Dhíol sé an t-ualach ar a’ sgilling. Agus nuair a chath sé an t-ualach dhe chonnaic sé héin an tsail i ndia’ an choile’ cho math le chuile dhuine gá ru ar a’ tsráid a’ breathnú air. Agus sén t-údar nach bhfaca sé i ndia’ an choileach i dtosach ach a’ sop tuíghiú, i n-áit a ru an tSeamair Mhuire ins an ualach luachair a bhí ar a dhruím, agus nuair a chath sé dhe é bhí dallach dú ar a súile héin chó math le chuile dhuine eile gá ru ’breathnú ar a’ gcoileach sa mbaile mór.

coileach ag imeacht ’fud na sráide agus go leór léor daoine cruinníthe breathnú air, agus a’ diana íon- tais de, agus é a’ tarraint sail ina dhia’ ’fud na sráide. Ní dheárna sé seo ’ru an t-ualach air aoin íontas gon choileach, ach rinne sé íontas mór gon méid daoine bhí a’ breathnú ar a’ gcoileach a’ siúl na sráide, agus ní fhaca sé aon chosúlacht ar a’ gcoileach, cuma íontach a’ bith bheith air, ach go ru sé ’tarraint sop tuíghiú ’n-a dhia’ fud na sráide. D’fhiarthui sé g’fhear bhí ’breathnú air cén t-údar a ru an méid sin daoine cruinníthe ’diana íon- tais gon choileach sin bhí ’siúl na sráide, ná ru ánn ach go ru sé ’tarraint sop tuíghiú ’n-a dhia. "Nach sail atá sé tharraint n-a dhia’?" dúirt a’ fear a bhí a’ caint leis. Agus chuala an máistir a bhí ar a’ seó an chaint adúirt sé, agus d’fhiarthui sé dhe a’ ndíolfat sé an t-uailín luachra bhí ar a dhruím. Dúirt a’ fear a ru an t-ualach air go ndíolfach. "Tiúra mé sgilling duit air," adúirt máistir a’ tseó. "Tá go math," adúirt a’ fear a ru an t-ualach air.

An tSeamair Mhuire Rec. 55B. Bhí fear fadó thímpull baile mór na Gaill- imhe agus sén obair a bhíoch air a’ baint luachair agus gá díol le daoine sa mbaile mór le h-aghaidh farúach choinneál i stáblaí, san áit a mbeadh capall istigh ar stábla, nó bó. Agus tháinic sé isteach go baile mór na Gaillimhe lá agus ualach luachair ar a dhruím. An lá céanna a dtáinic sé isteach agus ualach luachair ar a dhruím bhí seó i nGaillimh. Agus sén sórt seó a bhí ánn

mac. Shuí, agus thosui air ag imeacht n-a cioth-theíntí thríd a’ gcriathrach. Ba luatha é ná an seabhac, agus ní ru aon uathbhás faoin domhan ach a’ bealach bhí sé dhiana thrí álltrachaí agus clocha agus lochannaí agus chuile áit. Ach níor stop sé agus níor mhór-chûnai sé gur fhága sé taobh ó thua go Loch n-Éach é, agus lig sé amach annsin é. "Tá mé cho dona," adeir Seán, "anois agus bhí mé aríú," adeir sé. Ach chath Seán a’ tsíorruíocht aimsire ’g iarra a theacht abhaile. Sin é ru go bhárr a’ Sluagh Sidhe aige.

Seán goite amach, nuair a bhreathnui sé ar ais ní ru blas aríú ánn ach tulán arís. Chua sé abhaile, agus bhí a chlánn sa mbaile, nach ru ach ina ngasúir [nuair a d’fhág sé an baile] bhíodar fásta suas ina bhfir óga. Agus d’innis sé an sgéal dóib mar bhí. Agus ní dheárna sé héin agus a chlánn ach ghluaiseadar leóthab, go dtugadar a gcuid gróití, a gcuid láidheantaí, agus a gcuid piocóid agus slaiste leóthab, go réabaidís a’ crocán. Agus nuair a tháiniceadar go dtí an crocán d’iúnnsuíodar é. Bhí sé a’ réaba ar feadh an tsíorruíocht ánn, agus ní chloisfeat sé tada ach daoine a’ gáirí thart tímpull air sa chuile áit, agus a’ spocha air, go mb’éigin dó tóirt suas agus a dhul abhaile. Bhuail Seán amach arís nuair a bhí a sgíth leigthí aige, agus d’iúnnsui sé an crocán, agus is geárr go dtáinic stoirm faoi héin agus faoin gclánn, agus crochú é agus fágú thíos i gCiarraidhe é. Bhí sé ’siúl annsin, ag iarra bheith teacht abhaile, ar a dhícheall, agus is geárr go bhfaca sé gluaisteán bhreá ’tíocht chuige thríd a’ gcriathrach agus fear istigh ánn. "Sui isteach," adeir sé le Seán agus leis a gclánn

Giorrfhiadh Sidhe Rec. 61B Bhí fear ánn fadó a dtugaidís Seán Ó Súilleabháin air, agus chua sé lá a’ foulaéracht agus a ghunna aige. Agus is geárr gur eiri giorrfhia agus sgaoil sé faoi, agus cheap sé gur bhris sé a chosa, agus chua sé isteach i dtulán. Bhí Seán ag ul tímpull a’ tóruíocht ar feadh i bhfad agus chínn sé air an giorria ’fháil. Is geárr go bhfaca sé fear breá i n-a sheasa ánn, agus d’iúm- pui an tulán ina theach agus chuadar isteach. Bhí cláir- seóirí a’ ceól ánn agus bhí an-spraoí go deó ann, damhsa agus chuile shórt, agus cuiriú Seán a’ damhsa. Ach bhí Seán a’ damhsa go ru sé maruíth’ aige héin agus go ru sé ionnan’s bheith sguabaíthe. "Cén fáth," adeir Seán, adeir sé, "nach dtiúrthá cead dom," adeir sé, "stopa?" "Suí síos, a Sheáin," adeir sé, "agus lig do sgíth." Shuí Seán síos annsin. Agus bhí crowd mór mrá ánn agus thosuíodar a’ diana spraoí le Seán agus a’ caruíocht leis. Ach bhí Seán sgatha mór annsin. "Cén fáth," adeir Seán, adeir sé, "nach licthá abhaile as seo mé?" Agus thug mé amach é. Agus nuair a bhí

"Seod é an Flathartach atá a’ tíocht a’ baint an chínn díom-sa," adeir sé. "Ní h-é," adeir a’ Súilleabhán, adeir sé. "Tá fuarú fáighte ag a’ bhFlathartach anois," adeir sé. "Tá sé báidhte," adeir sé, "thuas ag oileán Mana." Bu dreithiúr go Fhlathartach Árainn a d’éalui le Éarúbhán a bhí pósta aige, agus bhíot sé chuile lá a’ tíocht go maruíot sé é mar gheáll ar gur imi a dhriufar leis, ach sin é an chríoch a chua ar Fhlathartach Mór Árann.

eabhánach. Bhí sgian ag a’ Súilleabhánach agus ní dheárna sé ach a’ sgian a chur siar thairis agus a’ sto ’ghearra. Agus bhí a mheadhchan leigthí ag a’ bhFlathartach ar a’ gcránn, agus nuair a gearrú a’ sto d’imi an cránn siar un deire g’aon iarra amháin. Crochú a’ Flathartach agus cuiriú i bhfaraige é. Séard a bhí ánn taoille trághú rourta, agus nuair a chua sé i bhfar- aige bhí a chuid ceithearna’ fhada ag iarra é fháil, ach bhí an sruth cho láidir agus chínn orthab é fháil. Agus séard a rinne an Súilleabhánach lig sé síos sa bhfaraige é héin as a’ mbád, agus shnámh sé go ndeacha sé i dtír ar an Oileán Iarach, míle taobh thoir g’Oileán Mana; agus chua sé treasna an oileáin agus shnámh sé amach go ndeacha sé go h-Inis Bearachan, agus bhí bealach na n-oileán teirm amach as Inis Bearachan, go ndeacha sé amach go na h-Uaimíní, ’n-aice an Cruic; agus chua sé as sin siar go ndeacha sé Siar Coigéal, go ndeacha sé isteach go Doidhnis (Dynis), áit a ru fear a dtugat siad Éarúbhán air - ceith- irneach eile. Agus bhuail sé an dorus ánn. "Á, murdur!" ader Éarúbhán, adeir sé,

sin ar báll," adeir sí. D’iarr sé deoch bhainne orm- sa," adeir sí, "agus níor thug mé dhó é, agus nuair nach dtugas," adeir sí, "d’ól sé a dhóthain é héin," adeir sí, "agus chua sé amach agus thug sé leis criafóg isteach," adeir sí, "agus chraith sé ar uachtar chuile soitheach gá ru i dteach a’ bhainne é." "Ó, cá’il sé anois?" adeir a’ Flathartach, adeir sé. "Siud é amach é," adeir sí, "a’ bád beag sin fheiceanns tú ag Ceánn Gúlaim," adeir sí. Ní dheárna sé ach iúmpú ar ais - a’ Flathartach, é héin agus a chuid ceithearna’ fhada; agus sén sórt bád a bhí aige bád a ru cheithre bhuille fhichead iúmra urthe - dhá bhuille dhéag ar a’ taobh - agus ghluais leis. Agus bhí an Súilleabhánach ’diana a bheala’, ach i bhfus i gCuan Chill Chiaráin, ag áit a dtugann siad Oileán Man air, seadh tháinic a’ Flathartach suas leis; agus nuair a tháinic, tháinic sé isteach sa mbád go dtí an Súilleabhánach. Agus nuair a tháinic rith a’ Súilleabhánach suas un cínn ins a’ mbád, agus chuir sé a chúl leis a’ sto, agus sheas a’ Flathartach agus Rec. 59a. chuir sé a chúl leis a’ gcránn, ’diana ’íntinn suas cér chóir mharú a chuirfeat sé ar a’ Súill-

sé ag Céann Gólaim agus go ndeacha sé - lig sé isteach gCaoláir’ é héin, go ru sé ’tarraint ar Phort Mhuiribhí i nÁrann Mhóir. Agus bhí an lá te agus bhuail tart é, agus bhuail sé suas go dtí teach mór a bhí ánn, agus sér fear a bhí n-a chônuí sa teach ceithearnach eile go Fhlathartach a bhí i nÁrainn. Agus d’iarr sé deoch bhainne ar a’ gcailín a bhí ánn. Dúirt sí nach dtiúrach, ná ru aon bhainne aici ach bainne a bhí ar suídheachan le h-aghaidh ime. Ach nuair nach dtug gho sé isteach i dteach a’ bhainne agus bhí sé ag ól gur ól sé a dhóthain de, agus bárr ar a’ donas, gho sé amach agus níor fhága sé aon tsoitheach gá ru i dteach a’ bhainne nár chraith sé criafóg ar a uachtar. Bhí an ceithearnach mór seo a bhí i nÁrainn agus a chuid ceithearnaigh fhada goite go Cúndae an Chláir, a’ tóirt chreach as; agus nuair a tháinic sé ar ais trathnôna d’iarr sé deoch bhainne ar a’ gcailín thóirt dó héin agus gá chuid fear. "Níl aon deór bhainne," adeir sí, "gá bhfuil i dteach a’ bhainne," adeir sí, "nár mhíll," adeir sí, "fear as a’ taltha ó thua ’tháinic i dtír ann-

Na Flathartaigh i nÁrainn Rec. 58B. Bhí fear go Shúilleabhánach ’n-a chônuí i n-áit a dtugann siad Camus air i bpobul Ros Muc. Ach bhí báidín beag aige go ghleóiteóg, agus bhuail sé amach lá sa Samhra ag iasgach. Ach sheól leis síos go ndeacha

muid héin," adeir sé, "lámh a chratha le chéile," adeir sé, "agus math gá chéile a ndeárna muid ’muintir a chéile aríú," adeir sé. Ach bhí mac Uí Laoidh, bhí sé cineál bog, agus chua sé a’ craithe lâmh leis. Nuair a chua bhí an sgian ina lâmh ag a bhFlathartach, agus thug sé an sgian dó i n-íochtar a bhoilg is sháith sé é. Ach shiúil mac Uí Laoidh, shiúil sé ar ais, go ndeacha sé go Beárna; agus uair a’ bith a tháinic sé abhaile aríú cheana san áit a ru sé, ní dheacha sé go dtí an geata go dtí an lá sin. Ach bhí a mháthair ina seasa amuich agus nuair a chonnaic sí é - "ó, is fíor sin," adeir sí, "tá mo mhac marú," adeir sí. "Well, ní baileach é," adeir sé, "tá mé marú ach go bhfuil mé teagthaí abhaile," adeir sé. Ach sin é an chuma a chuir siad ar a chéile - muíntir Laoidh agus na Flathartaí.

sgian," adeir sé, "a mharui t’athair, a mharui do shean-athair agus a athair sin," adeir sé. "Muise, deón," adeir a’ Flathartach, "mar’ cheart go mbeadh nádúr á’m léithi," adeir sé, "mar’ cheart dom go n-íosainn biadh héin léithi," adeir sé. Shui sé síos agus rug sé ar a’ sgian. D’eiri sé g’aon iarra amháin agus níor lig sé aoin fhear aríú go mhuintir Laoidh ar siúl gur mharui sé iad. Ach bhí colceathar eile go mhuintir Laoidh n-a chônuí i mBeárna, a dtugat siad Cuimín {?} Ó Laoidh air, i n-áit a dtugat siad a’ Lic Léith air. Agus nuair a chuala sé go ru a úncail agus a cholceatharachaí marú ag a’ bhFlathartach ghluais sé leis go ndeacha sé go hEach na n-Iúir, agus chuir sé troid aoinfhir ar a’ bhFlathartach. agus sér sórt deis troda a bhí aige treabhsar leathair agus chaon fhear acab cos a chur sa treabhsar - ar chuala tú aríú caint ar ’cuir cos i mo thriúis’? - agus troid annsin le sgeana. Ach chuir. Agus bhí mac Uí Laoidh in’ fhear an-tréan. Ach mharui sé an Flathartach agus nuair a bhí sé marú aige - "Well anois," adeir a’ Flathartach, nuair a thit sé, "’ceart,

throid aoinfhir idir iad héin agus a’ ceathar deireann- ach. Ach sén sgéal é mharuíodar a’ ceathar: ach bhí an dá dhuine dhéag marú go na Flathartaí ag muíntir Laoidh. Bhí go math. Faoi cheánn tamall blianta ina dhia’: "Well anois," adeir sé, - ach bhaist annsin na Flathartaí mar gheáll ar a’ t-ám a chuir sean-mhac Uí Laoidh a lámh i nead a’ tseabhaic bhaisteadar Laoidh ar Salachar air, - "Well," adeir sé, "má bhí Laoidh ar Salachar cheana orm," adeir sé, "bu cheart é bheith go math anois orm," adeir sé - nuair a bhí an dá fhear déag marú acab. Faoi cheánn tamall blianta ina dhia’ sin níor mhair aon nduine go na Flathartaí ach aoin fhear óg amháin. Bhí sé ’siúl thart, lá san Earrach, agus bhí mac Uí Laoidh agus a cheathar mac amu’ ag obair, san Earrach. Agus bhí dínnéar acab san áit a rudar ag obair, agus sér sórt beatha a bhí acab rán coirce agus mairtfheóil. Ach nuair a tháinic a’ Flathartach óg seo thart ánn dúirt sean-mhac-Uí Laoidh leis: - "Well, sui síos," adeir sé, "agus ith bia leis a’

gais é seo a chuir mac uí Laoidh chugam," adeir sé. Agus nuair a chua sé agus d’osgail sé an mála céard a bheadh ánn ach ceánn a mhic. Bhí go math. Ghléasadar leóthab - dhá fhear déag go na Flathartaí - agus thrialladar ar mhac Uí Laoidh agus ar a cheathar mac. Bhí go math. Nuair a tháiniceadar chonnaic mac Uí Laoidh a’ teacht iad, agus nuair a chonnaic, "Well anois," adeir sé, "rithfe muid ’n-a n-aghaidh," adeir sé, "agus má tá aon rath orainn bainfe muid ceathar astab," adeir sé, "agus nuair a chasfas muid ar a n-ais," adeir sé, "má tá aon rath orainn bainfe muid ceathar eile amach," adeir sé, "agus annsin bíodh a’ donas annsin ag a’ gceathar is dona." Bhí go math. Nuair a tháiniceadar thriall sé héin agus a’ triúr mac bu sine mar déartha, - siad agus é héin, agus níor thug sé an mac bu h-óige leis. Agus chuadar i n-aghaidh na bhFlathartach agus nuair a chua bhaineadar ceathar as na Flathartaí gon iarra sin. Agus nuair a chuadar tamall chasadar ar a n-ais arís agus bhaineadar ceathar eile amach gon dárna h-iarra. Agus bhí sé ina

adeir sé. "Is luath liom a gheofa sé tuairisg air gan trácht ar mé héin a chur chuige." D’iarr sé ar a’ dárna mac a dhul ánn. Dúirt sé mar a’ gcéanna nach ngohach. D’iarr sé ar a’ tríú mac é agus dúirt sé nach ngohach. An ceathrú mac, and duine bu h-óige, d’fhiarthui sé dhe: "Seo," adeir sé, "a mhic, teiri thusa," adeir sé, "leis a’ dualgas seo," adeir sé, "ag a’ bhFlathartach," adeir sé. "Gohad, ’athair," adeir sé. "Well anois," adeir sean-mhac Uí Laoidh, adeir sé, "nuair a ghohas tú isteach," adeir sé, "abar gur b’sheod é an dualgas a chuir t-athair chaige," adeir sé, "agus go ’mach," adeir sé. Chua sé leis go ndeacha sé go h-Each na n-Iúir, agus gur tháinic sé isteach agus a’ mála aige. "Seo," adeir sé leis a’ bhFlathartach, adeir sé, "seod é an dualgas," adeir sé, "a chuir m’athair chugad," adeir sé. Agus d’imi sé ar ais - chua sé amach. "Muise," adeir a’ Flathartach, "nach ceart dúinn breathnú go bhfeice muid," adeir sé, "cén sórt dual-

mac uí Laoidh sásta ar aon árd-tíos a thóirt dó. Bhí go math. Bhí nead seabhac i gcránn ag tigh mhac Uí Laoidh, agus theigheach sean- -mhac uí Laoidh a’ breathnú ar leipreacháin a’ tseabhaic - bhí sé le-na thóigeál n-a bpeataí. Ach tháinic mac leis a’ bhFlathartach agus ghoid sé na h-éanachaí as nead a’ tseabhaic agus, i gcead gon chôluadar, chua sé agus shalui sé sa nead. Agus nuair a chua sean-mhac Uí Laoidh go dtí an nead - gho sé go mbeirat sé ar na h-éanachaí - cé gcuirfeat sé a lâmh ach sa salachar. Bhí go math, ní ru go holc. Faoi cheánn tamaill, chuir a’ Flathartach, chuir sé a mhac ag iarra na h-árd-chíos’ ar mhac Uí Laoidh; agus nuair a tháinic sé isteach ní dheárna mac Uí Laoidh ach breith ar a chlaidh- mé agus bhain sé an ceánn gon Fhlathartach óg, agus chuir sé síos i mála é. "Seo," adeir sé leis a’ mac bu sine, adeir sé, "tóir a’ dualgas seo," adeir sé, "ag a’ bhFlathartach Theach na n-Iúir." "M’anam nach dtiúrad," adeir mac Uí Laoidh,

Na Flathartaigh agus Muíntir Laoidh Rec. 58a. Bhí fear go mhuíntir Laoidh, bhí sé n-a chónuí i n-áit a dtugann siad Garraí na Groidh {os cionn: gry} air. Céard a bhí ánn bunú Normanach, agus fuair sé dúithe anuas treasna ó Loch Coirib go dtáinic sé go faraige anuas ar cheanntar na bhForabachaí anois. Agus bhí an Flathartach bhí i nEach na n-Iúir, bhí sé ag éiliú árd-tíos air, agus ní ru

iad go dtí na dhriotháir, go dtí Brian Ó Flatharta go Bun Abhann, go gcuireat sé cosa doraí íonntab as Coill na Garuman; agus sén t-ainm a baisdiú ar Bhrian Brian na dTámhach, mar bu támhach ainm cos tuaighe. Maidin athréis a’ chath’ a thóirt, bhí fear a’ tíocht aníos ó Ghaille, agus bhí bean Mhuracha na dTuagh amuich, iníon an Iarla Rua Ó Catháin, agus d’fhiarthui sí dhe a ru aon sgéal nuaí aige. Dúirt sé go ru sgéal math: nár fhága muíntir Mhuracha na dTua ceánn ar cholainn ar na Muímhni aréir i nGleánn Bheárna. Agus bhí claidhmhe ar iúmpar aici agus shíl sí an ceánn a sguaba dhe, agus thug sé an ceánn uathe ach bhain sí leath-chluais de. Ní dheárna sí ach páiste iníon bhí aige ’sgioba léithi, agus thug sí a h-aghaidh ó dheas go dteigheat sí a’ triall ar Chúndae an Chláir. Ach tháinic an oíche urthe i mbárr na bhForabachaí agus chua sí i Sgailp ánn, agus cailliú í héin agus a’ páiste sa Sgailp ánn - i gclochar a bhí ánn - agus sén t-ainm atá ar a’ sgailp sin o shoin Sgailp Cailín Kane.

sé ánn, tríú cuid na Muímhneach, iad ag ithe suipéir; agus a’ tríú cuid eile a réiteach a suipéir, gá bhruith; agus níor chorrui sé aríú go ru ’tríú cuid deireannach réitithe agus iad héin ag ul ag ithe suipéir, agus a’ dá chuid eile goite un suaímhris. Nuair a bhí, d’éalui sé amach as campa na Muímhneach, go ndeacha sé chó fada leis a’ bhFlathartach, agus d’innis sé dhó mar bhí - a’ cóir a bhí orthab, go ru dhá chuid acab goite un suaímh -nis agus a’ chuid eile ag ithe a suipéir le dhul un suaímhnis iad héin. Agsu níor airíodar aríú go dtáinic a’ Flathartach agus muíntir Iar-Chonnacht orthab anuas, nár imi aoin fhear aríú go na Muímhni ach naonbhur a d’imi le coimhlint Reathach, agus chua soir Cladach na n-Iasgairí i nGaillimh agus shnámh treasna abhainn na Gaillimhe go ndeachadar ar a’ mballa fada. Ruaigeadar síos iad i n-áit idir áiteachaí bána Bheárna a dtugann siad Trá na gCeánn air, agus ’sén fáth tugú Trá na gCeánn air le ru go chloigne fear ar a’ trá ar maidin théis na h-oíche, an áit ar maruighiú iad. Chuir Muracha seacht gcéad tua(gh) leath-láimhe gá dhiana nuair a bhí na Muímhni a’ teacht agus sin é an t-údar bhí le Muracha na dTua’ thóirt air. Agus chuir sé siar

sén áit ar champáil na Muímhni i bhfoisgeacht trí mhíle go Ghaillimh, áit a dtugann siad Beárna air, i nGleánn Bheárna. Ach bhí fear i n-éineacht leis na Flathartaí a dtugat siad Oirimlíoch air. "Well, ’Oirimligh," adeir a’ Flathartach, adeir sé. "cén misneach bheadh agad, a’ rachá i gcampa na Muímhneach," adeir sé, "’bhfeictá cén beal- ach a bheadh leothab," adeir sé, anocht." "Tá misneach math," adeir Oirimlíoch, adeir sé. "Níor chlis mé aríú," adeir sé, "mara gclise mé anocht." D’imi sé soir Rathún agus soir bárr na Gaillimhe, go ndeacha sé isteach gon bhaile mór, agus cheannui sé trí nó ceathair go bhuidéalaí fuisge, agus bhuail leis anoir; agus níor stop sé go brách go dtáinic sé isteach i gcampa na Muímhneach, agus nuair a tháinic tit- eann sé [agus bhí sé] gá leagan [le meisge, mar dhóigh de]. Rith na Muímhni chó fada leis, gá thóigeál, agus thosuíodar gá thóruíocht, go bhfuaireadar na buidéil fuisge aige. Well, bhíodar dhá n-ól. Thit, annsin, Oirim- líoch ar meisge, mar dhóigh dhe. Agus a’ t-ám a dtáinic

math é do luach saothair." "Níl mé ag iarra," adeir sí, "luach saothair a’ bith ort," adeir sí, "mar is beag a’ mhath a chonnaiceamar ó chonnaiceamar thú," adeir sí. Bhí go math. Nuair a chuala an dárna bean go ru oighre le bheith ar an áit tharas a clánn héin, chuir sí sgéala amach go dtí n-a muíntir go Cúndae an Chláir, go Cúige Mumhan ar fad, thíocht agus creach a thóirt ar Iar-Chonnachta, go ru oighre ar mhaoin Mh. na dT. tharas a clánn héin, agus gur geárr a’ t-achar go mbeadh a’ mac i n-íbhne; agus iad creach a thóirt ar Iar-Chonnachta, go mbeat sé aici héin ’s agá n-a clánn. Bhaili na Muímhni isteach, ’na mór-shluaighte, agus sén áit ar thosuíodar thiar ag Ceánn Léime, nár fhágadar caora ná bó ná capall ná gabhar nár thomáineadar rómpab, a bhailiú leóthab go Cúndae an Chláir. Bhí go math. Bhí an Flathartach, bhí sé ’na ndia’; agus bhí na Muímhni chó tréan agus nár lig faitíos dób ar feadh trí lá aon chath a thóirt dób. Ach a’ tríú hoíche

Rec. 57. Bhí Muracha na dTua’ pósta an chéad uair ag bean agus bhí aon mhac amháin aici leis nuair a fuair sí bás. Chua sé annsin agus phós sé bean as Cúndae an Chláir, iníon leis an Iarla Rua Ó Catháin. Ach séard a bhí ínnti droch-bhean leis na searabhóntaí. Agus bhí cailleach chearc tigh Mh. na dT., agus d’eiri sí amach lá - iníon an Iarla Rua Ó Catháin - agus leagú í: "Ó, muise," adeir a’ tseanbhean, adeir sí, "brise do mhuiníl chugat!" adeir sí, "mar ní fhacamar mórán gon ádh ó chonnaiceamar thú," adeir sí. "Agus síleann tú," adeir sí, "gur leat héin agus le do chlánn an áit seo," adeir sí, "agus ní h-eadh," adeir sí. "Tá seabhac óg Ó Flatharta," adeir sí, "gá thóigeál thiar i gCuisleán Bhun-Abhann, agá n’úncail," adeir sí, "ag Brian Ó Flatharta," adeir sí, "agus is leis an áit seo ach a dteaga sé i n-íbhne." "Ara, ’shean-bhean," adeir iníon an Iarla Rua Ó Catháin, adeir sí, "más math é an sgéalaí is

"Ó ní féidir go bhfuil sin amhla," adeir mac Uí Conaoltha. "Tá," adeir sé. D’imi sé leis, mac Uí Conaoltha, gan aon ghrím ithe le sé oíche agus sé lá, gan néall a cholla, gan bróga ná stoca ach cosnochtuíthe, gan caipín ar a cheánn, ach taobh le n-a dhrár agus le n-a bháinín, go ndeacha sé go Gaille, agus go ru sé ar a’ bhFaithche Mhóir; agus gur rug sé ar chluais ar cheánn Mhuracha na dTua’ "Ó, nár lice Dia an t-ádh go deó ar a’ bhfear a chath thú!" adeir sé. Bhí saighdiúir ánn ar sentry. "Well, cén [t-údar] bhfuil tú ag easgainí ar a’ saighdiúir a chath an fear sin?" adeir sé. "Ó, nár thóbhair dhó," adeir sé, "an piléar a chuir thairis!" "Well, cathfa," adeir a’ saighdiúir, "go bhfuil tille taobh thiar dhe sin," adeir sé, "rud icínt eile," adeir sé. Ach d’innis sé - mac uí Conaoltha - dhó "Well, ní thóigim ort é, é rá héin," adeir sé. _ _ _ _

"Ó ní féidir go bhfuil sin amhla," adeir mac Uí Conaoltha. "Tá," adeir sé. D’imi sé leis, mac Uí Conaoltha, gan aon ghrím ithe le sé oíche agus sé lá, gan néall a cholla, gan bróga ná stoca ach cosnochtuíthe, gan caipín ar a cheánn, ach taobh le n-a dhrár agus le n-a bháinín, go ndeacha sé go Gaille, agus go ru sé ar a’ bhFaithche Mhóir; agus gur rug sé ar chluais ar cheánn Mhuracha na dTua’ "Ó, nár lice Dia an t-ádh go deó ar a’ bhfear a chath thú!" adeir sé. Bhí saighdiúir ánn ar sentry. "Well, cén [t-údar] bhfuil tú ag easgainí ar a’ saighdiúir a chath an fear sin?" adeir sé. "Ó, nár thóbhair dhó," adeir sé, "an piléar a chuir thairis!" "Well, cathfa," adeir a’ saighdiúir, "go bhfuil tille taobh thiar dhe sin," adeir sé, "rud icínt eile," adeir sé. Ach d’innis sé - mac uí Conaoltha - dhó "Well, ní thóigim ort é, é rá héin," adeir sé.

Ach bhí fear n-a chónuí thiar i mBaile con Aoltha, ag Ceánn Léime, fear go chloinne Con Aoltha, agus bhí dhá bhó bhainne aige; agus ní ru sé i n-ánn an dualgas a chur isteach. Agus sén pionús a bhí le cuir air féasóg coicís a bheith air agus é tharrain le pionsúr an fhiasóg dhe, agus na hingne tharrain gá chosaí agus gá lámha. Ach bhí go math. Bhí sé sé lá agus sé oíche gan néall a cholla ná le grím ithe, le faitíos agus le brise croí faoin bpionús a bhí le chuir air. Ach d’eiri sé amach an mhaidin seo agus chua fear breá ar each thart, agus d’fhiarthui sé dhe a ru aon sgéal nuaidhe aige. "Well, tá," adeir sé, "sgéal nuaidhe á’m," adeir sé, "tá ’cur áthais mhóir ar chuide go na daoine, agus tille daoine," adeir sé, "nach math leób é." "Well, deá-sgéal ó Dhia chugainn," adeir mac Uí Chonaoltha, adeir sé, "céard sin?" adeir sé. "Tá," adeir sé, "ceánn Mhuracha na dTua’," adeir sé, "crochta ar spíce ar a’ bhFaithche Mhóir i nGaille," adeir sé, "an ám seo inniú."

agus chath sé leis agus chuir sé piléar i gcasa na gruaige ánn, gur thóig sé blaosg Mhuracha Ó Fhlatharta. Ach nuair a tháinic sé suas leis an arm d’fhiathrui sé gon chúirleach Sasanach - "Cér sórt fear," adeir sé, "é Muracha Ó Flatharta?" "Tá," adeir a’ Cúirleach, adeir sé, "an fear is breácha san Eúróib." "Well, má tá, tá sé marú anois. "Ó fainic," adeir a’ Cúirleach Sasanach, "ar mharui tú é." "Mharuíos," adeir sé. "Well, ní cheideóinn é," adeir a’ Cúirleach Sas- anach, adeir sé, "ar sheacht gcéad punt," adeir sé, "a bhás." "Well, tá sé marú," adeir sé. Tháinic sé ar ais agus thóig sé seilbh ar a’ gcuisleán, agus b’shin é chuir críochnú le Flathartaigh Each na n-Iúir. _ _ _ _ B’é an dualgas a bhí ag Muracha Ó Flatharta a’ fear a ru dhá bhó aige chathfat sé dhá chéad ime a chur isteach sa mbliain; agus mara ru na ba aige leis an ím a chur isteach chathfat sé an oiread seo éanla a chur isteach ’n-a leaba.

ar arm Shasana san ám sin i nÉirinn fear a dtugann siad Labhrás O Suindel air. Agus tháinic sé go dtóigeat sé cíos a’ rí, agus bhí an cuisleán chó daingean agus bhí sé ar feadh sé seachtainí ’camp- áilte, agus ní ru sé i n-ánn an cuisleán a thóig- eál. Ní ru aon ghunnaí móra aige. Ach bhí an Deire Fômhair a’ tíocht agus bhí an t-arm a’ fáil tínn agus dúirt sé go gcathfat sé an seige a thóigeál agus a dhul ar ais. Agus nuair a bhí sé ag imeacht d’airi Muracha Ó Flaithearta - bu bh’é an cheannphoirt a bhí sa gcuisleán é, ’dtugat siad Muracha na dTua’ air - d’osgail sé an fhuinn- eóg bárr a bhí ar a’ gcuisleán, agus bhreathnui sé amach go bhfeiceat sé cén taobh a bhí an t-arm Sasanach a thóigeál. Ach bhí duine go na saighdiúir Sasanach, bhí sé go dona lé tinneas a’ bhoilg, agus thit sé amach as rankannaí an airm; ach nuair a bhreathnui sé ina thímpull bhreathnui sé ’n-a dia ar a’ gcuisleán agus chonnaic sé cloigeann fir amach thríd a’ bhfuinneóig a’ breathnú. Bhí a bhuscaéd leagthaí le n’ais. Ní dheárna sé ach breith air agus leag sé ar a’ bhfál le n’ais - shín sé amach ar a’ bhfál é le n-ais -

Seanchus faoi na Flathartaigh Rec. 56B. Bhí annseo fadó, aimsir a’ bháinthríon Eilís, n-a báinthríon i Sasana, bhí ceithearnach go Fhlaithbheartach n-a chónuí i n-áit atá trí míle síos ó Uachtar Árd a dtugann siad Each na n-Iúir air, cuis- leán dianta aige ánn. Agus thóig sé tiodal Sasanach, agus faoi cheánn tamaill bhris sé thríd a’ tiodal Sasanach agus chua sé ó chíos a’ rí ’íoc. Well, sén t-uachtarán a bhí

"Á nach bhfuil fhios a’d," adeir sé, "nach bhfuil aon bhó níos goire," adeir sé, "ná a leitheid seo g’áit i gCúig’ Ula’ anois go bhárr aimsir a’ choga." "Mhuise chreidim," adeir sí, "gur in mo chluais [atá sé]." Ach is geárr gur úirt a’ tsean-bhean arís: "cluinim," adeir sí, "géim na bó arís," adeir sí. "Ó, cathfa sé gur as do chéill atá tú," adeir a’ seanfhear, adeir sé. Ach i gceánn tamaill eile - "muise, ceal nach gcluineann tú héin géim na bó anois?" adeir sí. "Muise, by dad," adeir a’ seanfhear, adeir sé, "feicthear dhom go gcluinim," adeir sé. Ach bhí go math. Bhí sé ’teanna leóthab, ach is geárr a’ t-achar go ru an bhó a’ géimneach ar a’ tsráid, agus nuair a bhí d’eiri an seanfhear agus a’ tseanbhean n-a suí. Agus bhí an bhó ar a’ tsráid a loilíoch agus laogh fireann i n-éineacht léithi, agus chath sé i n-éineacht leóthab go dtí trathnóna láirna- mháireach gur lig sé a sgíth - an mádra alla - agus nuair a bhí rinne sé tiosbána muíntiris leóthab, agus d’imi sé agus ní fhacadar é ó shoin.

ag a’ dorus. "Muise, ’choileáinín uasail," adeir a’ seanfhear, adeir sé, "go ’leith, a choileáinín uasail," adeir sé, "go bhfeice mé céard tá ar do chois." Agus tháinic an mádra alla agus shín sé a chos chuige, agus rug a’ seanfhear air agus bhreathnui sé ar a chrúb, agus séard a bhí dealg droighin in a chois. Agus bhain sé amach a’ dealg agus chuir sé caoi air chrúb a’ mhádra alla cho math agus bhí sé i n-ann. Ach d’fhan sé i n-éineacht leis annsin go ceánn achar fada, agus nuair a theigheach a’ seanfhear síos ag iasgach ar a’ gcarraig theigheach a’ mádra alla síos i n-éineacht leis; agus nuair a mharuíot a’ seanfhear breac thugach a’ mádra alla leis suas é go leagat sé i n-áit shábháilte é. Ach bhí mar sin ar feadh trí seachtainí, nó go ru crúb a’ mhádra alla fáighte go math, agus nuair a bhí d’imi sé uathab; agus faoi cheánn trí lá thréis é imeacht bhí an seanfhear agus an tsean-bhean ina gcolla, agus - "Well," adeir a’ tseanbhean, adeir sí, "feicthear dhom go gcluinim géim bó." "Céard tá tú a rá?" adeir a’ seanfhear, adeir sé.

Sgéal Faoi Mhádra Alla Rec. 56a. Bhí annseo fadó, aimsir cogaí mhóra bheith i nÉir- inn, bhí seanfhear agus seanbhean n-a gcónuí i n-aice Cheánn Gúlaim. Agus trathnóna deireannach chonnaiceadar mádra alla a’ teacht un a’ doruis, agus sgánthruíodar le faitíos go marót sé iad. Ach nuair a theánn sé leóthab bhí sé ’siúl ar thrí cosaí, agus níor chuir sé aon ghoth’ oilbhéas air héin, agus shiúil sé isteach

bliain ar a’ mbeirt eile a theacht thríd, mar ní bhfuaireadar mórán de ach a’ beagán. Agus phós an cailín beag agus mac an fheilméara. Chathadar saol súch sách, agus an t-am deireannach a bhí mise a’ caint leóthab bu spóirtiúil an lánúin iad agus bu gruídhiúil. Bhí siad geanúil cóir fial fairsing. Agus dhiún blas a fuair mé uathab ina dhia’ sin ach stocaí bainne reamhair, bróga páipéir. Chath mé leóthab iad. Báthú iad-san agus tháinic mise. Dhiún sgéal ná sguaine fuair mé le sé mhí uathab, agus más bréag annsin é ní mise chúm é, agus más peaca atá ánn Dia gá réiteach. Ach Beannacht dílis Dé agus na h-Eaglaise le h-anam na Marú. Ach gur as Áill na Brún mé héin

abhaile i n-éineacht leóthab, agus shiúil sí go dtí an feilméara agus d’fhiarthui sí gon fheilméara go téard a thiúrat sé gon t-é leigheasfach a mhac. Dúirt a’ feilméara aoin ní gá ru ’gól leis faoi n-a chumhachta, gá mb’fhiú é, go mbrúnnfat sé ar fhear nó ar bhean é bhí i n-ánn é leigheas. "Céard a thiúrhá dhom-sa," adeir a’ cailín beag, adeir sí, "gá leigheasainn héin é?" "Muise tiúrha mé," adeir sé, "ar fiú mé dhuit," adeir sé, "air," adeir sé, "agus é héin mar fhear." "Muise, má fhághaim," adeir sí, "tá mise i n-ánn é leigheas." "Leigheas é," adeir a fear, adeir sé, "agus béidh sé agat," adeir sé, "agus a bhfuil faoi mo chumhacht," adeir sé, "a gól liom." "Dianha sin," adeir a’ cailín beag. Ní dheárna sí ach lâmh a chur ins a’ naipcín, agus an t-rán a thóirt as, agus thug sí dhá chuide gon rán gon fhear a bhí sí héin ag ul a’ pósa, agus chuir sí chaon fhear gon bheirt eile _ _ _ _ _ _ Agus ar a’ bpoinnte boise chuir sí ina bhéal é agus d’ith sé é, d’eiri sé cho math agus bhí sé aríú, agus thóig sé

trí rúinne gon rán ar an ourlár, agus nuair a chath bhuaileadar amach; agus ní dheárna an cailín beag ach a lâmh a chur amach ón bhfraoch agus breith ar na trí rúinne ráin agus é chur i mbínn a naipcín. Agus nuair a chuir cheangail sí é. Bhailíodar leóthab agus nuair a bhaili níor cholla an cailín beag go dtáinic a’ lá geal. Nuair a tháinic an lá geal isteach níor lig an faitíos di eirí. Bhí na triúr fear básuíthe, ach go ru an anáil íonn- tab, ar a’ taltha. Bhí sé i n-ám bricfeásta nuair a d’eiri an cailín beag, agus shiúil sí amach. Agus ní i bhfad nó go bhfaca sí na mrá eile a’ teacht, agus d’fhógair sí go h-íseal agus go hárd orthab go ru na triúr maortha cáillte ins a’ mbráca. Agus d’ínnsi sí dhób go cén bealach ar cuiriú un báis iad. Chua sgéal amach go dtí á n-a muíntir go ru siad básuíthe ins a’ mbráca ar a’ gcroc agus an feilméara - a mhac - annsin, go mbu dh é an máistir orthab é, ní ru mac ná iníon aríú aige ach é, agus é in’ fhear an- bhreá; agus nuair a chuala sé go ru sé básuíthe is beag nár thit a’ t-anam as héin. Gho daoiní gá n-iarra agus tugú abhaile iad, agus bhí an anáil íonntab. Agus tháinic a’ cailín beag í héin

teallach, agus ní dhianfach muid é sin," adeir sí, "gá n-ínnsígheach ceachtar acab aon sgéal; ach go bhruíon agus nár innis aon fhear acab sgéal gon cheánn eile nuair a d’iarradar ’ínnsean tá cead a’inn gach ’a dtogró muid g’fhuil a bhaint astab. Fuair sí meas mhór mhíllteach agus bhain sí trí phláta fola as achaon fhear gon triúr, agus nuair a bhain gho sí ’fuint ráin min-choirce astab. Rec. 55. Nuair bhí an t-arán fuinte chuir sí síos í. Bhí siad a’ bruith agus a’ fuine nó go ru neart cácaí min-choirce dianta acab. Agus nuair a bhí sin dianta acab bhí siad ré le dhul amach. "Ní eireó ceachtar go na fir seo anois," adeir bean a bhí ánn, "go deó na díle arís." "Ní eireó," adeir bean eile. "Ní eireó," adeir a’ tríú bean, adeir sí - bean dui a bhí ánn, "nuair nach bhfuídís trí rúinne gon rán seo, le cuir ina mbéal, agus gá bhfách ní fhanfach blas orthab gár chruthui Dia aríú - bhí siad cho math agus bhí siad aríú; ach go mbeidís cineál lag go ceánnn tam- aill ina dhia’, ach gá mbeach héin thiocaidís as." Agus ar a dhul amach go bhean du a bhí ann chath sí

"agus bhí sí héin go math ’n-a dhia’, míle buíochas le Dia. Rug Muire Mac agus bhí sí héin go math ’n-a dhia’, míle buíochas le Dia. Rug Muire Mac agus bhí sí héin go math n-a dhia’, míle buíochas le Dia. Sin é mo sgéal," adeir sí, "dhom péin agus go mo laoighdín." I gcíonn tamall ina dhia’, d’airi sí torann mór a’ teacht, agus ní i bhfad nó go dtáinic fear agus bean isteach, agus ní i bhfad nó go dtáinic fear agus bean eile isteach, agus ní i bhfad nó go dtáinic fear agus bean eile isteach. Ach sén sgéal é bhí siad a’ teacht isteach ó dhuine go duine go ru maol ar a’ mbráca le ’dtáinic isteach. "Féach a’ bhfuil aon deór glan istigh," adeir bean acab - bean rua a bhí ann - "dhianfadh cáca." Gho siad a’ tóruíocht agus ní ru aon deór uisge ghlan istigh. "Níl aon deór uisge," adeir an bhean sin. "Féach a’ bhfuil aon deór leamhnachta," adeir bean acab, "gan aon uisge." Ní ru aon leamhnacht istigh. "Well, mara b’fhuil," adeir a’ bhean rua, adeir sí, "dianfa mise rud dób. Bainfe mise," adeir sí, "trí phláta fola as achaon fhear," adeir sí, "gá bhfuil ar a’

d’fhaduíodar tine eile iad héin, agus shuíodar síos. Agus nuair a shuí gho fear acab ar thaobh gon teallach agus fear eile ar a’ taobh eile, agus fear eile i lár a’ teall- a. Agus bu dh éard a bhí íonntab triúr maortha agus mach feilméara - bu dh é an máistir é - bhí sé i n-éin- eacht leóthab: g’fhear bhreá óg, agus a’ bheirt fhear eile i n-éineacht leis go na fir oibre ar a bpáigh. I gcíonn tamall gon oíche, "innis sgéal," adeir fear acab leis a’ bhfear eile. "Muise, dhiún sgéal á’m," adeir sé, "agus ní ru sé go mhath ionnam," adeir sé, "ná go cheánn á’m aon sgéal a thóigeál aríú. Innis thú héin sgéal," adeir sé leis a’ bhfear a d’iarr air é. "Muise dhiún sgéal," adeir sé, "a thóig mise aríú," adeir sé, "mé héin. Innis thusa sgéal," adeir sé leis a’ tríú fear. "Muise, gon diún sgéal a thóig mise, mé héin, aríú." Ach sén sgéal é ní ru aon sgéal ag ceachtar acab ná focal, ach thiteadar ’n-a gcolla. Agus nuair a thit bhí an cailín beag ’n-a luighe faoi cheánn a’ laoigh thuas. "Muise, innseó mise sgéal," adeir sí, "dhom péin agus go mo laoighdín. Rug Muire mac," adeir sí,

agus fuair sí róipín beag agus rinne sí bruighdeán de agus chuir sí ar mhuineál an laoigh é. Nuair a chuir cheangail sí ag dorus dúinte an bhráicín é, agus bhain sí gól mhór fhraoigh agus lui sí héin isteach ins a’ bhfraoch, nuair a d’fhadui sí tine. I gcíonn tamall math gon oíche d’airi sí caint a’ teacht un a’ tí. Bhuail faitíos í agus ní rabh fhios aici cé bhí a’ teacht, agus suas léithi agus rith sí i bhfalach faoin bhfraoch ag ceánn a’ laoigh. Ní i bhfad nó go dtáinic triúr fear isteach agus iad fliuch báidhte dríobáilte, le puiteach agus le fliuchán agus le lathach. "Níl aon nduine san áit seo," adeir fear acab, nuair nach bhfaca sé aon bhean istigh. "Níl," adeir fear eile. "Muise, ní fhéataidís a bheith i bhfad ó bhaile," adeir a’ tríú fear, "agus a’ tine atá faduíthe annseo: níl sé i bhfad ó faduighiú í; agus chathfat sé go bhfuil na mrá amuich i n-áit eicíneacht." "Má tá," adúirt a’ fear eile, "is geárr go mbéidh siad isteach." Ach shuíodar síos, agus ní ru aon bhean a’ teacht go ru an tine caithte. Bhí go math. Bhí an t-am gá chatha, agus

le sgata mór ban, agus ghodar abhaile - dúirt na mrá óga go dtiúraidís héin an bainne abhaile uilig an lá seo, agus dúradar leis a’ gcailín beag fanacht sa mbráca go dtiocadh siad héin ar ais, trathnúna. Bhí an lá gá chatha, agus ghodar abhaile agus d’fhan an cailín beag amuich i mbealach (?) a’ bhráca agus na mbeith- íoch. Agus dhúin an lá - tháinic sé doracha le báisteach agus le ceó, agus níor léir g’aoin fhear ná g’aon bhean a’ lá, bhí an lá cho dui sin, ag ceó agus ag báisteach. Bhí go math. Bhí an t-am gá chatha, go ru an lá bun- áite thart, agus ní ru na mrá a tháinic abaile, ní ru siad i n-ánn a dhul amach un a’ bhráca. Agus bhí an-ímrí go deó acab gon chailín beag a d’fhágadar sa mbráca. Ach sén sgéal é bhí an ceó chó mór agus ná ru siad i n-ánn aon bhealach a dhiana, agus gur úradar nach bhféataidís a dhul ánn, férbrí rud a dhianhat sí, go gcathfaidís fanacht ag abaile. D’fhan, go dtáinic an oíche. Agus nuair a tháinic an oíche bhí laoighdín beag le na beithí amuich ar a’ gcroc, agus nuair a bhí an oíche ánn dúirt a’ cailín beag go mbu mhór a’ chuideachta dhi an laogh thóirt isteach i n-éineacht léithi sa mbráca. Agus thug sí isteach é

Sgéal faoi Chailín a bhí ar Buaile Rec. 54B. Sa tseanaimsir annseo i nÉirinn fadó - agus ní an-achar bliantaí ó bhí sé ar bun - sén áit a mbíoch mrá óga Chonamara amuich ar buailte ar a’ sliabh (slíú) tóirt aire go bheithí; agus d’fhanaidís ánn ó mhaidin Dé Luain go dtí san oíche Dé Sathairn, agus thigidís abhaile achuile lá le bainne na mbeithíoch; a’ tóirt aire go na beithí amuich ar a’ gcroc. Bhí go math. Bhí cailín beag an-óg i n-éineacht

Ach leis a’ sgéal a ghiorrú thug a’ stóicín a’ spúnthóigín aníos agus thóig sé an cloigeann, agus leag sé an cloigeann ar cholainn na mrá agus leigheas sé í. Agus nuair a bhí sé leigeasta chua sé amach agus ní fhaca aon nduine ag ul amach é. "Go síos anois," adeir sé, leis a’ nghaba, "agus abair go bhfuil sí leigheasta." Chua sé síos agus dúirt sé go ru an bhean leigheasta; agus fuair sé mála óir agus airgead agus bhí sé a’ diana a bheala’, agus casú an stóicín dó. "Meas tú anois," adeir sé, "a’ dtiúrthá luach péire bróg dom," adeir sé, "as ucht tú a leigean abhaile slán agus a’ méid sin airgead a bheith a’d?" "Ó muise," adeir sé, "tiúra mé dhuit uilig," adeir sé, "an mála, agus tá mála eile chó mór leis," adeir sé, "ina leitheide seo g’áit á’m," adeir sé, "agus mo sheacht míle beannacht. Ach dhiún blas dochtúireacht a dhian- has mise aríst," adeir sé, "go dteighe trí sluaiste an bháis orm." Agus sin é mo sgéal-sa ar a’ ngabha agus ar a chuid dochtúireacht, agus ar a’ bhfear beag.

thíos - bhí tine mhath faoi, agus bhí sé ’fiucha, chuir sé an spúnóg síos agus thug sé aníos a’ cloig- eann. Ní ru an cloigeann ach - ní ru liubar aríú gruaige fágthaí ag an uisge bruithte air. Chath sé síos arís é agus bhí sé a’ measga, agus is geárr arís gur thóig sé aníos é, agus bhí sé ní bu dona ná sin. Deoul cluas ná súil a bhí le feiceál aige air. Thosui sé tochas a mhullach. "Ó, Dia gá réiteach!" adeir sé, "tá an sgreach dianta a’m," adeir sé, "agus crochfar mé!" Buailiú an dorus. "Cé tá annsin?" adeir sé. "Ó, do stóicín héin atá ánn," adeir a’ glór, "agus leig suas mé." D’osgail sé an dorus. "Céad míle fáilte rót," adeir sé. "Dúirt mise leat," adeir a’ stóicín, "go gcuirfinn i n-aiféala thú agus crochfar anois thú. "Meas tú anois," adeir sé, "gá gcastaí dhom thú agus í seo a bheith leigheasta," adeir sé, "taobh amuich, ’dtiúrhá cuide gon airgead dom?" "Ó, gach a bhfuil a’ gól liom," adeir sé, "thiúrhainn duit é as ucht mé leigean abhaile slán."

