down recently. Unbaptized children are buried in the night. There are some laurel and lilac trees in some of the graveyards and it is unlucky (for) to break a bough off any of the trees. The graveyards are square and the graves are faced towards the rising sun. There is a slope in Rathernan graveyard and no people are buried in that slope.
  482. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 1:18:10 PM
    ceadaithe
    a triangle and there is ring of bushes and a big block in the middle of them and it is never ploughed. The field is called "The Dún Field".
    Brigid Ennis, Derrymullen, Robertstown, Naas, Co. Kildare.
    Proverbs. The old people around here have old sayings such as "Mocking is Catching". "Tricking often comes to crying". There is an old story about an old Protestant man he was very rich. One day he went into a place where there was a priest preacing. There were a lot of people in this place
  483. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 1:16:49 PM
    ceadaithe
    Mrs. Behan is seventy-five, Mrs. Boland is seventy-two, and Mr. Boland is seventy-three. There are not so many people in Derrymullen as there were long ago. There are some fields down in Derrymullen where there were houses long ago and the people are left them now. One of these fields is called "The Old House". The soil is boggy and people say that is one reason why the people are leaving the place. Another reason is that there is no road running into the place and in winter it is very hard to get into it at all.
  484. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 1:05:38 PM
    ceadaithe
    called the Crockan, and there is a bog near the field called Bakers Bog. There is a bush in Allenwood north called Johnny's bush. There is a road in Allenwood middle and there is a turn on the road called Morgan's elbow.
    There is a well in Mrs. Blake's field called Tubareeawn.
  485. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 12:54:44 PM
    ceadaithe
    to divide them with the other lad in a graveyard. As they were getting over the wall two buttons fell from one of their pockets. They said that they would get them coming back. So they started dividing them saying "One for me. One for you". At that time a youth was passing by. He heard them talking and he hid behind the wall to listen. He ran home and told his brother what he heard. The two came then to the wall. The two having counted them all thought of the other two. One of them said "Now the other are outside the wall". The two lads outside the wall..
  486. gnáthbhall (stair)
    5/31/2023 12:46:46 PM
    ceadaithe
    As I went out a guttery gap
    I met my uncle Davy I cut his throat and sucked his blood And left him lying easy (A bottle of stout)
  487. gnáthbhall (stair)
    5/30/2023 4:47:13 AM
    ceadaithe
    Ryan Bolger Ryan Súdaire
    Ryan Conchubhairín Ryan Peatsoí Ryan Pet Ryan Lysaght Ryan Ryder Ryan Bradshaw Ryan Anthony Ryan Lake Ryan Maidrín Ryan Barrett Ryan Dan Ryan Biddy Ryan Kvik Ryan Cach Ryan Bodaċán Ryan Sweeper Ryan Modeller Ryan Fox Ryan Tailor Ryan Leveller Ryan Puck Ryan Bruiser Ryan Smith Ryan Peig Ryan Pond Ryan Garrydoolis Ryan Piochóid Ryan Whip Ryan Wall Ryan Gleidire
  488. gnáthbhall (stair)
    5/30/2023 4:46:51 AM
    ceadaithe
    Ryan Bolger Ryan Súdaire
    Ryan Conchubhairín Ryan Peatsoí Ryan Pet Ryan Lysaght Ryan Ryder Ryan Bradshaw Ryan Anthony Ryan Lake Ryan Maidrín Ryan Barrett Ryan Dan Ryan Biddy Ryan Kvik Ryan Cach Ryan Bodaċán Ryan Sweeper Ryan Modeller Ryan Fox Ryan Tailor Ryan Leveller Ryan Puck Ryan Bruiser Ryan Smith Ryan Peig Ryan Pond Ryan Garrydoolis Ryan Piochóid Ryan Whip Ryan Wall Ryan Gleidire
  489. gnáthbhall (stair)
    5/30/2023 4:46:49 AM
    ceadaithe
    Ryan Bolger Ryan Súdaire
    Ryan Conchubhairín Ryan Peatsoí Ryan Pet Ryan Lysaght Ryan Ryder Ryan Bradshaw Ryan Anthony Ryan Lake Ryan Maidrín Ryan Barrett Ryan Dan Ryan Biddy Ryan Kvik Ryan Cach Ryan Bodaċán Ryan Sweeper Ryan Modeller Ryan Fox Ryan Tailor Ryan Leveller Ryan Puck Ryan Bruiser Ryan Smith Ryan Peig Ryan Pond Ryan Garrydoolis Ryan Piochóid Ryan Whip Ryan Wall Ryan Gleidire
  490. gnáthbhall (stair)
    5/24/2023 10:17:04 AM
    diúltaithe
    James Bourke Cappawhite was one of the best high jumpers of the world he could jump 6 feet 4 1/2 ins. He travelled all over the world giving exhibitions in jumping. he went to Rome and when the Pope heard of him he sent for him to come to his palace and when he came he got his blessing and kissed his ring. He was a baker by trade. He died suddenly afterwards. He was found dead on the side of the road.