"Cuirfe mise i n’aiféala thú," adeir a’ stóicín. Bhí sé a’ diana a bheala’ go dtí an bád, agus bhí sé ag ul ar a’ mbád go díreach nuair a tháinic sgéal as Alabain chuige go ru ínion rí Alabain sa tinneas céanna a ru iníon rí Shasana, agus má bhí sé i n-ánn aon mhath a dhiana a dhul ánn. Mar sin héin dúirt sé leis héin go ngohat sé ánn. _ _ _ "Agus tá mé siúráilte," adeir sé, "go bhfuil a’ cheird anois á’m." Seo ar siúl é go dtáinic sé go h-Alabain, go dtí rí Alabain, agus chua sé isteach. Agus chua sé siar sa seómra. Thosui sé a’ ciceáil dochtúirí aniar, ’gá gcuir ar mhullach a gcínn aniar thríd a’ dorus. "A phaca deoul!" adeir sé, "gogaí síos as seo! Tá sibh sgatha math ánn," adeir sé, "agus gan aon mhath dianta aguí." Rec. 54. Ach ar a’ mbealach a’ tíocht dó, go dtí Rí Alban, fuair sé spúnthóg, tuairim’s cho mór le spúnthóg bheadh ag ith’ uibheachaí, agus chuir sé ina phóca í. Agus siar leis sa seomra nuair a tháinic sé isteach. Chua sé anúnn agus tharrain sé an sgian as a phóca agus bhain sé an cloigeann ón dúid gon chréatúr a bhí a’ fháil bháis. Chuir sé síos a’ pota agus nuair a bhí sé a’ fiucha chath sé an cloigeann síos ánn. Ní mórán achair a bhí sé

an cloigeann ar a’ gcolainn. D’eiri iníon a’ rí suas ina bean cho breá agus bhí sí aríú. "Imeó mise anois," adeir sé, "agus glaoí aníos ar a’ rí agus abair go bhfuil a iníon leigheasta, agus tioca mé rút," adeir sé, "ina leithide seo g’áit." Bhuail sé an dorus agus dúirt sé leis a’ rí a dhul aníos. "Tá an bhean seo leigheasta," adeir sé. Tháinic a’ rí aníos agus chonnaic sé a iníon n-a suí sa gcathaoir, agus achaon racht go gháire aici, agus í an- bhródúil as í bheith tóigthí as a’ tinneas." "Gach a bhfuil sé i n-ánn iúmpar anois," adeir sí, "g’airgead, cuir i mála é agus tóir dó é, agus is math atá sé saothruíth’ aige. Aon ghrím ní íosfainn go brách," adeir sí, "marach é sin a thíocht thart." Líonú suas mála óir agus airgead dó agus bhuail sé ar a dhruím é; agus bhí sé a’ diana an bheala’ go dteagat sé go dtí an bád le thíocht treasna go Blá Cliath. Cé casfaí dhó ach an stóicín. "Bu cheart duit anois," adeir a’ stóicín, "luach péire bróg a thóirt dom-sa." "Ní thiúrhad," adeir sé, "ná leithphínn. Mé héin a shaothrui é."

a dhul amach thríd a’ bhfuinneóig, idir a bheó agus a mharú agus rith. Ach dúrú leis ag a’ dorus: "ní dochar a’ bith dhuit aon nduine atá annseo - do stóicín héin atá ánn," adeir a’ glór aníos thríd a’ dorus leis. D’osgail sé an dorus agus tháinic a’ stóicín aníos, agus ní fhaca aon nduine é ach a’ gabha. Nár thug mé cúirle hana dhuit gan a leithide seo go chleas a dhiana," adeir sé. "Ná rabh ’fhios a’d go math nach ru tú i n-ánn a dhiana gan mo chûna-sa. Ach má leigheasim-se anois í," adeir sé, "céard a thiúrhá dhom?" "Gach a bhfuíghinn héin," adeir sé, "férbrí céard é, thiúrhainn duit é." "Well, is mór a lán é sin - ghehe tú chúig chéad punt," adeir a’ stóicín leis, "ach má leigheasaim-se í ’dtiúra tú leath an airgead dom?" "Tiúrhad." Bhí go math. Tharrain sé spúnóg bheag aníos as a phóca agus leag sé sa bpota é. Agus nuair a bhí sé measgthaí aige thug sé aníos a’ spúnóg aníos agus thóig sé aníos a’ cloigeann, ina ghruaig agus ina súile agus na fiacla agus a’ t-éadan céanna a bhí ar a’ gcloigeann ag ul síos bhí sé air ag a’ stóicín ag ul aníos. Chua sé anúnn agus leag sé

seómra lán le dochtúirí. D’ordui sé síos iad. Dúr- adar nach ngohach. Chuir a’ rí sgéala iad a dhul anuas agus a dhul anuas go tebann. Bhí sí seo in achar an an- ama agus gan fhios an a thíocht nó imeacht di. Tharrain sé stumpa go sgian mhath fhada as a phóca agus chua sé anúnn, agus chua sé ag obair; agus thóig sé sgatha sul a ru an cloigeann geárrtha aige dhi. Agus bhí an pota thíos a’ fiucha aige agus chath sé síos an cloigeann sa bpota agus thosui sé a mheasga. Is geárr gur thóig sé aníos a’ cloigeann agus níor aithni súil ná béal air. "Ó, Dia gá réiteach!" adeir sé, "tá coir mo chroch- tá dianta á’m. Ach cathfa mé síos arís thú," adeir sé, "b’fhéidir go dtiocá in do chóir héin." Chath sé an cloigeann síos arís, agus is geárr gur thóig sé é, agus ní fhaca sé súil ná fiacail ná rud a’ bith air, ná aon ribe gruaige, ach a’ bhlaosg lúm. Chuir sé síos aríst é, agus thosui sé a’ tochas a mhullach agus a’ fuarchaoineachán. Is geárr gur buailiú an dorus. "Gogaí síos as sin," adeir sé, "níl math a’ bith dianta á’m-sa fós." Agus sén ceapa a bhí aige go mb’fhéidir go bhféatat sé

job arís choíchin," adeir sé. "Ghehe tú do shaidhbhreas anois," adeir sé, "agus ní theastuíonn aon lá gaibhneacht arís go brách uait." D’imi an fear beag, agus ní fhaca aon nduine ag imeacht é, agus tháinic sé seo anuas. "Tá t’iníon leigheasta," adeir sé, le fear a’ tighe. Chua fear a’ tí suas agus bhí sí n-a suí ar chathaoir agus ní ru spala brún urthe ach oiread is bhí sí an chéad lá aríú. Fuair sé céad punt as ucht í leigheas agus chua sé abhaile. Seachtain ina dhia’ chuala sé go ru iníon rí Shasana tugthaí suas gon bhás. Ná ru an t-ádh air, níor thóig sé an chúirle ón bhfear beag, agus seo ar siúl é agus níor stop sé agus níor mhór-chónuí sé go ndeacha sé go Sasana. Tháinic sé ag a’ ngeata agus fiathruighiú cé bhí annsin. "Dochtúir as Éirinn mé," adeir sé, "agus níl aon nduine faoin domhan," adeir sé, "férbrí galra bheadh air," adeir sé, "nach bhfuil mé i n-ánn é leigheas." "Níl aon dochtúir i nÉirinn," adúradar, "cho math leis na dochtúirí atá annseo agus níl siad i n-ann aon mhath a dhiana, ní h-é amháin thusa gá dhiana." Chua an sgéal isteach go dtí an rí, agus dúirt a’ rí é leigean isteach. Ligiú isteach é, agus suas leis sa seómra, agus bhí an

mrá sgéal amach. "Pérbrí cén sórt fear é héin," adeir sé, "b’fhéidir nach mbeadh fhios cé air a mbeadh a’ t-ádh: tá sé chó math é leigean isteach." Ligiú isteach é. Agus bhí an oiread druíocht ag a’ bhfear beag agus nach facthas chor a’ bith é. Chua siad siar sa seómra, an bheirt acab, agus ghlan a’ gabha anuas gach a ru go dhochtúirí ánn, ach é héin agus a’ fear beag agus a’ bhean a bhí go dona. Chua an fear beag anúnn agus tharran sé sáimhín beag aníos as a phóca, agus bhain sé an cloigeann di, agus dúirt sé leis a’ ngabha a dhul síos agus boicéad uisge thóirt aníos chaige. Chua. Agus fiath- ruighiú gon ghabha cén ghrotha bhí gon uisge aige. "Cuma dhíobh," adeir sé. Tháinic sé aníos agus cuireadar a’ buicéad síos ar thine a bhí sa seómra, agus chua an fear beag a’ casa chloigeann na mrá síos ánn, agus d’fhág sé tuairim is uair thíos ánn é. Agus thug sé aníos arís é agus chua sé anúnn agus leag sé an cloigeann ar a’ gcolainn, agus d’eirí sí suas chomh math agus bhí sí aríú. "Go síos anois," adeir sé leis a’ ngabha, "agus abair go bhfuil sí leigheasta a’d, agus ní fheicfe tú aon afarc orm-sa níos mú. Ach tá mé a’ tóirt cúirle dhuit," adeir sé, "ar a bhfaca tú aríú," adeir sé, "ná ar a bhfeicfe tú choíchin, fainic a’ ngohá a’ diana a leithide go

"Ó tá," adeir sé, "ach ní ru aon neart á’m air." "Bhí baruil á’m," adeir sé, "go ndianhá é." Mar sin héin chua sé ag obair. "’mBeitheá sásta anois," adeir sé, "gá dtugainn aníos iad mar bhíodar hana?" "Ó bheinn," adeir a’ gabha. Thug siad aníos iad sa gcruth agus sa gcolainn a bhíodar chul á ndeachadar sa tine. Agus thug sé leis abhaile iad. Tháinic an fear beag go dtig é arís agus dúirt sé leis go ru iníon oighre dúithí go dona, "agus má thagann tú i n-éineacht liom," adeir sé, "tá mé ag ul gá leigheas, agus ní fheicfe aon nduine thú; agus gach a bhfuíghe mise g’airgead," adeir sé, "tiúra mé dhuit é. Ach tiúra mé cúirle dhuit annsin," adeir sé, "gan a leitheid a dhiana arís go brách," adeir sé. "Béidh do shaidhbhreas a’d," adeir sé, "agus ní theastó uait aon bhlas gaibhneacht a dhiana arís choíchin." D’imi siad leóthab go dtáinic siad isteach sa teach, agus bhí dochtúirí as cíonn a chéile ánn agus iad ag iarra a bheith gá leigheas seo agus ní ru aon mhath le diana dhi. Ach bhuail an gabha an geata agus dúirt sé a leigean isteach, go mbu dochtúir é héin. Dúrú leis nach rú aon ghrath isteach aige, go ru neart dochtúirí annseo agus go ru sé a’ cínnt orthab aon mhath a dhiana dhi. Chuir athair na

aon bhean amháin a dhiana gon bheirt." Thug sé leis isteach iad agus chath sé isteach i dtine ghual iad, agus thosui sé ’séide, agus ’s geárr go ru siad tairníthe amach aige i mbean chó breá a chonnaic aoin fhear aríú, agus d’imi sé leis, é héin agus í héin. "Ní gaisge a’ bith dhom a bheith cho math leat anois," adeir a’ gabha. "Tá mo bhean-sa agus mo mháthair i n-árach a chéile chuile lá, agus nach bhfuil sé cho math dhom péin an cleas a dhiana a rinne an fear beag." Ghlaoí sé anois orthab agus thug sé isteach sa gceárta iad, agus bhí sé in’ fhear an-láidir. Gan mhíle buíochas dób chuir sé an dá chréatúr isteach sa ngríosach go ndeárna sé luaithreamán díobh. Thosui sé a’ carta aguas a’ tór- uíocht agus ní bhfuair sé ach cuide dhá gcuid crámhannaí agus iad dóighte sa tine. "Ochóno go deó!" adeir sé, "tá sgreach dianta á’m," adeir sé, "tá mo bhean agus mo mháthair dóighte bruithte á’m," adeir sé, "agus tá mé gan bean gan máthair anois." Ní ru an focal as a bhéal nuair a tháinic an fear beag go dtig é arís. "Tá rud as bealach dianta arís a’d," adeir sé.

nó go ru an tine maol dearg; agus chua sé a’ carta leis a’ teanachair, agus ní bhfuair sé ach cupla cráimh loraga a bhí fanta gan dógh; agus thosui sé ’tochas a mhullach. Is geárr go dtáinic a’ bheirt bhan arís agus beirt bhan i n-éineacht leis. "Tá mísg dianta a’d," adeir sé leis a’ ngabha. "Ó, tá," adeir a’ gabha, "ach tusa is cionntaí." "Ní mé ná chor a’ bith," adeir sé, "ní ru aon ghrath a’d ag ul ag aithris orm." Ach chua sé isteach - an fear beag - agus chuir sé an tean- achair síos sa tine, agus thosui sé a’ carta agus thug sé aníos na crámhannaí; agus chua sé amach agus shocrui sé suas ar a’ ngiorrán bán arís iad. Bhí an giorrán bán annsin cho math agus bhí sí aríú, agus na cróithí agus na cosa urthe. Agus dúirt sé leis a’ ngabha go ru sé ag iarra iasacht na ceártan aríst air. "Tiúrhad," adeir a’ gaba, "ach cén ghroth atá a’d di? Rec. 53. "Ínnseó mé sin duit," adeir sé. "Tá mo mháthair agus mo shean-mháthair annseou, agus aobh ná éisteacht níl orthab, ach a’ pléasga agus a’ buala agus a’ marú a chéile chuile lá, agus ní réiteóch Samhain ná Beáltain idir iad. Agus séard a dhianhas mé

gabha; "ní dheárna mé aon chrú capaill aríú. Ní dhianaim mórán gaibhneacht ach go mbím a’ deasú céachtaí." "A’ dtiúrthá iasacht na ceártan dhom péin," adeir a’ fear beag, "agus cuirfe mé na croithí urthe?" "Tiúrhad," adeir sé. As cûir a dhá shúl tharrain sé sámh aníos as a phóca. Bhain sé na cosa anuas ó na glúna dhi, thug sé leis na cosa isteach, agus d’fhadui sé síos tine ghuail agus thosui sé ’séide na mboilg nó go ceánn sgatha; agus tharrain sé aníos na ceithre cosa arís, agus bhí na ceithre crú orthab. Thug sé amach nó chosa agus chuir sé na cosa ar a’ gcapall arís, agus seo ar siúl é. "Mhuise mh’anam," adeir a’ gabha, "go bhfuil mise le fada," adeir sé, "ag obair le sean-ghiorrán mór bán atá á’m péin," adeir sé, "agus nach bhfuil crú a’ bith urthe; ach ó tá an cheird anois á’m," adeir sé, "nach mbeidh sí i bhfad amhla." D’imi leis agus fuair sé grím urthe, agus fuair se cûna, is dóichí, ’leag í. Agus thug sé leis sámh agus bhain sé na cosa anuas ó na glúna dhi. Chuir sé síos tine ghuail agus chur sé síos na cosa sa tine, agus thosui sé a’ séide

Gabha an tSeirc (?){1} R. 52B. Bhí fear thíos i Luímreach agus gabha a bhí ánn. Ní dheárna sé aon ghaibhneacht aríú ach go mbíot sé a’ deasú céachtaí. Lá tháinic fear beag go dtí é ar dhruím capaill. Tháinic sé anuas gon chapall go dorus na ceártan. "Tá sé cho math dhuit," adeir sé, "cheithre cínn go chroithí a dhiana agus iad a chur ar a’ gcapall." "Sin rud nach bhfuil mé i n-ánn a dhiana," adeir a’ {1} Féach nóta ar lch. 422: "Domhnall Spideóg" (ainm eile a thug an sgéalaí ar ’Ghabha an tSeirc’)

d’iarradar aríú ar S. nó go bhfuair sé bás. Níor lig an náire dhób. Beannacht Dé le h-anam na marú. Sin é mo sgéal-sa. Ar ndú, dhiún blas a fuair mé uathab a’ teacht abhaile ach aon ghloine amháin pórtair. Níor bh’é go leór é. ------- "Domhnall Spideóg" (ainm eile a thug an sgéalaí ar ’Ghabha an tSeirc’){1} {1} Ag tagairt don chéad scéal eile

mo rogha geáll," adeir a’ tríú bean, "nach leigfe siad orthab héin go deó a ru muid chor a’ bith ánn." Bhuail na trí bhean abhaile, agus nuair a bhuail, bean an fhir bu saidhbhre, gho sí isteach go dtí á n-a fear héin, agus nuair a gho ní ru aoin fhear faoin domhan bu múinte ná gruídhiúla ná bu síbhíalta ná é, agus ní fhaca sé aon bhlas as bealach aríú. Gho an dara bean, í héin, agus deoul blas a chonnaic a fear héin ga dhiana aríú aici. Agus a’ tríú bean dhiún blas a dúirt a fear héin léithi. Ach sén sgéal é níor leig a’ náire gon fhear labhairt leis a’ mbean mar gheáll ar a’ gcaoi a bhí orthab héin; agus níor leig an náire gon bhean labhairt leis a’ bhfear. Ach d’fhanadar mar sin go deó na díle arís. Agus bhí an t-airgead le n-íoc ag S. - trí chéad punt, agus nuair a bhí an t-am gá chatha bhí S. - bhí an t-airgead dianta suas aige agus é in’ íntinn an t-airgead íoc; agus lá breá chonnaic sé an triúr daoiní uaisle a’ siúl a’ tsráid, agus nuair a chonnaic bhí siad ceathrú míle uaidh, agus chonnaic S. agus bhaineadar as ’sna cos-in-áirde le uafás go dtiocat sé un cainte chor a’ bith leóthab. Ach dhiún pínn ná sgilling ná feoirling

an tríú fear; agus d’aithni na triúr ban ag ul amach iad, agus nuair a d’aithni deoul focal a d’fhan ag na mrá. Deoul peictiúir a’ bith a bhí annsin aige. D’fhan na mrá annsin tamall ina ndia’, agus d’aith- níodar na fir. Agus nuair a gho na triúr ban amach go dteighidís abhaile - "Dia gá réiteach!" adeir bean acab, "go té an chuma a ngoha mise abhaile go dtí m’fhear héin?" "Tuige?" adeir bean eile acab. "Ara, ’dheouil," adeir sí, "nach ru m’fhear a’ breathú orm," adeir sí, "orm péin is ar S.?" "M’anam," adeir a’ bhean eile, "nach ngoha mise abhaile ach an oiread, go ru m’fhear héin a’ breathú orm-sa agus S. i ngrím ionnam péin." "Teighidís a dtí a’ deoul!" adeir a’ tríú bean, "má tá tada acab-san le casa linne féatamuide a chasa leóthab-san an cleas a bhí dianta leób héin ag bean S., agus ma chasann siad-san linne faoi Sh. casfa muide leóthab go ru siad héin ina gcraiceann mar rugú ar a’ taltha iad, ina seasa le balla ag bean Sh. Agus annsin má labhruíonn siad labharfa muide leothab agus náireó muid iad. Ach cuirfe mise

dhiana, dian é gan marach, sa gcaoi nach bfuíghe fear ná bean locht go deó air." "Á, ní dhianfa sin. Torum an pionsúr beag atá annsin," adeir sé. Fuair. Rug sé ar a’ bpionsúr, agus thóig sé suas iad, agus leag sé an pionsúr orthab. "Ó, dheouil!" adeir sí, "ná bain an méid sin de nó míllfe tú é." "Ó m’anam," adeir sé, "go gcathfa mé." "Á, ’nois," adeir sí, "thréis a bhfuair mise g’ánthró ó mhaidin," adeir sí, "ag iarra chaoi a chur orthab sin," adeir sí, "tá dúil a’d-sa," adeir sí, "mí-shlacht a chur orthab," adeir sí, "agus nach bhfuil fhios a’d," adeir sí, "nach mbéidh siad ’n-a gcéata corpara," adeir sí, "má baintear tada dhíob." "Á, dheouil," adeir sé, "fan go bhfá mé an pionsúr beag mar sin," adeir sé, "sé is deise," adeir sé, "a gohas dó." Fuair sé an pionsúr beag agus - seadh, a maisge! nuair a gho sé go dtí an pionsúr beag, go bfhát sé an pionsúr beag, le sgánnra, nuair a leig sé uaidh iad, á, dheouil! rith fear acab amach. Rith an fear eile ina dhia’, agus rith

"Ó m’anam go gcathfa mé éisteacht leothab," adeir S. "Cén márach fheiceanns tú orthab," adeir an bhean. "Ó, tá mar seo is mar siúd," adeir sé, "ró-fhada acab," adeir sé, "agus dar fia’," adeir sé, "cathfa muid píosa a bhaint de." "Ó, ’dheouil," adeir a’ bhean, adeir sí, "ná míll an peictiúir breá!" "Ó, stop!" adeir sé, "nach gcrocfaí muid mar gheáll air." "Mh’anam nach millfe," adeir sí, "rud a’ bith a rinne mise, "mh’anam nach bhfuil tusa gul gá mhille." "Ó, muise mh’anam go gcathfad píosa a bhaint de," adeir sé. "’Dheouil!" adeir sí, "míllfe tú uilig iad! Ná lag lámh orthab!" "Ó, stop!" adeir sé, "nach bhfuighinn crochta mé héin is tú héin. Níl rudaí mar sin ceart le feiceál chor a’ bith." "Á well anois," adeir sí, "rud a’ bith a rinne mise rinne mé ceart é, agus ní dheacha mise gá dhiana gan é dhiana ceart; agua aoin ní go deó bheas tusa

sa, agus ná bac thusa leóthab." "Ó, le faitíos go mbeadh márach a’ bith orthab," adeir S., adeir sé, "is math liom breathú orthab," adeir sé, "shul á dtuga mé uaim iad. Las coinneal dom," adeir sé. "Ná bac le coínnle," adeir sí. "tá an deoul a’ cur cathú ort." "Níl," adeir sé, "is math liom iad fheiceál ceart." Fríothú coinneal dó, agus nuair a bhreathnui sé orthab choinnic sé annsin iad, agus é a’ breathú orthab agus iad a’ breathú air, agus iad n-a dtrí ndeouil annsin ’n-a seasa le balla; agus ar ndú, a gcroí agus a n-anam ag ul amach thar a mbéal le faitíos agus le eágla agus le náire. Chua S. ar a n-aghaidh, agus na triúr ban istigh, agus bhreathui sé orthab. "Muise deoul trí pheictiúir a rinne mise aríú chó breá leóthab," adeir sé, "ach tá aon mhárach amháin orthab." "Nár stada an deoul leat," adeir a’ bhean, "go mille tú héin iad "Mh’anam nach míllfead," adeir sé, "ach tá aon mhárach amháin orthab," adeir sé, "nach dtaithníonn sé liom." "Éist leothab anois," adeir a bhean

"Ó, ná bac le peictiúir," adeir a bhean, adeir sí, "anois anocht," adeir sí. "Ó, ar ndó," adeir sé, "d’ordui a leithidí seo," adeir sé, "go dhaoiní móra dhom," adeir sé, "trí pheictiúir a dhiana, agus a’ ndeárna tusa aon pheictiúir?" "Ó muise rinne mé trí pheictiúir," adeir sí. "Seachain nach ndeárna tú ceart iad," adeir S. Rec. 52. "Thug mé sórt diana," adeir sí, "ar thrí pheict- iúir." "Seachain anois," adeir sé, "ar fhága tú aon mhárach orthab." "Muise gon deoul márach," adeir sí, "cheap mé héin." "Cathfa mé iad fheiceál," adeir S. "Ná bac leothab anois," adeir sí, "tá siad dianta ceart, agus éist thusa leothab." "Well," adeir sé, "le faitíos nach ndianfá ceart iad ina dhia’ sin," adeir sé, "bu mhath liom iad a fheiceál," - agus a’ triúr ban istigh. "Torum coinneal," adeir sé, "go mbreathnuí mé orthab." "Nach ndeirim leat," adeir sí, "éisteacht leothab agus iad fhágáil mar tá siad. Tá siad diantaí ceart á’m-

agus choinni sé an bhean ná ru istigh fós istigh i n-éineacht leis, agus nuair a choinni ní ru ánn ach go ru siad taobh amuich gon dorus nuair a chuir sé lámh faoi n-a muineál sin. "Anois," adeir fear acab, "bhfeiceann tú do bhean héin?" "Anois," adeir a’ fear eile, "bhfeiceann tú do bhean héin?" "Ó, ’dheouil!" adeir sé, "seachain a’ gcluinfeat sé sib! agus ná bíoch gig a’inn!" Ach deoul ceachtar acab a labhair níos mó. Nuair a bhí, níor bh’fhada go dtáinic bean S. agus a’ dá bhean isteach agus gur shuíodar síos, agus gur chathadar férbrí rud a bhí sa mbuidéal. Nuair a chath bhí siad tamall math gon oíche a’ caint; agus is beag bídeach ná ru a gcosa lúbaíthe faoi n-a triúr daoiní uaisle ’n-a seasa le balla, agus níor thada iad ach strumpuíthe leis a’ bhfuacht agus a dhá súil gul amach ar a gceánn, a’ breathnú uathab le uathbhás agus le ímrí, go ru an t-anam cáillte acab. Nuair a bhí tamall deas córá dianta acab agus píosa gon óiche caithte - "muise," adeir sé, go chaoin-chórá, leis a’ mbean, "a’ ndeárna tusa aon pheictiúir inniú?" adeir sé.

isteach." Agus chuir sé an bhean a choinni sé istigh roimhe sin agus bean an fhir bu bhoichte amach, agus choinni sé an bhean láir istigh, mar déará. Agus nuair a choinni bhaili siad leóthab agus dhúin sé an dorus, agus rinne sé píosa spraoí leis a’ mbean sin. "’Bhfeiceann tú do bhean anois?" adeir a’ fear a ru sé le n-a bhean héin roimhe sin. "’Dheouil!" adeir sé sin, "stop!" Ach an fear nár deárú tada ar a bhean fós - "ó, is mór an náire dhíob," adeir sé, "’breathnú ar Sh." adeir sé, "ar a’ gcaoi a bhfuil sé." "Á," adeir a’ fear seo, adeir sé, "stop!" adeir sé, "ná bíoch aon fhocal a’d!" Ach níor bh’fhada nó go dtáiniceadar isteach. Nuair a tháinic ní ru aon bhlas aríú ánn; nó go ru píosa mór thart gon oíche, agus nuair a bhí - i gcíonn tamall math - d’fhiarthui S. dhi a ru a leitheid eile seo go stuf istigh aici. "Muise, mh’anam nach bhfuil," adeir sí, "go bhfuil an iomarca ar iarra uait." "Tá sé cho math dhuit," adeir sé, "a dhul amach agus é fháil." Agus chuir sé an dá bhean a bhí istigh roimhe sin amach

adeir sé, "agus píosa seanachus ar a’ saol; agus tá sé an-dona. ’Bhfuil a leitheid seo g’ól istigh a’d?" adeir S. le n-a bhean. "Mh’anam nach bhfuil," adeir sí. "Well, teiri thú héin agus beirt go na mrá seo amach," adeir S., "agus tugaí isteach buidéal, agus fanfa bean an fhir is saidhbhre istigh i n-éineacht liom go dtige sibh ar ais." Chua agus nuair a chua dhúin S. an dorus; agus diún blas a bhí ánn ach go ru a dhá gcos taobh amu’ gon dorus nuair a thosui S.; chuir sé a lámh faoi mhuineál bean an fhir bu saidhbhre bhí i Sasana [Blá Cliath a deireas an sgéaluí amannta], agus thosui sé a diana spraoí léithi; ach sén sgéal é bhí sé thar a bheith n-a spraoí ar báll. "A dheouil," adeir fear acab, "a’ bhfeiceann tú do bhean?" "A dheouil," adeir fear eile, "a’ bhfeiceann tú do bhean?" "Stopaí," adeir a’ fear eile, "seachain a’ gcloisfeadh sé sibh." Bhí go math, nó go dtáiniceadar isteach. Nuair a tháinic ní ru blas aríú ánn. Nuair a tháinic chathadar a buidéal, agus nuair a bhí an buidéal sin caithte agus píosa gon oíche caithte, ’bhfuil a leitheid eile seo go stuf istigh a’d? adeir S. le n-a bean. "Níl," adeir sí. "Tá sé cho math dhuit a dhul amach," adeir sé, "agus é thóirt

Bhuail a’ bheirt bhan i n-éineacht léithi agus í héin. Shiúil- eadar go dtáinic siad ag teach a’ tríú fear bu saidhbhre bhí i Sasana, agus nuair a tháinic d’fhiarthui sí cé ru an máistir, agus dúirt an bhean sin nach bhfaca sí héin aon afarc air ó leath-uair thréis a h-ocht a chlog, go ru a fear héin imíthe. "Tá sé cho math dhuit héin a theacht mar sin," adeir sí. "Tiocad," adeir sí. Bhuail na triúr ban an triúr fear bu saidhbhre bhí i Sasana i n-éineacht le bean Sh. go dtáinic siad isteach ag S., agus nuair a tháinic bhí S. a’ léighiú pháipéir nuaidheacht rómpab, agus d’eiri sé ina sheasa agus chraith sé lâmh le chaon bhean acab agus chuir sé céad míle fáilte rómpab. An triúr fear ’n-a dtrí staidhce i n-a seasa le balla, mar rugú iad as a gcoinne, agus níor aithni na mrá na fir agus d’aithni na fir go math na mrá. Bhí go math. Bhí suipéar ag S. agus ag na triúr mrá uaisle, agus nuair a bhí, "muise, by dad," adeir S., "tá an-bhrón orm," adeir sé, "agus mé an-doilíosach," adeir sé, "faoi nach bhfuil na trí dhuine uasal i n-éineacht liom," adeir sé, "píosa gon oíche go mbeadh píosa siamsa a’inn,"

"By dad," adeir sí, "d’fhága sé seo ag leath-uair tar éis a sé, agus ní fhaca mise aon afarc air ó shoin agus níl fhios á’m cá’il sé" "Sén áit a dtáinic mise," adeir sí, "gá iarra, mar dúirt Mr. O S. leis dhul ag a’ teach píosa gon oíche go mbeadh píosa córá aige leis, sé sin ó d’fhan sé sa mbaile, agus dúirt sé liom a rá leat héin mara mbeach t’fhear sa mbaile, theacht go dtí é, i n-éineacht leis píosa gon oíche." "Gohad," adeir bean an fhir bu saidhbhre. "Dianfa sin," adeir sí. Bhuaileadar leóthab, nó go dtáiniceadar ag teach an dara fear bu saidhbhre i Londun. Agus nuair a tháinic bheannui sí isteach agus chuir bean an fhir sin céad míle fáilte roimh bhean Mhr. Ó S. Nuair a chuir: "cá’il," adeir sí, "fear a’ tí?" "Níl sé ag baile," adeir sí. "Well, gá iarra a tháinic mise: chuir S. gá iarra mé." "Níl sé ag baile," adeir sí, "ó leathuair thréis a seacht a chlog anocht. D’imi sé agus ní fhaca mise aon afarc air ó shoin." "Tá sé cho math dhuit-se a theacht i n-éineacht liom mar sin nuair nach bhfuil sé héin ag baile," adeir bean Sh. "Gohad," adeir sí.

a’ tríú fear liom go dtiocat sé héin ag a’ naoi a chlog, nó go gcathat siad píosa gon oíche a chuideachta dhuit agus a caint leat, nuair bhéinn héin as baile." "Muise, dhiún duine ná deóruíoch a chonnaic mise a’ teacht isteach a’ dorus," adeir sí, "ó d’fhága tú héin a’ teach seo." "An-dona," adeir sé, "muise, anois," adeir sé, "go bhruíon," adeir sé, "agus go ru an bád imíthe uaim, tá sé chomh math duit," adeir sé, "a dhul iad - a’ triúr fear sin, agus a rá leothab," adeir sé, "a theacht annseo, go mbeidh suipéar agam-sa agus acab héin agus píosa oíche a’ córá; agus mara b’fhuil siad héin ag baile tóir a dtriúr ban leat." "Dianfa sin," adeir sí. "Dian deifir anois," adeir sé. Agus rug sé héin ar leabhar, agus amach leis a’ mbean agus bhuail sí seál faoi n-a mullach, agus as go brách léithi an bóthar. Ní dheárna sí aon chónuí ná aon staidéar go deó go dtáinic sí ag teach an fhir bu saidhbhre acab. "Go mbeannuí Dia annseo," adeir sí. "Go mbeannuí Dia agus Muire dhuit," adeir a bhean sin. "Cá’il fear a’ tí?"

Bhí go math agus ní ru go holc. D’osgail sí an dorus agus cé thioc- ach isteach ach Mr. Ó S. ag a’ deich a chlog; agus a’ triúr ’n-a seasa le balla agus iad a’ breathú uathab agus a gcosaí a’ lúba fúthab le ru g’ánró orthab agus iad a’ cratha leis a’ bhfuacht - strumpuíthe. Nuair a tháinic S. isteach bhreathui sé san áit a ru na peictiúir ’n-a dtrí ndeoul iad ’n-a seasa le balla. Bhreathui sé orthab. "Seadh," adeir sí, "tá tú ánn." "Táim," adeir sé. "Shíl mé," adeir sí, "go ndeacha tú gon Fhrainnc." "Ní dheachas," adeir sé, "bhí an bád imíthe rôm. Agus bhí mé," adeir sé, "ag a’ triúr fear gho un baisde lé mo thriúr páiste," adeir sé, "agus fuair mé céad púnt ó chaoin fhear acab, agus tá mé níos mó ná buíoch dhíobh, agus ceal nach dtáinic aoin fhear acab annseo anocht." "Dhiún duine ná deóruíoch - fear, gasúr ná páiste ná bean," adeir sí, "a tháinic go dtí mise anocht, ach mar fheiceas tú mé - liom péin." "An-dona," adeir sé, "muise, gheáll achaon fhear acab," adeir sé, "go dtiocat sé píosa gon oíche a chuideacha dhuit. Dúirt fear acab go dtiocat sé ag a seacht a chlog, agus dúirt a’ dara fear liom go dtiocat sé ag a h-ocht a chlog, agus dúirt

go deó, a’ píleál agus a’ catha dhe, go ndeacha sé go phramp isteach ins a’ leaba; agus an-bhród air ar ’fheous agus bhí dianta aige. Bhí go math. Dhiún blas a bhí ánn aríú ach go ru sé ar chúl a chínn ins a’ leaba nuair a bhuail an tríú fear bu saidhbhre a bhí i Londun, bhuail sé héin a’ dorus. "Ó, dheouil!" adeir sé, "seod é Mr. Ó S. agus goide a dhianas mé?" adeir sé. "Ara, ’chlaidhre na bhfear!" adeir sí, "go anuas! agus dian deifir." Tháinic, agus é mar rugú é agus mar tháinic sé ar a’ saol seo. "A’ bhfeiceann tú an peictiúir mór sin tháll?" adeir sí, "- i n-aice le na pictiúir bheaga. Seas le n-ais sin," adeir sí, "agus na corrui," adeir sí, "agus ná tarrain t’anáil." Rec. 51. "Dian deifir agus go anuas agus seas annseo ’bhfus le h-ais an dá pheictiúr mhóra sin atá dianta annseo a’inn." D’eiri sé go léim agus anuas leis, agus cho tréan i n-Éirinn agus b’fhéidir leis é sheas sé suas le taobh an dá fhear eile, gan snátha ach mar rugú ar a’ taltha é. D’aithin achaon fhear acab a’ fear eile agus níor labhair aoin fhear acab.

na bpeictiúir agus a chúl a chur leis a’ mballa, agus gan cor a chur de ná ’anáil a tharraint. Tháinic sé anuas agus sheas sé suas le h-ais na bpeictiúir bheag eile, agus gan snáth air ach mar rugú é, agus a chúl leis a’ mballa. Agus gho sí go dtí an dorus agus d’osgail sí an dorus, agus cé thiocach isteach ach an dara fear bu saidhbhre a bhí i Lundan. "Céad míle fáilte rút," adeir sí. "Tá Mr. O S.," adeir sí, "imíthe gon Fhrainnc," adeir sí, "a’ ceannacht stáin," adeir sí, "agus béidh oíche chúmpóirteach á’m-sa agus a’d-sa," - agus an fear is saidhbhre a bhí i Sasana ina sheasa leis a’ mballa ag éisteacht leóthab. "Ó, nach ru sé ag a’ teach á’m," adeir sé, "agus nár úirt sé liom," adeir sé, "a theacht ag a h-ocht a chlog a chuideachta dhuit píosa gon oíche. Dúirt mé leis go dtiocainn, agus d’iarr sé iasacht céad punt orm agus thug mé dhó é." "Is math a rinne tú sin," adeir sí, "mar beidh an t-an-oíche á’m-sa agus a’d-sa." Bhí fear a’ bhalla ag éisteacht agus bhí sí a’ coinneál cainte leis a’ dara fear nó go ru sé i bhfoisgeacht chúig nóiméad gon naoi a chlog. Nuair a bhí, "tá sé chomh math dhuit-se," adeir sí, "a bheith ag ul suas a cholla, agus béidh mise suas ’do dhia." Suas leis agus shílfeá nach mbéarat sé ar a’ leaba

iúla ná bheas anocht a’d," adeir sí, "i n-éineacht liom-sa go lá." Bhí sí a’ coinneál cainte leis aríú aríú, nó go ru an t-am gá chatha, agus í ag obair leis a’ bplúir i gcónuí ar a’ méis, nó go ru sé i bhfoisgeacht chúig nóiméad gon h-ocht. "Tá sé chó math dhuit," adeir sí, "bheith ag ul suas," adeir sí, "sa seómra, agus bheith ag ul a cholla, agus beidh mise," adeir sí, "réidh glan le dhul suas i n-éineacht leat faoi cheánn ceathrú uaire." Suas leis cho tréan agus b’fhéidir leis é, agus cuthach air. Agus thosui sé a’ catha dhe nó nár fhága sé snáth gár chruthui Dia aríú air héin, gur chath sé é héin isteach ins a’ leaba. Agus ní ru ánn ach go ru sé sínte ins a’ leaba go díreach glan nuair a buailiú an dorus. "Ó, a dheouil!" adeir sí, "seod é, is dóichí, S." adeir sí, "agus eiri suas," adeir sí, "agus go ’nuas annseo." D’eiri sé go léim agus é mar tháinic sé ar a’ saol seo, agus nuair a tháinic sé anuas - "cé ngoha mé?" adeir sé. Bhí peictiúir bheaga go leor dianta ag S. tháll ar thaobh a’ bhalla, agus dúirt sí leis seasa suas le h-ais

mé go dtí an mháistireás píosa gon oíche a chuid- eachta dhi," adeir sé. Nuair a chua sé amach: "sin trí iarra mhath," adeir S. Gho sé go leath-taobh nó go ru an t-am thuas. Nuair a bhí b’fhada leis an Sasanach go dtigeach an seacht a chlog, go dteigheat sé a chuideachta go bhean S. Go díreach glan shiúil sé leis agus nuair a bhí sé a’ buala an seacht go díreach tháinic sé is- teach go dtí bean S., agus mias phlúir aici agus í ’diana cáca. Agus rapáil sé ag a’ dorus, agus d’fhiarthui sí cé bhí annsin, agus dúirt sé go mbu dh é héin. D’osgail sí an dorus agus leig sí isteach é. "Céad míle fáilte rût," adeir sí, "Tá S. goite gon Fhrainnc anocht," adeir sí, "ag iarra stáin," adeir sí, "agus béidh oíche chúmpóirteach agat-sa agus agam-sa." "Ó, bhí sé ag a’ teach a’m," adeir a’ Sasanach, "agus dúirt sé liom a theacht ag a’ seacht a chlog a chuideachta dhuit, agus dúirt mé leis go ngohainn. Agus d’iarr sé iasacht céad punt orm agus thug mé dhó é agus tuige nach dtiúrainn." "Béidh ’shliocht ort," adeir bean S., "ní ru aon oíche a’d aríú hana níos spóirtiúla ná níos géim-

píosa gon oíche a’ chuideachta gá bhean agus bheith ag a’ teach aige ag a h-ocht a chlog; agus go ru sé cho math dhó céad púnt a thóirt dó go dtigeat sé ar ais agus go dtugat sé dhó aríst é. "Tiúra mise sin duit," adeir an Sasanach mór seo, "agus céad míle fáilte, agus tuige nach dtiúrainn; agus béidh mé suas ins an áit a bhfuil do bhean ag an t-ocht a chlog." Gho S. amach. "Sin dhá iarra mhath," adeir S. Nuair a chua, shiúil sé díreach go dtáinic sé ag a’ tríú fear bu saidhbhre a bhí i Sasana, agus nuair a tháinic chuir a’ fear sin céad míle fáilte roimh Mhr. O S., agus nuair a chuir, dúirt S. leis go ru sé héin ag ul gon Fhrainc ag iarra stáin agus go ru sé cho math dho a dhul go dtí á n-a bhean, agus a bheith ag a’ mbean ag a’ naoi a chlog, le píosa gon oíche a chatha i n-éineacht léithi, a chuideachta dhi, ó bhí sé héin a’ fágáil a’ bhaile. "Agus tá sé chó math dhuit," adeir sé, "céad punt a thóirt dom ar iasacht go bhféada mé thú íoc." "Tiúra mise sin duit," adeir an Sasanach, "agus céad míle fáilte, agus tuige nach dtiúrainn, agus goha

nó go dtáinic sé tigh an fhir bu saidhbhre a bhí i Sasana; agus nuair a tháinic bhí chó math le dhá fhear déag buachaillí siopa aige sin istigh i siopa mór míllteach a bhí aige, agus tháinic sé go dtí S. agus chraith sé lâmh le S. agus chuir sé céad míle fáilte roimhe. "Sén áit a dtáinic mé go dtí thú," adeir S., "tá mé ag ul gon Fhrainc ag iarra stáin agus tá mé ’rá leat-sa a dhul tamall gon oíche a chuideachta go mo bhean, agus bí istigh ag a’ seacht a chlog, píosa gon oíche, le í ’cuir na h-oíche thairsti. Agus tá sé chó math dhuit céad punt a thóirt dom nó go n-íoca mé thú." "Á, tiúra mise sin duit," adeir a’ duine uasal, "agus céad míle fáilte, agus tuige nach dtiúrainn, agus goha mé ’chuideachta go do bhean, píosa gon oíche." Ní dheárna sé ach lámh a chuir isteach agus céad punt a thóirt go S. Gho S. amach. "Sin iarra mhath," adeir S. Shiúil sé agus gho sé go dtí an dara fear bu saidhbhre a bhí i Londun, agus nuair a chua bhí sé sin istigh ar chúl an chountair ina shiopa breá, agus chuir sé céad míle fáilte roimh S. Nuair a chuir dúirt S. leis go ru sé ag ul gon Fhrainnc ag iarra stáin agus go ru sé chó math dhó a dhul

Rec. 50. "Bean mhath," adeir S. "Bhfuil fhios a’d-sa," adeir sí, "go céard a dhian- fas tú anois? Teiri go dtí an fear is saidhbhre i Sasana, agus abair leis go bhfuil tú ag ul gon Fhrainc ag iarra stáin agus é theacht píosa gon oíche i n-éineacht liom-sa, ’theacht ag a’ seacht a chlog san oíche i n-éineacht liom, ’chuideacht liom píosa gon oíche, agus iarr iasacht céad punt air agus cuirfe mé geáll leat go bhfuighe tú é. Nuair a ghohas tú go dtí é sin, teiri go dtí an dara fear agus abair leis go bhfuil tú ag ul gon Fhrainc ag iarra stáin, agus é theacht ag a h-ocht a chlog i n-éineacht liom píosa gon oíche, agus iarr iasacht céad punt air agus cuirfe mé geáll go bhfuighe tú é. Nuair a ghehas tú é sin teiri go dtí an tríú fear agus abair leis go bhfuil tú ’gul gon Fhrainnc anocht ag iarra stáin agus é theacht aníos píosa gon oíche a chuideachta dhom-sa ag a naoi a chlog, agus iarr iasacht céad punt air agus cuirfe mé geáll go bhfuíghe tú é. Agus bí thú héin isteach ag a’ deich a chlog, agus fág a’ chuid eile idir mise agus iad hein." Bhí go math agus ní ru go holc. "Iarra mhath," adeir S. D’imi S. leis luath go math trathnúna, agus shiúil sé leis

an tríú fear bu saidhbhre bhí i Sasana ’chuir un baisde leis a’ tríú mac, ’riocht is go mbeadh na trí charas críosd acab is feárr agus bu saidhbhre bheadh i Sasana, agus go mbeadh fabhar acab leóthab. Bhí go math. Chua. Agus bhí S. an-bhocht, agus buailiú suas é gan suipéar na h-oíche ná ’bhricfeásta le h-aghaidh an lae. Tháinic sé isteach trathnûna agus ní ru aon bhlas go bhárr a’ lae aige, agus ní ru aon bhlas sa teach acab le catha ná le n-ithe ná le n-ól. "An-dona," adeir S., adeir sé, "tá mé amuich ó mhaidin," adeir sé, "agus níl an oiread a’m," adeir sé, "saothruíthe agus ’bhfuínn mo shuipéar air." "Muise, mh’anam," adeir an bhean, adeir sí, "gá mbeitheá-sa in t’fhear mhath mar bu mhath liom-sa go mbeadh, gur geárr go mbeadh neart a’d." "Bean mhath," adeir S., adeir sé, "b’fhéidir go dtigim péin rudaí." "Well, férbrí rud a dhianas," adeir sí, "tigim-se é." "Céard seo?" adeir S. "Tá," adeir sí. "Níl aon ní faoin domhan a b’fheárr dhuit," adeir sí, "le chaon fhear," adeir sí, "go na daoiní uaisle gho un baisde le mo chlánn-sa ná iad a bheith oíche i n-éineacht liom péin, gach aoin fhear acab.

gur mheáll Shaughnessy leis í. Nuair a d’imi sí le S. annsin dúirt sí gá bhfách a’ muíntir grím urthe nach n-íosach sí aon ghrím go brách agus go mar- oidís S. "Imeó mise," adeir sí. "Níl aon ní," adeir S. "níos feárr dhúinn ná bailiú uainn as an áit uilig agus dhul anúnn go Sasana." Agus bhí siad an-bhocht - ní ru airgead ná ór ag ceachtar acab. Ach chuadar go Sasana, agus nuair a chua fuaireadar seomra beag - thóigeadar é - agus ghodar ánn ’n-a gcônuí. Bhí go math. Bhí an t-am gá chatha, nó go ru mac óg ag bean Sh., agus nuair a bhí, oíche gá dtáinic S. isteach agus an bhean ar a’ leaba, bhí siad a’ diana a n-íntinn suas. "Níl aon ní sa domhan," adeir S., adeir sé, "is feárr dhúinn ná an fear is saidhbhre i Sasana ’chur un baistí leis a’ bpáiste atá a’inn anocht." "Níl," adeir a bhean, adeir sí, "is math an iarra í." Faoi cheánn blian’ eile ón lá sin bhí mac eile ag bean Sh. Agus dúradar ná ru aon ní a b’fheárr dhób ná an dara fear bu saidhbhre a bhí i Sasana ’chuir un baiste leis a’ mac. Agus bliain ón lá sin bhí mac eile acab agus dúradar ná ru aon ní ní b’fheárr dhób ná

Mr. Shaughnessy Rec. 49B. Tincéar a bhí annseo fadó agus bu dh é an t-ainm a bhí air Mr. Ó Shaughnessy - níl aon dochar dhúinn a’ méid sin a rá, - agus bhí sé ag imeacht thart le n-a cheird ’fud na hÉireann. Ach bhí sé ’siúl agus a’ síor-imeacht ar fud na hÉireann, ag ul ó áit go háit agus ó chúndae go cúndae nó gur casú [dhó] an bhean bu bhreácha a bhí ’n Éirinn, g’iníon duine uasail, agus dhiún blas

Bhí an tsochraoid tamall math imíthe an uair seo, agus bhain sé as chó tréan agus bhí sé i n-ánn nó go dteag- at sé suas leótha. Is geárr gur bhreathnui duine acab ina dhia’ agus chonnaic sé an fear dú a’ teacht, agus ar ndú cheap sé gur b’é an deoul héin a bhí ann. D’fhógair sé sin ar a’ gcuid eile go ru rud uathbhásach icínt a’ teacht ’n-a ndia. Is geárr gur thosui duine a’ rith; ach ar báll níor fhan ach an ceathar a bhí ag iúmpar an chuirp. Agus d’fhuagair Seán orthab sin seasa nó go n-iúmpruíot sé héin an corp, a chûna dhób. Ach nuair a chonnaiceadar sin é ’teanna leóthab sén nús ar chathadar a’ chonthra uathab agus ritheadar héin. Agus leis an iarra a fuair a chonra faoin mbóthar, d’eiri Seán a bhí istigh sa gconra amach aisti, agus ní ru aon bhlas air ach an oiread is bhí sé aríú. Tháinic an dá Sheán abhaile, an Seán a bhí sa gconra agus a’ Seán a bhí ag ul ag a’ shochraoide. Ach sí bean Sheáin a cailliú, ’sí fuair a’ duais, mar cheap- adar go mb’í b’fheárr a d’imir beart agus iallach chuir ar a fear bás fháil agus gan blas a’ bith air. Sin é mo sgéal-sa. Beannacht Dé le h-anam na marú agus thar slán a’ sean-bhuachaill.

go ru Seán básuíthe, agus chruinni na comharsannaí isteach agus cuiriú as cíonn cláir é. Agus ar maidin lárna- mháireach tóigiú amach é le dhul un na roilice go gcuirfí é. Bhí Seán a’ bhaile láir, an uair seo bhí sé héin ag obair, agus chua an bhean amach i siopa agus cheannui sí buidéal uisge beatha, agus chuir sí stuf air a chuirfeadh colla air, agus thug sí go Sheán le n-ól é. Nuair a fuair sí titíthe é leis an ól chua sí agus fuair sí súigh agus chuile shórt nó go ndathat sí dubh é. Agus nuair a bhí sé sin dianta aici chua sí go dtí é agus thosui sí gá dhúiseacht. Dhúisí Seán agus d’fhiarthui sé céard a bhí suas. "Ó, is beag an náire atá ort," adeir sí, "tá do chûirse anois," adeir sí, "Seán a’ Bhaile Thiar ag uil un na roilice ag uil gá chur, agus nár chórtha dhuit-se a bheith ag a shochraoide ná bheith sínte siar annsin. "Ó, más mar sin é," adeir sé, "tá sé cho math dhom eirí, ach cá’il mo chultha Dûna’?" "Ó, nach bhfeiceann tú," adeir sí, "go bhfuil do chultha Dhûna ort. Féach," adeir sí, "do chultha dhu cheana ort." Bhreathnui sé air héin agus nuair a chonnaic sé dú air héin níor fhan sé le níos mû, ach amach leis a’ dorus.

héin le Seán. Bhí go math, an oíche lárnamháireach shocruíodar amach go ngohach bean Sheáin a’ Bhaile Thiar ag obair. San oíche nuair a tháinic sé isteach ó n-a chuid oibre shuí sé síos ag a’ mbourd ag ul ag ithe a shuipéir, agus d’fhiarthui a bhean de a’ ru sé ag aireachtáil aon donacht. "Nílim," adeir sé. "Muise, feicthear dhom," adeir sí, "go bhful tú a’ breathnú go h-an-dona." "Ó, níl aon bhlas orm," adeir sé. "Ó, tá," adeir sí; "tá rud icínt ort. ’Feárr dhuit a dhul siar agus síne ar a’ leaba." Chua sé siar agus shín sé ar a’ leaba, agus ní mór- án achair a bhí sé annsin nuair a tháinic sí go dtí é. "Ó, tá tú i bhfad níos dona anois," adeir sí, "ná mar bhí tú ar dtús." "Ní feicthear dhom péin," adeir sé, "go bhfuil aon bhlas orm." "Tá ímrí á’m dhuit, muis," adeir sí. Ach leis a’ sgéal bhí sí a’ cuir an oiread druíocht air agus go dtáinic an oiread faitíos air Seán agus go dtáinic lagar air agus cháill sé an mothú; agus sén sgéal é bhí sé mar a bheat sé cáillte. Chuir sí sgéal amach annsin

"Well, ní h-eadh," adeir sé sin. D’imi leis agus chua sé go dtí an chéad cheánn eile, agus bu bh’é an sgéal céanna é Rec. 49a "Más mar sin é," adeir Seán, "níl fhios agam céard a dhianfas mé." D’imi leis agus níor stad sé aríú nó go dtáinic sé abhaile. "Muise," adeir sé leis héin, "más mé Seán aithneó an giorrán bán mé, agus mara mé ní aithneó." Gho sé sa ngarraí, san áit a ru an giorr- án bán, agus d’fhiarthui sé gon ghiorrán bán: "an mé Seán," adeir sé, "nó an bráthair?" Ní dheárna an giorrán bán ach a thíocht agus bhuail sí gon dá chois deire é agus is beag nár bhris sí a chuid easnachaí. Ní dheárna Seán ach eirí agus chua sé i ndia’ an ghiorr- án bán le méid feirg’ a bhí air, agus chua an giorrán bán go léim amach san abhainn agus báthú í. Nuair bhí an méid sin dianta tháinic Seán isteach agus sin é an uair a dúirt a bhean leis go mbu bh’é Seán a bhí ánn, agus chath sé dhe anuas a chultha agus chua sé a cholla. Ar maidin lárnamháireach chua bean Sheáin go dtí an dá bhean eile agus d’innsí sí dhób léir mar bhí dianta aici

Nuair a bhí sé amach sa meán-oíche dhúisi Seán. D’eiri sé ina sheasa agus bhreathnui sé air héin. Chonnaic sé cultha an bhráthair air. "Muise," adeir sé, "níl fios agam céard a chuir sa gcultha seo mé, nó níl fhios agam," adeir sé, "ar bráthair atá ionnam, nó ’r mé Seán a’ Bhaile Thoir. Ach ní mórán achair," adeir sé, "go mbeidh fios agam air." Agus ní dheárna sé ach imeacht leis, agus ní dheárna sé stad ná cónuí go dtáinic sé go dtí an mhainistir arís. Bhuail sé an dorus agus tháinic fear amach go dtí é, agus d’fhiar- -thui sé cá ru sé ag ul. "Ó, is bráthair mé," adeir sé, "agus tá mé ag ul a’ teacht isteach sa mainistir." "Más eadh," adeir sé sin, "ní leis a’ mainistir seo thú. B’fhéidir gur leis a’ gcéad cheánn eile is goire dhuit thú." D’imi Sean leis agus d’imi sé go dtí an mhainistir eile bu goire dhó. Bhuail sé an dorus agus tháinic fear go dtí é. D’fhiarthui sé céard a bhí uaidh. "Bráthair mé," adeir sé, "agus déarfainn," adeir sé, "gur leis a’ mainistir seo mé."

icínt a thóirt dóib." "Níl aon locht air," adeir Seán. An oíche chéanna, d’imíodar leóthab, agus thug bean Sheán, thug sí léithi mioscán math ime a bhí aici mar bhrúnntanas gon bhráthair. D’imi leóthab agus níor stadadar aríú nó go ndeachadar isteach ins a’ mainistir. Thugadar a’ brúnntanas go na bráithre agus ghlacadar sin buíochas leóthab. Ar a’ mbealach amach thríd a’ halla chonnaic bean Sheáin cultha le duine go na bráthair crochta suas ar a’ mballa. Thug sí léithi an chultha. Agus ar a’ mbealach abhaile bí buidéal aici a ru braon uisge beatha ánn, agus chuir sí stuf ar a’ bhfuisge a chuirfeadh colla ar an t-é d’ólfadh é. Thug sí go Sheán é, le misneach a thóirt dó un a’ bhóthair, agus sén sgéal é ní ru ánn ach go ru sé ólta ag Seán nuair a thosui tuirse a’ teacht air. Is geárr a bhí goite aige nuair a dúirt sé go mbu mhath leis sgíth a bheith aige. Shuíodar síos i leath-taobh a’ bhóthair agus ní mórán achair go ru Seán tití ina cholla. Nuair a fuair a bhean ina cholla é bhain sí dhe anuas a chuid éada’ héin agus chuir sí suas air cultha an bhráthair. D’imí sí héin annsin agus d’fhága sí mar sin é

fear a bhí ina chônuí ar a’ gceánn thiar gon bhaile tugú Seán a’ bhaile thiar air; an fear a bhí ina chônuí ar a’ gceann thoir gon bhaile tugú Seán a’ bhaile thoir air; agus an fear a bhí n-a chônuí i lár a’ bhaile tugú Seán a’ bhaile láir air. Agus sin é an bealach annsin a rudar ainmníthe: Seán a’ Bhaile Thoir, Seán a’ Bhaile Thiar, agus Seán a’ Bhaile Láir. Bhí an triúr pósta agus bhíoch na mrá go minic i n-éineacht, agus annsin chuireadar geáll le chéile lá, cé acab bean a b’fheárr a d’ímreóch beart ar a fear héin agus a dhianfach amadán de, agus an t-é a b’fheárr acab d’oibreóch go mbeadh duais le fáil aige. Bhí go math. Shocruíodar ar bhean Sheáin a’ Bhaile Thoir a dhul ag obair ar dtús. Chua sí sin ag obair agus seod é an bealach a ndeacha sí ag obair: Oíche a ru sí héin agus a fear istigh i n-éineacht dúirt sí mar seo leis: "Muise, tá mainistir annsin thiar a bhfuil go leór bráthair ánn agus tá chuile dhuine go na cûirseannaí ag ul le brúnntanas chucab. Tugann cuid acab fataí chucab, cuid acab coirce, cuid acab ím agus bainne agus uibheachaí; agus níor thug muide tada fós dóib. Agus nár bh’fheárr dhúinn a dhuil agus brúnn- tanas

An Triúr Seán Rec. 48c. Bhí triúr fear ánn fadó agus bhíodar ina gcónuí istigh i n-aon bhaile amháin, agus bu bh’é an t-ainm agus a’ sloinne céanna a bhí ar achaon nduine acab, sé sin Seán Ó Sé. Annsin nuair a bhíoch na comharsannaí a’ caint orthab, ó thárla go mb’aon ainm amháin a bhí ar achaon nduine acab níor bh’fhéidir diana amach cé acab Seán a bheadh i gceist; ach bhaisteadar héin annsin iad agus thugadar mar ainmneachaí orthab, an

Ó thús go dtí deiriú a’ tsínnsir." Bhí siad a’ fáil bhais thar a chéile agus ní ru sé i n-ánn iad a leigheas, agus bu dh é a mbeadh uaidh gá mbeadh i Sasana agus i nÉirinn acab cáillte an poínnte sin. Sin a ru go shuím aige íonntab.

úsáide fáighte acab ná ru na dochtúirí i n-ánn aon mhath a dhiana dhób, agus bhí siad a’ fáil bháis thar a chéile. Chua Éireannach thart ánn agus shílfeá le breathnú air go mbu cosúil le amadán é. Agus dúirt sé le cuid acab: "tá dícéille orraí," adeir sé, "a’ géille go dhochtúirí, agus níl duine aríú aguí," adeir sé, "gá bhfuil a’ fáil bháis nach bhfuil mise i n-ánn a leigheas," adeir sé, "le rais chainte atá á’m." "Ó muise, go gcuire Dia an t-ádh ort!" adúr- adar, "agus má tá tú i n-ánn muid a leigheas tóig as seo muid." "Leigheasfad," adeir sé, "má thugann chuile dhuine aguí," adeir sé, "a ndéarha mé an chaint dó leath-chróinn dom "Tiúrha," adúradar, "agus cróinn." Ar ndú thosuíodar a’ taosga airgid air, agus iad a’ fáil bháis thar a chéile; agus rinne sé héin a’ píosa cainte seo: "Nach math a’ chuid airgead," adeir sé, "a fuair mise ón tSasanach As ucht a leanú a chaoine, Agus bail na codach sin ar a’ gcuid eile aguí

Rec. 48B. Bhí soitheach Sasanach uair ar chósta Chorca’, agus tháinic sé in’ aimsir gharú agus in’ aimsir mhór, agus brisiú í agus cuiriú isteach ar thrá í atá ó dheas go Chorca a dtugann siad Trá Lí air. Ach maruighiú agus báthú i n-éineacht iad, ach d’fhan cuid acab dí-bheó agus tháinic siad brath-a-thír isteach i mbárr na trá. Bhí dochtúirí ’tíocht ánn a’ freastal orthab agus má bhí héin bhí an sgánnra goite thríothab chó mór agus an oiread droch-

"Ó, tá sé sguabaíthe! Ta trí phriachán ina thún." Nuair a chuala Seán go ru na trí cínn ánn, d’eiri sé. "Ná ru deá-rath orraí!" adeir sé, "gá bhfanainn uair a’ chluig ánn," adeir sé, "bheadh ceánn is fich’ acab ánn"

"Innis," adeir sí. "Well," adeir sé, "chúig mhóiméad," adeir sé, "shul ár ghlaoí tú orm bhí an láidhe faoi m’ucht á’m, agus d’airi mé seourthán a’ tíocht i mo dhia’, agus céard a thárla," adeir sé, "ach priachán a chua suas i mo thún!" Bhuail sí ’dhá bos faoi chéile agus thosui sí a’ caoine chó h-árd i nÉirinn agus bhí ina ceánn. Agus is geárr go dtáinic bean isteach agus d’fhiar- thui sí céard a bhí ar Sheán. "Ó, tá Seán ré!" adeir sí, "ach chuir sé chuile ailic orm-sa gan ínnsean céard a bhí air." "Ní ínnseó mise g’aon nduine go brách é," adeir sí sin, "ach innis dom héin é." Chua sí i gcogar agus d’innis sí dhi é, agus dúirt sí: "tá a dhóthain air." "Céard tá air?" "Gho dhá phriachán ina thún." Chua sí amach agus casú an bhean eile dhi agus d’fhiarthui sí céard a bhí ar a’ bhfear seo istigh. "Tá sé ré!" adeir sí. "Céard tá air?"

ach níl tú héin ag ul a’ fáil aon sgéal air." Rec. 48a. "Och!" adeir sí, "innis go beó dhom é go dteighe mé ag iarra an dochtúr." "Ní dhianfach dochtúirí na creich aithrí aon mhath dhom," adeir sé. "Tá rud - galthra uathbhásach icínt ort," adeir sí. "Tá mo dhóthain orm," adeir sé, "ghehe mé bás siúráilte." "Ó, Dia dhá réiteach!" adeir sí. "Innis dom céard tá ort." "Ní ínnseód," adeir sé, "ná g’aon bhean go brách." "Agus tuige," adeir sí. "Gá n-ínnsighinn dhuit," adeir sé, "cén galra atá orm is geárr go mbeadh ’fhios ag chuile dhuine é." "Mo lámh is m’fhocal duit, a Sheáin," adeir sí, "nach gcluinfe aon nduine i mo dhia’ go brách é mara gcluine an dochtúir héin." "Má tá tú gá ghealla sin dom," adeir sé, "ínnseó mé dhuit é."

Rec. 47B. Bhí fear eile fadó ánn agus sén t-ainm a bhí air Seán, is bhí sé pósta. Chua sé lá amach sa ngarraí, agus nuair a bhí a bhricfeásta réidh sheas a bhean amach agus ghlaoí sí air. "Go isteach," adeir sí, "tá do bhricfeásta ré." Tháinic sé isteach agus chua sé siar sa seómra agus shín sé ar a’ leaba. Chua sí siar ina dhia’ agus í sgánruithe. "Céard tá ort, a Sheáin?" adeir sí. "Cuma dhuit-se," adeir sé, "céard tá orm,

nach arú inné a báthú i bpoull é; agus bhain mé dhá ghalún bainne," adeir sé, "go do mháthair inniú - an bhó adharcach." "As do chiall atá tú!" "Ní h-eadh ná chor a’ bith," adeir sé. "Well," adeir sé, "innis a’ sgéal mar bhí sé." D’innis sé an sgéal thríd síos agus thríd suas agus ’sé chaoi ar ghlac sé truaí dhó. Bhí Peadar in’ fhear chó saidhbhir agus gur b’éard a rinne sé fios a chur air héin agus ar a bhean, agus d’fhág sé i n-aon teach leis héin go brách iad. Sin é deiriú mo sgéil ar Pheadar Tarú agus ar fhear Shasana agus ar chléireach a’ tsagairt

annsin," adeir sé, "nach forusda aitint ort." "Céard tá a’ tíocht ort?" adeir a’ fear sin leis, "nó ar as do chiall atá tú?" "Ní h-eadh ná chor a’ bith," adeir sé. "’Breá nach chugam-sa tháinic tú i dtosach ’s a cháill mé g’airgead leat." "Níor cháill tú airgead a’ bith liom-sa," adeir sé sin. "Cháilleas," adeir sé, "ar a’ gcéad iarra fiche punt, agus thug mé deich bpunt fhichead arís," adeir sé, "gon chléireach le h-aghaidh leabhartha, agus tá tú a rá anois," adeir sé, "nár cháill mé pínn a’ bith leat, agus nuair atá tú feólumta anois," adeir sé, "cén cleas atá dúil a’d a dhiana liom? Mise," adeir sé, "t’athair, nó is ionann a’ cás, agus tá do mháthair beó fós," adeir sé, "freisin." "Níl m’athair ná mo mháthair beó," adeir sé sin. "Análl as Sasana a tháinic mise tá dhá lá ó shoin," adeir sé, "agus tá m’athair curtha," adeir sé, "le naoi mblianna. Tá mo mháthair curtha," adeir sé, "le dhá bhliain déag." "Thug tú do dhearg-éach!" adeir sé. "Nach ón tarú breac," adeir sé, "a tháinic tú," adeir sé, "agus

"Ó, is cuma dhuit," adeir sé, "ach bu mhath liom é fheiceál." Chua sé sin isteach le sgéala, agus chua teachtaire go bárr a’ tighe go dtí Peadar Tarú, san áit a ru sé ina cholla - agus bárr ar a’ dathúlacht, fear rua a bhí ánn. "Tá fear annsin amuich," adúirt a’ teachtaire, "go do thóruíocht." "Cén sórt fear é héin?" adeir Peadar "Tá sé roínt sean," adeir a’ teachtaire. "Go síos," adeir sé, "agus abair leis nach n-eireó mise go ceánn dhá uair fós, is é fanacht annsin." Chua an teachtaire síos leis a’ sgéala. "Well," adeir a’ feilméara, "ní bhéidh mise a’ fanacht leis," adeir sé. "Goha mé go bhfeice mé," adeir sé, "mo mhac. Nó is ionann a’ cás," adeir sé, "is mé cháill leis," adeir sé, "agus a rinne fear de. Agus más sin é an sgéal anois," adeir sé, "creidim nach maith leis mé fheiceál chor a’ bith." Isteach leis agus suas leis a’ staighre, agus níor stop sé go ndeacha sé isteach sa seómra a ru an fear seo ina cholla ánn. "Ó muise grá mo chroí do chloigeann rua istigh

"Cén sgéal é héin?" adeir sí. "Sén áit a bhfuil Peter," adeir sé, "agus é pósta agus siopa curtha suas aige istigh i gcouirnéal a’ bhaile mhóir." "Ó ní féidir," adeir sí. "Ó," adeir sé, "tá sé le feiceál annseo ar a’ bpáipéar, agus níl sé ach dhá lá ó tháinic sé ánn." Agus bhí fear ar an ainm céanna teagthaí análl as Sasana agus é goite gcónuí i gcol(bh)a a’ bhaile mhóir, agus sén t-ainm a bhí air héin, go tráthúil, Peadar Tarú. "Tá sé i gcouirnéal a’ bhaile mhóir," adeir a’ feilméara, "agus ní stopfa mé amáireach go dteighe mé cho fada leis." Go moch láirnamháireach shiúil sé leis agus níor stop sé agus níor mhór-chónuí sé go dtáinic sé isteach un a’ bhaile mhóir, agus tháinic sé ag a’ ngeata, san áit a ru sé seo, agus bhí ’ainm crochta as cíonn a’ doruis. "Dar fia’," adeir sé, "seo é Peadar ar chuma ’r bith, siúráilte." Tháinic geatóir go dtig é agus d’fhiarthui an geatóir de cé ru sé ag ul. "Tá mé ag iarra," adeir sé, "an fear atá annsin fheiceál." "Agus cé ghroth atá a’d de?" adeir a’ geatóir.

sé leis a thíocht abhaile, agus dúirt Peadar leis," adeir sé, "go ru sé i n-ánn a bhealach a dhiana abhaile, agus níor casú dhom-sa é," adeir sé, "agus is dóichí gur amú a chua sé." "Níl aon neart air," adeir a’ bhean, "dona go leór." Bhíodar an-bhrónach go deó annsin, go dtí lá chua an feilméara un a’ bhaile mhóir, ag iarra tae agus siúcra agus tobac. Agus chua sé isteach i siopa agus meadhuighiú dó iad, agus rug fear a’ tsiopa ar phíosa go pháipéar nuaíocht agus chas sé ar na h-earraí dhó é, agus cheangail sé ruadhóg air. Agus chuir sé faoi n’asgail é go dtáinic sé abhaile. Nuair bhí an tae ag ul síos san oíche d’osgail an bhean a’ páipéar agus thug sí amach an tae agus a’ siúcra. Agus bhí an feilméara é héin ’n-a sgoláire, agus rug sé ar a’ bpáipéar agus chua sé gá léighiú. Chuir sé ’shain-reacht go gháire as. "Tá sgéal ghéimiúil eicínt sa bpáipéar," adeir a’ bhean, "go bhfuil tú a’ gáirí faoi." "Well tá," adeir sé, "sgéal ánn," adeir sé. "Sén sgéal is feárr liom é chuala mé ríú."

a’ gcléireach. "Níl blas le diana á’m-sa go Pheadar," adeir sé, "ach a ndeárna mé dhó," adeir sé, "agus níor leig mise Peadar uaim," adeir sé, "go ru sé cho math liom péin agus cho h-árd liom i bhfeólum. Agus d’innis mé dhó," adeir sé, "cé ru tú ’do chônuí, agus dúirt sé," adeir sé, "nach ru stróbh a’ bith air," adeir sé, "an bealach a dhiana go dtí thú. D’innis mé an bóthar dó," adeir sé, "agus tá an-íontas á’m, adeir sé, "nár casú dhuit é." "Níor casú go dimhin," adeir a’ feilméara. "Ní fhaca mé afarc a’ bith air," adeir sé, "ach b’fhéidir go ru an oiread deifir orm a’ tíocht gá fheiceál," adeir sé, "agus go ngohat sé tharm i nganfhios dom." "Is dóichí go ndeacha sé thart i nganfhios duit," adeir a’ cléireach. Ní dheárna sé ach a dhul amach aríst agus a thíocht abhaile, agus d’fhiarthui sé gon bhean a’ dtáinic Peadar. "Ó níor tháinic Peadar annseo," adeir a’ bhean, "’bhfaca tú é?" "Ní fhacas," adeir sé. "Ar maidin," adeir sé, "sgaoil a’ cléireach uaidh é agus dúirt sé," adeir sé, "gur úirt

"bhfuil mórán caint aige?" "Gá mbeat sé ina dhúiseacht anois," adeir sé, "gá n-iarrthá rud air tá sé i n-ánn `tá´ a rá, agus is mór a’ spóirt," adeir sé, "a’ chaoi a ndéarfa sé `má´" An-bhródúil a bhí an feilméara agus chua sé abhaile, agus d’fhiarthui an bhean de cé chaoi ru an laogh a’ diana. "Tá sé ’diana go thar bárr," adeir a’ feilméara, "agus tá sé baistí anois freisin." "Cé an t-ainm atá air?" "Peadar a’ Teirbh," adeir sé. "Ó nach breá," adeir sí, "an t-ainm atá air." Bhí an laogh annsin, agus an cléireach gá thóigeál le bainne, nó go ru sé bliain aige, agus d’fhéatá a rá go mbu bhreá an laogh é i n-aois a bhlianna, go bhárr a ru ólta go bhainne aige. Nuair a bhí sé réidh le marú thug sé isteach é agus chuir sé an sgian go cois ánn. Tharrain sé a chuid fola agus d’fheánn sé agus chroch sé é, agus bhí sé ithte aige faoi cheánn seachtain’. Nuair a bhí an bhliain thuas tháinic a’ feilméara ar thuairisg a’ laoigh. "Cé chaoi bhfuil Peadar a’ diana?" adeir sé leis

cholla ní bhéidh sé an-éasga é mhúna anocht - mara gcolluí sé a dhóthain. Má dhúisíonn sé," adeir sé, "b’fhéidir nach mbeat sé éasga aige titim ina cholla arís. "Is feárr liom," adeir a’ feilméara, "anois, shul á n-imí mé - níor chuímhri mé hana air," adeir sé, "is feárr dhuit é bhaiste." "Tá sé baistí hana á’m," adeir a’ cléireach. "Cé an t-ainm a thug tú air?" adeir a’ feilméara. "Thug mé Peadar a’ Teirbh air," adeir sé. "Tá go math," adeir a’ feilméara. "Ach," adeir sé, "níos túisge ná ímeós tú gan aon afarc amháin fháil air," adeir sé, "osgail a’ dorus," adeir sé, "cho ré i n-Éirinn agus fhéatas tú, agus breathnui siar sa seomra agus b’fhéidir go bhfeicthá a chloigeann, ach tá an t-éadach air," adeir sé, "ach b’fhéidir nach bhfuil a’ t-éadach ar a chloigeann." Bhreathnui an feilméara bocht siar agus chonnaic sé a chloigeann aníos ón bpluid, agus ní ru cúcht ag a’ laogh corruí, bhí sé cho ceangluíthe sin sa leaba. "Muise grá mo chroí!" adeir sé, "do chloigeann rua thiar annsin. Ach," adeir sé leis a’ gcléireach,

cléireach. "Céard tá uait anois?" adeir a’ feilméara. "Na leabharthaí a cheannui mé dhó," adeir sé, "ar na fiche punt, tá siad sin léighte aige," adeir sé, "agus é i n-ann iad a léighiú; agus tá mé ag iarra deich bpunt fhichead eile ort," adeir sé, "go bhfágha mé leabharthaí níos daoire ná sin," adeir sé, "tá na leabharthaí eile léighte aige." Bhí go math. Shín sé chuige na deich bpunt fhichead, agus d’fhiarthui an feilméara dhe: "cá’il a’ laogh anois?" adeir sé. "Ó," adeir sé, "san oíche bhím gá mhúna, agus tá sé ina cholla anois, tá colla air, agus ar a bhfaca tú ríú ná dúisi é." Agus sén áit a ru sé roimh an bhfeilméara thiar i seómra, agus rópa casta aige air agus a’ rópa curtha síos faoin tsrath agus é ceangailte taobh thíos, i riocht nach bhféatach a’ laogh corruí. Agus bhí pluid curtha as a chíonn aige agus níor fhág sé amach ach rúinne gá chloigeann. "Tiúrhainn a bhfaca mé aríú," adeir a’ feilm- éara, "gá bhfáinn aon afarc amháin air." "Well, ní fhéata tú é fheiceál anois," adeir a’ cléireach, "nó má dhúisíonn tú é," adeir sé, "as a

gur úirt sé "’mbeannuí Dia annseo" isteach tí chléireach a’ tsagairt. D’fhiarthui sé sin de céard a bhí sa gcliabh aige nó cé ru sé ag ul. "Well tá," adeir sé, "d’eiri mé ar maidin," adeir sé, "agus fuair mé laogh buí fireann," adeir sé, "ag ceánn go mo chuid ba, agus chuímhri mé in mo chroí is in m’íntinn," adeir sé, "gá dtugainn chugat-sa é go múinfá caint dó," adeir sé, "agus férbrí céard a bhainfá dhíom," adeir sé, "ach ucht caint a mhúna dhó," adeir sé, "bheinn sásta é thóirt duit." "Well, a’ chéad rud," adeir cléireach a’ tsagairt, Rec. 47a. "tiúra tú fiche punt dom ar a’ gcéad iarra agus má theastuíonn uaim cuirfe mé sgéala chugat ag iarra tille airgid." "Tá go math," adeir a’ feilméara. D’fhág sé aige an laogh, agus chôir sé amach ar a’ mbourd fiche punt aige. D’imi leis, agus ar ndú bhí cléireach a’ tsagairt a’ tóigeál an laoigh chomh math i nÉirinn agus d’fhéad sé le neart bainne, go ru sé trí mhí aige. Agus chuir sé sgéala arís ag a’ bhfeilméara thíocht go dtí é, go ru grotha aige dhe. Ghluais a’ feilméara leis agus níor stop agus níor mhór-chônuí go dtáinic sé isteach go dtí an

"Tá," adeir sé, "chua mé amach sa stábla," adeir sé, "agus tá laogh buí fireann ag ceánn go na beithí. Agus bhfuil fhios a’d," adeir sé, "céard a tháinic in mo chroí agus in m’íntinn?" "Níl fhios," adeir sí "Cuímhri mé," adeir sé, "gá mbeadh duine a’ bith thart a bheadh sách feólumta," adeir sé, "a mhúin- feadh caint dó," adeir sé, "dhá mbeadh i ndán, go mbeadh sé chomh math dúinn le gasúr." "Bheadh freisin," adeir sí, "ach ní eólas dom-sa," adeir sí, "aon nduine thart bheadh chomh feólumta agus go bhfeólumóidís é." "Tá," adeir sé, "tá baruil a’m go bhfuil cléireach a’ tsagairt i n-ánn é mhúna, gá dtugainn chuige é, agus férbrí airgead a bhainfeat sé dhúinn," adeir sé, "bhéinn sásta é thóirt dó." "Níl a’d le diana, mar sin," adeir sí, "ach é thríáil, agus tóir leat a’ laogh," adeir sí, "agus tóir ag cléireach a’ tsagairt é, agus fiarthui dhe é." D’imi an feilméara leis agus thóig sé an laogh agus chuir sé síos i gcliabh é, agus bhuail sé aniar ar a dhruím é; agus níor stop sé agus níor mhór-chónuí sé

Peadar Tarbh Rec. 46B. Chónui feilméir i nÉirinn annseo fadó, é héin agus a bhean, agus ní ru aon fhamily acab, agus thiúraidís rud a’ bith ach gasúr a bheith acab. Bhí siad seacht mblianna pósta, agus lá chua an feilm- éir amach sa stábla bhí laobh buí fireann ag ceánn go na beithí. Agus chua sé isteach agus bhí é {!} a’ gáirí. Bhí a bhean ag eirí agus í ag ul aniair {!} dorus a’ tseomra. "Cén t-údar gáirí atá inniú a’d?" adeir sí.

dhá fhear déag is trí fichid mar gheáll ar a’ luch agus ar bhean Sheáin. Ní bhfuair mé héin ach stocaí bainne reamhair, bróga páipéir. Chath mé leób héin iad. Báthú iad- san agus tháinic mise. Go mbu seacht míle feárr a bheas sinn frí n-a chéile bliain ó anocht, agus beannacht dílis Dé agus na hEáglaise le h-anam na marú.

mé afarc fháil ort." Gho sí a’ sgaoile córdaí agus snáth- uíochaí agus ruadhógaí, agus thosui sí a’ crocha clár an bhosga go réidh ón mbosga, agus nuair a d’airi sí, agus nuair a d’airi sí an clár rúinne beag eiríthe - "Ó muise, mo sheacht míle beannacht agus mo sheacht míle grá dhuit annsin," adeir sí, "agus grá mo chroí thú!" Ach sén sgéal é, chroch sí suas an clár, agus nár theighe an deoul thar a’ luch mara n-eiríonn sí go phramp agus amach léithi ar an ourlár, agus siúd amach a’ dorus í. Nuair a gho bhí sí ina dia’ aniar agus is beag nár bhris sí a muineál le n-a ru go sgannra urthe faoin luch imeacht uathe; agus bhí abhainn ag ul thar an dorus ánn, agus gho an luichín, an rud nár bh’íontas go léim ins an abhainn, agus nuair a gho, gho bean Sheáin go léim ina dia’. Agus bhí an sagart ag ul thart a’ bóthar agus chonnaic sé an bhean ag ul le fána na h-aibhne, agus d’eiri sé go léim as a’ gcárr agus d’fhiarthui sé tén bhean a bhí ann. h-Ínnsíú go mbu dh í bhean Sheáin, iníon an fheilméara, nó an duine uasail. D’eiri an sagart go léim as a’ gcárr agus chua sé héin go léim ina dia’. Ach ’beag nár cailliú

Fá ar aon bhealach eile iad, ach tá tú ré le luchain bheaga an tsiopa." "M’anam nac licead, a Sheáin," adeir sí. Tháiniceadar abhaile, agus nuair a tháinic an oíche chua Seán agus an bhean a cholla, agus nuair a d’eiríodar ní ru aon bhean faoi luighe na gréine bu spóirtiúla ná í ar maidin; agus "seod í anois an luch," adeir sé, "tá mé dhá cur suas arís," adeir sé, "sa mbosga ar a’ bhfuinneóig," adeir sé, "agus anois ná bíoch deoul a’ bith ná diún," adeir sé, "go chathú ort go leagfa tú lámh ná cos ar a’ luch seo go dtige mise arís, nó má leagann tá tú héin ré!" "Ó, m’anam nach leagfad, a Sheáin," adeir sí. Chua Seán amach, agus ar ndú ní ru Seán taobh amuich gon dorus nuair a bhí an oiread bróid agus pléis- iúir agus spóirt ag a’ mbean as a’ luch agus gur rug sí ar a’ mbosga agus go ndeacha sí a’ méiseál ar a’ mbosga, nó go ru sí ag éisteach leis a’ luch agus gá chur le n-a cluais - damsa ins a’ mbosga, ag iarra bealach amach. Ach dar fia’ nuair a bhí sé tamall mór aici ar a’ mbealach sin - "muise níl blas maitheas dhom ann," adeir sí, "nuair nach bhféata

a’ mbean." Ar ndú, rug: chua sé i ndia’ na luchan agus ní i bhfad go ru luchín i ngrím aige. "Férbrí lá go deó arís a dtioca mé go dtí thú ná a dtiúra mé aon phínn duit." Nuair a rug sé ar a’ luch chuir sé i mbosga í agus dhúin sé é, agus "tá sé chomh math dhom-sa," adeir sé, "a dhul abhaile." Agus nuair a bhí sé tamaillín ón teach ní i bhfad nó go bhfaca sé an bhean a’ teacht sna cos-in-áirde, le uafas agus nach mbeadh a’ luch ag Seán a’ teacht. Agus d’fhiarthui sí ina sean-bhluí - "’Sheáin!" adeir sí, "bhfuil a’ luch a’d?" "Tá," adeir sé. "Á, muise, nár laga mac dílis Dé thú!" adeir sí, "agus goirim péin agus gaisrimic thú!" adeir sí, "agus Dia leat! Beidh comhluadar breá a’inn," adeir sí, "agus cathfamuid a’ saol an-spóirtiúil," adeir sí, "agus an-chúmpóirteach," adeir sí, "go dtí an lá a bhfuí muid bás; agus feicfe tú héin," adeir sí, "nach lice mise an luch seo uaim," adeir sí, "cho dona agus lig mé an dá luch eile." "Má ligeann," adeir Seán, "deoul luch arís go brách a ghehas tú, i n-aon tsiopa ar chuma ’r bith.

"Níl aon cheánn a’inn i nÉirinn le fáil," adeir Seán, "ach aon cheánn amháin eile, agus níl fhios á’m-sa bhfuil a’ ceánn sin róm anois nuair a ghohas mé gá thóruíocht nó nach bhfuil. Ach mara b’fhuil cathfa tú diana g’fhuireasa luchan." "Ara, ’chlaidhre na bhfear," adeir sí, "seo," adeir sí, "trí chéad púnt duit," adeir sí, "agus luach trí chearc, agus bain as agus tóir chugam," adeir sí, "an luch eile. Agus feicfe tú héin," adeir sí, "nach lice mé an tríú luch ar siúl." Thug sí trí chéad púnt dó agus luach trí chearc, agus siúd amach Seán agus níor bhain sé cos as rith, agus é an-bhródúil as an airgead a bhí sé ’tóirt agá n-a mháthair, nó go dtáinic sé go dtí n-a mháthair. "Muise, céad míle fáilte rót, a Sheáin," adeir a mháthair, adeir sí, "nach fada go dtáinic tú." "Ó, is fada, a mháthair," adeir sé, "ach ní ru aon neart á’m air. Seo," adeir sé, "trí chéad púnt duit," adeir sé, "agus luach trí chearc. Agus béarhad ar luch bheag," adeir sé, "a thiúras mé ag

sin dhiún a ru go shása aici ánn nó go bhfeic- eat sí an luch agus go mbeat sí a’ breatú urthe. Dar fia’ bhain sí na córdaí - na ruadhógaí seo anuas gon luch - gon bhosga - agus nuair a bhain bhí sí a’ crocha an chláir gon bhosga, agus nár theighe an deoul thar a’ luch mara n-eiríonn sí go phramp agus mara dteigheann sí amach ar an ourlár, agus as go brách léithi, agus na míle murdur aici ina dia’ aniar; agus í a’ sgreadach, a rá go ru an luichín cáillte aici. Gho an luch isteach i sgailp agus nuair a gho ní i bhfad nó gur chuala Seán í. "Céard tá anois ort?" adeir Seán, adeir sé. "Óra, ’Sheáin chroí," adeir sí, "do chara ’s choímrí!" adeir sí, "támuid gan teach gan árus go brách," adeir sí, "ná aon nduine," adeir sí, "a thiúras deoch an uisge dhúinn lá ar mbáis ná an lá deireannach: tá an luch imíthe uaim." "Á, tá an báll-séire dianta a’d," adeir Seán. "Céard a dhianfas muid anois." "Ara ’Sheáin," adeir sí, "ní choinneó aon airgead luch uait má tá sí le fáil."

lá seo ar a’ mbosga, "mar má imíonn an luch uainn," adeir sé, "támuid ré go brách," adeir sé, "agus níl aon luch faoi luighe na gréine ná aon cheánn eile le fáil aon áit gá bhfuil tuairisg á’m-sa air, ach aon cheánn amháin eile atá fós ánn, agus b’fhéidir go mbeat sé sin ceannuíthe ag duine icíneacht eile rôinn, agus má bhíonn tá muide ré." "Mh’anam, a Sheáin," adeir sí, "ná bíoch ímrí a’ bith ort, nach bhfuil baol a’ bith orm," adeir sí, "sgara leis: tiúra mé aire mhath dhó." "Dianfa sin," adeir Seán. Gho sé amach agus nuair a gho sé amach ni ru aon tsása ag a’ mbean ánn go bhfeiceat sí héin a’ luichín. "Goha mé," adeir sí, "ina h-íntinn héin, "go bhfeice mé an luch. Gho sí suas agus rug sí ar a’ mbosga, agus ar nús achuile luch a bheadh i ngéibheann ná i bpríosún, ar ndú bhí sí a’ léimneach agus a’ pramsáil sa mbosga, ag iarra an bosga fhágáil. "Ó, muise," adeir sí, "grá mo chroí tú!" agus í ag ul thímpull air, agus chuireat sí le n-a cluais é, agus í ag gáirí le bród as a’ luch. Thréis

sé, "le aon phúnt." Agus bhí an teach - maol air le luchain. Ach dar fia’, d’iúnnsui sé iad agus níor bh’fhada go ru luch bheag eile i ngrím aige. Rinne sé an cleas céanna: chuir sé isteach i mbosga an luch, agus nuair a chuir chas sé ruadhóga go leór ar a’ mbosga; agus nuair a bhí sé i bhfoisgeacht trí mhíle gon teach bhí an bean a’ teacht roimhe a’ fiathruí go Sheán a’ ru an - luch aige. Dúirt Seán go ru. "Ó muise, nar laga mac Dé thú! a Sheáin," adeir sí, "mairfeamuid anois," adeir sí, "an-chúmpóirteach," adeir sí, "agus le cûna Dé agus na Maighdine Muire," adeir sí, "beidh comhluad- ar breá a’inn anois," adeir sí, "agus cathfamuid a’ saol go cúmpóirteach go brách. Ach feicfe tú héin," adeir sí, "nach leice muid ar siúl an luichín seo." "Dianfa sin," adeir Seán. Chua Seán agus í héin a cholla go maidin, agus ar ndú bhí an luch ar siúl, agus bhí a job héin dianta aici; agus nuair a bhí, nuair a d’eiríodar ar maidin leag Seán an bosga agus a’ luichín san áit chéanna, Rec. 46a. agus dúirt sé léithi ar a bhfaca sí aríú nú a bhfeicfeat sí go brách gan aon lámh a leagan a’

Seán isteach. "Céard tá anois ort?" adeir Seán. "Ó, dhiabhail!" adeir sí, "an ruidín sin a d’imi uaim," adeir sí. "Agus céard a dhianfas muid anois," adeir sí, "ní bhéidh duine a’ bith anois a’inn." "Well, tá dhá cheánn eile acab sa siopa fós," adeir Seán, "agus níl aon dá cheánn i nÉirinn ach a’ dá cheánn atá ánn, agus nach feárr dhuit," adeir sé, "céad eile púnt a thóirt dom go bhfágha mé ceánn eile acab." "Óra, ’chlaidhre na bhfear!" adeir sí, "seo," adeir sí, "agus teiri ánn." Thug sí céad punt eile dhó, agus dhíol sí cearc le h-aghaidh ádh le cuir i dtosach an airgid. Agus as go brách le Seán agus tháinic sé isteach go dtí n-a mháthair. "Go mbeannuí Dia annseo," adeir Seán "Muise, go mbeannuí Dia agus Mhuire dhuit," adeir Seán, "agus céad míle fáilte rót, agus nach fada go dtáinic tú." "Tháinic mé," adeir sé, "go dtí thú le chéad eile púnt," adeir sé, "agus luach circe eile atá á’m," adeir sé, "agus ferbrí lá go deó a dtioca mé arís," adeir

duine uasail a cholla san oíche, agus ní fhaca tusa aon bhean aríú bu bhródúla láirnamháireach ná í. Agus d’fhág sé an boisgin ar fhuinneóigín bheag a bhí ánn agus ruadhógaí casta air. Agus dúirt sé léithi ar a bhfaca sí aríú ná a bhfeic- feat sí go brách gan aon lámh a leaga ar a’ mboisgín, gur b’ánn a bhí an t-ád agus gur b’é bhí leis na páistí bheith acab. "Ní fhác- ad," adeir sí. Ach gho sé héin amach a’ siúl ar thaobh an gháirdín a bhí thímpull a’ tí, agus nuair a ghó diabhal sástuíocht a bhí ar a’ mbean go bhfeicfeat sí an luch bheag a bhí ins a’ mbosga aige. Téigheann sí suas, agus nuair a gho sí suas chuir sí le n-a chluais é. "Ó muise, chréatúir, grá mo chroí do thorann annsin," agus dar fiadh, "níl aon mhath annsin," adeir sí, "cathfa mé thú fheiceál" - le ru go chion aici air. Agus teigheann sí agus osgluíonn sí an boisgín, agus rud nár bh’íontas d’eiri an luichín go léim agus as go brách léithi; agus cuireann sise uaill aiste, ag iarra breith ar a’ luch, agus téigheann a’ luch isteach i sgailp. Thosui sí a’ béiciúch, ’s a sgreadach ’s a’ caoine. Thainic

"agus férbrí lá," adeir sé, "a dtiúra mise púnt arís duit ná sgilling," adeir sé, "agus chaceáilfe mé luch bheag," adeir sé, "agus déarfa mé," adeir sé, "gur b’shin é cheannui mé sa siopa." As go brách leis agus chua sé a’ rith ar na luchain, ach deoul i bhfad go ru luchain i ngrím aige, agus bhí bosga beag aige go stáin agus cuireann sé an luch isteach sa mbosga stáin. Agus d’fhíll sé abhaile agus bhí an luch bheag a’ ratláil istigh sa mbosga. Tháinic sé abhaile agus nuair a chonnaic an bhean a’ teacht é i bhfoisgeacht míle gon teach - iníon a’ duine uasail - nuair a chonnaic sí Seán a’ teacht: "’Sheáin," adeir sí, "a’ bhfuair tú é?" "Ó, m’anam muise go bhfuaireas," adeir Seán. "Á, muise, nár laga mac Dé thú!" adeir sí. "Céad buíochas le Dia," adeir sí, "beidh páistín a’inn héin ar báll." "M’anam go mbeidh," adeir Seán, "ma thug- ann tu aire dhó. An boisgín seo atá á’m-sa anois," adeir sé, "nach mbeidh aon easbu páistí ort." Bhí go math agus ní ru go holc. Gho Seán agus iníon an