    Long Distance Runner Mr Tim Crowe Dundrum is the champion in the long distance running he broke all records he used go by the (the) name of Tipperary Tim. There was a great race Horse called after him one time. The only men of activity in weight throwing was Mr Paddy Ryan of Pallasgreen and Mr Jack O’Grady of the same district. The most famous runner was Mr Crowe of Bishopswood Dundrum who won many prizes for Cross Country Champion-ships. An old man of seventy used to tell a great story how he ran after a hare and gave it a kick and killed it, he was only a workman and lived in Doorish. The people in olden times were better workers than those of to day as they had not other modes of travelling.
    Paddy... (page 315 missing ).
  491. gnáthbhall (stair)
    5/22/2023 12:20:23 PM
    ceadaithe
    Richard Power Moanmore and James Mockler Ayle had charms for blood-stopping Power never failed. On one occasion a young girl Margaret Hanly was attended by 3 doctors who failed to stop bleeding from the nose. Finally Power was called in. A messenger one Ned Ryan "Blackown" went for Power who advised Ryan to tell the Hanly family that they were to ask him "In God's Name" to stop the blood. This Ryan did and when Power arrived he was asked "In God's name" to stop the blood. He then placed a thumb on each side of the nose, repeated some words and the very drop of blood which was formed dried up and never fell.
    She was cured there and then. He also cured John Ryan's (Martin) Wife of the same trouble even though doctors had failed. He also cured many animals of "bleeding". Thos OBrien Drumwood told me that he had a calf which was bleeding to death
  492. gnáthbhall (stair)
    5/22/2023 12:18:15 PM
    ceadaithe
    Whooping Cough A skinned frog boiled in milk and the milk given to children was supposed to prevent Whooping Cough. Milk left behind by a ferret was also suposed to cure this cough. I remember people bringing milk in bottles to my home. This milk was given to a ferret which we always kept. If the ferret only breathed on it the milk was thin considered a cure. It was then rebottled and given to the owner who always felt confident that he carried back with him a perfect cure for Whooping Cough.
    Meeting a man with a white horse and saying "Man of the White Horse" "What will cure the Chincough" was also regarded as a means of occuring a remedy for this epidemic. Whatever the man with the white horse prescribed was sure to prove a cure
  493. gnáthbhall (stair)
    5/22/2023 11:09:19 AM
    ceadaithe
    Collected by W. Maher
    Glassdrum Cappawhite
    Told by Wm. Maher Glassdrum Cappawhite. One night as Edward Ryan was coming home from Tipperary town he saw a black dog at Taylor’ cross. He called for(?) the dog which he thought was his own. When the dog came over to him he was about to rub the dog’s back when the dog leaped away. The man had a rope with him and he tied the dog with it. When he pulled the rope it went through the dog and he disappeared. Date of occurrence 1909
  494. gnáthbhall (stair)
    5/22/2023 10:49:26 AM
    ceadaithe
    were in great demand for milking in years gone by. The burning of lime in kilns is still to the good but not so much worked as in former times.
    Basket making - Mick Ryan (Cooper) Clonganhue. Spade making: Willie Pickham - Tipperary Fire Craines - Tom Browne, Monroe. Thatching - Tim Buckley Knocknavara, Bill Crown, Knockcaragh, Jack Ryan, Monroe. Nail Making in Doon & Cappawhite 50 years ago. Whip making: Families of Ryan Whips in Glasdrum Lime Kilns: Now disused, one in Jas Ryan (Bawn) Clonganhue, Dan Quirke's Knocknavara, Julia Ryan Garryfin. Nailer in Doon was James Hayes, Cornahallia Creamery, Present Manager Mr Myles Lacey, foreman Mr Joe Gleeson, Separator Mr Pat Leahy. Mr Lacey is Manager since 1921. Premises Manage Mr Patk Stapleton. Mr Henry Nash now in Dolans. Cheese was made in Cornahallia about 1917 in Bill Quinlan's house auxiliary to Tipperary. Nailers in Cappawhite Paddy Quinlan and Mick Flaherty, Mick Ellard.
  495. gnáthbhall (stair)
    5/8/2023 12:21:59 PM
    ceadaithe
    Do bhí baintreabhach ann uair agus do bhí aon mhach amháin aice agus Séamus ab' ainm do. Do bhíodar ana bhacht agus fraoi agus tuighe abhí mar dhían ar, an dtíghe aca.
    Do théigheadh Séamus ag sguruidheacht gach aon oidhche agus uaireannta do bhíodh sé ana dhéanach nuair a bhíodh sé ag teacht abhaile. An oidhche seo do bhí sé ag sguruidheacht mar ba ghnáth agus do bhí sé ana dhéanach nuair abhí sé ag teacht abhaile.