"Ó, m’anam go bhfuil," adeir Seán, adeir sé. "go bhfuil rudaí gon tsórt sin gá dhíol sa siopa," adeir sé, "agus goha mise gá cheannach. Agus má thug- ann tusa," adeir sé, "céad púnt dom is geárr go mbeidh - muid héin," adeir sé, "go mbéidh páiste a’inn, le congna Dé." Ó, a chlaidhre na bhfear," adeir sí, ’rithe suas go dtí é, "bain as," adeir sí, agus thug sí anuas céad púnt chuige; agus dhíol sí cearc, "agus seo cearc dhuit," adeir sí, "le h-aghaidh ádh." Dhíol sí cearc le h-aghaidh sgilling fháil le cuir i dtosach an airgid, "mar tá sé ráite," adeir sí, "go bhfuil a’ t-ádh i luach circe a chuir sa chuile mharga a ghohas tú dhiana." Bhain Seán as cho tréan i nÉirinn agus d’fhéad sé, agus ní dheárna sé cûnaí ná cos as rith ariú go dtáinic sé ag botháinín beag fóid a bhí agá n-a mháthair, agus bu dh’éard a bhí ínnti seanbhean a bhí a’ coinneál cearc, agus ar na h-uibheachaí bhíot sí teacht suas. Agus bhí an teach lomalán le luchain. Bhí go math agus ní ru go holc. Ní dheárna Seán - "Seo," adeir sé le n-a mháthair, "céad púnt duit," adeir sé, "agus luach cearc," adeir sé,

mhath, míle buíochas le Dia," adeir sí, "tá fear óg go mhac agam." Bhreathui bean Sheáin ar a’ mac. "Muise, far- aoir!" adeir sí, "sin é an rud nach mbéidh á’m-sa go deó! Agus chuir sí osna aisti. Nuair bhí sin dianta, tháinic sí abhaile, agus nuair a tháinic sí abhaile bhí Seán roímpi. "Seadh, ’bhfaca tú do dhreithiúir?" adeir Seán. "Muise m’anam go bhfacas," adeir sí. "Agus cé mar tá do dhreithiúir?" "Ó muise," deir sí, "Buíochas le Dia," adeir sí, "agus leis a’ Maighdin Muire, tá mo dhreithiúir go math; agus tá sí," adeir sí, "faraoir an chaoi nach mbeidh mise go deó," adeir sí, "nach mbeidh aon pháiste á’m péin choíchin." Bhreathui Seán urthe. "Nach thú héin is ciontach?" adeir Seán. "Níl tú gá n-iarra." "Ó, faraoir," adeir sí, "nach bhféadaim sin anois a bheith á’m." "M’anam muise, más math leat é," adeir Seán, "gur geárr go mbéidh duine a’d." "Cén bealach, a Sheáin," adeir sí.

adeir sé, "fheilfeas duit héin ceart ach mise." "Bain díot anuas." Bhain, agus annsin bhí an bolg silte síos air agus ní ru aon bhlas ó n-a dhá ghlúin suas le feiceál. "Pósfa mé thusa," adeir sí, "is tusa an fear." Bhí go math. Phós mac na cailleach cearc agus iníon an duine uasail, agus nuair a phós bhíodar a’ catha an tsaoil mar bu mhian leothab; go dtí lá a dtáinic sgéal isteach ag an rí go ru mac óg ag iníon leis a bhí pósta ag duine uasal. "Muise, m’anam," adeir bean Jack, adeir sí, "go ngoha mise," adeir sí, "a’ breathú ar mo dhreithiúir inniu. Tá sí atréis," adeir sí, "páiste óg a bheith aici, agus is math liom í fheiceál." "Féata tú," adeir Jack. D’fhan Seán sa mbaile, agus gho an bhean un beala’ agus táinic sí isteach tí na dreifíre. Ar ndú bhí ísle agus mór-uaisle na hÉireann uilig uiléireach agus Chonamara siúráilte ánn, a’ breathú ar a’ mbean mhór-le-rá agus ar a’ mac a bhí aici, le bród aisti is le spóirt. Nuair a tháinic sí seo isteach d’fhiarthui sí gon dreithiúir cé mar bhí sí. "Tá mé go h-an-

dhíom, agus mar gheall ar a’ mbolg mór a bheas síos thar mo dhá ghlúin," adeir sé, "dhiún blas a bheas le feiceál aici." "Ó, thora dhíot!" adeir a’ mháthair, "ná teiri." "M’anam go ngohad," adeir sé. Bhí go math agus ní ru go h-olc. Dhiún cônuí ná stad a rinne sé go dtáinic sé tí an duine uasail. Bheannui sé isteach agus beannuighiú dhó, agus bhí aithne acab air. "Sén áit a dtáinic mise," adeir sé leis a’ duine uasal," ag iarra t’iníne." "Ó, ní phósfa m’iníon-sa," adeir a’ duine uasal, "aoin fhear go deó "Well, d’réir mar chuala mise," adeir Jack, "pósfa sí mé héin, mar an bealach a bhfuil sise go m’iarra-sa," adeir sé, "séard tá gul gá plézáil ise (.i. please-áil ise)." Ach chua sgéala go dtí an bhean óg, agus tháinic an lady óg anuas un láithreach, agus nuair a táinic: "go m’iarra-sa tá tú ’gul?" adeir sí. "Seadh," adeir sé. "Bain díot anuas do chuid éada’," adeir sí, "agus beidh fhios á’m," adeir sí, "má tá aon ghroth á’m díot." "Déarfainn go bhfuil grath a’d díom," adeir Jack. "Ní bhfuíghe tusa aon fhear go deo,"

"Tá mise amhla," adeir fear a tháinic go dtí í, agus "Bain díot do chuid éada’ anuas annseo," adeir sí. B’éigin dó é héin a stripeáil agus gan blas aríú fhágáil air, agus, "Bí thusa ag imeacht," adeir sí, "ar chuma ’r bith! Ní bheidh tusa á’m." Tháinic fear agus fear agus fear eile. Ach sén sgéal é dhiún lá ar feadh chúig bliadna nach ru mac duine uasail a’ teacht gá h-iarra, agus ní phósfat sí aoin fhear. Bhí cailleach cearc annsin ar a’ mbaile agus bhí aon mhac amháin aici, agus tá sé cho math dhom a rá na ru ánn ach bolg ulig. Nuair a chuala Rec. 45. sé héin caint ar a’ mbealach a bhí le iníon an duine uasail, "Well, a mháthair," adeir sé, "le n-a mháthair, "tá fúnn mór orm-sa," adeir sé, "a dhul ag iarra iníon an duine uasail. Tá sé ráite," adeir sé, "nach bhfuil sí ag ul a’ pósa aoin fhear ach fear nach mbeadh _ _ aige. Agus anois," adeir sé, "cuireann sé iallach ar achuile fhear gá dtioca gá h-iarra a chuid éada’ bhaint de i riocht is go bhfeicfe sí é; agus tá sí gá ndiúltú uilig uiléir- each. Agus a mháthair," adeir sé, "nuair a ghohas mise amáireach, bainfe mé héin mo chuid éada’

Rec. 44c. Bhí duine uasal annseo fadó agus bhí triúr iníon aige, agus tháinic fear mhór le rá, g’fhear árdnósach, ag iarra an iníon bu sine. Dúirt sí sin leis nach bpósfadh sí aoin fhear go deó dhá mbeadh _ _ aige, tá sé cho math dhom a rá. "Agus annsin, má thugann tú sgéala dhom-sa," adeir sí, "nó má abruíonn tú nach ndianfa - má tá tú mar sin - pósfa mé thú; ach má tá ní phósfa."

bhí an taoille a’ teacht suas go dtí mac rí Chúigiúch agus go dtí an fathach mór, nó go ru sé go dtí n-a nglúna; agus nuair a bhí sé go dtí n-a nglúna bhí sé ag árdú go ru sé go dtí á n-a mbásta; agus nuair a bhí an taoille ag árdú bhí sé ag árdú go ru sé go dtí n-a dhá ngualainn. Gho na Fiannú Éireann uilig uiléireach thímpull orthab ag iarra iad a tharr- aint ón taoille suas; agus gá mbeadh sin agus a sheacht gcéad déag oiread eile acab ánn agus ní rudar i n- ánn iad a chorruí gá mbonnuíochaí; nó gur eiri an taoille as cíonn a gcloiginn, agus nuair a d’eiri rinne sé lán-mara, agus ní ru aon afarc ar mhac rí Chúigiúch ná ar a’ bhfathach mór nuair a d’árdui an taoille. D’fhan na Fiannú Éireann ánn annsin a’ fairiú orthab nó gur thoisi sé a’ tráú, agus go ru sé a’ tráú nó go ru ’leath tráite aige; agus nuair a bhí an leath tráite aige bhí an fathach mór ar chúl a chínn i n-íochtar ar a’ trá, agus mac rí Chúigiúch agus glac ar a mhuineál aige agus a ghlún ar a chliabhrach aige, agus iad le chéile báite. Beannacht dílis Dé agus na hEáglaise le h-anam na Marú.

bhfad níos lua’ ná tá siad. "Ná bac leóthab," adeir mac rí Chúigiúch, adeir sé, "goha mise leat inniu n-a n-áit." "Ó, thora dhíot!" adeir sé, "céard tá tú i n- ánn a dhiana!" "B’fhéidir nach beag dhuit," adeir sé, "gach a mbeinn i n-ann a dhian nuair bheitheá ré liom." Bhí lán-mara rourta ann, agus d’iúnnsui sé héin agus mac rí Chúigiúch a chéile, agus gan é ach dhá bhliain déag g’aois; agus bhí siad ’troid le dhá chlaidhmhe, agus ní rabh fhios cé acab an fear a b’fheárr ná bu dona ’feadh na trí h-uaire; nó go dtug mac rí Chúigiúch rithte reaithte uaidh amach i ndia’ a chúil, agus go dtáinic sé aige isteach agus gur bhuail sé i gclár an éadain gon chlaidhmhe é, agus thit an cloigeann gon chlaidhmhe. Ní ru aige ach rith isteach faoi agus rugadar dhá ghrím básta ar a chéile, agus nuair a rug ní ru Éirinn uilig uiléireach agus bíot sí cruínn agus gach a ru ínnti i n-ánn iad a chorruí as an áit a ru siad ’n-a seasa. Chath siad nó go ru sé ina dhia’-thrá mhara agus nuair a bhí thosui sé ’tuile, agus bhí sé ’tuile nó go ru ’leath tuilte aige, agus

Lárnamháireach bhí siad a’ troid, na Fiannú Éireann, agus cheangail Deilibhe Dúir trí chéad acab i leath a’ lae, agus chath sé síos ins a’ soitheach iad; agus nuair a chath gho sé an chuid eile gon lá a’ buala báire leis a’ liathróid mhóir seo a bhí trí thonna meadhchain, ó thaobh go taobh gon trá. Ar maidin a’ tríú lá rinne Deilibhe Dúir a’ cleas céanna le na Fiannú Éireann; agus gho mac rí Chúigiúch amach, agus gan é ach dhá bliain déag, agus dúirt sé le n’athair go mb’olc a’ sgéal an bhail a bhí ag ul ar mhuíntir na hÉireann. "Ná bac leób," adeir a’ t-athair, adeir sé, "glac do staidéar," adeir sé, "agus bíoch ciall a’d-sa, agus tiúra tusa chuile shórt gon méid seo ar ais arís nuair a thiocas t’ám péin." Ar maidin a’ ceathrú lá bhí Deilibhe Dúir ar a’ trá agus é a’ fanacht ar na Fiannú Éireann, le iad a theacht, go gcathat sé isteach trí chéad acab ins a’ hulc; agus chonnaic mac rí Chúigiúch é, agus gho sé amach agus a chlaidhmhe ina láimh aige, go dtáinic sé ar a’ trá. Nuair a tháinic, tháinic sé ins an áit a ru Deilibhe Dúir, agus dúirt Deilibhe Dúir leis go mb’fhada a ru siad a’ teacht go dtí é agus go mbu cheart dób a bheith i

annsin achuile lá a mbíot sé leóthab [bhí sé i n-ánn] trí chéad go na Fiannú Éireann a cheangal agus iad a chatha isteach i leath a’ lae, agus iad a chatha síos sa hoult. A’ leath eile gon lá bhí liathróid phráis aige agus cum- án, agus bu dh é an obair a bhíoch air an chuid eile gon lá ’buala an liathróid, agus í trí thonna meadhchain, ó thaobh gon trá go dtí an taobh eile. Bhí bunáite na bhFianna Éireann - go leór leór acab - ceangluíthe aige, caithte sa hulc; agus nuair a bhí, gho mac Rí Chúigiúch amach lá go dtí n’athair, an áit a ru sé ag ul thríd an-mhór an rath a bhí ag ul ar na Fiannú Éireann. Dúirt sé le n-athair go mbu bocht a’ chaoi a bhí ar na Fiannú Éireann agus gur geárr nach mbeadh aon Éireannach ann, go mbeadh siad tugta leis ag Deilibhe Dúir, tugta gon Domhan Soir agus iad marú. "Ná bac thusa leóthab, a mhic," adeir sé, "agus ná tóir aon áird orthab," adeir sé. "Tioca an lá fós," adeir sé, "má thugann tusa aire dhuit héin," adeir sé, "go mbéidh tú i n-ánn an sgéal a thóirt ar ais uilig uiléireach, agus ná cuireat sé aon bhother- áil ort."

Mac Rí Chúigiúch agus Deilibhe Dúir Rec. 44B. Ins an ám a ru na Fiannú Éireann annseo fadó ní ru aon ríocht faoi luighe na gréine, gá ru an ghrian a’ sgala air, nach ru ’súil le í chuir faoi chíos, agus a mharú agus a bhuala agus gan aon nduine fhágáil beó ínnti. Tháinic sé san ám go dtáinic Deilibhe Dúir go hÉirinn agus soitheach mór aige, le na Fiannú Éireann a cheangal uilig uiléireach agus iad a chatha síos ins a’ haiste ins a’ luing aige. Bhí sé

seisean grim ar a’ gclaimhe tarnuíonn sé an claimhe is baineann sé an claigeann gon chailleach. Shiúil abhaile ag a mhraoi. Tá sé héin agus a bhean i gcuideachta ó shoin, agus tá a gclann anois póstaí agus iad saibhear (sevar) sách, chuile cheann ucú.

anois duit. Sin é fios Bhás an Ain-Sgéalaí - Ain-Sgéal- aí an fathach - agus a’ Chlaimhe Solus. Seo é an Claimhe anois duit," ar seisean. Rug mac rí nÉirinn ar a’ gClaimhe agus chua sé ’marcuíocht ar a chaiplín bhéarthú ar a’ ngaoith a bhe’ roimpí agus nach mbéarthú an ghaoth a bhe’ ’n-a déidh urthí, is níor sta ná go dtainic sé abhaile agus a’ Claimhe leis. Agus sin é an áit a ru an duifir uilig iléir, agus chaith(f)eat sé an Claimhe a thóirt gon tsean-mhraoi - gon tsean-chailleach bhradach na druíocht’ n-a láimh. Nuair a thug sé an Claimhe ’n-a láimh dhuith - "Is mé an gaisgíoch is fearr ins a’ domhan," adúirt a’ chailleach bhradach, nuair a thainic sí anuas as a’ steeple. "Is tú," adúirt Áirdire mhic Áluinn mhic Onnacha, "dhá mbe’ fios mhíotar (sic) a’ chlaimhe ugud." "Ceouil fios míotar a’ chlaimhe?" ar sise. "Tuis’eán dom é," ar seisean. Nuair a fuair seisean grim ar a’ gclaimhe, i n-éis a thóirt duithe-san i dtoiseach, nuair a fuair

mo dhá thaoibh a’ siúl liom. Nuair a chainic a’ rí go ru sé cho mall orm chuir sé an aramáil amach ar mo thóir," ar seisean, "’leagan amach gur b’é chaoi ru mo ghasúirín ithtí ugum agus go ru mé héin imíthe liom sa gcoill. Nuair a chainic sé a’ teacht mé," ar seisean, "agus na dáréag liom, ní rabh ’fhios aige ó Dhia anuas ar a’ talú cé bhfuair mé na gasúir. Thug mé liom iad," ar seisean, "agus bhí bród a’ domh- ain air. Ní rabh ’fhios aige céard a déarthat sé. Thug mé isteach un na Cúirte ag a’ rí na dáréag gasúr. Nuair a thug mé isteach un a’ tighe," ar seisean, "bhí siad cho dona is bhí siad aríú. Níor chuimhnigh an gasúr is sine ar a’ rud adúirt mé leis; bhí sé mar bheat sé sgannruí’. Ach chuimhni sé air héin ar a dheiriú agus bhuail sé le rad gon tslait dhruíocht mé, agus by dad dianann sé fear breá dhuíom," ar seisean. "Agus d’inn- is mé mo sgéal insin," ar seisean, "a’ toiseach agus a’ deiriú," ar seisean, "gon rí, mo sgéal," ar seisean. "Agus dúirt mé ar maidin lá thar n-a bhárach," ar seisean, "go n-imeóinn agus go dtairneóinn ar a’ tsean- mhraoi go bhfeicinn a’ ru sí beó," ar seisean. "Agus thainic mé abhaile," ar seisean, "agus seo é an Claimhe

- bhéartha mise duine ar a thurn - anonn sibh thar a’ rivér. Agus téigheaf mo ghasúirín héin agus a’ ceann is laige eile, téigheat sé a’ marcuíocht orm i dtois- each ná go bhfága mé tháll a’ bheirt ’e chúlódar aigá n-a chéilí. Agus tioca mé insin i gcoinní achéinn eile uguibh ná go dtuga mé anonn uilig sibh. Agus nuair a gheofas tú mé - tóir tusa leat a’ Claimhe mór,´ adúirt mé leis a’ bhfear is sin, - `agus nuair a gheofas tú mé i dteach d’athara coiméad go ndianhá dearmad mo bhualú: buail leis a’ tslait dhruíochta mé, agus dianha tú fear breágh dhuíom, agus innseó mise údar agus fáth le chuile shórt insin, nuair a bhéas mé mar tá mé anois.´ `Dianha sin,´ adúirt a’ gasúr a bu sine. Bhuail sé le rad gon tslait dhruíochta insin mé agus rinne sé madra alla dhuíom, agus thug mé anonn mo ghasúirín héin agus a’ ceann bu laige eile - bu goire dhó - i dtoiseach, a’ bheirt. Agus thug mé duine ar dhuine anonn insin an chuid eile ucú ná go dtug sé anonn uilig iad. Agus bhí na dáréag insin i gcuideachta. Bhí an gasúirín bu laige agus mo ghasúirín héin a’ marcuíocht ar mo chúl agus an chuid eile - an dinthiúr eile - ar

héin faoin leabaidh, má thig leat handle a’ Chlaimhe thóirt dú-sa in mo láimh,´ arsa mise, `- grim fháil air - feic(f)e tú héin go mbéidh suíol maith uguibh.´ Rinne sé sin. D’imi sé agus chua sé a’ dianú an rud a d’iarr mé air. Agus nuair a bhí an Claimhe leis, tucuíthe ó thaobh (thuíú) an fhathaigh, nuair a bhí sé goil amach leis dianann a’ Claimhe torann (ter- ann) nuair a bhí sé goil amach ar a’ dorus. Agus aniar leis a’ bhfathach. As go brách leis a’ ngasúr, agus as go brách leis a’ bhfathach ina dhéidh. Agus ní ru ann ach go ru grim ugum héin," ar seisean, "- agus mé in m’fhear bhreágh," ar seisean, "- ní ru ann ach go ru grim ugum héin ar a’ gclaimhe, ní ru ann ach go ru sé swingáiltí ugum," ar seisean, "nuair a bhí an fathach as mo chómhair," ar seisean, "- tarnighim an claimhe," ar seisean, "agus bainim an claigeann gon fhath- ach. `Bí buíoch,´ ars an fathach, ar seisean, `dhá bhfágh- ainn-se mé héin thuas,´ ar seisean, `ní chuirheá an- uas mé aríst!´ `Tá tú mall´ adúirt mé héin. Dúirt mé insin leis a’ ngasúr: `well,´ adúirt mé leis a’ bhfear is sine, `anois,´ arsa mise, "séard tá annaibh- se dháréag dritheárachaí, agus bhéartha mise duine ar dhuine

gon fhear bu sine cén seórt athar ná máthar a bhí ucú. Dúirt sé nach ru athair ná máthair ucú, ach fath- ach mór a bhí ’n-a chollú le trí lá. `Agus go bhfóire Dia orainní,´ ar seisean, `nuair dhúiseós sé amárach!´ Agus go ru an deoul ar fad air ó chaill sé an lámh - tarnuíof a lámh as na fréamhrachaí aige - agus go ru sé dona go math leófa héin ó chaill sé an lámh. D’fhiartha mé gon ghasúr bu sine - bu dhé bu críonna le bheith a’ caint leis - d’fhiartha mé dhe a’ rabh ’fhios aige cé ru a Chlaimhe Soluis. Agus dúirt sé go rabh ’fhios ach go rabh faitíos air nach dtiocú leis a dhoil cho fada leis - go ru sé faoi n-a thaoibh sa leabaidh. `Well, dhá dtigiú leat a dhoil cho fada leis,´ arsa mise, `agus an Claimhe fháil dú-sa,´ arsa mise, "be’ times mhaith uguibh´ `Well, ní thig liom,´ ar seis- ean. `Tuige?´ arsa mise. `Well, thairneót sé aige le n’unáil mé agus mharófat sé ar a’ mballa mé, agus chuirheat sé uaidh ar a’ gcuma chéanna mé,´ ar seisean, `le n’unáil.´ `Well,´ arsa mise, `caith thú héin ar do bholg taobh (tuí) amu’ gon dorus, agus bí a’ creepáil isteach go dtéighe tú faoin leabaidh,´ arsa mise, `agus ná seas chor a’ bith, agus nuair a gheofas tú thú

cébí bia cuiriú an lá sin linn," ar seisean, "cuiriú a dhá oiread an lá eile linn," ar seisean, "mar bhí mé amuich cho mall le mo ghasúirín. Agus bhí an gas- úirín a’ tóirt mo shá’ le n-ithe dhom héin," ar seisean. "Well, bhí go maith agus ní ru go dona insin," ar seisean. "Bedad an lá seo," ar seisean, "rinne mé deifir," ar seisean, "ná go dtéighinn ’s go bhfeicinn na gasúir," ar seisean, "bhí an taobh eile gon rivér. Well, chua mé insin amach ins a’ snámh (snáû)," ar seisean, "ins a’ rivér a bhí ann," ar seisean, "agus nuair a dhearc mé ar mo ghasúirín," ar seisean, "nach ru sé ’sgannrú, by dad shnámh mé amach," ar seisean, "agus bhí mé a’ snámh (snáû)," ar seisean, "go ndeacha mé anonn ag na h-aon nduine déag gasúr a bhí taobh tháll. Nuair Rec. 2052. a thainic na h-aon nduine déag gasúr ugum, ins an áit a ru mé héin agus mo ghasúirín, an ceann bu sine go na h-aon nduine déag bhuail sé le rad gon tslait dhruíochta a bhí ’n-a láimh mé agus rinne sé fear breágh dhuíom mar bhí mé aríú. Nuair a chainic mo ghasúirín héin go ru mé in m’fhear bhreágh sgann- thra sé nach ru bealach a’ bith aige le dhoil treasnaí aríst thar a’ rivér ag ’athair, - teach a’ rí. D’fhiartha mé

lá é, agus an biseach nach dtugat sé sa lá thugat sé san oíche é, ná go ru an páiste ag éirí ’n-a ghasúirín mhaith. Agus bhínn héin a’ siúl go deas réidh insin leis," ar seisean, "agus é a’ breith ar mo chuid fhionnthaí, agus ar deiriú thoisigh sé a goil a’ marcuíocht orm," ar seisean, "- a’ gasúirín. Agus ceannuíonn a’ rí insin diallaid agus chuir sé orm é - an diallaid. Agus bhí mé insin ag éirí suas go maith; bhí an gasúirín ’n-a cheann mhath dhom a’ tóirt bidh dhom, a’ roinn a’ bhídh liom," ar seisean. "Bhí mé goil amach insin leis a’ walkáil," ar seisean, "le mo ghasúirín," ar seisean, "agus chua mé insin giota lá," ar seisean, "agus chainic mé, mar déarthá, condae eile," ar seisean, "a’ taobh (tuíú) eile go rivér a bhí ann," ar seisean, "agus chainic mé aon nduine déag gasúr," ar seisean, "ag imirt ball ann. Well, bhí sé mall orm a’ lá sin," ar seisean, "nuair a thainic mé abhaile, agus mo ghasúirín liom a’ marcuíocht, agus chuir a’ rí an aramáil amach ar mo thóir," ar seisean, "’leagan amach gur b’é chaoi ’ru mé imí’," ar seisean, "agus a’ gasúirín ithtí ugum. Agus nuair a chainic sé a’ teacht mé," ar seisean, "agus a’ gasúirín liom, bedad bhí bród mór aige asam. Well,

thainic a’ rí ar maidin ní ru an páiste le fáil - dúirt siad go ru an páiste ithtí ugum héin - bhí mé ’cur balú an pháiste, agus bhí mé a’ breith ar a’ rí le mo bhéal," ar seisean, "agus mé gá thóirt liom agus mé a’ déanú an eólais mé héin gon rí," ar seisean, "agus a’ rí a’ fosgailt a’ bhealaigh dhom, ná gur thuiosbáin mé an páiste dhó ’bhí faoi na h-éadaigh ins a’ leabaidh. Thug a’ rí leis an páiste agus dúirt sé leis na cailíní go ru siad a’ cur bréig’ orm, nach ru an páiste ithtí chor a’ bith. `Is cosúil,´ ar seisean, `gur b’é an madra alla,´ ar seisean, `a shábháil mo pháiste dhom.´ Chua mé insin," ar seisean, "agus thuiosbáin mé an lámh mhór dhó," ar seisean, "a bhí thiar faoin leabaidh. Agus nuair a chainic a’ rí," ar seisean, "an lámh (láû) thiar faoin leabaidh - `seo í an lámh,´ ar seisean, `a thug an chuid eile go na páistí léithe,´ ar seisean, `agus ’sé an madra alla a shábháil mo pháiste, agus ’sé bu cionntaigh leis a’ lámh a bheith inseo.´ Bhí go maith agus ní ru go dona. Begorachaí, insin, dhíbir sé na cailíní insin uilig iléir ach ceann amháin, agus choinni sé mé héin," ar seisean. "Bhí mé héin a goil isteach agus amach insin," ar seisean. "Agus a’ biseach nach dtugú an páiste san oíche thugat sé sa

seo bhí seisear ban a’ faire an pháiste, agus a’ páiste beirthí gon rí - a’ dóthú duine déag. Chainic mé héin," ar seisean, "an lámh mhór a’ teacht anuas ar a’ tsim- iléar," ar seisean, "agus a’ tóirt iarraidh ar a’ bpáiste. Chua mé i n-airicis na láimh’," ar seisean, "agus rug mé grim urthí, agus thugú an lámh suas mé," ar seisean, "agus thugainn-se anuas a’ lámh, agus bhí mé goil gon lámh," ar seisean, "ná gur tharrain mé as a’ ngualainn í - an lámh. Well, bhí an tiní múchtaí insin, g’ innsuí as, ag a’ bhfuil, agus thug mé liom a’ lámh insin," ar seisean, "agus chuir mé siar faoi leabaidh a bhí ann í. Agus ní rabh’ fhios ar bith mhór insin cé ru an lámh. Bhí an páiste sábháiltí insin ar maidin. Nuair a dhúisi’ na cailíní ’bhí a’ faire an pháiste, nuair a dhúisi siad ar maidin agus chainic siad go ru an páiste sábháiltí ucú - mar bhíot sé imí’ chuile oíche eile, an chéad oíche béarthaí é, - chuir siad a’ páiste i bhfalach i rúma ins a’ teach, agus chuir siad an report amach go ru an páiste ith- tí ugum héin, ’dúil le go losg(f)ú an rí mé. Níor mhaith leófa mé bheith ins a’ teallach chor a’ bith. Mar bhí claona an duine annam," ar seisean, "agus éisteacht ugum," ar seisean, "ach nach dtainic liom labhairt, - nuair a

siad leóf isteach mé," ar seisean, "agus by dad, nuair a thainic mé isteach," ar seisean, "agus nuair a rinn mé mo sgíth," ar seisean, "bhí mé ’siúl leófa héin. Bhí muid in- sin a’ rinnce," ar seisean, "ná gur théidh mé mé héin. Ach d’imi muid san oíche," ar seisean, "agus rinne muid marú mór ar chaoirí," ar seisean, "mé héin agus na madrá {!} alla eile," ar seisean. "Bhí go maith agus ní ru go dona. Rec. 2051. Rinne muid marú mór ar na caoirí an oíche seo, agus nuair a rinne muid an marú mór ar na caoirí chuir an rí amach saighdiúir a’ marú na madraí alla lárnabhárach. Mar bhí claona an duine annam héin, nuair a chainic mé na madraí alla dhá marú chua mé cho fada leis a’ rí agus thoisigh mé a’ lígh an rí le mo theangaidh, agus a’ lígh a lámha, agus go mo chumailt héin de agus a’ lútáil leis. Dúirt sé go dtiúrthat sé abhaile leis mé ’s go ndianhat sé peata dhuíom. Agus thug sé abh- aile leis mé, agus bhí sé ’n-a cheann mhath dhom. Bhí aon nduine déag clainne beirthe gon rí, agus níl éinne gon méid sin nach dtugthaí ar siúl agus ní bhíodh ’fhios (bhíot’s) ar bith mhór cá dtéigheat siad - na h-aon nduine déag clainne. Nuair a bhí mé sgathú ag a’ rí, mar bhí claona an duine annam, bhí mé coiméadach. Bhí an oíche

muid ar sáith ucú. Latharnabhárach chuaidh an report amach," ar seisean, "go ru na caoirí marú ag na mad- raí alla. Chuaidh an aramáil amach," ar seisean, "dhár losgú, agus begor," ar seisean, "chuaidh mé héin," ar seisean, "síos i n-alt a bhí ann nuair a chainic mé go ru go ru an losgú ann, mar bhí claona an duine annam," ar seisean, "- chuaidh mé síos i n-alt a bhí ann," ar seisean, "go léim, ’leagan amach go dtóig- feadh (dtóiciú crúsach na faraigiú mé a bhí thíos ann, mar bhí claona an duine annam. Bhí mé insin go mo thógáil héin thíos insin," ar seisean, "is bhí mé ag éirí lag. Chainic mé ríocht eile tuíobh thall gon rivér," ar seisean, "agus dúirt mé liom héin dhá dtigiú liom a dhoil anonn," ar seisean, "go ndianhainn mé héin níos feárr. Bhí mé goil anonn insin lá ann," ar seisean, "agus by dad," ar seisean, "nuair a bhí mé tuíobh tháll bhí mé go mo lagú go mór. An tonn a chuirfeadh (chuirhiú) isteach mé," ar seisean, "thugat sí amach mé ar ais," ar seisean. "Ach nuair a chainic na madraí alla mé," ar seisean, "shíl siad gur éadáil icínt a bhí annam," ar seisean, "a d’íosat siad. Chuaidh siad amach in m’airicis," ar seisean, "agus tharrain

seisean. "An té théigheaf a’ bealach," ar seisean, "chaitheat sé léim orm anonn, agus a’ té thigiú (thigeadh) anall," ar seisean, "chaitheat sé léim ’mo mhullach," ar seisean. "Ach bedad, chuaidh sí ar deiriú," ar seisean, "agus céard a rinne sí," ar seisean, "ach buille eile gon tslait dhruíochta bhualú orm agus giorán bán a dhéanú dhuíom, le bheith a’ farúntacht," ar seisean, "a’ tóirt anonn agus análl daoiní," ar seisean, "thar an abhainn a bhí ann. ’Áirdire mhic Áluinn mhic Onnacha," ar seisean, "ní fháca tú seo go n-ínnsí mise mo sgéala héin duit," ar seisean, "’s más bréag atá mé ’dhiana," ar seisean, "cuireadh (cuiriú) an tseanbhean in m’aghaidh. Nuair a b’fhada léithe insin," ar seisean, "by dad, bhí mé insin," ar seisean, "- bhí mo dhruim insin feanntaí," ar seisean, "sgaltaí," ar seisean, "ag daoiní a’ marcuíocht orm, - agus begor," ar seisean, "nuair a bhí mé sgathú mar sin," ar seisean, "rinne sí madra alla dhuíom. Bhí mé ag im- eacht insin," ar seisean, "agus mar bhí claona an duine ann- am," ar seisean, "bedad, is iomaí crús’ a bhínn ’ithe," ar seisean, "thar na madraí alla eile. Ach mheetáil mé insin oíche," ar seisean, "sgata ucú, agus mhara (mharbhaigh) muid caoirí," ar seisean, "mar bhí mé ’mo mhadra alla, agus d’ith

caiplín leis an ileán thóg sí a dhá cos tosaigh agus glanann sí isteach an sgonnsa. "Well, is tú dia cinntí!" adúirt sé. Agus sin é an uair a bhí an t-aiféal ar a’ bhfath- ach nár cheasnaigh tilliú Á. mhic Á. mhic O. nuair a bhí sé imí’ uadh. "Beannacht leat, ’fhathaigh!" ar seisean, nuair a fuair sé é héin istigh ar an ileán. Bhí sé ’siúl insin agus a’ siúl, agsu feiceann sé teaichín beag leis héin ar an ileán, agus tharrain sé ar a’ teaichín. Agus bhí seanfhear liath istuich ann agus seanbhean. Agus d’fhiartha sé dhe fáth a shiúil. Agus dúirt sé nach ru an dara h-oíche le collú i n- aon teach aige ná an tríothú béilí le n-ithe i n-aon teach aige ná go bhfát sé fios Bhás an Ain-Sgéalaí agus a’ Chlaimhe Soluis. "Well, ’Airdire mhic Áluinn mhic Onnacha," ars an seanfhear, "bhí mise fadó shoin," ar seisean, "nuair a bhuail mé héin agus a’ tseanbhean seo ar a chéilí," ar seisean, "chuir mé fearg urthí," ar seisean, "agus bhuail sí le rad go shlait dhruíochta mé," ar seisean, "agus rinne sí carraic chloiche dhuíom," ar seisean, "ins an abhainn insin thíos," ar

- shiúil sé amach leis agus chua sé i n-áit árd. Agus nuair a thóg sé suas ar a bhois é facthas dó go ru sé thuas ag a’ spéir le cho h-árd is bhí sé. "Cén seórt ileáin é sin amuich?" adúirt Á. mhic. Á. mhic O. leis a’ bhfathach. "Well, sin ileán," ars an fathach, "agus is minic a shiúil mé amach," ar seisean, "go dtí é," - bhí loch cho math ann - "agus sháraigh orm aríú a dhoil isteach insin," ar seisean. "Teanam amach," arsa Á. mhic Á. mhich O. leis a’ bhfathach. "Á! níl tusa ábalta ar a dhoil amach, a leiniú!" ar seisean. Bhí sé ’tóirt "leanú" i gcónuí air. "Báthfaí (báhaí) thú." "Ó! ní féidir dia a bháthú!" arsa Á. mhic. Á. mhic. O. "Well, is fíor ’uit," ar seisean, "ní féidir a bháthú." Téigheann Á. mhic Á. mhic O. a’ marcuíocht ar a’ gcaiplín. "Béidh an caiplín liom," ar seisean. Agus choinnigh an caiplín tirim é ach a chosa, agus an fathach mór go dtí bun a smig, a’ dá throigh dhéag. "Well, is tú dia cinntí!" adúirt a’ fathach mór, nuair a chainic sé a goil amach roimhe é, agus a’ caiplín, go ndeacha sé amach go dtí an t-ileán. Nuair a shín an

a’ sgonnsa," ar seisean, "Tá sé troighthe ar a’ sgonnsa," ar seisean, "agus tá troigh eile g’urde air le spearannaí," ar seisean, "- ar a’ sgonnsa - agus glanha do chaiplín isteach," ar seisean. "Agus beidh tú a’ siúl thart ins a’ bhféar," ar seisean, "agus ní bhéidh aníos ach mullach do chinn," ar seisean, "as a’ bhféar," ar seisean. "Agus tiocaidh an fathach mór agus tóca sé leis ar a bhois thú," ar seisean, "agus bhéartha sé is- teach ag a mháthair thú," ar seisean. "Níl aige ach é héin agus a mháthair. Agus sílhe sé gur tú dia." Rec. 2050. [Chuaidh sé un siúil ná go dtainic sé go dtí Cúirt an tríothú fathaigh.] Thug sé isteach Á. mhic Á. leis ar a bhois mar bhe’ naoídhneán, thug a’ fathach mór leis isteach é mar bhe’ naoídhneán. Agus d’fhiarthaigh a mháthair dhe - "Cé bhfuair tú an leanú?" ar sis’. "Ní leanú a’ bith mé," ar seisean, "nach mé dia?" arsa Á. mhic Á. mhic O. "Agus ceouil tú goil?" ar sise. "Tá mé ’goil," ar seisean, "faoi do dhéin héin," ar seisean, "agus faoi dhéin do mhic." Bhí bród a’ domhain insin ucú as (ios) - as dia a bheith a’ teacht faoi n-a ndéin. Bhí sé isteach agus amach insin leis ar a bhois suim laetheantaí. Agus chua sé insin lá

ach a’ t-iolrach mór. Shéid sé aríst é, agus níor thainic sé aige. Agus séideann sé aríst é agus bhí sé ’teacht ar ’amharc (pr. ouc) a’ tríothú turn. "Cé ru tú," ar seisean, nuair a thainic sé aige, "nuair a lig mé an chéad fhead ort?" "Bhí mé ag ithe crúsach," ar seisean, "sa Domhan Thiar." "Cé ru tú," ar seisean, "nuair a rinne mé an dara shout ort?" ar seisean. "Bhí mé a’ tarraint ort" ar seisean. "Cé ru tú," ar seisean, "nuair a rinne mé an tríothú shout ort?" "Bhí mé ’teacht ar d’amharc (d’ouc)," ar seisean. "Well, bhí go cinnte," adúirt sé. D’fhiartha sé dhuíofa a’ ru fios Bhás an Ain-Sgéalaí ucú ná an Chlaimhe Solus, agus dúirt nach ru. Dona go leór. Ní ru sé le fáil ag a’ mbeirt. "Well," adúirt a’ fathach, "béidh tú i dteach dritheár’ dhamh-sa (ú-sa) anocht," ar seisean, "agus tá sé dhá throigh dhéag ar urde," ar seisean, "mo dhritheáir," ar seisean. "Agus béidh tú a’ spaisteóireacht thart," ar seisean, "thimpull na Cúirte," ar seisean, "agus gabhfa (geofa) tú ’marcuíocht ar a’ gcapaillín," ar seisean, "agus léimhidh{1} do chaiplín isteach thar {1} -mh- scríofa ar leith.

Nuair a thainic a’ fathach mór isteach agus ualach éan- achaí leis - "Fud fad féasóg," ar seisean, "muithighim balú an Éireannaigh bhréagaigh bhradaigh istigh," ar seisean, "is má tá, is gearr a bhéas," ar seisean. "Ní fheicim-se rud a’ bith a’ teacht," ar seisean, "níos bróígh ná níos bréine ná thú héin," arsa Á. mhic. Á. mhic O., a’ tarraint a’ cháicín agus a’ bualú an fhathaigh i gclár an éadain. Mhúch sé le póga é, bháith sé le deóra é, is thrioma sé le n-a chuid brata míne síoda agus sról é. Togha gach bídh, rogha gach bídh {!}, blas na meala ar achaon ghrim ’s gan aon ghrim ar aon bhlas le milseacht agus le mathas ucú. D’fhiarthaigh fáth a thuras (therus) agus fáth a shiúil de - g’Á. mhic Á. mhic O. Agus dúirt gur ag iarraidh fios Bhás an Ain-Sgéalaí a bhí sé agus a Chlaidhmhe Soluis. "Well, codail do sháith anois," adúirt an fathach, "agus tá leath éanachaí na spéire faoi stiúrú ugum agus má tá aon fháirnis le fáil beidh sé ucú. Agus ná corrraigh anois," ar seisean, "ná go gcolluí tú do sháith." Nuair a thainic a’ lá d’éirigh an fathach mór amach agus shéid sé a bhiúgail. Thainic siad aige uilig iléir

Chuaidh un collata insin ná gur éirigh an lá. Nuair a d’éirigh an lá d’éirigh an fathach amach agus shéid sé a bhiúgail ar a leath héin go éanachaí na spéire. Agus thainic siad aige. D’fhiartha sé dhuíofa a’ ru fios Bhás an Ain-Sgéalaí ucú ná a Chlaidhmhe Solus, agus dúirt nach ru. Bhí dona go leór insin. Nuair a d’éirigh Á. mhic. Á. mhic. O., agus a shá’ colluí’ aige, d’innis a’ fathach mór an sgéala sin dó. "Well anois," ar seisean, "béidh tú i dteach mo dhrith- eár’ anocht," adúirt an fathach mór leis, "agus tá an chuid eile g’éanachaí an domhain," ar seisean, "faoi stiúrú aige, agus má tá aon fháirnis le fáil beidh sé ucú." Bhí go maith agus ní ru go dona insin. Chuaidh un siúil le n-a chaiplín, agus bhí sé trathnóna - nuair a bhí toiseach a’ lae caithtí agus deiriú an lae ’teacht - bhí sé ag a’ dara fathach. "Céad fáilte agus sláinte rót, ’Áirdire mhic. Á. mhic O.," adúirt an bhean a bhí ann, "is maith an áit a d’fhága tú, ’s is olc an áit ar thárla tú." "Tuige?" ar seisean "Well, tiocaidh fathach mór inseo ar báll agus sluigfe (sluice) sé thú" "Níol faitíos a’ bith ugum-sa roimhe," adúirt Á. mhic Á. mhic O.

ar seisean, "is gearr a bhéas. Is beag liom go ghrim thú," ar seisean, "agus is mór liom go dhá ghrim thú, is dhá mbe’ gráinne salainn ugum," ar seisean, "dhianhá leath-ghrim dhom," dúirt sé lei Áirdire mhic Áluinn mhic Onnacha. "Well, níl beann a’ bith ugum-sa ort, ’fhathaigh bhróid!" adúirt Áirdire mhic Áluinn mhic Onnacha. Tairníonn sé an cáca agus buaileann sé é i gclár an éadain. D’aithnigh an fathach go mbu dhí a bhean mhuin- tireach héin a rinní an cáca. Theann sé leis. Mhúch sé le póga é, bháith sé le deóra é, agus thriomaigh sé le brata míne síoda agus sról é. Bhí toghadh gach bídh, rogha gach díghe, blas na meala ar achaon ghrim ucú, agus gan aon ghrim ar aon bhlas le milseacht agus le mathas ucú. Trian le fianuíocht, trian le sgéaluíocht, trian le soilm sâmh (sâu) agus le síor-chollú ucú. D’fhiartha sé fáth a thur- as (pr. therus) de. Agus d’innis sé dhó gur ag iarraidh fios Bhás an Ain-Sgéalaí a bhí sé agus a Chlaidhmhe Solus. "Béidh ’fhios a’m-sa sin," adúirt a’ fathach, "codail do sháith ar maidin agus ná dúisigh ná go ndúisighidh mise thú. Béidh ’fhios a’m-sa sin," ar seisean, "tá leath éanachaí na spéire faoi stiúrú ugum, agus má tá fáirnis a’ bith le fáil gheofa mé fáirnis uafa."

uncalachaí ’n-a dtrí fathaigh aicí, siúl lae gon chapaill- ín achaon lá; agus bhí cuma cho fiadháin cho fiadháin or- thú agus go n-íosat siad a’ domhan, déarthá, le dearcú orthú. Rec. 2049. Chuaidh sé ’n a’ bhóthair insin, agus bhí a cháicín leis - cáicín le bualú i gclár an éadain ar achaon fhathach go na trí fhathach. Siúl lae a bhí achaon fhathach ucú gon chaiplín. Bhéarthú an caiplín ar a’ ngaoith a bheadh (bhe’) roimpí, agus ní bhéarthú an ghaoth a bhe’ ’n-a déidh urthí leis a’ tsiúl a bhí inntí. Chuaidh sé a’ marcuíocht urthí, agus nuair a bhí toiseach an lae caithtí agus deiriú an lae a’ teacht rapáil sé ag Cúirt a’ chéad fhathaigh. "Céad fáilte agus sláinte rót! a mhac rí nÉirinn!" adúirt an bhean a bhí ins a’ teach, "is maith an áit a d’fhága tú," ar sise, "agus is olc an áit ar thárla tú." "Tuige?" ar seisean léithe. "Á! tiocaidh fathach mór ar ball," ar sise, "agus tá faitíos orm," ar sise, "go sluigfidh (sluicidh) sé thú." "Níl faitíos a’ bith ugum-sa roimhe," ar seisean. "Well, tá faitíos orm," adúirt sí. Thainic sé. Nuair a bhí sé sgathú istigh "Fud fad féasóg," ar seisean, "muithighim balú an Éireannaigh bhréagaigh bhradaigh istigh," ar seisean. "Ach má mhuithigh,"

thú thógáil le do bhéal as pota an mhún bhréan, agus mur sin ná go dtige mise ar ais agus fios bhás an Ain-Sgéalaí liom agus a Chlaidhmhe Solus." Well, bhí go math is ní ru go dona insin. "Anois," ar sise, "tá job maith diantaí ugud," ar sise, "nuair a rinn tú mo chóirle-sa anocht. Nuair éireós tú amárach," ar sise, "gabh (go) ’mach ag a’ yárd," ar sise, - agus thug sí srian bheag dhó aníos as a póca, "craith í seo," ar sise, "agus cébí acú ceann go na caiple," ar sise, "atá amuich ins a’ yárd," ar sise, "a thiocas ugud," ar sise, "cuir air a’ tsrian. Dianha sí graithí." Sén ceann a thainic aige an sean-chapaillín bu dona a bhí uilig iléir ann, facthas dó, ins a’ yárd. Agus chuir sé an tsrian urthí agus thug sé leis isteach aic’ í. "Well, sén ceann a thainic ugum," ar seisean, "an capaillín bu dona a bhí uilig iléir ann (un)," ar seisean léithe, "agus mo léan," ar seisean, "nach ceann go na caiple óga bhí ann a thainic ugum." "Ó, dianha sí graithí," adúirt sí. Anois bhí trí cháca diantaí aicí. Bhí triúr

aicí é shul á dtainic sé chor a’ bith. "Dúirt mé leat," ar sise, "an leabhar a choinneál in d’asgail," ar sise, "agus ní dheárna tú sin." "Níor chuimhnigh mé orm héin," ar seisean. "Well anois," ar sise, "níl aon dochar diantaí," ar sise, "go fóill." Dúirt sé an oíche seo léithe go ru dúil aige go dtiúrthat sí sású imeartha dhó ins an oíche amárach. Dhiúrt {!} sí go dtiúrthú. Thug sí leabhar eile dhó san oíche lá thar n-a mhárach agus dúirt sí leis gan é éirí dhó mar d’éirigh sé an oíche seo - aire bheith aige ar a’ leabhar agus gan sgarú léithe. Choinnigh sé an leabhar an darna h-oíche sí dhó í, agus bhí an leabhar in’ asgail aige ’rith an ama, agus chuir sé cluife urthí. "Cén impí iarrhas tú?" ar sise. Bhí steeple mór thuas ar bhárr crainn - ins a’ roilic a bhí ann. "Iarrha mé," ar seisean, "thú dhoil suas ar bhárr a’ steeple," ar seisean, "atá ins a’ roilic," ar seisean, "agus gan aon tslí thógtha bheith ugud," ar seisean, "ach punann choirce i dtaobh na gaoithe dhuíot agus pota mún bréan i dtaobh an fhasgaídh dhuíot, agus a’ gráinne coirce thit(f)iú as a’ bpunann choirce leis a’ ngairifean

’s choinneós tú an leabhar in d’asgail," ar sise, "ní buíol duit go gcuirhe sí aon chluife ort." D’imi sé leis, agus chuir sé an leabhar in’ asgail. Agus nuair a bhí siad sgathú ag imirt bhí báiní a’ teacht urthí-san ná go gcuireat sí cluif’ air. Thoisigh sí dhá strip- eáil héin. Bhain sí dhuith a jacket agus chaith sí ar a’ mbord í. Agus bhain seisean de a frock agus chaith sé ar a’ mbord é. Bhí sí dhá stripeáil héin gur stripeáil sí héin go dtí an léiní, agus caitheann sí an léiní dhuith agus buaileann sí ar a’ mbord í. Agus tóigeann seisean a léiní - tarnuíonn sé a léiní héin aniar dhá mhullach, agus leagann sé ar a’ mbord a’ léiní. Nuair a tharrain, thit a’ leabhar amach as ’asgail, agus beireann sí ar a’ leabhar. Bhí an bhuaí cailltí insin aige nuair a thit a’ leabhar amach as ’asgail. Chuir sí cluife insin air. "Well anois," ar sise, "ní thig leat," ar sise, "an darna h-oíche chathú i n-aon teach," ar sise, "ná an tríothú béilí ithe i n-aon teach," ar sise, "go bhfágha tú fios bhás an Ain-Sgéalaí dhú-sa," ar sise, "agus a’ Chlaidhmhe Solus." Thainic sé abhaile trom tuirseach go leór, agus d’innis sé dhá chailín an rud a bhí diantaí leis. Agus bhí ’fhios

achuile shórt," ar seisean, "a’ teacht in m’airicis. An méid a chaill tú aríú tá sé gró(th)uístí (= gróthuíthe) ugud," ar seisean, "a mhic." An chéad {!} eile insin aríst chua siad ag imirt, agus chuir sé cluife eile urthí. "Cén impí iarrhas tú?" ar sise. "Iarrha mé," ar seisean, "an bhean is breáchte ins a’ domhan," ar seisean, "a bheith i n-aon rúma liom," ar seisean, "nuair a dhúiseós mé ar maidin," ar seisean, "le pósú." "Sin rud chaith(f)eas a bheith rót," ar sise. Bhí sí roimhe: nuair a d’fhosgail sé a shúil ar maidin bhí sí i n-aon rúma leis. "Well, tá tú buailtí ar dhroch-stamp anois," ad- úirt sí leis, "tá faitíos orm go gcuirhe sí droch-bhail ort. Seo leabhar anois duit," ar sise, "agus coinnigh an leabhar in d’asgail," ar sise, "agus chód ’s choinneós tú an leabhar in d’asgail," ar sise, "ní buíol duit," ar sise, "go gcuirhe sí aon chluife ort." Rec. 2048. D’imi sé insin an oíche láth’rnamhárach aríst, agus nuair a bhí sé goil ag imeacht - "well anois," ar sise, "seo leabhar ’uit," ar sise, "agus tóir aire gon leabhar, agus chód

bhfuíot siad bia go fóill." A’ chéad oíche eile insin aríst bhí sí roimhe ins an áit chéanna, agus chua siad ag imirt, agus nuair a bhí siad sgathú ag imirt chuir sé cluife eile urthí. D’fhiartha sí dhe cén impí d’iarrhat sé - impí a’ bith a d’iarrhat sé go ru sé le fáil aige. Dúirt sé léithe garraí mór a bhí thart ar theach ’athara é bheith líontaí le cruacha gráin agus le síoga féir, agus nuair a bheadh cruach gon ghrán imí’ ithtí ag na beithí, ná síog gon fhéar, ceann eile a bheith i n-a h-áit, agus mar sin go brách. "’Áirdire mhic Áluinn mhic Onnacha," ar sise, "is mór atá tú ag éirí críonna," ar sise, "thar mar bhí tú an chéad oíche." "Léir ’s mar tá mé goil i n-aois," ar seisean, "tá mé ag éirí críonna chuile lá." "Well, tá dúil ugum," ar sise, "go dtioca tú go dtuga tú sású imeartha dhom," ar sise, "san oíche amárach." Bhí go maith agus ní ru go dona insin. Nuair a d’éirigh an t-athair ar maidin ní ru ann ach go ru ’áit héin istigh ins a’ ngarraí le cruacha gráin agus le síoga féir. "Míle buíochas do Dhia!" ar seisean, "is mór atá

ghrim le n-ithe ucú le ’mbeidh ann ucú," ar seisean. "Agus nuair a dhíolhaí (dhíolfaí) sgata ucú sgata eile a bheith ’n-a n-áit, agus mar sin go brách." "’Áirdire mhic Áluinn mhic Onnacha," ar sise, "is mór atá tú ag éirí críonna thar mar bhí tú an chéad oíche thainic tú ugum." "Léir ’s mar tá mé goil i n-aois," ar seisean, "tá mé ag éirí críonna chuile lá." Bhí go maith agus ní ru go dona insin. Nuair a d’éirigh an t-athair ar maidin dhearc sé amuich, chua sé dhá chais- ricean héin nuair a chainic sé a chuid páirceannaí líontaí le beithí - uilig iléir líontaí le beithí - agus gan aon ghrim le n-ithe ucú le ’mhéad is bhí ann ucú. Chua sé agus dhúisigh sé an mac agus dúirt sé go ru a chuid talaí líontaí le beithí uilig iléir agus go ru oiread beithí ann agus nach ru aon ghrim le n-ithe ucú le ’mhéad is bhí ann ucú. "Ó, is cuma dhuit," ars an mac, ar seisean, "bí a’ fáil buachaillí agus gá ndíol. Beidh siad mar sin go brách," ar seisean, "ugud." "Ó, ní bheidh aon ghrim le n-ithe ucú," adúirt a’ t-athair, "caillhidhear leis an ocras iad." "Ó, ná bíof imní ort," ar seisean, "b’fhéidir go

sé cluife eile urthí. "Cén impí iarrhas tú?" adúirt sí. "Iarrha mé," ar seisean, "an abhainn atá idir mé héin agus teach m’athar’," ar seisean, "mé siúl anonn tirim ar na brudáin," ar seisean, "agus nuair shiúilheas mé anonn orthú," ar seisean, "na brudáin a bheith mar sin go brách." "Sin rud a chaith(f)eat tú ’fháil," ar sise. "’Áirdire mhic Áluinn mhic Onnacha," ar sise, "is mór atá tú ag éirí críonna thar mar bhí tú an chéad oíche thainic tú." "Léir ’s mar tá mé ’goil i n-aois," ar seisean, "tá mé ag éirí críonna chuile lá." A’ tríothú h-oíche arís bhí sí roimhe san áit chéanna, agus bedad chua siad ag imirt, agus nuair a bhí siad sgathú ag imirt chuir sé cluife eile urthí. "Cén impí iarrhas tú?" adúirt sí. Bhí páirceannaí bána go leór ag ’athair agus ní ru aon fheithide aige le cur orthú - ní ru bó ná gamhain aige le aon dath féir ’ithe. "Iarrha mé," ar seisean, "páirceannaí m’athar a bheith líontaí le beithí ar maidin," ar seisean, "agus iad a bheith cho fairsinn ann," ar seisean, "agus nach mbeidh aon

dteach a’ taobh eile gon abhainn agus ní ru aon bhealach le dhoil treasnaí ann ach clochán. Agus bhí an t-athair go h-olc dhó - gon mhac - mar bhíot sé amuich ró-fhada san oíche ins an am sin. Ach an oíche seo chainic sé an solus roimhe agus a’ tsean- bhean ann agus paca cárdaí aicí. Bhíot sé ag imirt chárdaí chuile (cheile) oíche. D’fhiartha sí dhe a’ n-imreót sé cluife cárdaí agus dúirt sé léithe go n-imreóf. Chuir sé cluife urthí agus d’fhiartha sí dhe cén impí a d’iarrhat sé: impí a’ bith a d’iarrhat sé gheofat sé é. Cailín a bí ainntí a ru druíocht aicí. Bhí go maith is ní ru go dona insin. Sén impí a d’iarr sé urthí na clocháin a bhí idir é héin agus teach ’athara oiread brudáin (sic) a bheith orthú agus go siúilheat sé anonn orthú tirim. Ní ru fios a’ duifir aige - shiúil sé anonn tirim ar na brudáin, agus nuair a dhearc sé ’n-a dhéidh go dtugat sé leis cupla ceann ucú abhaile ní ru ceann a’ bith ann. Bhí siad imí’. Bhí sé aiféalach go leór dhe héin nuair nach ru sé ní bu críonna. "Bedad," ar seisean, "san oíche amárach," ar seisean, "má castar orm-sa an seans aríst," ar seisean, "ní lice (leigfe) mé an sean uam," ar seisean, "cho réidh!" San oíche lá thar n-a bhárach bhí sí roimhe ins an áit chéanna, agus chuaidh siad ag imirt chárdaí go deas, agus chuir

sé ag imeacht leis, agus ní dheárna sé stad ná cûnaí nú go ndeacha sé soir go Cúndae an Chláir, agus d’eirigh leis go ndeacha sé ar aimsir le feilméara insin. Agus a’ feilméara a ndeacha sé ar aimsir leis bhí sé in’ fhear an-mhór agus an-bhreá, agus bhí sé héin a’ ceapa ná ru mórán fear thímpull air i n-aon áit gá ru tuairisg air a bhí in’ fhear cho láidir leis héin. Bhí an suíol a gul thart nú go ru sé tam- all beag ar aimsir aige, agus fébrí locht a fuair sé ar a’ mbuachaill lá, bhuail sé clout air. Agus thosa an buachaill a’ caoine. D’imi an máistir am- ach agus níor chuir sé aon tsúntas air níos mú. Ach as sin go ceánn tamaill tháinic sé isteach, agus fuair sé an buachaill ’n-a shuí síos agus é a’ caoine. "Muise," adeir sé, "cén t-údar caoine atá a’d, nú an mar gheáll ar an iarra bheag sin a bhuail mise ort atá tú ’caoine? Mara stopa tú," adeir sé, "tiúrtha mise údar math caoine dhuit." "Á, ní mar gheáll ar an iarra sin atá mise ’caoine," adeir a’ buachaill, "ach tá mé ’caoine," adeir sé, "máistir math a bhí orm tamall gon tsuíol, agus gá mbeat sé inseo inniú," adeir sé, "ní thiúrthat sé cead

An bhó a tugadh do na sídheógaí Rec. 1894B. Bhí fear i n-Árainn ins a’ tsean-aimsir agus bhí sé lá a’ bleághan bó. Bu dhé an lá a bhí ánn Lá Samhna tharas laetheantaí an domhain. Sa gcrocán le n-a thaobh (thuíú) chuala sé páiste a’ caoine agus bean gá bhréaga. Dúirt sí leis - "Ó, a stór!" adeir sí, "bí go socair. Beidh na braonachaí bainne atá ’titim ó shionachaí bó an fhir sin ar báll á’m le thú bhréaga." Agus chuala sé an chaint. Bhreatha (bhreathnaigh) sé thairis.

dhé ’thachta dhianhas sí!" Nuair a bhí an fheóil anann’s bheith bruithte, chuir sí dab gon fheóil ina béal - is dóchaí go ru dúil aici ínnte - ’s ní dheacha an fheóil síos thar a sgórnach: sheas sí ina muineál agus tachtú í. Bhí sin dona go leór. Chua sgéal amach go ru sí cáillte. Tórrthú í agus cuiriú í. Agus an oíche a dtáinic a’ t-athair agus a’ mac abhaile thréis na sochraoíde, chuadar a cholla. I gcíonn píosa math gon oíche d’airíodar a’ torann agus a’ touirlinn ag a’ dorus, dhá bhrise agus gá réaba. "Ó, sábháile Dia sinn!" adeir a’ t-athair, "tá rud icínt ag a’ dorus." "Tá, hana," adeir a’ mac, "agus is dóchaí nach rud ceart é." Ach idir a bheó agus a mharú d’eiri sé agus d’osgail sé an dorus. Agus nuair a d’osgail sé an dorus, rith sí seo isteach ’fud a’ tí, agus d’aithni sé ar a’ bpoínnte í. Ghabh (gho) sé héin ar chúl na cûltha, agus ní fhaca sí é agus thug sí ’h-aghaidh ar a’ seúmra. D’airi sé an torann agus a’ réaba sa seúmra agus í ’marú an athar, agus thacht sí é. Agus níor fhan se le torann a chos ach rith sé amach a’ dorus. Bhí cró amuich ánn nú phúirthín a ru trí cínn go ghabhair agus pocaide istigh ánn, agus ní ru aon áit le dhul aige ach rith isteach agus a dhul sa gceánn siar gon púirthín. Ní mórán achair a bhí sé ánn nuair a tháinic an leas-mháthair amuich agus shíl sí dhul isteach. Tháinic a’ pocaide amach ag dorus a’ phúirthín agus thug sé poc di agus chuir sé amach aríst í, agus bhí sé ar a’ gceird{1} sin ó thitim na h-oíche nú go ru sé an- ann’s ina lá, agus shábháil sé mac fhear a’ tí ar feadh na h-oíche. {1} y os cionn -ei-.

"An Chearc Sgeadach, agus an Chearc Ocrais" Rec. 1892B. Bhí fear ánn fadó agus séard a bhí ánn duine uasal, agus bhí aon mhac amháin aige. Agus ní ru aon nduine le titim isteach ar áit ’athar ach an mac. Fuair an sean-bhuachaill bás ar deire, agus bhí daoine ag iarra ar a’ mac a leithide seo go bhean uasal a phósa, agus a leithide seo agus siúd; agus d’abruíot sé leóthab ná ru aon mhath dhóib ánn, nach bpós(f)at sé aon bhean go brách ach bean a thogrót sé héin is gur chuma leis bocht nú saibhear í. Agus a’ lá seo thug sé leis each breá agus thug sé ’aghaidh ón mbaile. Bhí sé ’síor-thumáint

Seán a Búrc agus an Cholainn gan Cheánn Rec. 1881c. Tá sé i ngar go chéad bliain ó shoin ins a’ tír seo, bhíoch tógálacha go leór gá dhiana (sic). Tógfaí property a’ bith le fear bheach réasúnta i n-áit duine nach mbeach blas a’ bith le tógáil air ag báillí agus ag gárdaí ’gul thart gá dtógáil, agus gan grá Dia a’ bith a gul dóib. Ach bhí chuile dhuine ag iarra a bheith ag imeacht le n-a bheithíoch héin, thart ins a’ tír, ag iarra é chur i bhfalach shul á dtugaidís seo leóthab é: bu chuma cén áit a bhfuídís é ach thócaidís é, agus bu cuma cé air a mbeach an

domhan ánn. Agus lá amháin bhí a mháthair bhí sí mar bheach min aicí le criathrú nú rud icínt, agus dúirt sí ná rabh ’fhios aicí beó céard a dhianhat sí: ná ru aon nduine aici chuir- heat sí ag iarra an chriathar (sic). Dhíri’ sé seo aniar a bhí sa gclíabhán. "Goha muise," adeir sé, "a mhama," adeir sé, "ag iarra an chriathar." D’eiri sé go léim ar a’ bpoínnte agus siod amach é. Agus an teach ar thug sé ’aghaidh air bhí sórt sídheóg bheag eile ánn mar é héin. Agus nuair tháinic sé isteach ag a’ dorus labhair sé - "Dúirt mo mhumaire," adeir sé, "lé do mhamaire goilltí (gyilltí) gíoráin dire dá dídheán a thóirt dá ti’." "A mhúirnín," adeir bean a’ tí’, "níl ’fhios á’m-sa beó ná beirthe céard tá tú ’rá." Labhair insin a’ boc a bhí sa gclíabhán sa teach sin - "Nuair a bhí coille{1} móra," adeir sé, "a’ fás ’n-a gcoill- ireáin, is tú héin ’do phasarán, is math a d’iarrhá cáiteach ’gus criathar ar Bheartlín ríabhaigh ón gCoradán." {1} y os cionn -oi-.

ach bíoch nú ná bíoch, labhair sé. "Muise, a bhráthair óig," adeir sé, "bhí goil gon Rûimh ’S a dtáinic a’ ghaotha rût go docht, Tá tú ’cuir bigil ar Oíche na dTrí Rí - Rud nach bhfaca mé aríú go dtí anocht." "Más mar sin é," adeir a’ bráthair, "cuir síos an fheóil." Cuiriú síos an fheóil, agus d’itheadar a ndóthain di.

"Muise," adeir sé, "sgríob lia’ an earra’ thugann siad orm." "Muise, chath(f)at sé," adeir sí, "gur dhuit-se atá mo dhreitheár-sa a’ coinneál a’ chroca sean-ím atá inseo: tá sé gá choinneál i gcônuí le h-aghaidh sgríob lia’ an earra’." Bhí go math. Chua sí suas agus d’fhosgail sí an drisiúr, agus rug sí ar a’ mála agus chath sí an croca sean-ím síos ánn. Chuir a’ bacach ar a dhruím é, agus é ’brise a chroí a’ gáirí fúthe, agus d’imi sé. Agus nuair a tháinic a’ dreitheáir ón trá’, thréis a bheith marú a’ gearra feamuinne ’s a’ cur suas le h-aghaidh leasú fataí dhiana dhi, bhí na fataí bruithte ag a’ dreithiúr agus d’iarr sé urthe iad a leagan anuas. Agus leagú. "Ceal," adeir sé, "nach bhfuil aon bhlas leóthab?" "Níl," adeir sí. "Leag anuas," adeir sé, "an croca sean-ím atá in- sin." Bhí go math. Chuímhri (chuimhnigh) sí urthe héin céard a bhí dianta. "Mh’anam," adeir sí, "go ndeacha Sgríob Lia’ an Earra

"Muise," adeir sé, "sgríob lia' an earra' thugann siad orm." "Muise, chath(f)at sé," adeir sí, "gur dhuit-se atá mo dhreitheár-sa a' coinneál a' chroca sean-ím atá inseo: tá sé gá choinneál i gcônuí le h-aghaidh sgríob lia' an earra'." Bhí go math. Chua sí suas agus d'fhosgail sí an drisiúr, agus rug sí ar a' mála agus chath sí an croca sean-ím síos ánn. Chuir a' bacach ar a dhruím é, agus é 'brise a chroí a' gáirí fúthe, agus d'imi sé. Agus nuair a tháinic a' dreitheáir ón trá', thréis a bheith marú a' gearra feamuinne 's a' cur suas le h-aghaidh leasú fataí dhiana dhi, bhí na fataí bruithte ag a' dreithiúr agus d'iarr sé urthe iad a leagan anuas. Agus leagú. "Ceal," adeir sé, "nach bhfuil aon bhlas leóthab?" "Níl," adeir sí. "Leag anuas," adeir sé, "an croca sean-ím atá in- sin." Bhí go math. Chuímhri (chuimhnigh) sí urthe héin céard a bhí dianta. "Mh'anam," adeir sí, "go ndeacha Sgríob Lia' an Earra

Sidh-bhean a thainic ag iarraidh ime Rec. 1868c. Bhí fear inseo fadó ins a’ tsean-aimsir, agus sén áit a ru sé ’n-a chûnaí taobh (tuí) thoir go Loch Coirb, ó thua. Bhí sé pósta agus bhí bean agus clánn aige. Agus sa bhFúmhar a bhí ánn agus lá breá bhí sé a’ baint na bhfataí, agus bhí pota fataí le h-aghaidh a bhric- feásta thíos agá n-a bhean, agus le h-aghaidh na ngas- úr. Ní plúr ná tae bhíoch ag imeacht san ám sin chor a’ bith, ach sén chuma a mbíoch bunáite na ndaoine bochta ’teacht suas ar fataí agus ar bhainne.

Na Mionnaíthe Dubha Rec. 1868B. Sa tsean-aimsir, nuair a bhí géar-leanúint ar an Eáglais agus ar na sagairt, bhí áit thoir i n-Inis agus chath- aidís a thíocht ánn ám áithrid agus na mionnaíthe dú(bh)a ’thóirt. Bhí a lán acab a’ fuilint a’ bháis, agus cuid eile acab a bhí a’ tóirt na mionnaíthe. Lá amháin bhí sagart óg thréis coláisde a’ triall ánn, agus casú triúr sean-sagart dó agus iad a goil amach is iad thréis na mionnaíthe dú(bh)a thóirt. Bheannuíodar gá chéile.

An Lámh Fhada Dhubh Rec. 1867c. Bhí áit fadó i nÉirinn a ru sórt cuisleán mór (sic), agus duine ’bith ghohach thart ánn ón dó-dhéag san oíche bheat sé marú ar a’ mbóthar ar maidin. Bhí go math. Bhí buachaill ag doctúr ánn, agus bhí capall rása ag a’ doctúr cho math is bhí le fáil, agus bhíot sé ’tíocht thart san oíche ánn, agus bhí sé théis a’ dó-dhéag agus thug sé spor gon chapall. Bhí go math. Bhreatha (bhreathnaigh) sé ’n-a dhia’ agus bhí a’ tíocht san aér ’n-a dhia’ mar bheach lámh ánn - a dtugat siad an Lámh Fhada Dhú’ urthe. Agus bhí

sé an clár dhe, agus thógat sé aníos cíléar beag a bhí ánn bhíoch lán le bainne géar nú le bainne bhíoch gá chruinn- iú le h-aghaidh maistre dhiana dhe. Agus sháthat sé síos a chuid fíosóige móire fada lia’ ánn, agus a ghruaig, agus bhíot sé ag ól go mbíoch a shá’ ólta aige; agus nuair bhíoch a shá’ ólta aige thugat sé a cheánn as a’ gcíléar agus chuireat sé strainc air héin, agus ritheat siad i gcouirnéal uaidh. Bhíot sé ar an obair sin nú go n-airíot sé fear a’ tí a’ teacht, agus nuair a bhíoch, leagat sé an cíléar uaidh agus ritheat sé suas sa seúmra. Bhíoch amantaí insin, a’ t-’rán a bhruitheat siad san oíche bhíot sé ithte ar maidin aige seo orthab. Ní rabh ’fhios acab beó céard a dhianhaidís. Bhí an suíol a goil thart ná gur imíodar ar deire agus gur ’eachadar (go ndeachadar) anúnn, go taobh anúnn, áit a dtugann siad Litir Miolláin air, ó Chroc a’ Choillín. Agus fébrí cén suímhneas bhíodar ’fháilt i bhfus uaidh, ní rudar ’fáilt suímhneas a’ bith tháll uaidh. Bhíot sé amantaí a’ catha airgead ghluis ag na gasúir ’diana mathas’ orthab, agus cheannuíot siad rudaí air; agus amantaí eile gá séasáil, agus ag ól na bláthaighe i gcûnaí agus a’ cur a chuid fíosóige ann, agus a’ cur strainceannaí air héin. Bhí go math. Ní

Sgéal faoi shagart agus dritheáir dhó a fuair bás Rec. 1866D. Bhí sagart fadó ánn, ach níl ’fhios á’m-sa cén áit a ru sé, agus bhí dritheáir aige bhí an-chosúil leis agus fuair sé bás. Bhí buachaill ag a’ sagart, agus ní mórán achair a bhí dritheáir a’ tsagairt básuí’ nuair a chonnaic a’ buachaill é. Bhí sé a’ caint leis agus iad héin a’ caint le chéile. D’innis sé gon tsagart é. Níor thaithni sé leis a’ sagart é ’rá a leithide go rud.

Sgéal faoi shagart agus dritheáir dhó a fuair bás Rec. 1866D. Bhí sagart fadó ánn, ach níl ’fhios á’m-sa cén áit a ru sé, agus bhí dritheáir aige bhí an-chosúil leis agus fuair sé bás. Bhí buachaill ag a’ sagart, agus ní mórán achair a bhí dritheáir a’ tsagairt básuí’ nuair a chonnaic a’ buachaill é. Bhí sé a’ caint leis agus iad héin a’ caint le chéile. D’innis sé gon tsagart é. Níor thaithni sé leis a’ sagart é ’rá a leithide go rud.

"Ó! a bhithiúna’!" adeir sé, "ná cluinim gá rá sin níos mú thú." "Ó! ’sí an fhírinne í," adeir a’ buachaill, "chonnaic mé i n-a leithide seo g’áit é, agus ní uair," adeir sé, "ná faoi dhó chonnaic mé é, ach trí h-uaire nú ceithre h-uaire." "Muise, ní chreidim é," adeir a’ sagart. "Bhí mo dhritheár-sa," adeir sé, "cho creasta, cho math," adeir sé, "ar a’ suíol seo, agus gur cheap mé," adeir sé, "nach gcuirheach Dia," adeir sé, "go phioruíochaí air," adeir sé, "thíocht ar ais aríst. Ach meas tú," adeir sé, "a’ bhfeic(f)e tú anocht é?" "Is dóchaí go bhfeic(f)ead," adeir a’ buachaill. "Goha mise i n-éineacht leat anocht," adeir sé, "agus beidh ’fhios á’m," adeir sé, "ar b’é mo dhritheáir atá ánn." Chua, agus bhíodar a’ fanacht go dtáinic a’ t- ám, agus b’fhíor ’ó- chonnaic a’ sagart é héin é. Chuir sé caint air agus d’fhiartha sé dhe ar b’é a bhí ánn. "Is mé," adeir sé, "go cínnte." Thosa sé a’ cur ceisteannaí air agus é

Sgéal faoi shagart agus dritheáir dhó a fuair bás Rec. 1866D. Bhí sagart fadó ánn, ach níl ’fhios á’m-sa cén áit a ru sé, agus bhí dritheáir aige bhí an-chosúil leis agus fuair sé bás. Bhí buachaill ag a’ sagart, agus ní mórán achair a bhí dritheáir a’ tsagairt básuí’ nuair a chonnaic a’ buachaill é. Bhí sé a’ caint leis agus iad héin a’ caint le chéile. D’innis sé gon tsagart é. Níor thaithni sé leis a’ sagart é ’rá a leithide go rud.

eadar é. Ach mar sin héin, chuadar agus rinneadar an ua’ an t-ám a dúirt sé leóthab, agus chuadar héin sgatha math as a’ mbealach. B’fhíor ’ó: chonn- aiceadar a’ duifean a’ tíocht, mar bheach meáll dusta, ’tíocht as cíonn na fuaí’ agus a’ touirlint síos ánn. Ach shul chua an dusta sa bhfua’, nuair a chonnaic a’ fear óg seo a’ tíocht é, rith sé héin go dtí an áit a ru an fhua’ dianta agus chath sé é héin síos ánn. Ní rudar i n-ánn a (e) choinneál. Nuair bhí an dusta tamall math touirlintí síos sa bhfua’, chua na daoiní go dtí é, agus bhí sé thíos insin agus é cho du’ leis a’ bpota agus gan smig ina chluas. Tarníú aníos ar é agus cuiriú conra air, agus tórrthú é, agus cuiriú síos ins a’ bhfua’ chéanna é i n-éineacht leis a’ té a ru sé ag iarra bheith i n-éineacht leis. Sin sgéal a chuala mise. Níl ’fhios a’m ar fíor nú bréag é. Beannacht Dé le h- anam na marú agus go mbu feárr a bhéas a’ cûl- ódar bliain ó anocht!

altra le é thóigeál. Bhí an-chion ag a’ mac agus ag páiste na mrá a bhí gá thóigeál ar a chéile, nú go rudar suas ’n-a mbuachaillí óga. Ach d’imi mac a’ duine uasail leis is chua sé go Meiricá, agus chath sé seacht mbliana ánn go bhfuair sé bás. Oíche bhí an fear óg a bhí sa mbaile amuich a’ cuartuíocht, nú a’ tíocht as áit icínt, casú dhó sa gcosán é. Chuir sé caint air agus labhruíodar héin le chéile. "Tháinic mé go dtí thú anocht," adeir sé, "agus ní thiocainn," adeir sé, "go dtí aon nduine eile beó ach go dtí thú héin, mar bhí cion," adeir sé, "agus grá mór á’m ort agus againn héin ar a chéile. Tháinic mé ag ínnsean duit," adeir sé, "go dtioca mé ar mo nádúr a leithide seo go lá agus go dháta. Déartha tú le m’athair," adeir sé, "agus le mo mhuíntir an ua’ bheith dianta acab go dteighe mé síos ánn, agus ar a bhfaca tú aríú," adeir sé, "ná ar a bhfeic(f)e tú choíche ná bí thú héin," adeir sé, "ná aon nduine eile i ngoire ná i nguíobhar di; mar duine ’bith," adeir sé, "a dtang(mh)ó," adeir sé, "mo chuid dusta- sa dhó tá sé cáillte." Bhí go math, Nuair a chua an fear óg abhaile d’ínnsi sé a sgéal agus ní math gur chreid-

"Á! Dia á réiteach!" adeir sí, "tá mo chuid cúmhairsiní matha," adeir sí, "marú!" Agus is beag ná ru sí a’ caoine. "Agus tá sé cho math dhúinn," adeir sí le n-a fear, "díol amach agus imeacht as seo." "Ní dhíolha," adeir a’ fear, adeir sé, "b’fhéidir go mbeat siad ’n-a gcúmhairsiní cho math leis a’ dreám a bhí rûthab ánn, ach coinnigh an áit cho glan is bhí sé roimhe sin." Ach fébí cén dreám a tháinic sa gcúirt seo ar ghóltas an fhir óig, ní rinneadar (sic) aon dánacht aríú ní bu mhú mar a’ dreám a bhí rûthab ar a’ bhfear óg ná ar a bhean.

"bhfuil tú a’ coinneál achuile shórt glan uathe, sin í an Chúirt is breácha," adeir sí, "gá bhfuil istigh i nÉirinn." Bhíodar insin an-mhór le chéile, agus rud a’ bith theastuíoch ó bhean an fhear óg (sic) seo ní bhíoch urthe ’dhiana ach a thíocht go dtí an charraig agus é iarra, agus bhí sé sínte amach ar a’ bpoínnte aici as dorus a bhí ar a’ gcarraig. Bhíodar mar sin ar feadh suím fada blianta. Agus tháinic sí isteach a’ mhaidin seo agus í a’ caoine. "Céard tá ort inniu?" adeir bean an fhear óg. "Ó! tá," adeir sí, "beidh cath mór," adeir sí, "gan mórán achair." "Agus cé tá a’ cur chath’ orraí?" adeir bean an fhear óg. "Tá," adeir sí, "dreám eile mar muid héin as tún Chúig’ Ula, agus má maruítear muid," adeir sí, "agus má buailtear muid, tá tobar insin thíos agus má bhíonn uachtar uaithne (?) air," adeir sí, "beidh muide beó," adeir sí, "is má bhíonn bárr fola air beidh muid marú." Rec. 1866a. Bhí go math. Nuair a tháinic lárnamhárach agus chua an bhean suíolta síos ag a’ tobar, agus bhí bárr fola air.

heat sé ceánn na bliana. Bhí go math. Níor lig bean an fhear óg (sic) insin cead go nídh a’ bith dhul tímpull sórt áillín bheag ánn, sórt salachair a’ bith ná luatha ná tada ní ligeat sí thímpull na h-áite sin é. Bhíodar suas le bliain ánn, ’n-a gcûnaí sa teach seo, nuair a tháinic bean isteach go dtí í ar maidin, agus níor fhaca (sic) sí aríú í. Agus d’iarr sí iasacht pota urthe go ceánn sgatha gon lá. "Tiúrtha mé sin duit," adeir sí, "agus fáilte." Agus ghlac a’ bhean tháinic ag iarra an phota buíochas mór léithe agus chua sí amach. As sin go ceánn sgatha, nuair a bhí diún is deiriú an lae a’ teacht, tháinic sí isteach agus a’ pota aici aríst, agus bhí ceathar ná cúig g’fhataí breá sa bpota agus dab math mairtfheóla. "Tóir é sin duit héin," adeir sí, "agus gon ghasúr agus go t’fhear. Agus tá muid an-bhuíoch go deó dhuit-se," adeir sí, "ó tháinic tú ’do chônuí inseo. An dreám," adeir sí, "bhíoch ’n-a gcônuí cheana (hana) sa teach seo, nuair a chathat siad amach a’ luath ar maidin, ná sórt sal- achair a’ bith bhíoch ar ourlár a’ tí, sén áit a gcath- at siad é síos sa tuar éada’ bhíoch againne. Ag- us ’bhfeiceann tú an charraigín bheag sin tháll," adeir sí,

fós," adeir sí, "ach mo chuid éada’ héin. Ligfe (lice) mé mo chóta bán," adeir sí, "síos ar chairthín a’ chapaill, agus árdó mé mo chóta dearg," adeir sí, "suas ar mo ghualainn, agus sin," adeir sí, "feisteas éada’," adeir sí, "nach mbeidh ar aon bhean eile gá mbeidh ánn." "Tá go math," adeir a’ dritheáir. Agus shiúil leis agus tháinic sé isteach i dteach na tórrtha. Chuir sé cúl a chois’ leis a’ tine agus bhí sé ’caint agus ag ínnsean dóib, agus dúirt sé leis a’ bhfear go bhfaca sé a dhreour (.i. dhrithiúr). Cheap sé sin gur as a chéill a bhí sé, agus mar sin héin d’iarr sé duine icínt i n-éineacht leis agus ní ru duine ’bith sásta dhul i n-éineacht leis. "Á muise!" adeir a’ tseanbhean, "goha mise héin i n- éineacht leat," adeir sí, "agus b’fhéidir gur fíor ’uit é." Agus rinne sí suas na rudaí a dúirt sí leis, agus chuadar ar a’ mbeárna a dúirt a’ bhean leóthab. ’Tarraint amach ar a’ dó-dhéag, d’air’eadar torann na gcapall a’ tíocht agus bhíodar a goil amach ag a’ mbeárna ó cheánn go ceánn go dtí an dárna capall deireannach, agus nuair a bhí sí goil amach a’ bheárna chath a’ tseanbhean an stuf a bhí dianta suas aici agus bhuail sí urthe seo í, agus cathú an- uas í. Bhuail a’ dritheáir ar a dhruím í agus níor stop sé go

dhá tórrtha. Bhí dritheáir dhi héin a’ tíocht ag a’ tórrtha, agus casú dhó í, agus labhair sé léithe agus labhruíodar héin le chéile. Agus thosa sí ag ínnsean dó. D’fhiartha sé dhi cén bealach a bhí léithe, agus dúirt sí - "Nuair a chua mé amach," adeir sí, "a’ baint a’ ghubáis- te, shíl mé," adeir sí, "gur sáthú lanns isteach in mo cheath- rú. Thit mé as mo sheasa," adeir sí, "agus sguab na daoine matha leóthab mé. Ach ní dheacha mé mórán achair ó bhaile, agus d’fhágadar rud icínt eile in m’áit. Agus má tá aon mhath leat," adeir sí, "beidh mé a’ fágáil na h-áite seo an- ocht ag a’ dó-dhéag san oíche, agus cuid mhath liom, agus má tá aon mhath leat," adeir sí, "féata tú mé ’choinneál." "Cé chaoi gcoinneó mé thú?" adeir a’ dritheáir. "Ó, teirigh," adeir sí, "go dtí an tseanbhean," adeir sí, "atá sa teach a ru mise ánn," adeir sí, "agus abair léithe," adeir sí, "a leithide seo go ruda dhiana suas agus iad a bheith aici i sórt soitheach icínt agus é bhuala orm." "Ó," adeir sé, "b’fhéidir nach n-aithneóinn thú?" "Aithneóir," adeir sí. "Beidh capall agus fich’ ánn," adeir sí, "agus beidh mise," adeir sí, "ar a’ dára capall deire, agus bean," adeir sí, "ar chúl achuile mharcach acab sin. Aithneó tú mise Rec. 1860a. go math," adeir sí, "mar níor athra’ mé aon éadach

Bean a tugadh as Rec. 1859c. Bhí lánúin thíos i gCois Fharaige tamall bliantaí ó shoin, ach ní rudar i bhfad pósta. Trathnúna breá insin, titim na hoíche, chua an bhean amach ins a’ ngarraí a’ baint gubáiste. Níl ánn ach go ru sí crúmta nuair a chuir sí uaill aisti agus thit sí as a seasa. Chua an fear amach agus máthair an fhir agus thugadar isteach eatrob í. Agus nuair a bhí sí istigh ní ru smig i n-a cluais. Bhí sin dona go leór. Chua an sgéal amach ar fud na mbailte go ru sí cáillte. Chruinni na cúmharsiní isteach agus bhí sí

fíor-fháilte aige roimhe. D’ourda sé isteach ins a’ bpárlús seo iad. Mór-sheisear acab a bhí ánn. Agus nuair bhí- odar tamall istigh ánn chuir sé rán coirce agus feóil ghoirt isteach acab. Bhí a chuid beatha héin ar iúmpar ag a’ duine uasal, agus níor bhlais siad gon fheóil ghoirt ná gon rán coirce. Nuair a bhí an t-ám thuas ar cheap an tíorán- ach go bhféatat sé na grotha ’dhiana, tháinic sé héin agus a chuid buachaillí isteach go gcuiridís go Dhia iad. Agus bhí an duine uasal seo réitíthe roimhe. D’iúnns’adar héin a chéile, ach ins a’ gcath cuiriú Mochair agus a chuid fear ar lár agus cuiriú ar a’ gcúltha iarainn iad. Agus ar a’ bpoínnte ’s ar chaith sé ar a’ gcúltha iad d’iúmpa an chúltha agus chuadar go túin a’ phoill (phyill). Báthú é héin agus iad héin, agus báthú agus múchú orthab! Sin sgéal a chuala mise, is níl ’fhios á’m ar fíor bréag é, ach beannacht Dé le h-anam na marú, agus tar slán a’ sean-bhuachaill!

bhí i bhfábhar leis. "Tá tú a goil go dtí Mochair," adeir sé. "Táim," adeir a’ duine uasal seo. "Muise, má tá héin," adeir sé, "níl mórán seans," adeir sé, "go bhfáca tú slán é, agus tá mise," adeir sé, "’cur cûirle do leas’ ort. Má tá tú goil un a’ chuisleáin anois," adeir sé, "más féidir leat é," adeir sé, "tóir leat beatha," adeir sé, "agus ní mór ’uit é. Sén tslí bháis," adeir sé, "atá sé sin a chur ar chuile dhuine uasal," adeir sé, "dhá dteagann ’n-a chuisleán: tá a chuisleán dianta aige," adeir sé, "as cíonn na faraige, agus tá an poull báite faoi n-a bhun. Tá seúmra áithrid aige," adeir sé, "agus tá cúltha iarainn i n-a chouirnéal atá dianta ar a’ bpoull. Cuirhe sé isteach na daoine ánn," adeir sé, "nuair thiocas siad un a’ chuisleáin, agus cuirhe sé rán coirce," adeir sé, "agus feóil ghoirt is- teach ucab, gan deoch," adeir sé, "ná rud a’ bith eile le n-a dtart a thoisge, ar feadh trí oíche agus trí lá. Tá sé réidh go leór aige iad a chlaoídhiú insin," adeir sé, "agus iad a rubáil - iad a chur ins a’ gcouirnéal seo," adeir sé, "ar a’ gcúltha agus iad a ligean sa bpoull báite." "Go ru míle math a’d," adeir a’ duine uasal, "más math é do sgéal," adeir sé, "is math é do thuarasdal." Chua sé go dtí Cuisleán Mhuchair, agus bhí feara(dh) na

Mochair ÓRuaire agus Cuisleán Cheann Bóirne Rec. 1859B. Bhí tíoránach ins a’ tsean-aimsir ’n-a chûnaí i gCuis- leán tháll ag Ceánn Bóirne a dtugaidís Mochair Ó Ruaire air. Níl aon nduine uasal aríú a tháinic un a Chuisleáin a d’fhága slán aríú é, agus ní rabh ’fhios cén bás a bhí ag eirí dhóib. Chuir sé cuire insin ar dhuine uasal a bhí thíos an áit a dtugann siad na Furabachaí air, air héin agus ar a’ dream a bhí i n-éineacht leis. Agus is dóchaí go mbu cuire feill (fyll) é. Mar sin héin, níor chuir sé suas gon chuire, agus bhí sé ’triall ar chuisleán Mhuchair. Agus tháinic fear eile a

D’fhill sé ar ais agus tháinic sé san áit a ru an minis- téara. "A! a bhuachaill!" adeir sé, "níor fhága tú sin fós." "Níor fhágas," adeir a’ ministéara, "agus is dóchaí nach bhfácad." Ach, leis a’ sgéal a ghiorrú, bhí sé ar siúl nó gur ’úirt a’ sagart eile leis é thógáil as, agus thóg sé a lámh as a chíonn, agus d’eiri an ministéara agus thug sé leis na cosa. Agus nuair a bhí sin dianta aige tháinic sé análl agus chath sé anuas ar a dhá ghlúin é héin i bhfíanaise an tsagairt agus d’iarr sé maitineas agus párdún air. "Tá sin le fáil a’d," adeir a’ sagart. Thug a’ ministéara ’n a’ tí é, agus ghlac sé baiste, é héin agus a chlánn agus a chuid buachaillí agus searabhóntaí uiliug. Agus thug sé cárnán math airgead gon tsagart le h-aghaidh an Teach Pobuil. Agus níl aon Nollaic ná Cáisg fhad’s bhí sé beó níos mú nach gcuireat sé céad punt chaige i gcûnaí chuile bhliain. Sin sgéal cho fíor agus chuala tú aríú. Seacht gcéad déag agus trí fichid beannachtaí dílis Dé le h-anam na marú, agus tar slán a’ sean-bhuachaill!

Agus bhí dubha na gcroc agus breaca na gleánnta, idir sagairt Chaitliceach agus easbuic Ghállda agus chuile chineál duine, cruínn ar an áit a ru an ministéara mór seo, agus gan aon ghoir acab é chorruí. "Ná lig ort héin anois," adeir a’ sagart, leis a’ bhfear óg, "ná lig ort héin," adeir sé, "bhfuil duine ’bith ánn, agus ná breath- na’ díreach ná cám orthab, ach dianha muid a’ bealach." Ní mórán achair a bhí siúlta acab nuair a tháinic sean-tsagart suas leis agus gan puth g’unáil aige. "Tá sé cho math dhuit," adeir sé, "a dhoil ar ais agus an min- istéara sin," adeir sé, "thóigeál as an áit sin. Is tréan a’ dreám inseo iad," adeir sé, "agus má eiríonn tada dhó ’sé do chreide héin a bheas thiar leis." "Cuma liom," adeir a’ sagart, "nach bhfuil tú héin i n- ánn é thóigeál cho math liom-sa?" Chas sé sin ar ais. Is geárr go dtáinic sagart óg suas aríst, agus tháinic sé amach roimhe agus chath sé é héin ar a dhá ghlúin. "As ucht Dé agus na Maighdin’ Muire ort!" adeir sé, "agus tar ar ais i n-éineacht liom agus féach a’ dtócá é sin as an áit a bhfuil sé." "Tá go math," adeir a’ sagart, "goha mé leat."

Chas sé sin ar ais agus tháinic sé le sgéala chaig a’ ministéara. Bhreatha (bhreathnuigh) an fear óg ’n-a dhia’ agus chonnaic sé an ministéar’ a’ tíocht go tréan. Níor bhreatha an sagart ’n-a dhia’ chor a’ bith aríú go dtainic a’ ministéara suas leis, agus fuair sé grím cuíne muiníl taobh (tuí) thiar ar a’ sagart. D’iúmpa ’n sagart gan Rec. 1859a. bhuíochas dó, agus d’iúnns’adar héin a chéile. Ní mórán achair a bhí an cath ar bun nuair a tharrain a’ fear óg iarra go mhaide droighin agus buaileann sé an ministéara i mullach a chínn agus chuir sé néal air. "Ó! ná buail é," adeir a’ sagart, "fág idir mise agus é héin." Bhí an sagart gá chur i ndia’ a chúil gur chuir sé is- teach i lár na páirce é. Nuair a bhí sé istigh insin, thóg sé ’lámh (láû) as a chíonn, agus ghreama ’chosa sa bpáirc is d’fhan sé insin. "Fan insin," adeir a’ sagart, "go mbeidh mise a’ tíocht ar m’ais." Ní ru sé i n-ann corruí, nídh nár bhu_íona, agus bhailigh an sagart leis agus a’ fhear óg. Is dóchaí go ru sé ’fáil roínt airgead (sic) ’s na h-áiteachaí bhí sé ’siúl; ach sé lá ón lá sin bhí sé a’ tíocht ar ais, agus tháin- ic sé thríd a’ bpáirc chéanna aríst, é héin agus a’ fear óg.