    Is dócha go craibh sé ag déanamh amach ar a dó-dhéag a chlog san oidhche. Dob' éigin do dul thar leasa. Nuair abhí sé ag gabháil thairis do léim púca amach agus do rug sé greim air agus do thonuig sé ag caint leis agus dubhairt sé leis go gcaithfeadh sé teacht leis féin.
  496. gnáthbhall (stair)
    5/1/2023 11:15:38 PM
    ceadaithe
    Rudaí fé leith
    Bíonn rudaí ag na daoine annseo agus seo iad. Cuireann said crois tuighe suas ar na rataí i nonóir do Naomh Bríghid gach bliadhain. Bíonn an teach lán le croseann nuair a bhíonn's go léor bliadhnta imithigh thart. Cuid eile de na daoine agus bíonn Páipéar mór crochta ar na rataí aca agus pictiúr do Naomh Pádhraic agus pictiúr de do mhaide Phádraic déannta as breibh.
    Nuair a thagann lá bealtaine cuireann na daoine stríoc le péann luaidhe ar fhaitíos go mbeadh na sídheógaí timcheall an tighe. Cuireann cuid eile de na daoine maide cruinn ar nós cos sluasaide. Bíonn an maide tuairim's cheithre croma ós chionn an dorais ar eagla go mbeadh tada corruighthe as an teach. Cuireann cuid eile slat caorthaine i dteach na mbeithidhigh ar fhaitíos go dtiubharfadh na sídheógaí an bainne uatha nó ar fhaitíos nach mbeadh aon im ar an mbainne.
  497. gnáthbhall (stair)
    5/1/2023 10:57:10 PM
    ceadaithe
    Ainmhidhthe Fiadháine
    An Francach agus an Easóg
    Lá amháin bhí fear agus bean ag baint mhóna san bportach. Nuair a tháinic ocras orrtha do shuidhe siad síos le taobh Aille Móire go níosfadh siad a mbéile ann. Nuair a bhí said píosa dhá ithe do thuit píosa aráin ó'n bhfear ar an talamh. Ba gheárr go bhfaca said francach agus easóig ag teacht amach as poll ag iarraidh an phíosa aráin. Thosuigh an péire aca ag troid faoí agus bhí an francach ag fághail an ceann is fearr ar an easóig. Déirigh an fear agus leag sé a chois ar an bhfrancach. Tharla gur sean bhróga a bhí ar an bhfear agus bhí a ordóg amach thríd ach níor rinne an francach ach iompódh thart agus breith ar ordóg ar an bhfear agus píosa de'n ordóig a bhaint dhe. Thosaigh an fear ag sgreadaíl le pian agus chuaidh sé abhaile. Lár na bháireach choinnaic sé an easóig ag an doras agus billeog bheag ghlas ina bhéal aice. Thóig an fear an bhilleog bheag ghlas agus chuir sé le na ordóig í. Uaidh sin amach
  498. gnáthbhall (stair)
    4/28/2023 8:35:09 PM
    ceadaithe
    Bhí buachaill ann fadó agus ní raibh ag a athair ach é. Oidche amháin chuaidh sé amach, bhí sé amuich ró deanach. Nuair bhí sé ag teacht abhaile do connach sé spridh, agus do lean sí é agus do bhuail sí é ar a dhruim.
    Cupla lá na chuaidh sin, bhí sé ag obhair, agus fuair sé pian in a drom. Bhí sé ana bhreóithe cúpla lá. Dubhairt a athair leis go raibh sé ag obhair ró cruaidh mar ní raibh fhios aige cad a bhí air. Oidche amháin tháinig Máire Ní Mhurchadha isteach. "Seadh ar sise" cad tá ort anois a buachaillín an chuimhin leath an oidche gur bhuail an sprid thú." Dubhairt sí le na athair nárbh a mhac a bhí ann in aon cor ach sprid, agus ní faca an fear a mhac airis na diadh sin.
  499. gnáthbhall (stair)
    4/21/2023 9:57:14 AM
    ceadaithe
    One night long ago there was a crowd of people going to a dance. On their way to the dance they had to pass a very lonesome place where fairies used to be seen. When they were coming home it was about one o'clock and when they were passing the lonesome place the fairies were out. The people were very much afraid. They spoke to the fairies but the fairies did not answer. The name of the place where the fairies were seen is Ballintrim. Everybody used to be afraid passing that place after that.
    I heard this story from Annie Brown, Fahy, Clougher, Westport, Co.Mayo
  500. gnáthbhall (stair)
    4/17/2023 5:56:10 PM
    diúltaithe
    The words of the following song were
    obtained from Patrick McCarthy Keelskohona Drimoleague
    He is of ??eseal ?ale and hearty at the age of 76 and can speak Irish fluently. Written in this book in February 1936