"Muise, goha mise i n-éineacht leat tamall," adeir a’ fear óg seo, "tá eólus na h-áite a’m, is tá mé in- seo le tamall." "Tá go math," adeir a’ sagart. Agus shiúileadar leóthab a’ bóthar. Bhíodar a goil thar pháirc agus thar thaltaí breá’ go dtáiniceadar suas le geata, agus dúirt a’ sagart - "Is feárr ’úinn," adeir sé, "brise treasna na páirce seo agus dianha muid aithgiorra." "Muise, níl ’fhios á’m," adeir a’ fear óg, "sin páirc," adeir sé, "le ministéara mór," adeir sé, "atá ’n-a chûnaí i gCúirt inseo," adeir sé, "agus níl aon nduine ghohas thríd a’ bpáirc sin," adeir sé, "nach bhfuil gofa (gabhtha) aige." "Á, is cuma liom," adeir a’ sagart, "gohamuid an aithgiorra." "Tá go math," adeir a’ fear óg. Bhuaileadar isteach thar a’ sgúnnsa is d’imíodar thríd a bpáirc. Is geárr a bhí siúlta acab nuair a tháinic buachaill leis a’ ministéara suas leóthab. "Cé thug cead díbh," adeir sé, "a dhoil a’ bealach sin gan ourdú mo mháistir?" "Ó, muise, níor iarr mise aon chead ort!" adeir a’ sagart.

héin anonn (an-ion) ’s anall a’ tarraint ar a’ mbaile. Nuair a bhí Brian ré(idh) le n-imeacht, ní ru duine ’bith aige le bheith leis. Bhog leis é héin, agus mall go maith trathnóna. Ní dheacha sé i bhfad gur imigh solus a’ lae uaidhe, agus gan ’fhios aige cén bealach a ngofat sé ach na sléibhtí agus na cruic. Agus bhí sé i gcônuí a’ siúl ná go dtainic tuirse agus trom-chollú ar deiriú air, agus bhain sé dhe a chóta mór agus phill sé é agus chuir sé faoi n-a chlaigeann é agus shín sé siar i spot’ íseal a fuair sé. Agus thit sé ’n-a chollú. Agus thainic aisling air nuair a bhí sé ’n-a chollú. Rec 2063. Cébí fada ná gearr a bhí sé ’n-a chollú ar a’ spot sin, dhúisigh sé idir sin is strásdaí agus ní rabh ’fhios aige ’ch uread le cúl a chinn cé ru sé. Ach bhí sé a’ cuimilt a shúile agus a’ breathnú uaidh, agus bhí solus a’ lae a’ glanú air léir (do réir) nótaí (sic), agus shiúil sé sgathú fada, acho fada agus bhí meabhair aige go ru sé goil i gceart; ’feiceál na faraige uaidhe corr-uair, i bhfad uaidh, agus ar deiriú thiar nuair a thárlaigh an lá a’ glanú go maith bhí sé a’ siúl leis sástaí go leór. Ach thoisigh sé a’ cuimhniú air héin - go ru rud icínt ins an aisling a bhí air ins a’ gcollú, agus sén áit ar ordaigh an aisling dhó a ru an rud i muichille na láimhe deise dhá chóta mór. Thoisi sé a’ breathnú agus a’ láimhsiú an mhuichille agus

deóra sin, deóra na baintrighe agus na ndílleachtaí. Agus bhéar- tha mise am dhuith," adúirt Brian, "go bhfágha sí go réidh é." An dream a bhí ins an oifige (sic) chua cuid ucú is- teach un na cistinighe. Bhí corr-dhuine sa tráth sin ag éag- caoin go ru siad fuar, is cuid ucú a’ cathú galannaí tobac. Thoisigh siad ag innsean go bhean a’ tíarna istigh sa gcistinigh go ru fear ar a’ gcruinniú ’n-a dhuine dhóighiúil deagh-chroítheach - gur íoc sé cíos ar shon baintreach mrá a bhí ann. Agus bhí sí ’tóirt creidiúint ufásach dhó faoi sin. Agus chua seisean isteach, é héin, - Brian - i gcionn sgathú ’n-a dhéidh. Agus bhí cineál caidriú ag a’ mraoi air roimhe sin. Thoisigh sí ag innsean dó go ru siad a’ tóirt cundas mór (sic) ar a chúirsí, cuid ucú bhí a’ teacht isteach ’s amach, go mb’íontach a chrufa sé leis a’ mbaintrigh. "Nár bh’fhearr an croí a bhí ugum," adúirt Brian, "ná bhí ag d’fhear-sa a dhiúltaigh dú’ is dath í? - agus é a’ feithiú go síorr- aí go mbeat sí ’n-a tionóntaí aige ’fhad’s mhairheat sé héin ná í héin ar a’ tsuíol. Agus níl ’fhios a’m-sa cé chaoi ngofaidh a cúirsí, ach d’íoc mise an cíos ar a son cébí chaoi ngofaidh a cúirsí." Cébí acú sin de, leis a’ sgéal a dhianú gearr, nuair a bhí siad réidh uilig iléir, mar bhíonns an eile (uile) shórt a bhíonns le tárló, d’imigh an eile (uile) dhuine ucú le n-a chúirsí

ar na deóra. Bhí fear ann a ru Brian Rua Ó Cearabáin air, agus faoi n-a chúirsí anois atá mé goil a’ tréachtú go h-áithrid. Agus séard a bhí ann duine deágh-chroítheach, is cosúil. Nuair a chainic sé an eile (uile) shórt sáruí’ ar a’ mraoi, dúirt sé: "Goha mise ’mbannaí urthí." "Á bhfát sí fear eile ’do chuideachta," adúirt a’ tíarna, "budh mhath liom é." "Níl call a’ bith aoin fhear orm-sa," adúirt Brian, ’cur a lámh ina phóca agus ’tarraint amach a spuráin. Sén cíos a bhí uilig iléir le n-íoc aicí ceithre phunt. Chómhair sé amach ar a’ mbord aige é. "Nach in í an bhannaí?" adúirt sé leis a’ tíarna. "Á, well, bhí mé a’ dianú cineál pléisiúir dhá cúir- sí. Bhéarthainn allúntas duith ar deiriú thiar," ar seisean, "á sáruíof an eile (uile) mheóin í." "Níl aon chall ugud leis anois," arsa Brian. "Sin í an bhannaí: goha mise i mbannaí urthí, agus tá an t-airgead leagthaí ar a’ gclár insin ugud. Níl aon deór anois ’ár sheil an bhean sin nár thit le cosa an Tíarna Dia agus nach ru Sé ag éist- eacht le n-a cúirsí agus linn uilig. Agus gofa (gabhfaidh) siad sin i n-úsáid mhath dhuith héin ná dhú-sa a d’fhuasgail urthí - na

go mbeat sé ucú a leithide seo ’am. Bhí aon am amháin ann agus bhí bean amháin as an Inbhear ins a’ gcruinniú. Fuair a fear bás roimhe sin agus bhí ceathar go mhuirín lag urthí - triúr gasúr agus gearrchraille (sic) amháin. Agus ní ru aicí ach bóín amháin. Agus ní bó unlaoigh a bhí ainntí mur a’ gcéanna ach bóín ’tóirt bainne - bó ghamhnaí. Agus ní ru aon phínn aicí l n-íoc leis. Rinne sí béal bocht leis faoi dhíobháil an airgid agus faoin muirín. Agus cheasna’ sé í go cruaí faoin meóin. Dúirt sí nach ru aicí ach bóín amháin, agus go gcaillhí í héin agus na páistí díobháil braon bainne dhá ndíolat sí an bhóín sin, agus nach ngofat sí mórán airgead ’ch uread; ach go ru sí a’ feithiú ar dheiriú na bliana, nuair a thiocú seift isteach aicí go mb’fhéidir go mbe’ an t-airgead le n-íoc aicí - á nglacat sé a focal. "Dar (der) m’fhocal, budh mhath liom duine eile dhul i bhfocal ort, agus beirt," ar seisean. Agus bhí muintir a’ bhaile uilig cruinn ann, na cómhairsiní, agus níor lig orthú héin go ru siad ag éisteacht a’ sgéil. Agus ní ru aon phárdún le fáil aicí mur bhfát sí duine ghohú i mbannaí urthí, nuair nach ru an t-airgead le n- íoc aicí. Thoisigh an bhaintreach seo a’ silt deóra bróin, agus ní ru aon ghróthan i n-a cúirsí. Ní ru sé a’ tóirt mórán áird’

cailíní aige le glaine fíon. "Ól é seo," ar sise, "shal á dté’ tú chollú." Rug sé ar a’ nglaine agus dhóirt sé é. Agus lig sé collú air héin insin nuair bhí an glaine óltaí aige. Toisíonn na cailíní dhá ngléas héin faoi chómhair a dhoil un a’ tsiúil ins an áit a mbíot siad a goil roimhe sin le bheith ’cathú na mbróg, go dtéigheat siad a’ tarraint ar hall, ’n áit a ru concert ucú chuile oíche. Tigeann na cailíní - an triúr cailíní - nuair a bhí siad gléastaí, agus buaileann bean ucú a lámh anuas ar a’ leabaidh, agus fosgluíonn dorus rompú. D’fhosgail a’ dorus rompú amach insin fríd a’ teach. Bhí go maith agus ní ru Rec. 2061a. go dona. D’éirigh sé agus chua sé amach ina ndéidh. Agus leis a’ deifir a bhí air sheas sé ar sgiorta cheann go na mrá a bhí ar deiriú. Dhearc sí thart i n-a déidh agus ní fhaca sí rud a’ bith, agus dúirt sí leis a’ muintir a bhí roim- pí gur sheas rud icínt ar a sgiorta. "Ní ru tú aríú nach mbeadh (mbe’) moill ort," adúirt a’ bheirt eile bhí léithe, "- nach mbeithí ’seasú ar do sgiorta. ’dtug tú an fíon gon fhear a bhí sa leabaí?" "Thug," adúirt sí. "Well, má thug, bí a’ teacht." Sheas sé cupla turn eile ar a sgiorta, agus má sheas,

stand agus a’ sásar, agus sompla ’achaon tseórt á ru ucú - bhíof ball leis achuile oíche gon rud a bhí sa teach agus thiosbáin sé gon rí é as a gcómhair. Agus dúirt a’ rí go gcaith(f)eat sé ceann go na h-iníonachaí fháil le pósú - an ceann ab óige ’fháil le pósú. Agus pósú é héin agus an ceann ab óige ucú. Agus fuair sé leath a phroperty go chru (= spré). Agus thainic leis a’ tsaighdiúr insin a bheith ag ól, agus tá sé ag ól ó shoin. Agus níl ’fhios a’m héin cé mhéad duine clainne bhí ucú.

bhfairhe mé i gceart iad is go mbainhidhear a’ claigeann duíom." "Níl moill a’ bith ort a bhfaire," ars an tseanbhean, "- níl moill a’ bith ort a bhfaire má níonn tú mo chóirle-sa, ach mur ndiana tú mo chóirle, ní fhairhe tú iad agus níl aon tseans ugud ort héin ’ch uread: bainhidhear a’ claigeann duíot. Seo anois net dhuit," ar sise, "agus cuir anuas a’ net sin anuas ar do chlaigeann," ar sise, "agus ní thig le duine ’bith d’fheiceál," ar sise, "agus tig leat a bheith ag imeacht i n-a gcuideachta. Tiocaidh bean ucú anocht ugud," ar sise, "- gabh (go) ag a’ rí," ar sise, "agus abair go bhfairhe tú na h-iníonacha dhó anocht - well, nuair a gofas tú ins a’ leabaidh," ar sise, "- cuirhidh- ear a chollú ar leabaí thú," ar sise, "agus nuair a ghofas tú un na leap’," ar sise, "tiocaidh ceann go na h-iníonachaí ug- ud," adúirt sí, "agus glaine fíon’ léith’. Déartha sí leat a’ glaine sin ’ól. Agus dóirt a’ glaine: ná h-ól aon deór ar a bhfaca tú aríú," adúirt a’ chailleach. Bhí go maith is ní ru go dona. Chua sé ag a’ rí is dúirt sé go bhfairheat sé na h-iníonachaí dhó an oíche seo. Bhí go maith agus ní ru go dona insin. Dúirt a’ rí go ru sin all right. Cóiríof leabaidh dhó agus chua sé isteach ar a’ leabaidh. Shín sé isteach ar a’ leabaidh. Agus tigeann ceann go na

An táilliúr agus an buachaill a bhí a’ feitheamh ar an
mraoi óigRec. 2057B. Bhí fear fadó shoin (pr. hinn) ann, agus is fadó bhí, agus bhí sé a’ feithiú ar bhean óg nach ru aicí ach a h-athair

Well, bhí go maith. Rinne sé sin. Chua sé i gcionn
an ime i dtoiseach ná gur ith sé é: ná gur chumail sé an spunóg go dheiriú an bhairille. Is nuair a thainic sé ag a’ rí dúirt sé leis go ru an méid sin im’ ithtí aige. "Tá an Ghlas Ghoibhne gró(th)uístí ugum," adúirt sé leis a’ rí. "Níl go fóill," adúirt a’ rí, "go n-óla tú an bairille fuisgí sin," ar seisean. Chuaidh sé insin, thug sé leis a’ tumbler, agus bhí sé dhá chur ins a’ bhfuisgí agus bhí an fuisgí ag imeacht ina thoit ná go ru an bairille i gcruf is go ru sé ins a’ tumbler gach a ru ann. Thainic sé ag a’ rí insin agus dúirt sé leis go ru an méid sin fuisgí óltaí aige agus go mbu leis a’ Ghlas Ghoibhne. Dúirt sé nár bh’eadh, go ru tilliú saothrú le dianú urthí - go gcaith(f)eat sé dhul a chollú anocht ag céad go na mrá is fiadháine bhí le fáil agus go gcaith(f)eat sé ’bpléazáil; agus go gcoinneóchaí grim air go ceann trí ráithe i n-a dhiaidh go bhfeiceat sé a’ mbe’ clann ag achuile cheann ucú, agus mur mbe’ go mbeadh (mbeth) a’ claigeann le baint de. Agus dhá mbeat sé fírinneach go bhfuíot sé an Ghlas Ghoibhne. Dúirt sé nach ngofat sé a chollú leófa ná go gcuireat sé cailín óg

(bheth) a’ t-im," ar seisean, "ar a’ mbealach céanna a’ méadú.
Well, insin," ar seisean, "bu dhin dhá chúirse - sin dhá chúirse atá rót," ar seisean. "Well, dhá ngrói(th)eóchá héin a’ méid sin, tá cúirse eile rót," ar seisean. "Ar deiriú," ar seis- ean, "cuirhidhear céad go na mrá is fiadháin le fáil, cuir- hidhear isteach i n-aon rúma leat," ar seisean, "aon oíche amháin iad. Agus choinneóchaí insin thú," ar seisean, "go mbíof clann ag achuile bhean gon méid sin. Dhiún clann a chuirheá i n-aon bhean amháin gon méid sin," ar seisean, "ní amháin a’ céad. Coinneóchaí insin thú," ar seisean, "ná go bhfeicí a’ mbe’ clann ag achaon bhean ucú, go ceann trí ráithe, agus dhá mbeadh (mbeth)," ar seisean, "bu leat a’ Ghlas Ghoibhne. Agus insin," ar seisean, "nuair a bhe’ an Ghlas Ghoibhne gró(th)uístí (.i. gróthuíthe) ugud," ar seisean, "gan an Ghlas Ghoibhne a thóirt leat," ar seisean, "go mbíof a’ bhuarthach leat. Budh leat insin í. Má níonn tú mo chóirle-sa," ar Rec. 2056. seisean, "anois, tá mé goil a’ toisiú leat," ar seisean. "Bhéartha mé spúnóg dhuit," ar seisean, "agus tig leat, nuair a ghabhfas (ghoufas) tú ag ithe an ime leis a’ spúnóig," ar seisean, "tig leat do thoil ’ithe gon im," ar seisean, "agus chó’d bhéas tú ’cur na spúnóige," ar seisean, "ins a’ mbairille beidh an t-im a leaghadh (leáú) agus ag imeacht," ar seisean, "ná go gcum-

ná go ru an claimhe diantaí ugud."
"Níl tú ábalta ar a faire," adúirt a’ gabha. "Tuige?" adúirt sé. "Well, má thóigeann tú do shúil duith chor a’ bith," ar seisean, "ag amharc (anc) anonn ná anall," ar seisean, "beidh sí imí’, agus go brách ní féidir a fáil." "Well, math go leór, fairhe mise í mar sin," ar seisean, "ní thóice mise mo shúil duith," ar seisean. "All right," adúirt a’ gabha. "Dianha mise an claimhe dhuit má fhaireann tú í - má tá tú ábalta ar a faire." D’imigh an gabha leis go dtéigheat sé a’ dianú an chlaimhe. Agus nuair a bhí sé tamall maith imí’ a’ dianú an chlaimhe agus eisean a’ faire na bó agus í ag ithe, dhearc sé thart go bhfeiceat sé a’ ru an gabha a’ teacht leis a’ gclaimhe. Agus nuair a thug sé ’aghaidh ar a’ mbuin mur’ ru an bhó imí’! "Dona go leór!" ar seisean. Bhí sé insin ’n-a sheasú, agus ní rabh ’fhios aige ar bith mhór go céard a dhianhat sé. Nuair a thainic a’ gabha ní fhaca sé an bhó aige dhá faire. "Ceouil a’ bhó?" ars an gabha.

Agus tá an Ghlas Ghoibhne ag a’ ngabha ó shoin agus tá bród
mór aige aistí. Choinneóf a’ Ghlas Ghoibhne bainne leis a’ bpuráiste a ru sé ann, ní amháin leis a’ ngabha é héin. Níor bh’fhéidir leis a bainne bhleaghan le ’mhéad is bhí aicí.

Agus bhí a’ teacht insin, a’ Ghlas Ghoibhne amach roimhe, agus
na páistí leis ar a dhruim ins a’ mála, ná go dtain- ic a’ bealach céanna a dteacha sé i dtoiseach agus gur casú an manarán leis ar a’ tráigh. "Well," adúirt a’ manarán, "bhí bród mór orm," adúirt sé, "le ’fheous agus chrufa tú, agus nach beag ar chrufa tú cho maith," adúirt sé, "ní ghofú leat. Ní bheitheá héin le fáil agus ní bheadh (bheth) a’ Ghlas Ghoibhne le fáil. Ach anois," adúirt sé, "tá bród mór orm thú an cúirse a rith - an bealach ’oibriú leat." D’osgail an manarán an mála. "Seo é mac iníon a’ rí," ar seisean. D’aithni sé é i mbéal a’ mhála. Rug sé air. "Well, coinneó mé héin é seo," ar seisean, "mac iníon a’ rí, le h-aghaidh árd-ghaisgíoch dhianú dhe." Agus sén tslí thóigthe (thóice) insin a thug an manarán gon méid sin páistí a ligean amach ar a’ tráigh i mbéal na faraigiú, agus an tslí thóigthe sin a bheith a goil dófa go brách. Agus sin iad na rónta anois atá ag imeacht faoi dhruíochta ins a’ bhfaraige. D’imi sé leis insin leis a’ nGlas Goibhne cho fada leis a’ ngabha. Agus nuair a chainic a’ gabha a’ teacht é agus a’ Ghlas Ghoibhne leis bhí bród mór air - ar a’ ngabha.

seisean, "go maidin. Agus ’sé chaoi mbeidh siad a’
gáirí fút," ar seisean, "na mrá. Ní bheitheá ábalta ar cheann amháin oibriú gon méid ucú sin," ar seisean, "tá siad cho fiadháin, ní amháin a’ céad," ar seisean. "Well, beidh clann óg," ar seisean, "ag achuile bhean gon méid sin. Coinneóchaídhear insin thú," ar seisean, "go mbí trí ráithe istigh gon am, agus beidh clann óg ag achuile cheann gon méid sin," ar seisean. "Abair leis a’ rí," ar seisean, "nach racha tú a chollú leófa - tá iníon óg aige héin - go gcuire sé ’iníon héin ar a dtoiseach. Agus cuirhidh," ar seisean, "ní bheidh aon fhaitíos air," ar seisean, "go ndianha tú tadaí orthú. Agus beidh mac óg," ar seisean, "ag iníon a’ rí. Agus cuirhe tú i mbéal a’ mhála an mac óg. Cuirhidhear isteach i mála dhuit iad," ar seisean, "agus sílhe tú," ar seisean, "go brách ná go deó nach dtig leat an mála sin ’iompar," ar seisean, "nuair a bhéas an céad páiste istigh ann. Agus ní bheidh aon mheadhchan leat anntú," ar seisean, "ach oiread le mála olainn ná le mála lóch- áin. Agus nuair a chuirhidhear a’ méid sin isteach ins a’ mála," ar seisean, "cuirhidhear a’ Ghlas Ghoibhne leat," ar seisean, "le h-aghaidh slí thóigthe (thóice) dhófa - go na páis- tí. Agus tioca tú ugum-sa san áit chéanna a bhfuil mé go mo chastáil leat anois," ar seisean.

An Ghlas GhoibhneRec. 2055B. Well, bhí fear fadó shoin ann agus fadó bhí - gaisgíoch
- agus dúirt sé go n-imeót sé leis a’ dianú ’fhortúin. Agus chuaidh sé ag gabha go bhfát sé claimhe maith diantaí uaidhe - ón ngabha. Well, insin, bhí an gabha a’ faire bó, agus sén t-ainm a bhí ar a’ mbuin ’Ghlas Ghoibhne. Agus d’fhiartha sé gon ghabha a’ rachat sé a’ dianú an chlaimhe dhó. Dúirt sé nach dtainic leis a’ claimhe dhianú dhó, go gcaith(f)eat sé an Ghlas Ghoibhne ’fhaire. "Fairhe mise an Glas Ghoibhne," adúirt a’ gaisgíoch,

chuile Dhómhnach agus lá saoire un Aifrinn, agus go gcuireat sí
méarthóg i n-a stoca agus gur cheart gon stoca a bheith líon- taí feasta. "Tóir an stoca i láthair ugums’," adeir a’ sagart leis a’ máthair. Ní bhfuair sé ach trí mhéarthóg ins a’ stoca. "Well, a mhíniú seo," adeir sé, "an réasún atá leis seo, seo trí Dómhantaí nár dhian sí sgig ná gáirí faoi éinne (pr. éine). Fuair sí luaíocht ar shon na trí Dómhantaí nár dhian sí sgig ná gáirí, agus ní bhfuair aon luaíocht ar aon Dómhnach eile."

buachailleacht a chuid bó ar thaobh (thuíú) a’ chruic. D’fhát
sé a bheatha ó Neamh (neôu). Nuair a theastóf an bia uaidhe cuirhí in’ fhíanais é. Nuair a theastóf na h-éadaigh d’fhát sé na h-éadaigh. Ní rabh ’fhios aige céard peacú. Chlaonaigh na beithí anuas ar leiceann a’ chruic. Bhí sé a’ teannú ar a’ seachtú lá, ar a’ Dómhnach. Chainic sé na daoiní a gul a’ bóthar, agus chaith sé a chóta mór ar a bhucán, lean na daoiní agus chuaidh isteach go Teach a’ Phobuil. Bhí an gath gréine a’ sgalú. Chaith sé a chóta mór treasnaí ar a’ ngath gréine agus choinnigh [an gath gréine] suas é. Nuair a bhí an t-Aifreann thart, nuair a sgab a’ pobul, chuaidh ar ais aríst, thóig a chóta mór agus chuir ar a’ bhucán é. Chuaidh ar ais aríst ag a chuid beithí. Bhí go maith gur thainic an Dómhnach dár gcionn (gc’un), agus chuaidh un Aifrinn. Agus chaith sé a chóta mór treasnaí ar a’ ngath gréine, agus lig un a’ talaí. Níor éiligh an t-Aifreann as sin amach, níor éiligh sin. Chaith(f)eat sé gur dhian sé an peacú i dTeach a’ Phobuil, ná mar sin taobh (tuíú) amuich, nuair a thit an cóta mór un a’ talaí.

- chraith sé lámh leis:
"Is tú an fear is fearr ar thalamh na hÉireann inniuf!" "Is mé," adeir Hanraí, "agus a’ fear is fearr i Sasanaí!" adeir sé, - nuair a bhuail sé an fear a b’fhearr a thainic análl.

"Well, tá tú curthaí i leithrí," adeir a’ Cathánach.
"Well, gheofa mise fear a throiteas thú," adeir a’ Biongamach. "Fáigh é." Rec. 2054a. Chuaidh a’ Biongamach go Sasanaí anonn lá thar n-a bhárach agus thug análl an fear a b’fhearr a bhí i Sasanaí cómharthaí, agus thainic cho fada leis a’ gCath- ánach agus dúirt sé leis go dtroiteat sé é. "Tá mé toiltineach," adeir a’ Cathánach. D’ordaigh dá máistreás béilí a ghléas dhó. Agus ghléas. Nuair a chaith sé a bhéilí, chuaidh sé anuas ar a’ lota agus thug anuas na maidí - cual maidí a bhí ceangailtí aige. D’fhiartha sé gon tSasanach - "a’ dtóigfe (dtóice) tú ceann ucú seo?" "Ní thóicidh," adeir a’ Sasanach, "tá ceann liom análl - thug mé ceann as Sasanaí liom." Chuaidh amach, agus a’ chéad bhuille tharrain siad ar a chéilí bhuail a’ Cathánach a mhaide agus dhian (sic) cipíní de: chuir sé san aér é. Dúirt sé leis nuair gheofat sé buille eile aige go gcuir- heat sé i leithrí é héin. Dúirt a’ Sasanach leis - shiúil análl nuair a chuir sé a mhaide as ordú

"Troidfe (troite) mé do tharú amárach. Ní bhéidh
sinn níos fuide ar an eagar seo a’ cur timpull orainn héin gan goil an aithgiorra." "Sábháiliú chéin’ é héin ar mo tharú," adeir a’ Biongamach. Dúirt sé leis achuile dhuine é héin a shábh- áil. Dúirt sé le n-a bhean a bhéilí ’ghléas dhó agus go dtroiteat sé an tarú lá thar n-a bhárach. "Ná gabh (go)," adeir a bhean leis, "maró sé thú." "Is cuma liom má mharuíonn: ní bhéidh beó ach mise ná an tarú. Ní bhéidh sinn níos fuide ar an eagar seo." Chuir sí síos sgiléad bainne dhó agus trifle uibheach, agus cáca síol-chruaidh (.i. min choirce). Nuair a d’ith sé an béilí chuaidh amach, agus nuair a thainic sé faoi neasacht míle gon tarú bhí sé ’teacht. Agus nuair a thainic sé cho fada leis choinnigh sé ar gcúl é leis a’ maide ná go bhfuair sé grim rubaill air le n-a chiotóig, agus tharrain a’ buille agus shín sé é. Mhara (mharbhaigh) sé é: bhris a chuid eas- nachaí le aon bhuille amháin is chuir sé i leithrí é.

ceann go na mrá óga amach a’ damhsa. Agus thug
sí 'bastard' air. Ghlac sé go mór é. Ní rabh ’fhios aige cén míniú ná réasún a bhí leis. Shíl sé go ru ’athair póstaí ag a mháthair. Thainic sé lá thar n-a bhárach agus thug arm tiniú leis, agus bhí sé leis an athair a losgú. D’fhiartha sé de a’ ru sé póstaí ag a mháthair agus dúirt a’ t-athair leis nach ru. Agus b’éigean a’ pósú dhianú. Dúirt sé nach bhfuair sé a leithide g’ insult aríú i n-a shuíol agus fuair sé i mBaile Á Clia i ngeall ar ’athair. Dianú an pósú, agus bhí all right as sin amach.

leis a’ gcéad chundas, gur cuiriú an darna cundas.
Agus thainic sé. Nuair a bhí an dinnéar caithtí, - bhí fhios ag a’ Déan Lyons go ru an buachaill seo, a’ cláiríneach seo, sa teach - chuir a lámh ina phóca agus chaith sé síos leath-sobharan go dtí an dorus. Agus d’ordaigh sé gon ghasúr dhoil síos faoi n-a dhéin, agus chuaidh sé síos agus thóig an leath-sobharan agus sheachad ar a’ tsagart é. Ní ghlac(f)at sé é. Chaith sí í héin ar a glúnaí agus d’iarr sí a bpárdún, agus chaith a’ Biong- amach. "Well, rud a’ bith in mo chúmhachta a thig liom-sa a dhianú dhuit, dianha mé é." "Well, anois, níl mé ag iarraidh tabhartais (tourtais) ort: má thugann tú píosa talaí dhom sin é an méid atá mé ’éiliúint ort." Thug sé cúig acra fichead go smior thalaí Iorruis dhó dhá dhúiche gan píosa píghne, agus bhí [sin] a’ rith leis ’feadh suim ama agus le n-a dhaoine muin- tireach. Chuir sé ar árd-sgoil roinn gon chlainn insin, agus nuair a bhí Donnach’ óg i mBaile Á Clia chua sé is- teach i gceann go na ballrooms seo, agus d’iarr sé

h-éiligh aon leas feasta." D’fhan aige mar bheadh
bean phóstaí, ná gur tóigiú an chlann suas. Well, bhí ceann gon chlainn mhac bhí sé ’n-a chláiríneach, agus bhí sé insin go ru sé suas ina bhuachaill mhór. Bhí sé héin (.i. an Biongamach) agus a’ Déan Lyons - ní ru siad i dterms maith - bhí siad i n-aghaidh a chéilí, agus chuir sé cúigear dhá chuid fir an oíche seo le n-a losgú. Thainic sé ar a bheithíoch, agus nuair a thainic sé cho fada leófa dúirt na fir leis gur cuiriú iad an oíche seo le n-a losgú - gur chuir an Major. "Well, ligí na gunnaí falú, loisgígí san aér ná mar sin sa talú, agus abruígí leis gur éirigh na h-urachair (pr. h-oirachair) dhuíom-sa mar d’éireót siad go charraic." Chuaidh ar ais agus d’innis dhá máistir - gon Bhiong- amach an cás. Bhí sí (an bhean) brónach go maith agus dúirt sí leis féachaint le síocháin a dhianú leis. "Cé chaoi ar féidir síocháin a dhianú leis?" "Well, gléas(f)a tú dínnéar amárach agus cuirhe tú cuntas faoi n-a dhéin, agus má thigeann sé tá go maith." Cuiriú cundas faoi n-a dhéin. Níor thainic sé

"Well, b’fhéidir gur b’í atá ann," adúirt a’ sag-
art, leis a’ máthair. Bhí a h-athair agus a máthair ann. Dúirt a’ mháthair insin go ru a h-iníon héin cailltí ó n-a leitheid seo dh’am. "Well, seo í d’iníon," adúirt a’ sagart, "seo í d’ iníon," ar seisean, "cheap mise í," adeir seisean, "i n-a leitheide seo g’am. Sin í d’iníon insin anois ugud," ar seisean. "Well, máis í," ars a’ h-athair, "má thigeann tú liom-sa," ar seisean, "bhéartha mé lán rúma g’ór dhuith go chrú (.i. spré), má phósann tú í." "Ní phós(f)a mé í," ars an sagart, ar seisean, "ní thig liom a pósú. Ní thig liom a pósú," ars an sag- art, ar seisean, "- ní thig liom tadaí gon tseórt sin a dhianú." "Well, mur dtig," ar seisean, "taraí liom," ar seisean, "agus bhéartha mé hansil maith airgead duit," ar seisean, "mur ndiana tú sin. Fáca mé ugud ’n-a cailín í." "Tóir leat abhaile í," ar seisean, "agus bíot sí ugud," ar seisean, "chó’d thogrós tú é," ars an sagart, "slán sábháiltí."

nGrásta, thiosbáin sé gon tsagart puráiste é. Agus
d’imigh an sagart puráiste leis abhaile trioblóideach go leór. Agus nuair a fua sé abhaile stripeáil sé é héin agus d’imi sé cos-nochtuí a’ tóirt splíonuíocht dhá chol- ainn faoin tsaothar a rinne sé. Bhí sé ag imeacht insin agus ag imeacht ná go bhfaca sé solus i dteach ins an oíche. Tharrain sé ar a’ tsolus nuair a chainic sé é, agus bhí sé trom tuirseach é héin. Thainic sé isteach i dteach, is céard a bhí ins a’ teach seo a dtainic sé ann ach sagart ar bainiú a shlí bheatha dhe: a bhí a léighiú Aifrinn agus ar bainiú a shlí bheatha dhe i ngeall ar fuisgí. Agus ní ru slí a’ bith aige - ag a’ gcréatúr - ach é beó bocht insin leis héin. D’iarr an sagart puráiste seo lóisdín air go maidin, agus dúirt sé nach ru mórán slí aige le tóirt dó, ná aon tsuipéar le thóirt dó, ach mar bhí go dtiúr- thú. "Ach níl aon deór uisge istigh," ar seisean, "le dadaí a réiteach." An sagart puráiste thainic isteach, agus é cosnochtuí, dúirt sé go rachat sé héin i gcoinní uisge. Nuair a bhí sé ag an áit a mbu cheart dó an t-uisge thógáil thainic dhá chionn déag caiple agus marcach ar achuile cheann ucú ach ceann

Chroch sé leis a’ bosga faoi n’asgail, agus bhíodar ag
áirdeall air go ndeacha sé go dtí an dorus. Leag sé an bosga taobh (tuí) amu’ gon dorus agus bhain sé an clár dhe, agus chonnaiceadar a’ gul isteach a’ dorus é agus é i ngrím láimhe i gcailleach a bhí cho mór le croc na cruache, agus brat dearg ó mhullach a cínn go búnn a coise [urthe]. Ar maidin lárnamhárach, nuair a d’eir- ’eadar, an pháirc a bhí curtha faoi fhataí aige agus ceánn eile faoi choirce ní ru coirce ná fata le feiceál, ach a’ taltha bán mar bhí sé aríú; agus a’ teach dúinte suas, gan dé, gan deatach. A dhu’ ná a dhath ná a thuair- isg, é héin, ná an chailleach, ní fhacadar ón lá sin go dtí lá an lae inniu. Sin sgéal a chuala mise, is níl fhios á’m ar fíor nú bréag é. Ach más bréag é, ní mise chúm é, agus ínnseó duine icínt eile ’mo dhia’ é.

Chroch sé leis a' bosga faoi n'asgail, agus bhíodar ag
áirdeall air go ndeacha sé go dtí an dorus. Leag sé an bosga taobh (tuí) amu' gon dorus agus bhain sé an clár dhe, agus chonnaiceadar a' gul isteach a' dorus é agus é i ngrím láimhe i gcailleach a bhí cho mór le croc na cruache, agus brat dearg ó mhullach a cínn go búnn a coise [urthe]. Ar maidin lárnamhárach, nuair a d'eir- 'eadar, an pháirc a bhí curtha faoi fhataí aige agus ceánn eile faoi choirce ní ru coirce ná fata le feiceál, ach a' taltha bán mar bhí sé aríú; agus a' teach dúinte suas, gan dé, gan deatach. A dhu' ná a dhath ná a thuair- isg, é héin, ná an chailleach, ní fhacadar ón lá sin go dtí lá an lae inniu. Sin sgéal a chuala mise, is níl fhios á'm ar fíor nú bréag é. Ach más bréag é, ní mise chúm é, agus ínnseó duine icínt eile 'mo dhia' é.

abhaile i mo bhromachán blianna cho dona agus bhí mé
aríú. Níl fhios á’m aon bhlas níos mó faoi Lún Dearg ná faoin nGlas-Uaithne.

rí agus iníon a’ Ghlas-Uaithne le pósa lárnamháireach.
Bhí sé ag ul siar thairis, agus a’ t-afarc a thug sé air ghohat sé thrí chlár daraighe. Tharrain sé an lámh agus bhuail sé siar treasna an ghiall é agus leig sé ’inchinn amach faoin mballa. Gho sé siar go dtí an t-athair agus d’fhiarthui sé dhe cé chaoi ru sé. "Tá mé cho dona, a mhic," adeir sé, "agus bhí mé ríú, mara b’fhuil aon chabhair a’d-sa dhom." "Tá," adeir sé, "osgail do bhéal. Cén diabhal é seo chuireadar in do bhéal chor a’ bith?" "Ó, níl fhios á’m beó," adeir sé, "fiacla sean- ghiorráin nó sean-chapaill nó rud icínt casú ar a’ gcrocán dób." Bhain sé amach iad. "Cuir anuas do cheánn," adeir sé, "as cíonn mo bhois." Agus bhí na fiacla leagthaí ar a bhois aige. D’eirigh (ceartú){1} na fiacla agus chuadar ina n-áit héin arís. Níor fhan du ná díochur air. D’eiri sé suas ina ghaisgíoch cho h-úr agus cho h-óg agus bhí sé an lá ar bainiú na fiacla as. Bhí baineis seacht n-oíche agus seacht lá acab, agus bhí mé héin ánn go dtí an poínnte deireannach. Agus bhí mé sínte sa teallach agus trí ghloinne poitín a bhí ólta á’m, agus dóghú ceathrú mo threabhsair agus leath-bhróg liom. Agus tháinic mé{1} ag tagairt le "D’eirigh".

maide rámha gan ró-bhrise, a’ treabhú na faraige
falcuna {!} fialcunta fíordhomhain nár treabhú hana, nach dtreabhfar go brách go dtreabhat sé héin ar ais aríst í; ’cuir an fharaige ghlas i n-íochtar agus a’ ghaine garú i n-uachtar; sgluig sgluig ag a’ bhfaoilleán bínn ag ul ó thús go dtí deiriú a luinge, ceól ag na h-eas- coiní ag ul i n-asgailí a chéile, diana ceóil, spóirt agus pléisiúir go mhac rí nÉirinn, a bhí a’ tíocht ón Domhan Thiar, agus Glas-Uaithne marú aige; nár stop agus nár mór-chónuí aríú nó go dtáinic sé i dtír i mBínn Éadain mhac Céataí mhac Amhluí, san áit a dtáinic a’ chéad laoch agus a’ chéad ghaisgíoch i dtír go hÉirinn aríú. Rec. 43a. Chua sé amach as a’ lúng. Shiúil sé suas a’ taltha le n-a choisméagachaí móra fulcanta falcanta fathacha féiltiúla, mar bhí i bhfaisean an uair sin. Bhí sé ’siúl agus a’ síor-imeacht, agus ní ru sé i bhfoisgeacht chúig mhíle go Chúirt athar nuair a chuala sé a’ sgréachaoíl agus a’ síonaoíl le pian é. "Tá tú cho dona, ’athair," adeir sé, "is bhí tú ríú." Shiúil sé isteach, agus bhí fleidh imirt agus ól ánn, agus iomadú seód ná ru sa saél, agus mac ’sine an

tú cloigeann a’ Tarú Chuthach chugam-sa. Mo chuid
tubaiste ort!" adeir sé. Bhaili sé leis. Ní ru sé gul a’ brise na ngeasa cuiriú air, go ndeacha sé gon Domhan Siar; gur mharui sé an Tarú Cuthach, gur chuir sé gad amach ina chluais, nár stop agus nár mhór-chônui gur chath sé síos ag Caoilín Iarainn é. "Seo anois," adeir sé, "agus mo chuide gon deoul duit!" Bhaili sé leis. Bhí sé cho dona annsin agus bhí sé aríú: ní ru aon bhád go hÉirinn aige. Chuir sé a lâmh ina phóca agus casú an fáinne leis. "Tá go math," adeir sé, "seo é an fáinne," adeir sé, "a thug mo bhean dom, ach is dóichí nach í mo bhean í anois faraoir! Dúirt sí liom," adeir sé, "gá mbeach géibheann a’ bith orm," adeir sé, "go ndianfach a’ fáinne bealach dom." Chua sé síos agus tharrain sé sliseóigín thríd a’ bhfáinne. Chath sé amach sa bhfaraige é agus bhí lúng cho breá aige a chuir taobh le tuínn aríú, gur árdui sé suas a cuid seólta móra bucóideacha bacóideacha, có-fhada có-dhíreac go barra na gcránn; níor fhág sé fad téad tíre gan tarraint, halamadóir gan bhrise,

"Bí ag ul suas a’ staighre sin anois," adeir sé,
"agus tá leic miotail," adeir sé, "ar bhéal a’ phoill. Agus sé chaoi gcuirfeach an Glas-Uaithne," adeir sé, "dhe suas i gcónuí í{1} nuair a bhíot sé ag ul suas thríd a’ bpoull, agus níl sé faoin mbogha bhán anocht," adeir sé, "aoin fhear, déarfainn, atá i n-ánn é chur suas ach a’ Glas-Uaithne héin," adeir sé. "B’fhéidir," adeir Lún Dearg, "go bhféadfaí é tharraint anuas." "Ó, ní féidir," adeir sé. Ghluais leis agus bhí ’lámh ar a’ leic fúthe, agus rug sé grím gá láimh ar a’ leic [ceartú]{2}, Lún Dearg, agus thug sé aon iarra amháin fúthe, agus thug sé idir bholtaí agus leic agus gach a ru ánn anuas í. Ná ru deá-rath urthe mara dtáinic sí sa ngiall ar Chaoil- ín Iarainn agus sguab sí leath a leicinn de. Shul ár imi an anáil as: "Cuirim faoi dheasa agus faoi mhór-dhiomú na blianna thú, a Lún Dearg," adeir sé, "gan an dárna béilí ithe ar aon mhias, ná an dárna h-oíche cholla ar aon leaba," adeir sé, "go dteighe tú gon Domhan Siar," adeir sé, "agus go dtuga{1} Ceartú {ag tagairt le "dhe" agus "í"}. {2} Ag tagairt le "grím gá láimh ar a’ leic".

chuirfinn go bheala ’mo bhútais thú."
"Óra, bliain ó anocht, ná ru tú, ’ranglacháin," adeir sé. "Níl tú i n-ánn mise a shluige g’aon ghrím amháin," adeir sé, "ná beala dhiana dhíom le h-aghaidh do chuid bútaisí." Rugadar ar dhá bhásta ar a chéile, agus chuir Lún Dearg ar cheart-chúl a chínn é. "Fúd ort!" adeir sé. "Fóill ort, a ghaisgigh fir," adeir sé, "is feárr a chonnaic mé aríú," adeir sé, "níl aon ní faoin domhan," adeir sé, "gá n-iarra tú orm nach ndian- fa mé dhuit ach lig as seo mé." "Níl mé ag iarra blas a’ bith ort," adeir sé, "ach ínnsean dom," adeir sé, "cén bealach a ngoha Glas- Uaithne," adeir sé, "go hÉirinn," adeir sé, "’cuir druíocht," adeir sé, "- cé chaoi bhfácat sé an ríocht seo." "Lig ’mo shuí mé," adeir sé, "agus ínnseó mé dhuit é." Shiúileadar leóthab agus bhí siad a’ siúl go dtáinic- eadar go dtí staighre clocha, agus sé chaoi ru an staighre ag ul suas mar bheat sé ag ul suas i n-éadan crocáin.

"Támuid ánn," adeireadar, "le dhá bhliain déag."
"Tá sib sách fada i bpríosún," adeir sé. "Ach thréis mo thrioblóid anois," adeir sé, "sib leigean as, bhfuil sib i n-ánn ínnsean dom," adeir sé, "cé chaoi bhfácach Glas-Uaithne an ríocht seo le n-a leithid seo go druíocht go hÉirinn?" "Níl," adeireadar, "mar tá an oiread mearúil orainn le fada istigh ina bolg sin is nach bhfuil fhios a’inn tada." "Dona go leór," adeir sé. Bhí sé ’siúl agus a’ síor-imeacht. Is geárr go bhfaca sé an fear bu chorr-chnámhaí agus bu fuide gá bhfaca sé aríú ’tíocht aige ar a’ trá. D’fheicfeat sé an saol mór amach idir a dhá chois, agus ní fheicfeat sé blas a’ bith thar mhullach a chínn. Agus sén t-ainm a bhí air sin Caoilín Iarainn. Tháinic Caoilín Iarainn i leaba cainte dhó, agus dúirt sé: "Fú fá fiasóg," adeir sé, "fághaim bala an Éir- éannach bhréagach bhradach annseo!" adeir sé. "Is beag liom go ghrím thú," adeir sé, "agus is mór liom go dhá ghrím thú, ach gá mbeach gráinne salainn á’m shluigfinn g’aon ghrím amháin thú, nó

sé ’siúl agus tháinic sé ar thrá, agus bhí sé a’ spaisteóir-
eacht ar a’ trá. Ní fhaca sé aon íontas aríú sa saol ach a’ rud a chonnai sé a’ tíocht ón bhfaraige, nár stop sí agus nár mhór-chônui sí gur thriomui sí í héin go dtí n-a leath thuas ar a’ trá. Agus céard a bheach ánn ach ollphéist. Theánn sé síos le n-a béal, go mí-ásach, ’diana íontais di. Thug sí aon tsúiteán amháin faoi agus shluig sí siar ina bolg é. Bhí thiar ina bolg roimhe bourd leagthaí anuas agus triúr fear ag imirt chártaí. "Céad míle fáilte rût," adeireadar. "Támuid ag imirt dóláimh le fada, ach támuid i n-ánn ceathar a thóigeál isteach anois: féata tusa a dhul ar thaobh icínt (ceartú){1} ag imirt na gcártaí. "Ná bacaí le cártaí," adeir sé, "ná le ceathrúchaí ach a ngoha mise taobh amuich [ceartú]{2} Tharrain sé a chlaidhmhe as a’ scabard, leag sé thíos ar a h-ímleacán é agus thug sé an iarra sin go smig. Amach leothab ar a’ trá. D’imi sí ’n-a cioth lasair ar bhárr na faraige taobh ’mach. "Cén t-achar," adeir sé, "atá sibh istigh i mbolg na spirid sin?"{1} Ag tagairt le "a dhul ar thaobh icínt". {2} Ag tagairt le "ach a ngoha mise taobh amuich".

a’inn," adeir sé, "sa gcis, agus níl fhios á’m beo céard
a dhianhas mé. Má theighim péin suas i dtosach," adeir sé, "níl fhios á’m céard a thiúras uaim i bhfus annseo thú, agus má chuirim suas thú róm péin," adeir sé, "níl fhios á’m céard a thiúras uaim thú. Ach ar aon chor," adeir sé, "bhí onóir ag ul go na mrá aríú." Agus chuir sé an bhean isteach agus tugú suas í. "Fág sa deoul annsin é!" adeir Úrtúr le Ártúr, "agus bailíomuid linn agus tugamuid linn a’ bhean, agus déar- famuid le n-a’ n-athair gur muid héin a thug na fiacla ón nGlas-Uaithne, agus ghehe muid fiacla gadhair nó capaill nó diabhail icínt agus tiúramuid linn iad." Bhaili siad leób, sguabadar leóthab a’ bhean, nó go ndeachadar go dtí an bád agus ní fada salach go ru siad i nÉirinn. Shiúil siad leóthab nó go dtáiniceadar go dtí cúirt a n-athar. Agus thiomáin siad fiacla giorráin nó rud eicínt suas ina charabad, agus ar ndú rí ru an deoul aríú le pian air go ndeachadar sin ánn: is beag nár sgoilt siad a ghiall - bhí sé ag úlfairt i gcón- uí. Dona go leór. Bhí Lún Dearg bocht fanta i gCrích sa Sorachaí agus gan aon bhealach aige le n’fhágáil. Bhí

go math," adeir sé, "tá an méid sin amhus marú
á’m." San oíche lárnamháireach chua sé sa dárna teach agus mharui sé an méid céanna: naoi gcéad amhus agus amhus órum; agus a’ tríú teach mharui sé an méid amhus a bhí ánn, a’ naoi gcéad amhus agus amhus órum. Agus chua sé isteach agus rinne sé rí gon Choisín Shiúlach: i gCrích na Sorachaí. "Cath ná crua-chomh- raic," adeir sé, "a thiocas ort go brách," adeir sé, "cuir sgéala chuig Lún Dearg, mhac rí nÉirinn, agus tioca mise faoi do cháir. Bhí an Choisín Shiúlach an-bhuíoch de. Bhí na tíoránachaí móra uilig a bhí sa ríocht marú agus bhí sé héin ina rí, agus bhí sé an-bhródúil Bhaili Lún Dearg leis, agus a bhean i n-éineacht leis, a’ siúl go dtáinic siad go dtí bruach a’ phoill, agus bhí an bheirt dreitheár annsin i gcônuí a’ faire. Nuair a bhí siad a’ siúl: "Seo," adeir a bhean, adeir sí leis, "faitíos," adeir sí, "go gclisfeach tada orainn, cuir a’ fáinne seo," adeir sí, "in do phóca le faitíos," adeir sí, "nach bhfuíoch muid aon bhealach treasna." Thug sí an fáinne dhó agus tháinic siad go dtí béal a’ phoill. "Well anois," adeir sé, "ní thuíllfe an bheirt

Bhuail sé síos agus tháinic sé isteach i dteach na n-amh-
us. Bhí siad a’ bruith agus a’ rósta roimhe, agus ní h-é an deag-ghotha a bhí orthub nuair a chonnaic siad a’ tíocht é. "Ó," adeir a’ t-amhus órum, adeir sé, "nach fada muid ag ithe feóil ghoirt. Mara srochach dúinn," adeir sé, "an an oiread ’s thóigfeach éan ina ghob," adeir sé, "g’fheóil úir na hÉireann, nach mór a’ blas a chuirfeat sé ar a mbéal agus ar a n-anáil." "Óra, ná ru an t-ádh ort, a rud gránna," adeir sé, "ní le mé ithe," adeir sé, "a tháinic mise chó fada leat, ná cóir ná ceart a thóirt duit," adeir sé, "ach chuile chóir agus chuile cheart a bhaint díot" - ’tarraint a chlaidhmhe, agus bhí sé ’sgiocha na gcloigne dhíobh mar bheadh sé go bhulc druideachaí, nó gur chath sé amach iad. Agus ní dheárna sé aon bhlas ach breith ar speal a bhí thuas ar a’ mboímbéal agus a dhul amach agus leaba ghlas-luachra a ghearra agus í thóirt isteach agus síne siar a cholla go maidin ínnti. Ní ru sé tití ina cholla nuair a tháinic a’ Choisín Shiúlach ’féachaint a’ mbeat sé beo. Tháinic sé agus dhúisi sé é agus d’fhiarthui sé dhe cé chaoi ru sé. "Tá mé

sé, "ní dhianfa mé olc duit. Ach go deimhin is
dona an dá spriosán a chuir tú rût." Bhaili an bhean léithi go dtáinic sí go dtí Cúirt a h-athar, agus bhí Lún Dearg ag imeacht nó go dtáinic sé suas le teach, agus chua sé isteach sa teach. Bhí bean bheag istigh roimhe agus d’fhiarthui sí dhe cé ru sé ag ul. D’innis sé dhi thríd síos agus thríd suas cén t-aistear thug as baile é. "Is trua liom do chás," adeir sí, "ní ru aon ghaisgíoch," adeir sí, "ná aon fhíor-laoch a’ triall air sin aríú," adeir sí, "thug aghaidh cláir ’éadain air a thug cúl a chínn glan uaidh." Rec. 41. Chath sé an oíche sin i n-éindí leis a’ mbean ins a’ teach. Bhí fleidh, imirt agus ól acab agus an iomadu seód nach ru faoin saél. Ní ru aon oíche aríú aige chó math is bhí aige go dtí maidin lárna- mháireach, agus bhí sé ag ul amach agus shiúil leis. Luath go math sa lá chonnaic sé Cúirt a’ Ghlas-Uaithne. Tharrain sé chuige a chlaidhmhe fubairníneach fabair- níneach muileatach béimeannach béal-leathan, a ru tine ina chúl, beala ina bhéal agus ceól ina mhaidí. Bhuail sé an cuaille cúraic. Sgread agus bhéic a’ cuaille

se mé héin ar a’ gcolainn chéanna arís," adeir sé,
"leath na bhFiann," adeir sé, "ní bhainfeadh anuas mé," adeir sé, "ach bhainfinn leath na bhFiann anuas." Bhí sé marú annsin aige, agus chua sé isteach sa gCúirt. "Well anois," adeir a’ Choisín Shiúlach, adeir sé, Rec. 42. "Rinne mise mo dhícheall duit agus tá súil á’m go ndianfa tú an rud a iarrfas mé ort." "Rud a’ bith faoin domhan atá mé i n-ánn a dhiana dhuit," adeir Lún Dearg, "dianfa mé dhuit é." "Níl mé i n-ánn," adeir sé, "fanacht annseo," adeir Coisín Shiúlach, adeir sé, "tá mé faoi árdtíos ánn," adeir sé, "agus níor bh’é Glas-Uaithne bu mheasa dhom," adeir sé, "ach tá trí theach amhus annsin thíos," adeir sé, "agus tá naoi gcéad amhus," adeir sé, "agus amhus órum i ngach aon teach go na trí theach, agus feicthar dhom-sa," adeir sé, "gá mbeidís sin marú," adeir sé, "go bhféatainn héin cead mo choise bheith go brách á’m ar fud a’ ríocht seo. Agus teagann siad ánn," adeir sé, "chuile oíche." "Mara b’fhuil tú iarra ach a’ méid sin," adeir Lún Dearg, "is geárr a bheas siad ánn."

sé, "agus m’each caol du, ach lig as seo mé."
"Cé bhfuíghe mé iad sin?" adeir sé. D’innis sé dhó. "Tá mo phoitín íocshláinte," adeir sé, "agus mo chlaidhmhe soluis faoin mbéal-leic annsin tháll, ach níl thusa i n-ánn iad a thóirt as gan mo chongna héin." "Rud a’ bith a chuir tú ánn, a shean-sprios- áin mhóir," adeir sé, "ní stróbh a’ bith orm-sa iad a thóirt as," - gul anúnn agus a’ breith ar a’ leic, agus chuir sé seacht n-iomaire agus seacht n-acra as an áit a ru sí [an leac]. Thug sí aníos a’ poitín íocshláinte agus a’ claidhmhe soluis. Shiúil sé análl "Cé air a bhféachfa mé faobhar do chlaidhmhe anois?" adeir sé. "Ar smután a’ bith sa gcoill annsin," adeir Glas- Uaithne. "Níl smután a’ bith ánn is gráinne," adeir sé, "ná do smután héin" - gá tharraint ó mhaol na gualann, gá bhuala i gcúngar a gheill, a mheill agus a mhuiníl, gá chur suas a’ feaduíol agus anuar a’ glog- arnach. "Ócón," adeir a’ cloigeann, adeir sé, "gá bhfáinn-

chuir Lún Dearg go dtí n-a ghlúin é, an dárna cor
go dtí n-a bhásta, agus a’ tríú cor go lugán a bhráda. "Fód ort, a bhodaigh!" adeir sé. "Fóill ort, a ghaisgigh is feárr," adeir sé, "a chonn- aic mé aríú. Tiúra mé leath mo Ríocht le mo bheó dhuit," adeir sé, "agus í uilig le mo mharú, ach leig as seo mé." "Gá dtugtá an saol dom," adeir sé, "ní leigfe mé as go brách thú, no go dtuga tú fiacla m’athar dom." "Go isteach," adeir sé, "agus tá bosge istigh," adeir sé, "in mo sheómra héin faoi mo leaba, agus tá siad thíos ina chouirnéal casta i n-éadach dearg, agus tóir as aníos iad agus tóir amach chugam-sa annseo iad." D’fhág sé annsin i dtaltha é, agus chua sé isteach go dtug sé na fiacla as a’ mbosga agus chuir sé síos ina phóca iad. "Ní ligfe mé as fós thú," adeir sé. Dúirt a’ Glas-Uaithne arís leis: "tiúra mé leath mo ríocht le mo bheó dhuit," adeir sé, "agus í uilig le mo mharú, mo phoitín íocshláinte," adeir sé, "mo claidhmhe soluis," adeir

agus a’ Glas-Uaithne a chéile, nó go ru diún agus deiriú
a’ lae a’ tíocht, agus nuair a bhí bhuail a’ Glas-Uaithne iarra air, agus chuir sé an iarra sin ón gcrámh go dtí an smior agus ón smior go dtí an smíontan. Ní ru air ach bailiú leis isteach sa stábla arís. Tháinic a’ Choisín Shiúlach go dtí é an oíche seo arís agus a’ buidéilín aige, agus thug sé a shuipéar go math le n-ithe dhó. Chuimil sé an buidéilín de agus d’eiri sé ina ghaisgíoch suas cho math agus bhí sé aríú, go dtí maidin lárnamháireach. Chua sé faoi dhéint a’ Ghlas- Uaithne arís. Chonnaic sé a’ tíocht amach ar maidin é agus cuímhri sé air héin. An áit ar leag a’ Glas- Uaithne a chos ar a’ mbán ní dheárna seisean ach spreab a bhaint le bárr a chlaidhmhe agus a’ spreab a chur ina phóca. Theánn sé leis cho math agus d’fhéad sé, tharrain sé ó mhaoil na gualann agus bhuail sé an spreab faoi n-a chích dheas ar a’ mbáll dóráin, agus níor fhág sé brí ná spreaca ánn ach oiread leis a’ bhfear bu luige faoin domhan. D’iúnnsuíodar héin a chéile, agus chathadar uathab na claidhmhí agus chua- dar i ngrím dhá bhásta ina chéile. An chéad chor

sa. Ar maidin amáireach nuair fheicfeas tú an
Glas-Uaithne ag ul amach, an áit a leagfa sé a chois chuir bárr do chlaidhmhe ánn agus bain spreab, agus béidh sé tóirt gaoithe dhó héin ar maidin, agus anáil, agus béidh sé nochtuíthe amach, agus buail a’ spreab a bhainfeas tú le do chlaidhmhe ar a’ mbáll dóráin atá faoi n-a chích dheas, agus ní fháca tú brí ná spreaca ánn ach oiread leis a’ bhfear is luige faoin domhan, agus béidh tú ’do mháistir annsin air." "Á," adeir sé, "níor fhága mé an baile," adeir sé, "le feáll mar sin a dhiana," adeir sé, "go bhféacha mé mo neart agus mo luinneach air "Ó, nár gheárr le dhul inniu thú," adeir a’ Choisín Shiúlach leis, "nach marót sé uiliug thú gá dtogruíot sé, ach níl sé a’ diana blas a’ bith leat, ach go do chuir ó lá go lá go maruí sé ar deire thú. Mhar- ót sé míle go do shórt gá dtogruíot sé é. Ach dian a’ ru atá mé ’iarra ort." "Ní dhianfad," adeir sé, "tríálfa mé lá eile leis" Lárnamáireach, gá chruaidhe gá ru an chéad lá bu seacht gcruaidhe a bhí an dárna lá. D’iúnnsui sé héin

ina dhia’ isteach sa stábla, agus shín sé siar ánn.
Ní fada gur airi sé torann a’ tíocht agus dúirt sé leis héin: "Seou é aríst é," adeir sé, "go maruí sé uiliug mé." Cé bheach a’ teacht ach a’ fearín beag a bhí roimhe ar a’ mbealach a bhí ag ul ghá sháth, agus dúirt sé leis: "Ná bíoch fuacht ná faitíos a’d róm-sa," adeir sé, "mise an feairín beag a bhí rút," adeir sé, "nuair bhí tú ag ul anuas," adeir sé, "sa gcis, agus tháinic mé," adeir sé, "le do shuipéar chugat." "Ó," adeir Lún Dearg, adeir sé, "tá mé chó dona agus nach bhfuil mé i n-ánn é ithe." "Seo," adeir sé, ’tarraint buidéilín as a phóca, "seo buidéilín," adeir sé, "a chuir do bhean chugat," adeir sé, "agus cuimil a’ buidéilín díot héin," adeir sé, "agus ní fhanfa du ná díochur ort." Chuimil, agus d’eiri sé suas ina ghaisgíoch chó h-úr agus chó h-óg is bhí sé aríú. Tharrain sé seo sgárad aníos as a phóca, sgar sé ar a’ taltha é, agus bhí bourd bídh agus dighe leagthaí anuas cho math is leagú ag rí ná ag ridire aríú. "Well anois," adeir sé, "chuir do bhean héin," adeir sé, "iníon a’ Ghlas-Uaithne, sgéala leat," adeir sé, "chugam-

a chéile; ach nuair a bhí siad marú uiliug aige
dúirt an Glas-Uaithne go ru sé chó fada air héin a bheith gá réiteach héin. Agus sén áit a ndeacha Lún Dearg isteach i stábla an chapaill agus chodail sé go maidin ánn. Maidin lárnamháireach thainic sé agus bhuail sé an cuaille cúraic. Tháinic fear freag- artha an cuaille cúraic amach, agus d’fhiarthui sé céard a bhí uaidh. Dúirt sé go ru an Glas-Uaithne. Chua sé isteach agus dúirt sé leis: "Ní beag dhá thúisge," adeir sé. "Béidh mise ré," adeir sé, "faoi n-a chûir anois. Chua sé amach, agus d’iúnnsuíodar héin a chéile, diana bogán gon chruadhán, cruadhán gon bhogán, go dtiúraidís toibreachaí fíor-uisge thrí lár na gclocha glasa, ná ru aon uathbhás dianta aríú ach an troid a bhí eatorrab; nó go ru diún agus deiriú an lae a’ tíocht, agus nuair a bhí ní ru aon iarra dhá ru an Glas-Uaithne a thóirt go Lún Dearg ná ru sé gá chur ón gcrámh go dtí an smior agus ón smior go dtí an smíontan; nó gur b’é an chaoi a ru sé trathnóna nuair a tháinic diún agus deiriú a’ lae, tarraint a chuid fola agus feóla

Ní fada salach go ru siad aige ar achaon
taobh de, roimhe ’s n-a dhia’. D’iúnnsui sé héin is iad héin a’ corú a chéile, agus ní mórán achair nó go ru a gcloigne agus a gcuid colainneachaí agus a gcuid airm agus éada’ i n-aon chárnán amháin aige; agus bhuail sé an cuaille cúraic arís. Sgread a’ cuaille cúraic. Níor fhága sé searrach i gcapall, laogh i mbó, mionán i ngabhar, uan i gcaora, leanbh faoi bhruínn mraoi, míol buí i dtaobh bric, chuisleán ná sean-chuisleán nár iúnntui sé naoi n-uaire deiseal, naoi n-uaire tuaifeall, agus ar ais arís san áit chéanna, le fuaim a’ bhuille. Tháinic fear freag- artha an chuaille cúraic amach agus d’fhiarthui sé céard a bhí uaidh. "Tá," adeir sé, "an fathach mór le troid mara b’fhuil aon nduine eile aguí le cur roimhe." Gho sé isteach agus d’innis sé an sgéal dó. "Fiath- rui dhe," adeir sé, "cé mhéad duine a choinneós annsin é nó go mbéidh mé ré chuige." Dúirt sé leis arís naoi gcéad ar a aghaidh, naoi gcéad ar a chúla agus gach ar féidir a chúntas uaidh sin amach. D’iúnnsui sé héin agus iad héin a’ corú

cúraic. Níor fhág sé searrach i gcapall, laogh i mbó,
uan i gcaora, mionán i ngabhar, leanbh faoi bhruínn mraoi, míol buí i dtaobh bric, cuisleán ná sean-chuis- leán nár iúnntui sé naoi n-uaire deiseal agus naoi n-uaire tuaifeall agus ar ais arís san áit chéanna, le fuaim a’ bhuille. Tháinic fear freagartha an chuaille cúraic amach agus d’fhiarthui sé céard a bhí uaidh. "Tá," adeir sé, "an fathach mór a dtugann siad a’ Glas-Uaithne air," adeir sé, "tá mé gá iarra annseo," adeir sé, "go dtroide mé é." Gho sé sin isteach leis a’ sgéala go dtí an fathach mór. "Go ’mach go dtí é aríst," adeir a’ fathach leis, "agus fiathrui dhe cé mhéad fear a choinneóch annsin é nó go mbéidh mise ré chuige." Chua sé amach go dtí é agus dúirt sé leis: "Dúirt sé liom a rá leat," adeir sé, "fiathruí dhíot cé mhéad fear a choinneóch annsin thú nó go mbeat sé ré chugat." "Go ’steach," adeir sé, "agus abair leis cuir amach naoi gcéad ar m’aghaidh, naoi gcéad ar mo chúl, naoi gcéad ar gach taobh dhíom agus gach ar féidir a chúntas uaidh sin amach."

sé, "ní dhianfa mé olc duit. Ach go deimhin is
dona an dá spriosán a chuir tú rût." Bhaili an bhean léithi go dtáinic sí go dtí Cúirt a h-athar, agus bhí Lún Dearg ag imeacht nó go dtáinic sé suas le teach, agus chua sé isteach sa teach. Bhí bean bheag istigh roimhe agus d’fhiarthui sí dhe cé ru sé ag ul. D’innis sé dhi thríd síos agus thríd suas cén t-aistear thug as baile é. "Is trua liom do chás," adeir sí, "ní ru aon ghaisgíoch," adeir sí, "ná aon fhíor-laoch a’ triall air sin aríú," adeir sí, "thug aghaidh cláir ’éadain air a thug cúl a chínn glan uaidh." Rec. 41. Chath sé an oíche sin i n-éindí leis a’ mbean ins a’ teach. Bhí fleidh, imirt agus ól acab agus an iomada seód nach ru faoin saél. Ní ru aon oíche aríú aige chó math is bhí aige go dtí maidin lárna- mháireach, agus bhí sé ag ul amach agus shiúil leis. Luath go math sa lá chonnaic sé Cúirt a’ Ghlas-Uaithne. Tharrain sé chuige a chlaidhmhe fubairníneach fabair- níneach muileatach béimeannach béal-leathan, a ru tine ina chúl, beala ina bhéal agus ceól ina mhaidí. Bhuail sé an cuaille cúraic. Sgread agus bhéic a’ cuaille

áil a’ bhaile."
Chua an dárna mach isteach agus d’eiri an cleas céanna dhó héin. "Slán is beannacht aguí," adeir Lún Dearg, adeir sé, "goha mise síos," adeir sé, "agus goha mé chó fada is tá ánn," adeir sé, "agus níl rud a’ bith le thíocht rûm," adeir sé, "atá a’ gul a’ cur aon fhaitíos orm." Chua sé síos, agus chuir sé an bhean í héin isteach sa gcis, agus dúirt a’ bhean leis nuair a bhí sé ag ul isteach sa gcis: "imeó mise rût," adeir sí, "go dteighe mé go dtí Cúirt m’athar, agus béidh mo chomhairle is mo chuide a’d," adeir sí, "chúns bheas tú a’ troid m’athar. Ach," adeir sí, "sílim ina dhia’ sin," adeir sí, "nach bhfuighe tú an ceánn is feárr air, mar sé árd- ghaisgíoch a’ domhain é." Bhíodar ag ul síos leath-beala’ nuair a d’eiri an fear beag rómpab agus a’ píce aige. Ní dheárna Lún Dearg ach eirí amach as a’ gcis agus grím píobáin fháil air agus é bhuala faoi. "Do chara ’s do choímrí!" adeir a’ fear beag, "ná marui mé. Mara ndiana mise math dhuit," adeir

"Goha mise síos," adeir Úrtúr.
"Goha mise síos," adeir Ártúr. "Well, ní fhéata ceachtar aguí a dhul síos go fóilleach," adeir Lún Dearg, "go ndianamuid deis le dhul síos. Cés feár lib," adeir sé, "a’ diana gad," adeir sé, "ná a’ baint shlat dhom-sa," adeir sé, "agus dianfa mé héin é, go ndiana mé gad agus cis," adeir sé, "a thiúras síos muid." "sgread mhainne ort!" adeireadar, "ar ndú, is túisge bheadh siad dianta a’inn héin ná a’d-sa." Mar sin héin chua an triúr a’ baint, agus shul á ru ábhar leath-ghad héin bainte ag a’ mbeirt bhí an chis agus a’ gad dianta ag Lún Dearg. "Go isteach annseo anois," adeir sé leis a’ mac is sine. Chua sé isteach, agus ní ru sé ach leath-beala síos nuair bhí feairín beag bídeach thíos leath-beala roimhe agus píce aige, agus thug sé aghaidh an phíce air. Chuir sé síona as, go dtiúrach broc as gach gleánn, agus d’fhuagair sé ina míle murdur é tharraint aníos. Tarnuígheadh aníos é. "Ná ru an t-ádh ort!" adeir a’ dárna mac, adeir sé, "ní ru groth a’ bith a’d-sa," adeir sé, "a fág-

ais aríst í; a’ cur a’ ghaine geal i n-uachtar agus an
fharaige ghlas i n-íochtar; sgluig sgluig ag a’ bhfaoill- eán bínn ag ul ó thús go dtí deiriú a luinge; ceól ag na h-eascoiní gul i n’asgailí a chéile, ’diana ceóil spóirt agus pléisiúir go mhac rí nÉir- inn agus gá bheirt dreitheár a bhí ag ul gon Domhan Siar ar thuairisg a’ Ghlas-Uaithne; nár stop agus nár mhór-chônui nó go dtáinic siad i dtír sa Domhan Thiar, an áit a dtugann siad Crích na Sorachaí air. Gur tharrain siad suas a mbárc ánn, go dtug- adar feiste lae is blian’ urthe, i gcás nach mbeat sí ánn ach aon lá amháin; gur shiúileadar suas a’ taltha leis na coisméagachaí móra tulcunta tal- cunta fathacha féiltiúla mar bhí i bhfaisean an uair sin. Bhí siad a’ siúl agus a’ síor-imeacht, agus bhí an bhean amach un tosa, nó go ru diún agus deiriú an lae a’ tíocht. Chonnaic siad poull "Seou é anois," adeir sí, "an bealach a dteigh- each m’athair síos," adeir sí, "nuair a theagat sé as Éirinn; agus sén bealach céanna a dteigheat sé aníos nuair bhíot sé ag ul a’ cur druíocht air héin." "Cé aguí," adeir sí, "a ghohas síos?"

an-bhreá.
Chuir sí lámh ina póca agus shín sí fáinne chuige. "Seo," adeir sí, "go síos," adeir sí, "agus ghehe tú sliseóigín bheag i mbárr a’ chlada’," adeir sí, "agus tarrain thríd a’ bhfáinne é agus cath amach sa bhfar- aige é. Béidh lúng chó breá a’d a chuir taobh le tuínn." "Tá ’beirt eile i n-éineacht liom," adeir sé. "Gluí orthab," adeir sí. Agus tháinic siad, agus chua siad isteach ar chaoi icínt san áit a rudar - is dóichí gur a snâmh é, - nó go dtáinic siad ar an oileán. Agus chua siad síos. Fuair sé sliseóigín i mbárr a’ chlada’ agus tharrain sé amach thríd a’ bhfáinne é agus chath sé amach é. Bhí lúng chó breá aige a chuir taobh le tuínn aríú. D’árdui sé suas a chuid seólta móra bucóideacha bacóideacha có-fhada có-dhíreach go barra na gcránn; níor fhága sé fad téad tíre gan tarrain, halamadóir gan bhrise, maide rámha gan ró-bhrise; a’ treabhadh na faraige fal- cunta fíolcunta fíordhomhain, nár treabhú hana agus nach dtreabhfaí go brách go dtreabhat sé héin ar

ghlan-chothrom talthún agus chua sé isteach i gceartlár
an ileáin; agus níor eiri leis fhastú ach ceánn go na cochaill. Agus cén cochaill a d’fhastót sé ach cochall an ceánn is sine acab. Ghlan a’ chuid eile leothab agus d’fhan sí agus thosui sí ag iarra an chochaill air. "Ní thiúrhad," adeir sé. [Ní tiúrha] mé dhuit a’ chocall go brách," adeir sé, "nó go n-ínnsí tú dhom" adeir sé, "cén bealach," adeir sé, "a ngoha mé gon Domhan Siar," adeir sé, "ar thuairisg a’ Ghlas-Uaithne." "Well, iníon leis an nGlas-Uaithne mise," adeir sí, "agus tóir a’ cochall dom agus ínnseó mé dhuit cén bealach a ngoha tú ánn." "Ní thiúrhad," adeir sé. Choinni sé an cochall agus choinni sé grím mhath freisin air sa chaoi nach bhféatat sí ’fháil ar ais. "Má gheállann tú dhom-sa anois," adeir sí, "nach mbeidh aon bhean go brách a’d ach mé héin tiúra mé bealach gon Domhan siar leat agus leigfe tú mé héin leat." "Ní phósfa mé aon bhean go brách ach thú," adeir sé, agus bhí sé titíthe i ngrá léithi: bhí sí ina bean

siad díobh na cochaill agus fáca siad ar an oileáinín
é, agus nuair a fhácas goha siad amach ina mrá chó breá agus chonnaiceabhar le afarc a súl aríú. Mara dteighe sib-se annsin isteach ar an oileán sin, nó mara b’fhuil sib i n-ánn a dhul ánn, agus na cochaill sin a bheith aguí beidh an druíocht bainte aguí dhíobh, agus ar a’ bhfaca sib aríú má fhánn sib grím ar na cochaill ná tugaí dhób iad." Bhuail siad síos agus chuadar isteach i gclochar a’ faire go dtáinic uair a dó-dhéag sa lá, agus chonn- aic siad na trí eala dhéag a’ tíocht ón bhfaraige thiar. "Anois," adeir Lún Dearg, "tá siad chugaí aniar, agus má tá math ina bhfir lib teastó sé uaibh." Tháinic siad agus d’ísli siad ar an oileán. "Cé aguí shnámhfas isteach?" adeir Lún Dearg. "Ní thríáilfe mé héin é," adeir a’ mac is sine. "Ní thríáilfe ná mise," adeir a’ dárna mac. "Ó, is dóichí," adeir sé, "go gcathfa mé héin a thríáil." Bhí sé a’ snámhchán leis ar a bholg nó go ndeacha sé ar aghaidh an oileáin, agus d’eiri sé go Ceartú{1}{1} Ag tagairt le "shnámhfas", l. 17.

fiannuíocht, trian le sgéaluíocht, trian le catha
bidh, síorshuan agus síorchollata go dtí maidin lár- namháireach. Gá mhocha gar eiri an lá is mocha ná sin a d’eiri clánn a’ rí. Chuimil siad bos gá súilí, gá n-úirlí, gá mailí; dúirt siad a tráth, nocht siad ráipéar, agus bhí siad ag ul amach. "Misde dhom fhiarthuí," adeir a’ tsean-sgológ, "cá’il a dtriall ná a dtarrain?" "Ní misde," adúradar. "Támuid ag ul gon Domhan siar, má fhánn muid aon bhealach ánn, ar thuairisg a’ Ghlas-Uaithne. Bhain sé na fiacla as a n-athair a leithide seo go lá agus támuid ag ul ag iarra sása air." "Is trua liom ur gcás," adeir sé, "agus níl aon bhealach," adeir sé, "faoin domhan mór inniú aguí," adeir sé, "le dhul annsin, ach an rud ínnseós mise dhíbh. I n-éadan achaon seachtú bliain," adeir sé, "- tá trí iníon dhéag aige sin agus teagann siad a’ snâmh ar thrá atá annsin thíos, agus feicfe sib a’ tíocht iad mar bheadh ealuíochaí, agus tá oileán sgatha deas amach ón taltha agus ísleó siad ar an oileán; agus tá cochaill faoi n-a muineál agus bainfe

seo go lá."
"Is trua liom a gcás," adeir sí. "Is iomú gaisgíoch agus fíor laoch a chonnaic mise ag ul a’ bealach seo, agus aon ghaisgíoch aríú a thug aghaidh ar a’ nglas-Uaithne níor thug sé cúl a chínn glan uaidh. Níl aon tuairisg le tóirt á’m díob, ach beidh sib i dteach úncail dom-sa anocht. Sén áit a gcônuíonn sé thíos i n-aice na faraige, agus mara b’fhuil aon tuairisg aige sin le tóirt díbh níl aon tuairisg á’m-sa dhíbh." D’imi siad leothab. Bhí siad a’ siúl agus a’ síor- imeacht go dtáinic siad suas leis a’ teachín beag a bhí ar bhruach na faraige. Bhí bun chleite amach, bárr chleite isteach, is aon chleite amháin a’ ceangail na tuighiú sa tsúgán; agus bheannui siad isteach. "Céad míle milliúin fáilte," adeir sé, "roimh Lún Dearg, mac rí nÉirinn, agus fáilte róibh-se beirt." Rinne an dá dhreitheár is sine an-íontas céad míle milliúin fáilte bheith gá chur roimh a’ mac is óige i gcónuí, agus gan rómpab héin ach aon fháilte amháin." Chath siad héin agus a’ tsean-sgológ trian le

a’ chéad oíche, agus ní ru aon bhealach le dhul isteach
ach thrí mhullach na Cúirte. An cleas a rinne Lún Dearg an chéad oíche rinne sé an darna oíche é, agus thug sé thrí mhullach na Cúirte iad. "Céad míle milliún fáilte," adeir sí, "roimhe Lún Dearg, mac rí nÉirinn, agus fáilte róibh-se beirt." Rinne siad an-íontas céad míle milliúin fáilte bheith gá chur roimh a’ mac is óige agus nuair nach gcuirfi rómpab héin ach aon fháilte amháin. "Ná bíoch aon íontas aguí ánn," adeir sí, "sin é an fear is feárr aguí héin." Chathadar an oíche trian le fiannuíocht, trian le sgéaluíocht, trian le catha bídh, síorshuan síorcholl- ata go dtí maidin lárnamháireach. Gá mhocha gár eiri an lá is mocha ná sin a d’eiri clánn a’ rí. Chuimil siad bos gá súilí, gá n-úirlí, gá mailí; dúirt siad tráth, nocht siad ráipéir, d’ith siad a mbric- feásta, is bhí siad ag ul amach. Rec. 40. "Misde dhom fhiarthuí," adeir sí, "cá’il a dtriall ná a dtarrainn?" "Ní misde ná chor a’ bith. Támuid ag ul gon Domhan Siar ar thuairisg a’ Ghlas-Uaithne go mbaine muid sása a n-athar de, bhain a chuid fiacla as a leitheid

Chathadar an oíche trian le fiannuíocht, trian
le sgéaluíocht, trian le catha bídh, síor-shuan síor- chollata go dtí maidin láirnamháireach. Gá mhocha gár eiri an lá is mocha ná sin a d’eiri clánn a’ rí. Chuimil siad bos gá súilí, gá n-úirlí, gá mailí; dúirt siad tráth, nocht siad ráipéir, d’ith siad a mbricfeásta is bhí siad ag ul amach. "Misde dhom fhiarthuí," adeir sí, "cá’il a dtriall ná a dtarrain?" "Ní misde," adúirt siad. "Támuid a’ diana ar a’ Domhan siar, má dhianamuid a mbealach ánn, ’baint sása a n-athar gon Ghlas-Uaithne bhain na fiacla as a leitheid seo go lá." "Is trua liom a gcás," adeir sí, "is iomú gais- gíoch," adeir sí, "agus fíor-laoch," adeir sí, "a chonnaic mé ag ul a’ bealach seo aríú ar thuairisg a’ Ghlas- Uaithne. Níl aoin fhear," adeir sí, "gá dtug aghaidh chláir ’éadain aríú air a thug cúl a chínn glan uaidh. Níl aon tuairisg le tóirt á’m-sa dhíob," adeir sí, "ach beidh sib i dteach drifíre dhom péin anocht." Bhíodar a’ siúl agus a’ síor-imeacht, agus titim dhu na h-oíche tháiniceadar isteach i gCúirt mar tháiniceadar Ceartúchán{1}{1} Ag tagairt le "gá dtug ... glan uaidh", l. 17-18.

agus shíl sé héin a dhul thrí mhullach na Cúirte, agus ar ndú
ní dheacha sé leath-beala’ gur thuit sé. "Ní ru meas a’ bith aguí orm-sa," adeir Lún Dearg, "agus cuirfe mé geáll," adeir sé, "go ngoha mé héin," adeir sé, "sa gCúirt." "Áit a’ bith ar chínn sé orainne," adúradar, "níl grotha ar bith ag do leithide go chleiteachán a’ caint air." "Seasaí annsin," adeir sé, "tamall ó chéile, agus nuair bheas mé tíocht," adeir sé, "le rithte reaithte ná corruígí-se." Chua sé i ndia’ a chúil agus nuair a tháinic sé suas leób rug sé ar fhear acab ina láimh dheas agus ar fhear eile sa láimh chlí. Thug sé é héin agus iad héin glan thrí mhullach na Cúirte. Bhí bean n-a suí thuas i mbárr na Cúirte agus í réiteach a cínn. "Céad míle milliúin fáilte," adeir sí, "roimhe Lún Dearg mac rí nÉirinn, agus fáilte róibh-se beirt." "Stop síos agus suas," adúirt siad, "nach ait a’ sgéal é! ’Cuir céad míle milliúin fáilte roimh an mac is óige agus gan a chuir roimh an dá mhac is sine ach fáilte amháin." "Well," adeir sí, "sin é an fear is feárr aguí héin."

gíománach," adeir sé, "a bheith i n-éindí leóthab, ach
sibh-se. Mar ndiana mé math dhíob," adeir sé, "ní dhianfa mé olc díob." Chua sé isteach agus dúirt sé le n’athair go ru sé ag ul i n-éineacht leothab. Ghléas sé suas é héin ina chultha ghaisge, airm agus éada, agus má ghléas héin bhí sé ar a’ ngaisgíoch bu bhreácha uiliug acab. Shiúil siad leóthab. Bhíodar a’ siúl agus a’ síor-imeacht. Níor casú teach ná cró leób ná bothán bó, nó go ru sé crúnachan dhu na h-oíche, go dtáinic siad suas leis a’ gCúirt bu bhreácha chuir aghaidh le aer aríú. Ní ru dorus ná fuinneóg le feiceál acab urthe, ach solus a bhí ag ul amach thrí mhullach a’ chuisleáin. Chua siad thímpull naoi n-uaire deis- eall agus naoi n-uaire tuaifeall urthe agus chínn orthab aon bhealach fháil isteach. "Well," adeir Úrtúr, adeir sé, "níl aon bhealach le dhul isteach ínnti sin," adeir sé, "mara b’fhuil muid i n-ánn eirí go léim gon taltha agus a dhul síos thrí n-a mullach, agus tríáilfe mise é." Chua sé i ndia’ a chúil, agus ní dheacha sé leath-beala’ nó gur thit sé. Chua Ártúr annsin i ndia’ a chúil

h-oíche ar aon leaba nó go dteighe mé gon Domhan
Siar go mbaine mé sása m’athar gon Ghlas-Uaithne agus go dtuga mé na fiacla ar ais chuige." "Goha mise i n-éineacht leat," adeir a’ dárna mac. Dúirt a’ tríú mac: "Nach feárr dhom-sa," adeir sé, "mé héin, a dhul i n-éindí lib?" "Ara, ná ru an t-ádh ort, a spriollach!" adeireadar, "cé mbeitheá a guil? Ar ndú, níl aon ghroth a’d-sa i n-aon áit." Rugadar beirt air agus chathadar amach i stábla an chapaill é, agus sin é an áit ar chodail sé go maidin. Maidin lárnamháireach tháinic cailín a’ rí amach le n-a dhínnéar ag Lún Dearg. "Ar chorrui," adeir sé, "Úrtúr ná Ártúr fós?" "Níor chorrui," adeir sí, "ach tá siad gá réiteach héin." "Gá dteighinn amach," adeir sé, "a’ mbeadh seans a’ bith go mbeinn leóthab?" "Níl fhios á’m," adeir sí. Mar sin héin chua sé amach ar a’ tráid agus dúirt sé leóthab: "Muise," adeir sé, "níor imi clánn rí ná ridire ríú," adeir sé "nach mbeadh ag iarra

coille. Tháinic a’ fathach bu ghráinne a chonnaic sé aríú
amach as a’ gcoill chuige. Bhuail sé go dhourna ar a’ mbéal é: bhain sé cláirfhiacail as agus dhá chúilfhiacail "A’ phian sin," adeir sé, "nár sgara as do ghiall choíche ná go brách go gcastar liom-sa gaisgíoch nó fíor-laoch fhéachfas claoidhiú liom lámh ar láimh. Agus má bhíonn tú ’cuir aon nduine mo dhia’," adeir sé, ’g iarra sása, abair gur mé an Glas-Uaithne," adeir sé, "as a Domhan Thiar, fear cóir agus ceart gach uile fhear, gan aoin fhear a’ baint cóir ná ceart de." Chua an rí abhaile agus é ag uallfairt le pian, agus tháinic sé isteach. "Céard tá ort?" adeir a’ mac is sine. Dúirt sé leis go dtáinic fathach amach as a’ gcoill agus gur bhuail sé go dhourna é agus gur bhain sé cláirfhiacail agus dhá chúilfhiacail as. "Agus dúirt sé liom dhá mbeinn a’ cur aon nduine ina dhia’ go mbu dh é héin a’ Glas-Uaithne as a’ Domhan Thiar, fear cóir agus ceart gach uile fhear gan aoin fhear a’ baint cóir ná ceart de." "Ní íosa mise," adeir a’ chéad mhac, "an dárna béilí ar aon bhourd agus ní cholló mé an dárna

Lún Dearg, mac Rí nÉirinnRec. 39B. Well, bhí annseo i nÉirinn fadó. Gá mbeinn-se an
uair sin ánn ní bheinn anois ánn. Gá mbeinn héin bu críon liath an sgéaluí mé, bheadh mo sgéal héin nó sgéal dhuine eicínt eile á’m agus níor dhóichí sin ná go mbeinn gan aon sgéal. Chônui rí i nÉirinn fadó agus bhí triúr mac aige. Bu dh éard t-ainm a bhí orthab Úrtúr, Ártúr agus Lún Dearg. Bu dh é a cheird héin achuile lá amuic a’ fiadhach agus a’ fíonnsgara. Lá gá ru sé amuich bhí sé ’gul thar chiúis

arís."
"Ó," adeir sé, "teiri ’bhaile, agus ghehe tú arís í," adeir sé, "sa mbotháinín beag," adeir sé, "a bhí aici ar dtús." Chua sé abhaile, agus céard a d’fheicfeat sé ach a’ sean-bhótháinín bocht a bhí aige ar dtús, agus a bhean ’n-a seasa sa dorus. Agus chua sé isteach. Agus b’éigin dó fanacht mar sin arís go brách

ar éigin a chreid sé é nó go bhfaca sé mar bhí sí.
Bhí go math. Chathadar an oíche sin, agus ar maidin lár- namháireach bhí an bhean n-a suí nuair a bhí an ghrian ag eirí. Ghluí sí ar a’ bhfear amach ag a’ bhfuinneóig. "Muise," adeir sí, "nach deas a bhíonn a’ ghrian," adeir sí, "nuair atá sí ag eirí, agus nach breá an cûcht," adeir sí, "a bheadh ag a’ duine a bheadh i n-ánn a’ ghrian a chuir ag eirí agus í chuir faoi arís. Ní bheidh mé sásta," adeir sí, "nó go mbeidh an cúcht sin á’m. Teiri síos go dtí an breac agus abair leis go bhfuil mé gá iarra sin." "Ó, muise," adeir sé, "tá tú ag iarra an ium- arca, agus sé chaoi mbeidh tú ar báll," adeir sé, "gan tada." Mar sin héin chua sé síos. Agus a’ lá seo bhí dath dú ar a’ bhfaraige, agus bhí stoirm chó mór agus gur ar éigin a bhí sé i n-ánn a chuid focla héin a chloisteál nuair a ghluí sé ar a’ mbreac. Tháinic a’ breac go dtí é agus d’fhiarthui sé dhe céard a bhí uaidh. "Ó, tá," adeir sé, "mo bhean a chuir anuas mé, gu(r) math leithi a bheith n-a h-árd-chûirleach ar a’ domhan; a bheith i n-ánn a’ ghrian a chuir ag eirí agus ’chuir faoi

siad: "Anois," adeir sí, "ní thaithníonn liom a
bheith ’mo bháinthríon. B’fheárr liom go mór anois," adeir sí, "gá mbeinn i mo Phápa. Tá sé chó math dhuit a dhul síos go dtí é," adeir sí, "agus iarra air Pápa a dhiana dhíom." "Óra, céard tá i gceist a’d?" adeir sé, "nach bhfuil fhios a’d go math," adeir sé, "gur fear naofa atá sa bPápa, agus nach bhféata tusa," adeir sé, "a bheith mar sin choíchin." "Cuma liom," adeir sí, "teiri go dtí é." Chua sé síos agus ní mórán fúnn a bhí air; agus a’ lá seo bhí dath dú’ ar a’ bhfaraige agus bhí gaoithe láidir a’ séide. Ach mar sin héin ghluí sé ar a’ mbreac is tháinic sé go dtí é. "Céard tá uait?" adeir sé. "Mo bhean a chuir anuas mé," adeir sé, "go ndiantá pápa dhi." "Teiri ’bhaile," adeir sé, "agus beidh sí mar sin rût." Chua sé abhaile, agus nuair a tháinic sé céard a d’fheicfeat sé ach an bhean agus í ina Pápa, a’n-a suí síos i gcathaoir mhóir árdnósach, agus ríghte agus príonnsaí agus easbuic agus sagairt - chuile dhreám thímpull urthe agus iad ar a nglúna [Rec. 44a -] ag iarra beannacht a’ Phápa. Is

siad: "Anois," adeir sí, "ní thaithníonn liom a
bheith ’mo bháinthríon. B’fheárr liom go mór anois," adeir sí, "gá mbeinn i mo Phápa. Tá sé chó math dhuit a dhul síos go dtí é," adeir sí, "agus iarra air Pápa a dhiana dhíom." "Óra, céard tá i gceist a’d?" adeir sé, "nach bhfuil fhios a’d go math," adeir sé, "gur fear naofa atá sa bPápa, agus nach bhféata tusa," adeir sé, "a bheith mar sin choíchin." "Cuma liom," adeir sí, "teiri go dtí é." Chua sé síos agus ní mórán fúnn a bhí air; agus a’ lá seo bhí dath dú’ ar a’ bhfaraige agus bhí gaoithe láidir a’ séide. Ach mar sin héin ghluí sé ar a’ mbreac is tháinic sé go dtí é. "Céard tá uait?" adeir sé. "Mo bhean a chuir anuas mé," adeir sé, "go ndiantá pápa dhi." "Teiri ’bhaile," adeir sé, "agus beidh sí mar sin rût." Chua sé abhaile, agus nuair a tháinic sé céard a d’fheicfeat sé ach an bhean agus í ina Pápa, a’n-a suí síos i gcathaoir mhóir árdnósach, agus ríghte agus príonnsaí agus easbuic agus sagairt - chuile dhreám thímpull urthe agus iad ar a nglúna [Rec. 44a -] ag iarra beannacht a’ Phápa. Is

siad: "Anois," adeir sí, "ní thaithníonn liom a
bheith ’mo bháinthríon. B’fheárr liom go mór anois," adeir sí, "gá mbeinn i mo Phápa. Tá sé chó math dhuit a dhul síos go dtí é," adeir sí, "agus iarra air Pápa a dhiana dhíom." "Óra, céard tá i gceist a’d?" adeir sé, "nach bhfuil fhios a’d go math," adeir sé, "gur fear naofa atá sa bPápa, agus nach bhféata tusa," adeir sé, "a bheith mar sin choíchin." "Cuma liom," adeir sí, "teiri go dtí é." Chua sé síos agus ní mórán fúnn a bhí air; agus a’ lá seo bhí dath dú’ ar a’ bhfaraige agus bhí gaoithe láidir a’ séide. Ach mar sin héin ghluí sé ar a’ mbreac is tháinic sé go dtí é. "Céard tá uait?" adeir sé. "Mo bhean a chuir anuas mé," adeir sé, "go ndiantá pápa dhi." "Teiri ’bhaile," adeir sé, "agus beidh sí mar sin rût." Chua sé abhaile, agus nuair a tháinic sé céard a d’fheicfeat sé ach an bhean agus í ina Pápa, a’n-a suí síos i gcathaoir mhóir árdnósach, agus ríghte agus príonnsaí agus easbuic agus sagairt - chuile dhreám thímpull urthe agus iad ar a nglúna [Rec. 44a -] ag iarra beannacht a’ Phápa. Is

adeir sí, "cén sása dhúinn pálás a bheith a’inn nuair
nach mbeadh muid," adeir sí, "ní b’fheárr. Bu mhath liom-sa," adeir sí, "a bheith ’mo bháinthríon. Tá sé chó math dhuit a dhul síos agus a rá leis báinthríon a dhiana dhíom." "Ó, ní ghohad," adeir sé, "b’fhéidir nach dtaithneót sé leis a’ mbreac." "Ná bac leis sin," adeir sí, "mara n-iarrha tú ní bhfuíe tú: teiri síos." Chua sé síos agus d’fhuagair sé ar a’ mbreac. Tháinic sé agus d’fhiarthui sé céard a bhí uaidh. Agus a’ lá seo bhí an fharaige ní bu corruíthe na bhí sí an chéad lá, agus bhí dath du-ghorm urthe; agus bhí gaoithe ní bu láidre ánn i bhfad ná mar bhí an chéad lá. "Mo bhean," adeir sé, "a chuir anuas mé ag iarra báinthríon a dhiana dhi." "Teiri ’bhaile," adeir sé, "agus béidh sí ’n-a báin- ríon rût." Chua sé abhaile, agus céard a ghehat sé ach a bhean n-a suí thuas ar chathaoir óir agus airgid agus cróinn ar a ceánn. "Anois," adeir sí, "tá mé ’mo bháinríon, agus nach breá an rud é." "Ó, is breá go deimhin," adeir a’ fear. Ar maidin lárnamháireach nuair a d’eiri

adeir sí, "ní thaithníonn a’ cuisleán seo liom. Teiri
síos," adeir sí, "agus abair leis pálás a dhiana dhúinn." "Ó, níl aon ghrotha síos á’m," adeir sé, "b’fhéidir gur fearg a chuirfinn air agus nach mbeadh tada a’inn ar báll." "Ná bac leis sin," adeir sí, "ach teiri síos." Chua sé síos agus d’fhuagair sé ar a’ mbreac. Tháinic sé agus d’fhiarthui sé dhe céard a bhí uaidh. "Tá," adeir sé, "mo bhean a chuir anuas mé nó go ndiana tu pálás." "Teiri ’bhaile," adeir sé, "agus beidh sé sin dianta rût." Chua sé abhaile, agus chonnaic sé pálás breá annsin dianta i n-áit a’ chuisleáin. Bhí páirceannaí breá thímpull air a ru chuile bheithíoch ánn gá bhféatat sé chúire, idir beithí agus caora’ agus chuile shórt mar sin. Agus ar ndû nuair a chua sé isteach bhí seúmraí breá taobh istigh le feiceál aige, a ru chuile dhath ar na ballaí agus ar na h-ourláir, agus cloig ar na doirse. "Anois," adeir a bhean, "nach math a’ rud," adeir sí, "gur iarr tú an méid sin; marach gur iarr tú," adeir sí, "ní bhfuítheá é." Chuadar a cholla an oíche sin, agus ar maidin lárnamháireach labhair a bhean aríst leis. "Muise,"

"Muise ní thaithníonn a’ teach seo liom chor a’ bith,"
adeir a’ bhean, "tá sé chó beag agus gur ar éigin go bhfuil muid i n-ánn a’ gcosa shíne ceart ánn. Teiri síos anois aríst," adeir sí, "agus abair leis cuisleán a dhiana dhúinn." "Ó, níl aon ghrotha síos agam," adeir sé, "b’fhéidir go b’é chaoi gcuirfinn fearg ar a’ mbreac." "Ná bac leis sin," adeir sí, "ach síos leat." Chua sé síos agus d’fhuagair sé ar a’ mbreac aríst. Agus an lá a ru sé ánn ar dtús bhí an fharaige an- deas an-chiúin, agus an lá seo bhí rúinne gaoithí ánn ní bu láidre ná bhí an lá roimhe sin agus bhí corruí beag sa bhfaraige. Tháinic a’ breac go dtí é agus d’fhiar- thui sé dhe céard a bhí uaidh. D’innis sé dhó: gur b’í a bhean a chuir síos é nó go bhfuíot sé cuis- leán dianta dhi. "Teiri ’bhaile," adeir a’ breac, "agus béidh sé sin dianta rût." Chua sé abhaile, agus an áit a’ ru an teachín roimhe sin aige chonnaic sé cuisleán breá, agus bhí an bhean taobh amu’ sa dorus agus ghluí sí isteach air. Bhí go math. Chuadar a cholla an oíche sin, agus ar maidin lárnamháireach nuair a d’eiri siad dúirt a bhean leis: "Ó muise,"

duit achuiní icínt iarra air. Nach bhfuil fhios a’d,"
adeir sí, "nach rud dúinn fanacht sa mbotháinín bocht seo go brách, agus gá n-iarrtá ar a’ bpríonnsa sin teach deas a dhiana dhuit dhianfat sé é. Agus anois teiri síos arís agus cathfa tú an breac sin a mharú agus é thóirt isteach, agus annsin ná lig amach coíchin é nó go ngeálla sé dhuit go ndianfa sé teach deas ’uit." Bhí go math. Chua an t-iasgaire síos. Chath sé amach a shlat iasgach arís, ach ní mórán achair go dtáinic an breac agus d’fhiarthui sé dhe céard a bhí uaidh. Dúirt sé gur b’í an bhean a chuir anuas arís é nó go n-iarrat sé achuiní air. "Cén achuiní atá tú iarra?" adeir a’ breac. "Tá mé ag iarra teachín deas a bheith dianta agad dom," adeir sé. "Teiri ’bhaile," adeir sé, "agus ghehe tú an teach sin dianta rût." Chua sé abhaile, agus i n-áit a bhothainín bhoicht céard a d’fheicfeat sé ach teachín deas a ru díol fear bocht a’ bith ánn, i n-áit a’ tsean-bhotháinín, agus a bhean n-a seasa sa dorus. Dúirt sí leis a theacht isteach. Tháinic, agus bhí bród ar a’ mbeirt acab nuair a chonnaiceadar a’ teach deas a bhí acab. Chuadar a cholla an oíche sin, agus ar maidin lárnamháireach nuair a d’eiri siad:

An t-Iasgaire agus an Breac DruíochtaRec. 43B. Bhí iasgaire ánn fadó agus bhí sé pósta. Agus bhí sé
héin agus a’ bhean ina gcônuí i mbotháinín bocht i n-aice na faraige. Ní ru go shlí bheatha aige ach ag iasgach chuile lá. Ach lá amháin chua sé síos un na faraige. Chath sé amach a shlat iasgach agus ní mórán achair a bhí sé nuair a bhuail sé breac. Thug sé isteach é, agus nuair a bhí an breac istigh aige labhair an breac leis agus dúirt sé: "Is mac Rí mise," adeir sé, "atá faoi gheasa, agus ní math a’ bith dhuit anois mé a mharú, agus má sgaoileann tú amach arís mé ní bhéidh tú i n-aiféala." "Muise más mar sin é," adeir a’ t-iasgaire, "sgaoil- fe mé amach thú. Ní dhianfa sé aon mhath dhom thú mharú." Sgaoil sé amach é agus chua sé suas un a’ tí. Nuair a tháinic sé d’fhiarthui an bhean de ar mharui sé aon bhreac. "Níor mharuíos," adeir sé, "ach aon cheánn amháin, agus dúirt sé sin liom nár bh’aon bhreac ceart a bhí ánn héin ach go mbu mac rí é a bhí dhruíocht. "Ar iarr tú aon achuiní air, adeir a’ bhean, "shul ár lig tú amach é?" "Níor iarras," adeir sé. "Ó, thora dhíot, a amadáin!" adeir a bhean, "bu cheart

Probably a book tale{Le peann luaidhe ag lámh eile.}

aoin eolas aige air.
"Táinic a leitheid ánn," adeir sé, "tá sgatha ó shoin, agus tá sé ’n-a chônuí annseou agus é pósta le bean ánn, agus níl aon bhean istigh sa mbaile mór ná istigh i gCúndaé Luímrí níos saidhbhre ná í. Agus i n-éin- eacht léithi tá sé, agus tá siad pósta." "A’ n-ínnseóá dhom," adeir sé, "cá’il a’ teach sin?" "Ínnseód," adeir sé. "Siúil uait." Thug sé ar aghaidh an tí é. Shín sé ’lâmh anúnn. "Sin é tháll a theach anois," adeir sé. Chua an seanfhear anúnn agus tháinic sé isteach sa teach, agus ní ru aon nduin’ istigh sa gcistineach roimhe. Shuí sé síos chois na tine agus gotha na bochtineacht air. Ní mórán achair, cé thiocach isteach ach a’ mac, agus bhreath- nui sé air agus níor labhair sé chor a’ bith, ach a dhul siar i seómra a bhí ánn agus a chóta bhaint de agus é chrocha ar phionna ánn. Tháinic sé aniar aríst agus tharrain sé píosa tobac aníos, sgian agus píopa, agus líon sé é agus chath sé a dhóthain de. Chuir sé síos ina phóca aríst é. Labhair a’ t-athair annsin leis: "Go mbeannuíthear dhuit," adeir sé, "a shliocht na bhfear a bhí cóir,

an maide. "Seas, a chlaidhre! Seas!" adeir sé.
Níor sheas. "Do chroí ag a’ diabhal!" adeir sé, "seas agus troid mé, ó tháinic mé san aistear." Bhuail sé lasg eile ar a’ sean-ghiorrán, agus seo a’ sean-ghiorrán amach. Réir mar bhí an torann a’ teanna leis a’ gcapall seo a bhí roimhe bhí sí a’ rith. Ach bhí sé ag ul thar chouirnéal droichid agus chuir a’ capall as grím é agus cuiriú anuas é agus brisiú a mhuineál faoi chouirnéal a’ droichid. Ach níl fhios á’m péin céard bu cor go Sheóirse uaidh sin amach.

agus bhuail sé treasna ar dhruím a’ ghiorráin iad. Bhuail
sé héin suas ina mhullach, agus thug sé leis a mhaide agus bhuail sé laisg air. Bhí sé sin a’ corruí na gcos agus ar éigin a bhí sé i n-ánn nó go dtáinic sé san áit a ru an troid le bheith; agus ní ru aon uathbhás dianta ach a ru go dhaoiní i ndia’ Sheóirse, a gul a’ breathnú ar a’ troid. Rec. 39a. Bhí an gaisgíoch seo ’tíocht agus ní fhaca aoin fhear aríú aon chapall chó breá is bhí aige; í socruíthe suas faoi n-a cuid spuir le h-aghaidh Seóirse a throid. Ní ru spuir ná claidhmhe ná ní a’ bith beó ag Seóirse ach a’ maide droighin. Nuair bhí sé ’tíocht gar dhó tharrain sé laisg agus bhuail sé an sean-ghiorrán agus chraith sé é héin. Nuair a rinne na sean-photaí agus na sean-ghréith(re) agus chuile shórt gá ru ar achaon taobh dhe torann, chuir a’ capall mór cluais air héin agus sheas. Tharrain sé arís ó mhaol na gualann, bhuail sé an sean-ghiorrán idir a’ dá chluais, agus nuair a chuala an capall mór a’ torann d’eiri sí ar a dhá cois deire agus shíl sí an fear a bhí ar a druím a chur anuas. Bhí sí sgánruíthe: ní rabh fhios aici beó cén sórt torainn a ru sí ag éisteacht leis. Is geárr gur chas sí gan bhuíochas dó agus rith sí. Chroch Seóirse

aoin fhear i Sasana i n-ánn é throid, ar dhruím capaill,"
adeir sé, "mara dtroide tusa é." "Ar ar chapall a chathfas mé é throid?" adeir Seóirse. "Seadh," adeir a’ rí, "tiúra mé an capall is feárr a’ gól liom duit," adeir sé, "ar maidin amáireach, agus claidhmhe." "Ní theastuíonn aon chlaidhmhe uaim le n-a throid," adeir Seóirse. "Níor fhága mé an baile aríú," adeir sé, "gan mo mhaide droighin." Bhí an maide droighin ar iúmpar aige chuile áit a dteigheat sé. Maidin láirnamháireach chuir a’ rí fear amach i n-éindí le Seóirse go bpiocat sé an capall is feárr a bhí a’ gól leis. Tháinic sé go dtig é agus capall an-bhreá aige, capall chomh breá agus cheap sé a bhí i Sasana, agus diallaid agus a cuid spuracha tugaíthe suas. Bhreathnui Seóirse urthe. "Tóig uaim í," adeir sé, "ní ghoha mé ar a’ druím chor a’ bith: ghehe mise mé héin," adeir sé, "capall." Shiúil sé leis agus a’ sean-ghiorrán bu ghráinne fuair sé ná ru corrui a chois’ ánn, sé thug sé leis. D’imi sé annsin agus fuair sé suas le leath-sgór málaí agus d’fhua’ sé gá chéile iad, agus thug sé leis cúpla pota agus gréithe agus chuile shórt agus bhris sé suas iad agus chath sé síos sa mála mór seou iad

síos ina phóca é. "’Rí ’s a Thiarna," adeir sé, "bhí an
sgéal ceart," adeir sé, "ach bhí an ceánn sa hata." "Marach go bhfuil a’ párdún a’d anois," adeir a’ rí, adeir sé, "bhí tú crochta. Ach baili leat," adeir sé, "agus ná feicim aon afarc go brách ort!" Tháinic sé abhaile aríst go hÉirinn, agus ní ru cead ag gárda ná ag duine a’ bith baint leis faoin ngríú a bhí dianta aige. Tháinic fear eile annsin go Sasana, agus bhí siad a ceapa go mbu dh é an fear a b’fheárr faoin domhan é, agus thug sé sgéala gon rí má bhí aoin fhear aige, aon tsaighdiúir a bhí i n-ann é héin a throid, é chur roimhe. Chórthui an rí suas agus cheap sé ná ru aoin fhear i Sasana a bhí i n-ánn a’ fear seo a throid. Chuímhri sé annsin gá gcuireat sé fios ar Sheóirse go mbeach sása math aige air, go mb’fhéidir go maróch a’ fear mór seo é. Chuir sé an sgéala chuige agus ní annsin a bhí an mhoill, go ru Seoirse i Sasana agus tháinic sé isteach go dtí an rí. "Bhfuil tú go m’iarra-sa?" adeir Seoirse. "Táim," adeir a’ rí. "Tá fear," adeir sé, "teagthaí go Sasana," adeir sé, "leis an fhad soe g’achar, agus níl

eann suas a’ feaduíol agus anuas a’ glogarnach, agus d’fhág
sé mar sin é agus d’imi leis. Chas sé arís ag a’ teach agus chuir sé air a chuir éada’, agus níor stop agus níor mhór- chônui go ndeacha sé ar ais arís go Sasana agus go dtáinic sé isteach go dtí an rí. "Céard tá anois ort?" adeir a’ rí. "Ó, a Rí ’s a Thiarna," adeir sé, "tá mé ag iarra do phárdúin." "Tá rud mór dianta as bealach a’d," adeir a’ rí, "mara dtuga mise párdún duit." "Tá," adeir sé, "bhí mé an lá hana," adeir sé, "agus casú, i nÉirinn," adeir sé, "easboc ar do chreide liom," adeir sé, "agus tharrain mé lâu," adeir sé, "agus bhain mé an hata dhe." "Muise, mara ndeárna tú ach a hata a bhaint de," adeir a’ rí, "tiúra mise párdún duit." "Ní ímeó mé go brách," adeir Seóirse, "go dtuga tú an párdún sgríobhtha faoi do lâimh dom, sa gcaoi," adeir sé, "nach mbainfe gárda, ná nach féidir mé thóigeál," adeir sé, "go brách i ngeáll ar a’ rud a rinne mé." Thug sé sgríobhtha faoi n-a láimh dó é agus chuir Seóirse

"Tá lár a’ domhain," adeir sé, "faoi shál mo choise."
"Cá bhfios duit?" adeir a’ rí. "Mara b’fhuil fhios," adeir sé, "fágh tape," adeir sé, "agus tois ó thua agus ó dheas, agus soir agus siar, agus má táim-se bréagach," adeir sé, "bain a’ ceánn díom." "Cén t-achar," adeir a’ rí, "bheinn ag ul thímpull a’ domhain?" "Má theigheann tú," adeir sé, "a’ marcuíocht ar a’ ngrian nó ar a’ ngealach goha tú cheithre uaire fichead ánn." An tríú ceist: "Céard a shílim anois?" adeir a’ rí. "Síleann tú," adeir sé, "gur b’é easboc na hÉireann atá a’ caint leat, ach ní h-é, ach a’ t-amadán is dreitheár dhó." Tháinic sé abhaile slán sábháilte go dtí an t-Eas- boc arís. Ní ru sé ach dhá lá ina dhia’ nuair a bhuail sé amach, agus sén áit a ru sé ag oil a’ baint coille, agus bhí tuagh ’n-a láimh. Agus bhí easboc protastún n-a chônuí san áit chéanna agus casú dhó é. Tharrain sé an tua’ ó mhaol na gualann, bhuail sé lúdrachaí a’ mheill agus a mhuiníl é, agus chuir sé an cloig-

Seóirse, "torum-sa do chultha éada’ agus goha mé
héin ánn." Bhí an t-Easboc an bhródúil: bu chuma leis céard a dhianfach Seóirse ach é héin a bheith sábháilte. Faoi cheánn dhá lá ina dhia’ chuir Seóirse air cultha an Easbuic, agus níor stop sé agus níor mhór-chûnai sé go ndeacha sé go Sasana. As sin go ndeacha sé go dtí an rí, agus shiúil sé aige isteach. D’fhiarthui an rí dhe a b’é a bhí ánn. "s’ mé," adeir sé. Chathadar an oíche sin súch sách súbháilceach go maidin lárnamháireach. Ach gá mhocha gár eiri an lá is mocha ná sin a d’eiri Seóirse, agus gho sé amach a’ spaisteóireacht. Nuair a d’eiri an rí agus réiti sé é héin agus d’ith sé a bhric- feásta, gho sé héin amach a’ siúlóid i n-éindí le Seóirse. Tuairim ag a dó-dhéag sa lá labhair a’ rí leis. "Tá mé," adeir sé, "gul a’ cuir ceist anois ort, agus ceánn eile ina dia’ agus ceánn eile ina dia’-sin. Mara mbeidh tú i n-ánn na trí cínn a fhreagairt - na trí cheist - adeir sé, "fháil amach bainfe mé an ceánn díot." "Dianfa sin," adeir sé seou. D’fhiarthui an rí dhe cé ru lár a’ domhain. Bhuail Seóirse ’shál anuas faoin taltha san áit a ru sé.

bhí dr’eár eile dhó mar bhuachaill aige sa teach a
bhíoch ag obair ’s a Luain{1} dó, agus sén t-ainm a bhí ar a’ dreitheár Seóirse Bóhinig. D’fhiarthui sé lá gon Easboc: "Tá rud icínt ort," adeir sé, "nach bhfuil ceart?" "Níl," adeir a’ t-Easboc. "Tá," adeir sé, "agus b’fheárr dhuit é ínnsean, ’agus gá n-ínnseóá," adeir sé, "céard tá in t’ínntinn go duine icínt, ní bheitheá leath chó dona is tá tú." "Níl blas a’ bith orm-sa," adeir a’ t-easboc. Ach mar sin héin nuair bhí ’teanna leis, d’fhiarthui Seóirse aríst de céard a bhí ag ul dó. "Well tá," adeir sé, "gá mbeadh oiread a’ cur ímrí ort héin," adeir sé, "atá a’ cur ímrí orm-sa ní mórán a d’íosá." "Céard é sin?" adeir Seóirse. "Sgéal atá á’m," adeir sé, "ó Rí Shasana a bheith aige," adeir sé, "a leithide seo go lá, agus mara mbeidh mé i n-ánn," adeir sé, "trí cheist chuirfeas sé orm fhuasgailt bainfe sé an ceánn díom. Agus tá an dáta," adeir sé, "thuas arú amáireach agus cathfa mé a bheith ag ul un beala’" "Má tá an oiread sin faitíos a’d roimhe," adeir{1} "’s a Luain" curtha isteach le peanna luaidhe.

Sgéal Sheóirse BóhinigRec. 38B. Bhí Easboc ina chônuí annseo i nÉirinn fadó. Lá
fuair sé sgéala ó Rí Shasana bheith aige a leithide seo go lá agus go dháta, agus mara mbeat sé i n-ánn trí cheist a chuirfeat sé air (a) fhuasgailt go mbainfeat sé an ceánn de. D’imi sin ánn héin: bhí an sgéal sin a dhiana an-ímrí gon easboc, agus ní ru sé, le teánn faitís, ag ithe mórán, agus gach a ru sé g’ithe ní ru sé a’ diana mórán sása dhó. Thosui sé gá chlaoidhiú as. Agus

Rec. 38a.
A bhlaoidhfeach ’s a roínnfeach go fial is go fairsing ar bórd: B’a(i)t liom suí síos leat seal g’oíche ar a’ stól - Ós agad tá an píopa cathamuid é go suairc." D’fhreagair a’ mac annsin a’ t-athair: "A dhuine atá ar mire," adeir sé, "’breá nach dtig- eann tú cúrsaí an tsaéil, Sgaoil tú uait mise gan sgilling in mo phóca ach réal, Ó rinne tú sin agus nár bhreathnui tú ar thús mo sgéil Cuireach gach duine againn tine ar a phíopa héin." Mar sin héin ghlac sé truaighe gon athair agus choinni sé in-éineacht leis go brách sa teach é, agus fuair a’ seanfhear agus é héin agus a bhean saol fada. Ní fhaca mé héin aon afarc ó shoin orthab agus níl fhios a’m beo cén bealach atá leóthab.

aoin eolas aige air.
"Táinic a leitheid ánn," adeir sé, "tá sgatha ó shoin, agus tá sé ’n-a chônuí annseon {annseou?} agus é pósta le bean ánn, agus níl aon bhean istigh sa mbaile mór ná istigh i gCúndaé Luímrí níos saidhbhre ná í. Agus i n-éin- eacht léithi tá sé, agus tá siad pósta." "A’ n-ínnseóá dhom," adeir sé, "cá’il a’ teach sin?" "Ínnseód," adeir sé. "Siúil uait." Thug sé ar aghaidh an tí é. Shín sé ’lâmh anúnn. "Sin é tháll a theach anois," adeir sé. Chua an seanfhear anúnn agus tháinic sé isteach sa teach, agus ní ru aon nduin’ istigh sa gcistineach roimhe. Shuí sé síos chois na tine agus gotha na bochtineacht air. Ní mórán achair, cé thiocach isteach ach a’ mac, agus bhreath- nui sé air agus níor labhair sé chor a’ bith, ach a dhul siar i seómra a bhí ánn agus a chóta bhaint de agus é chrocha ar phionna ánn. Tháinic sé aniar aríst agus tharrain sé píosa tobac aníos, sgian agus píopa, agus líon sé é agus chath sé a dhóthain de. Chuir sé síos ina phóca aríst é. Labhair a’ t-athair annsin leis: "Go mbeannuíthear dhuit," adeir sé, "a shliocht na bhfear a bhí cóir,

mé aon bhlas maga faoi aoin fhear aríú, ach innis
dom é," adeir sí: "abair go bpósfair nó nach bpósfair." Rinne sé staidéar agus bhreathnui sé urthe, agus dúirt sé go bpósfach "Teana uait liom," adeir sí. Thug sí isteach i stór é agus chuir sí cultha éada’ air, slabhra agus watch, agus thug sí léithi un a’ tí é. Bhí sé in’ fhear an-bhreá agus thaithni sé an-mhór le n-a h-athair. Láirnamháireach phósadar agus d’fhan sé i n-éindí leób sa teach, agus má d’fhan héin bhí sé in’ fhear an- staidéarach. Bhí an saol ag ul tímpull gur bochtuíú an t-athair anuas chomh mór agus go mb’éigin dó siúl amach as ’áit héin: ní ru sé i n-ánn é choinneál íocuíthe; agus ní ru aige ach imeacht ar fud a’ domhain a’ cruinniú dhéirce. Bhí a chroí briste annsin faoin cleas a rinne sé leis a’ mac: faoi é dhíbirt. Bhí sé ’siúl agus níor stop sé héin go dtáinic sé isteach go Luímreach. Bhí sé ’cuir a thuairisg. Casú fear dó bhí a’ tíocht ón Aifreann agus d’fhiathrui sé dhe a’ ru a leithide seo g’fhear - tóirt ainm agus sloinne air - thart i n-áit a’ bith, nó a’ ru

a’d."
Bhuail a’ mac leis agus bhí sé ’siúl agus a’ síorimeacht. Níor stop sé go dtáinic sé isteach go baile mór Luím- rí. Bhí sé ’siúl síos a’ tsráid agus casú an bhean dó bu bhreácha chonnaic sé le afarc a shúl aríú. Agus bhí sé héin in’ fhear an-bhreá, ach sa mbealach a bhí leis ní ru air ach droch-chultha éada’. "Go mbeannuí Dia dhuit," adeir sí. "Go mbeannuí Dia is Muire dhuit," adeir mac an fheilméara "Misde dhom fhiarthuí," adeir sí, "cá’il do thriall ná do tharrain?" "Ní misde," adeir sé, "fear bocht mé," adeir sé, "atá tóruíocht máistir." "Well," adeir sí, "tá mé a gul a’ fiathruí aon rud amháin díot." "Céard é sin?" adeir sé. "A’ bpósfa tú mé?" "Má tháinic mise an bealach seo," adeir sé, "ar thuairisg," adeir sé, "mo bheatha shaothrú," adeir sé, "ní le do leithide," adeir sé, "a dhul a’ maga fúm." "Ní h-eadh ná chor a’ bith," adeir sí, "ní dheárna

Rec. 37B. Bhí feilméara n-a chônuí annseo i nÉirinn fadó agus bhí
aon mhac amháin aige, agus ó tháinic a’ mac suas i n-íbhne fir ní ru aoibh ná éisteacht leis ach ag ól agus a’ catha airgid, agus bhí sé a’ bochtú an athar. Dúirt a’ t-athar lá leis: "tá mé creachta rubáillte bánuíth’ a’d, agus séard a chathfas mé a dhiana leat an bóthar a thóirt duit: ní bhéidh mé go do bheathú níos fuide." Dona go leór. An lá ’ourdui sé an mac amach as a’ teach d’iarr a’ mac costas le h-aghaidh an bhóthair air. Chuir sé lámh ina phóca agus shín sé sé píghne chaige. "Sin é," adeir sé, "a bhfuil mé a gul a thóirt g’airgead duit, agus níl a méid sin héin dlighte ’muich

thríd a’ taoille, agus le iúmpú boise bhí sé amuich ag
a’ luing. Nuair a bhí, "tá mise beó fós," deir sé, "go do mhuíntir," adeir sé. "Sín chugam do lámh," adeir sé leis a’ bhfear a bhí amuich, "agus tóir isteach mé," adeir sé, "go dtéighe muid ar ais go dtí n-a[r] dtír héin go dtugamuid an oiread go hÉirinn agus mharós muintir na hÉireann." Shín a’ fear a bhí istigh ins a’ luing lámh chuig a’ bhfear a bhí sa taoille amuich, agus ní dheárna an Deil- igín ach a lámh a shíne go dtí é agus breith air, agus tharr- ain sé aige anuas é agus múchú agus báthú an bheirt faoin luing; agus bu dh in é an duine deireannach gon dream coithíoch ná ru aon bhaint go mhuíntir na hÉireann acab a báthú. Beannacht Dé le h-anam na Marú.Glas-mhac Draibhín - an duine bu lugha ar a’ bhFéinne (- Sgéaluí)

go dtugat sé a sheacht gcéad oiread eile leis, go
dtigeat sé go hÉirinn go mbaineat sé sása dhíobh. Agus bhí fear eile go mhuíntir na hÉireann ins a’ gcoga agus bhí sé héin chomh meilte le tobac a bheitheá chur i bpíopa, gur b’í an fhuil a bhí a’ coinneál a chrámhannaí agus a chorp ina chéile agus é dí-bheó. Agus chuala sé an foreign- er ins a’ luing a’ rá, ’fiathruí a ru aon nduine gá mhuíntir ánn, agus bu dh é an t-ainm a bhí ar an Éireannach an Deiligín. "Tá," adeir sé. "Abruígí," adeir sé, "go bhfuil mise. Agus tóigí idir a mbosa mé," adeir sé, leis a’ gcuid eile go mhuíntir na hÉireann, "agus teigí amach go dtí n-a nglúna ins a’ taoille agus leagaí ar a’ taoille mé. Cuirí ceánn go chábaí ar námhaid orm," adeir sé, "agus ní bheidh fhios aige nach mé duine go námhaid na hÉireann; agus leigí mise isteach go dtí é agus dianfamuid ar siúl leis." Rugadar air agus chuireadar ceánn go na clócaí air, anuas ar a cholainn, agus nuair a chuir rugadar air le n-a mbosaí, go ndeachadar amach go dtí n-a nglúna ins a’ bhfaraige agus gur leagadar uathab é; agus nuair a leag deir siad liom gur imi sé mar d’imeóch muc mhara

a bhí an lá agus bliain thuas agus a’ dreám coithíoch marú
uilig bu dh é Fíonn mhac Úil agus a’ Dara Doun an dá rí a bhí le dhul a’ tríáil a chéile ar deire. Tháinic an Dara Doun amach agus Fíonn mhac Cúil, agus d’iúnnsuíodar héin a chéile le dhá chlaidhmhe, gan aoin fhear ag ul eatorú. I gcíonn leath an lae amach d’eiri an Dara Doun agus bhuail sé iarra go chlaidhmhe ar Fhíonn mhac Úil agus gheárr sé anuas é óna ghualainn go ndeacha sé síos thrí n-a thaobh agus thrí n-a cheathrú go ndeacha sé go dtí búnn a choise, agus nach ru aige ach bheith ’tarraint an méid sin gá chuid feóla ina dhia’ ar a’ trá. Chonnaic Fíonn an chaoi air héin agus d’eiri sé go léim agus tháinic sé as a chíonn ins an aér, agus tháinic sé air agus bhuail sé gon chlaidhmhe i mullach a’ chínn an Dara Doun. Rinne sé dhá leith dhe agus chuir sé a chlaidhmhe go dtí an trá ins a’ taltha athréis é mharú. Nuair a bhí an fear deireannach marú rith duine go mhuíntir a’ Dara Doun as a’ gcoga agus chua sé amach ar bourd, agus bhí sé amuich rithte as a’ gcoga, agus d’fhuagair sé nuair a bhí an Dara Doun marú a ru aon nduine gá mhuíntir héin annsin a ghohach ar ais abhaile arís

na hÉireann san ám sin an ghrian. Agus i gcíonn
sé mhí bhí Oisín ar a’ trá agus bhí fear mór ag a’ Dara Doun a dtugaidís a’ Baby air, agus bu dh é an fáth ar tugú an Baby* air mar bhí sé san an- mhéid, agus é chó mór agus gur ceapu ná ru an domhan go h-iúmlán uilig i n-ánn é bhuala ná ’theangabháil. Bu dh é Oisín a bhí faoi réir roimhe agus tháinic a’ Baby amach agus sheas sé ar thaobh gon trá agus a chlaidh- mhe aige. Bhí Oisín ar a’ taobh eile gon trá agus chonnaic sé uaidh é - an Baby - agus bhí sé héin agus a’ Baby a diana ar a chéile; agus leis a’ gcuthach agus a’ gcaoi a chonnaic a’ Baby ar Oisín d’imi sé héin agus rinne sé iolrach dhe héin ins an aer, agus chua sé go dtí Gleánn na Sgáth. Mhair sé seacht mblianna beó i nGleánn na Sgáth i nÉirinn ar chránn shul á bhfuair sé bás. Rec. 37. Mar séard a bhí ins a’ mBaby druítheadóir agus ó ghoiheat sé in’ éan nó in’ iolrach ní fhéatat sé theacht i gcotharuíocht fear aríst go brách, agus sin é d’fhága ar a’ gcránn é nó go bhfuair sé bás. Chath an coga lá agus bliain ar bun, agus ní fhaca Fíonn mhac Cúil ná aon nduine go na Fiannú Éireann afarc ar a’ ngrian ar feadh an lá agus blian’ ag deatach fola. Agus nuair * cp. Naoidheanán Mhanainne.{1}{1} Scríofa le peann luaidhe ag lámh eile.

bhfuil mé i n-ánn a dhiana." Gho sé abhaile. "Agus
tá súil á’m," adeir sé, "nach leigfe tusa aon fhear isteach nó go dtige mé ar m’ais." "Ní leigfead," adeir Glas mhac Draibhín. "Seasfa mise in t’áit nó go dteaga tú ar t’ais." Nuair a d’imi Osgur, gho Glas mhac Draibhín amach ar bourd ag a’ Dara Doun, é héin, agus dúirt sé leis a’ Dara Doun go mbu chladhartha an sgéal aige héin fanacht ar a’ trá agus gan gaisge eicíneacht a dhiana a bheadh dianta aige shul a bhfílleach Fíonn ac Cúil agus na Fiannú Éireann ar a n-ais. "Tá mise," adeir sé, "ag iarra trí chéad oifigeach agus generálaí ort." "Béidh sin agad," adeir a’ Dara Doun. Bhí. Agus cuiriú amach ag Glas mhac Draibhín trí chéad oifigeach agus generálaí, agus throid sé héin agus iad héin a chéile, agus bhí an ceánn bainte go díreach aige dhíobh nuair a tháinic Fíonn mac Úil agus a mhór- shluaighte, agus na trí chéad oifigeach agus generálaí marú ag Glac {!} mhac Draibhín. Thosui an coga annsin, agus cho mór agus nach bhfacthas aon afarc ar a’ ngréin feadh lá agus bliadhan. Agus bu dh é an Dia a bhí ag muíntir

ghohas mé abhaile; agus is cladhartha an sgéal á’m é," - ’fill-
iúint ar ais arís ag a’ trá agus a’ teacht go dtí Glas mhac Draibhín. "Cá’l tú ag ul?" adeir Glas mhac Draibhín. "Bhuail aiféala mé," adeir sé, "a dhul abhaile mar a dhianhach gadhar gan," adeir sé, "cuide go mo chuid gaisge ’thiosbáint," adeir sé, "gon Dara Doun. Go ’mach," adeir sé, "agus abair leis a’ Dara Doun trí chéad oif- igeach agus ginearálaí a chur amach agam," adeir sé, "a throidfeas mé shul á dtéighe mé abhaile." Gho Glas mhac Draibhín amach ar a’ gCuan, san áit a ru an Dara Doun agus dúirt sé leis gur iarr Osgur air trí chéad oifigeach agus ginearálaí a chuir isteach aige héin ar a’ thala shul á dtéigheach sé abhaile. Agus chuir. Agus nuair a chuir ní ru sé ceathrú cuid na h-oíche leis na trí chéad ginerálaí agus oifigeach nuair a bhí an ceánn bainte ag Osgur dhíobh. "Anois," adeir Osgur, adeir sé, "féata mé a dhul abhaile, go bhruíon," adeir sé, "agus go bhfuil a’ méid sin dianta á’m, i riocht go dtiúra mé le rá go mo rí," adeir sé, "go bhfuil mé ’mo ghaisgíoch," adeir sé, "agus go bhfuil mé a’ diana a sheirbhís mar is cóir, agus go

ná teacht aniar ánn ná gaisge a’ bith."
"Racha mise i mbannaí dhuit," adeir Glas mhac Draibhín, "go dtiúra sé sin le rá dhuit ar báll nuair a thiocas ’ám péin go bhféata tusa a rá go bhfuighe tú é níos feárr ná tá barúil a’d dó!" Nuair a tháinic sé anuas ar a’ trá, gho Glas mhac Draibhín amach agus rug sé héin agus Glas mhac Draibh- ín ar dhá láimh ar a chéile, agus phógadar a chéile. Agus nuair a bhí, deir Osgur, adeir sé le Glas mhac Draibhín: "Tá an Dara Doun anois," adeir sé, "istigh ar a trá, agus go té fhairfeas a’ cuan," adeir sé, "go dtige mise ar m’ais agus nach leigfe aon nduine gár námhaid isteach?" "Fairfe mise é," adeir a’ Glas mhac Draibhín. "Seasfa mé in t’áit-se nó go dtige tú ar t’ais, gá bhruín agus gur tú tá ’tóirt aire gon chuan anocht." D’imi Osgur agus bhí sé chó math le leath-mhíle ar a’ mbealach a’ teacht abhaile le sgéala go dtí Fíonn ac Úil nuair a chuímhri sé air héin. "Tá an-rud dona diantaí á’m," adeir Osgur, "tá mé a gul abhaile," adeir sé, "agus gan aon ghaisge diantaí á’m, ná aon ghaisge le diana le mo Rí á’m nuair a

Tháinic sé nó go dtáinic sé go hÉirinn, agus nuair a tháinic
sén áit a dtáinic sé go Cath Chuan Trá i nÉirinn. Nuair a tháinic, ins an ám céanna bhíoch fear áithrid amuich as cíonn gach uile chuain gá ru i nÉirinn ag Fíonn (mh)ac Úil, le fhaitíos go dtiocach námhaid ar bith air; mar bhí chuile ríocht gá ru an ghrian a’ sgala air a’ fairiú ar mhuíntir na hÉireann ins an ám sin le iad a chur faoi chíos. Bhí go math agus ní ru go holc. Bu dh é Easgur a bhí a’ faire ar Chath Chuan Tráú an oíche seo, agus bhí sé i mbun a’ chruic. Agus bu colceathar go Ghlas mhac Draibh- ín Osgur. Torann an airm a bhí gá chur amach ag a’ Dara Doun ar a’ trá seadh dhúisí Osgur; agus nuair a dhúisi sé d’eiri sé agus chonnaic sé an fleet ar a’ gcuan nuair a bhí sé ag ul anuas. D’eiri sé agus a chlaidhmhe ina láimh aige, agus bhí sé a’ siúl ar bhárr na cíbe agus ar bhárr an fhéir agus ní ru sé a’ luba féir ná cíb. "Cén sórt duine é sin chugam anuas?" adeir a’ Dara Doun le Glas mhac Draibhín, "nár chóir dhó," adeir sé, "fanacht sa teallach," adeir sé, "mar," adeir sé, "ní cheapfainn," adeir sé, "go bhfuil mórán láthair

Nuair a tháinic sé go dtí an Dara Doun chuir a’
Dara Doun céad míle fáilte roimh Ghlas mhac Draibhín as Éirinn, agus d’fhiarthui sé dhe cé ru sé ag ul. "Táim," adeir sé, "tá mé a gul go dtí thusa," adeir sé, "agus do mhór-shluaighte, go dteighe sib," adeir sé, "go hÉirinn agus go dtroide sib Fíonn mhac Cúil agus na Fiannú Éireann." "Sin é an áit chéanna," adeir a’ Dara Doun, "a bhfuil muid a’ súil le dhul ánn aríú, agus achuile fhear gá dtáinic rûinn le shúil agus go ngohach muid go hÉirinn agus go gcuirfeach muid Éirinn faoi árd- tíos agus go gcuirfeach muid faoi n-a[r] smacht iad, agus go ndianfach muid ar siúl leóthab.* "Tiúra mise ánn sib," adeir Glas mhac Draibhín. "Sin é bhfuil uainn," adeir a’ Dara Doun. Fuair a’ Dara Doun é héin ré. Bhí sé feadh míosa ’cur stuf ar bourd agá n-a chuid longaí, agus ’tóirt óil - chuile shórt cineál óil, bia’ agus beatha agus airm leis; nó gur chruinni sé leis a mhór-shluaigh- te fré n-a chéile, chó fada lé n-a milliúnaí. Nuair a bhí sin acab bhí na mílte soitheachaí a’ teacht go hÉirinn agus iad luchtuíthe le gach uile shórt ní gár theastui uaidh.* ceartú{1} {1} Ag tagairt le "ar siúl leóthab".

An Dara Doun agus na Fiannu ÉireannRec. 36. Ám na bhFiannu Éireann annseo fadó bhí fear
acab agus bu dh é an t-ainm a bhí air Glas mhac Draibh- ín. Tháinic aragúint idir é héin agus an rí Fíonn mhac Úil, agus mhaslui Fíonn é agus mhasluíodar héin a chéile, ach leis an aragúinteacht a bhí acab dúirt Glas mhac Draibhín go dtiúrat sé héin le rá dhó go mbainfeat sé sása a chuid cainte dhe. D’imi sé leis ins an oíche agus ní dheárna sé cônuí ná stad go ndeacha sé go dtí an Dara Doun, agus go dtugeat{1} sé análl ag na Fiannu Éireann iad nó go mbaineat sása saolta g’Fhíonn mhac Úil faoi n-a ru ráidhte aige in ’aghaidh héin. {1} Ceartaithe ó "dtigeat".

Phós sé agus bhí baineis seacht n-oíche agus seacht
lá aige, ach níor thug sé aon bhlas gon bhaineis dom péin ach bróga páipéir agus stocaí bainne reamhair, agus d’ith cuit agus gadhair a’ bhaile dhíom iad.

"Óra, ’ghaduí baca’!" adeir sé, "tuige nach bhfuigh-
inn locht air! Níor bheag dhuit," adeir sé, "mo chuid beithíoch a thachta, mo leaba a dhógh, agus mo thrusgán a ghoid hana agus anois ag ul a lasa mo thí!" "Má tá tú fáil locht air," adeir Tumás, "bainfe mise bárr na sróine dhíot." Ní dheárna sé ach breith ar a sgian. Bhain sé bárr na sróine d’fhear a’ tí. Nuair a bhí an méid sin dianta chua fear a’ tí agus thug sé deich bpíosa óir anuas ag Tumás. "Seo," adeir sé, "baili leat anois: ná feicim aon afarc go brách arís ort!" "Níl baol orm," adeir Tomás, "nó go mbéidh m’aimsir suas." "Ó, as ucht Dé ort," adeir fear a’ tí, "agus imi!" Ach sén sgéal é, le méid a ru g’fhúnn ar fhear a’ tí Tomás a bheith imíthe uaidh thug sé céad punt dó as imeacht agus gan aon afarc fheiceál arís go brách air. Tháinic Tomás abhaile go dtí n-a mháthair agus go dtí n-a bheirt dreitheár. Rinne sé teach breá.

chuid earraí. Tháinic Tomás ar ais, agus ní ru aon
bhlas air a’ lá sin a dhiana arís. Ar maidin lár na mháireach aríst tháinic fear a’ tí go dtí é. "Anois," adeir sé, "tá mise ag ul i bhfalach inniú agus mara mbeidh mé fáighte amach a’d chul á mbeidh sé an dó-dhéag sa lá beidh bárr na sróine le caille agad. Ach tá mé ’tóirt fuagra dhuit gan aon bhlas gá bhfuil sa teach a chorruí" "Tá go math," adeir Tomás. D’imi Tomas leith- mhíle ón teach aríst le deis a thóirt g’fhear a’ tí a dhul i bhfalach; agus nuair a tháinic sé bhí fear a’ tí imíthe. Ní dheárna Tumás aon bhlas ach a dhul, agus fuair sé braon olla, agus rinne sé cárnán gon trosgán a bhí sa teach agus thosui sé dóirte olla orthub, nó gur thóig a’ teach tine. Agus nuair a chonnaic fear a’ tí an teach thrí lasa tháinic sé agus d’fhuagair sé ar Thumás céard a bhí sé ’dhiana. "Tá tú i ngrím!" adeir Tumás. "Ó-ó, tá mé i ngrím," adeir fear a’ tí, "ach céard tá dúil a’t-sa dhiana? - mo theach," adeir sé, "á dhógh!" "Bhfuil tú ’fáil aon locht air?" adeir Tumás.

dó-dhéag sa lá béidh bárr na sróine le caille
a’d. Cathfa tú a dhul leithmhíle ón teach nó go dtuga tú deis dhom-sa le dhul i bhfalach." D’imi Tomás agus chua sé leithmhíle ón teach, agus nuair a tháinic sé bhí fear a’ tí imíthe agus gan aon tuairisg air. Ach ní trioblóid mhór a chuir Tomás air héin gá thóruíocht. Ní dheárna sé ach a dhul ag obair: fuair sé capall agus cárr agus shocrui sé amach iad. Annsin chua sé isteach agus thos- ui sé ’tarraint amach an trusgán a bhí sa teach - bouird, cathaoireachaí, stólta agus rudaí mar sin nó nár fhága sé blas gá mb’fhiú caint air sa teach nár chuir sé suas ar a’ gcárr. Nuair a bhí sin dian- ta aige chua sé héin i mullach an ualach, agus thosui sé a’ lasga an chapaill, agus thug sé ’aghaidh ón teach. Bhí fear a’ tí a’ breathnú air, agus cheap sé gur b’é an nús a ru Tomás ag ul a’ tóirt a’ méid sin leis uiliug. Tháinic sé héin amach as an áit a ru sé i bhfalach agus as go brách leis i ndia’ Thomáis. "Óra, ’ghaduí baca’!" adeir sé, "cá’l tú gul?" "A ha!" deir Tomas, "tá tú ’ngrím!" "Táim hana," adeir seisean, "ach tóir ar ais mo

’cur snámannaí orthab, nó ná ru ánn ach go ru
a chosa taobh amu’ gon dorus nuair a bhí na beithí tachtuíthe. Tháinic fear a’ tí. D’fhiarthui sé dhe a’ ru an obair dianta agus dúirt Tomás go ru. Chua sé ag a’ sgioból agus nuair a chonnaic sé na beithí marú, ar ndû bu mhór a’ t-uathbhás a’ cuthach a bhí air. Tháinic sé go dtí Tumás. "Cén chiall duit," adeir sé, "mo chuid beithíoch a thachta?" "Céard a rinne mé," adeir Tumás, "ach m’ ourdú?" Dúirt tú liom sriongán a chur faoi n-a muineál agus nár chuireas?" "Ó, dúras," adeir fear a’ tí, "ach níor úirt mé leat é fháisge chó mór agus go dtachttá iad." "Níor úirt tú liom," adeir Tumás, "aon fháisge thóirt air. Ach bhfuil tú fáil aon locht air?" "Nílim," adeir fear a’ tí. Ar maidin láirnamháireach d’eiri fear a tí, agus bhí sé ’cuímhriú air héin cé’n deis a chuirfeat sé le bárr na sróine a bhaint go Thumás. "Anois," adeir sé, "tá mise ag ul i bhfalach inniu ort-sa agus mara mbeidh mé fáighte amach a’d shul a mbéidh sé an

leaba dóighte agad!"
"Nár úirt tú liom," adeir Tumás, "splannc thine chur fúthe?" "Dúras," adeir sé, "ach níor úirt mé leat í lasa." "Chuir mise splannc thine fúthe," adeir Tumás, "agus a’ bhfuil tú a’ fáil aon locht air?" "Ó, nílim," adeir fear a’ tí. "Mara b’fhuil," adeir Tumás, "dúin do bhéal!" Bhí go math. Chuadar a cholla an oíche sin, agus ar maidin lárnamháireach d’eireadar. "Anois," adeir fear a’ tí, "tá mise ag ul ag imeacht ón mbaile inniú. Fanha tusa annseo. Glanha tú na stáblaí a mbíonn na beithí istigh ánn, agus réite tú suas iad agus cuirhe tú leapachaí glana isteach íonntab, agus nuair bheas sé sin dianta a’d, nuair a thiochas{1} a’ trathnûna cuirhe tú sriongán (sriong-gán) faoi mhuineál na mbeithíoch." Bhí go math. D’imi fear a’ tí. D’fhan Tumás a’ carta agus a’ réiteach na sgioból nó go dtáinic a’ trathnûna. Annsin thug sé leis na beithí agus chuir sé isteach i sgioból iad agus chuir sé na rópaí faoi n-a muineál, agus thosui sé{1} -ch-: "c" agus "h" scríofa mar litreacha ar leith.

Thug Tumás leis cárr agus capall agus sábh agus chua sé un
na coille. Bhain sé cránn mór ar dtús agus leag sé treasna sa gcárr é, agus thosui air a’ sábhaéracht nó go ru an cránn sin milte aige; agus bhí sé ar an obair sin nó go ru lán a’ cháirr go mhion-shâmh aige. Annsin tháinic sé abhaile. D’fhága sé an cárr taobh amu gon dorus agus chua sé isteach. Nuair a cheap sé go ru fear a’ tí - le línn é theacht abhaile - thug sé leis lán sluasad go thine agus chuir sé isteach sa leaba í, idir a’ t-éadach agus srath na leapa. Ní ru ánn ach go ru sé sin dianta aige nuair a tháinic fear a’ tí. D’fhiarthui sé dhe a ru an cárr ámuid aige. Dúirt Tumás go ru. "Tá sé taobh amu’ annsin sa tsráid," adeir sé. "Nach mion-shâmh atá ánn?" adeir fear a’ tí. "Ní féata tú ’rá nach ámud é," adeir Tumás, "agus má tá maide cám ná díreach ánn bain bárr na sróine dhíom-sa." "Ó tá’s agam héin é sin," adeir fear a’ tí. Siar leis gon tseúmra nó go bhfeicfeat sé a’ ru an leaba mar is ceart, ach nuair a chuir sé a chloigeann siar céard a d’fheicfeat sé ach a’ leaba thrí lasa. "Ó, a ghaduí baca’!" adeir sé le Tumás, "tá mo

agus thuspáin sé dhó an áit a rudar curtha aige.
"Ó, ar ndú, ní shin é an cur adúirt mé leat a thóirt orthab," adeir fear a’ tí. "Níor úirt tú liom-sa aon chur a thóirt orthab," adeir Tomás, "ach iad a chur, agus nach bhfuil siad curtha anois?" "Tá," adeir fear a’ tí, "ach níl siad curtha ceart." Rec. 35. "A’ bhfuil tú a’ fáil aon locht air?" adeir Tomás. "Ó, nílim," adeir fear a’ tí. "Mara b’fhuil," adeir Tomás, "cén sórt caint atá ort?" Chuadar a cholla an oíche sin agus ar maidin lárna- mháireach, moch go math, d’eiri fear a’ tí. Chua sé go dtí Tomás agus dúirt sé leis eirí suas. D’eiri. "Anois," adeir sé, "goha tú un na coille inniu agus bainhe tú lán cáirr g’ámud, agus ná bíoch maide cám ná díreach air. Agus bíot sé tugaíthe agad annseo nuair a thiochas{1} mise abhaile trathnûna. Agus goha tú annsin agus cuirhe tú cupla splannc thine faoi mo leaba sa seómra san áit a mbeidh sí breá te nuair a thiochas{1} mé le dhul a cholla ínnti." Math go leór. D’imi fear a’ tí.{1} -ch-: "c" agus "h" scríofa mar litreacha ar leith.

"nuair a bheidheas t’obair dianta a’d ná bí istigh ná
amu’ rûm-sa." Bhí go math. D’imi fear a’ tí. Agus thug Tumás leis cliabh agus láidhe. Chua sé amach ins a’ ngarraí. Thosui sé a’ diana poull nó go ndearna sé poull mór míllteach. Annsin thug sé leis a ru go sgiull- áin istigh sa sgioból agus chuir sé síos sa bpoull iad, agus thosui sé gá gclúdú; agus nuair a bhí an méid sin dianta aige dhaimsi sé orthab agus thosui sé a’ gól gon láidhe orthab nó go ndeárna sé puiteach dhíob. Tháinic sé annsin, agus nuair a cheap sé fear a’ tí a bheith a’ teacht abhaile chua sé agus sheas sé faoin bhfárdorus. Trathnûna tháinic fear a’ tí agus nuair a chonnaic sé Tomás faoin bhfár- dorus d’fhiarthui sé dhe céard a bhí sé a dhiana annsin. "Nár úirt tú liom," adeir Tumás, "gan a bheith istigh ná amuch rût, agus anois," adeir sé, "nach bhfeiceann tú gur faoin bhfárdorus atá mé." Ní ru fear a’ tí i n-ánn aon locht fháil air. Ach d’fhiarthui sé dhe a’ ru na sgiulláin curtha. Dúirt Tomás go ru. Chua sé go dtí an sgioból ach ní bhfuair sé aon sgiullán annsin. D’fhiarthui sé go Thomás cár chuir sé iad. Chua Tomás amach sa ngarraí

sé leis. Nuair a bhí sé ’n-a mheán-lae shuí sé síos
leath-taobh a’ bhóthair, agus thosui sé ag ithe. Is geárr go dtáinic an sean-sgulóg go dtí é, agus d’fhiarthui sé dhe a’ dtiúrhat sé cuide gá dhínnéar dhó. Dúirt Tumás go dtiúrhach. Shuí an tsean-sgulóg síos agus d’itheadar i bpáirt an dínnéar. Nuair a bhí an dínnéar ithte d’fhiarthui an sgulóg dhe cá ru sé a’ gul. D’innis Tumás dó. "Anois," adeir a’ sgulóg, "ó bhí thú héin chomh math agus bhí tú tiúrha mise fáinne dhuit. Cuirfe tú an fáinne sin ar do mhéir agus an fhad agus bheidheas a’ fáinne ort ní bhéidh aon rud i n-ann a’ bhua fháil ort." Ghlac Tumás buíochas mór leis agus d’imi sé leis. Trathnûna casú an fear céanna dhó, agus mar rinne sé leis a’ mbeirt eile thug sé un a’ tí é agus socruí- odar an maraga céanna. Ar maidin lárnamháireach thug fear a’ tí amach ins a’ sgioból é. Thiospáin sé dhó na sgiulláin, agus dúirt sé leis go ru sé héin ag ul ag imeacht ón mbaile agus mara mbeadh chuile sgiullán acab sin curtha aige nuair a thiochat{1} sé héin ar ais trathnûna go mbainfeat sé bárr na sróine dhe. "Agus ina theánnta sin," adeir sé,{1} -ch-: "c" agus "h" scríofa mar litreacha ar leith.

ní ru sé i n-ánn tríú cud na sgiullán a bheith
curtha aige. Nuair a tháinic fear a’ tí abhaile trath- nûna d’fhiarthui sé go Thadhg a ru na sgiulláin curtha aige, agus dúirt Tadhg ná ru. "Is dóichí go bhfuil tú fáil locht ar an obair mar sin," adeir sé. "Tá," adeir fear a’ tí. Ní dheárna sé ach breith ar a’ sgian, agus bhain sé bárr na sróine go Thadhg. Dona go leór. D’imi sé sin abhaile, agus níor stop sé aríú gur bhain sé an baile amach. Agus bhí an- bhrón ar a’ mbaintreach agus ar a bheirt dreitheár nuair a chonaiceadar an bhail a bhí air. An oíche chéanna sin dúirt an dara mac, Dônul, go n-imeót sé héin ar lorug a fhortúin. D’imi, agus sén sgéal céanna é: casú an sgulóg dhó agus ní thiúrat sé aon chuide gon dínnéar dhó. As sin chua sé gur casú an fear céanna leis. Rinneadar a’ maraga, agus ní ru sé i n-ánn an obair a dhiana agus bainiú bárr na sróine dhe héin. Tháinic sé abhaile agus nuair a chonnaic an chuid eile an chuma a bhí air dúradar go ru sé go h-an-dona. Ach dúirt Tumás, an tríú mac, go n-imeót sé héin. Bhí go math. Rinne a mháthair cáca dhó, agus ar maidin láirnamháireach d’imi

socruí muid a’ maraga."
Chua. Nuair a tháiniceadar un a’ tí, ní ru aon nduine ’n-a chônuí leis ach é héin. "Anois," adeir sé, "má fhanann tú i n-éineacht liom-sa go ceánn blian- na tiúrha mé deich bpíosa óir ’uit nuair a bheas a’ bhliain thuas, ma dhianann tú chuile shórt mar iarr- fas mé ort. Ach anois má fháim aon locht ort ná thusa aon locht orm, cé sin a ghehas a’ locht ar a’ gceánn eile féata an duine eile bárr na srôine bhaint de." Dúirt Tadhg ná ru aon locht air sin. D’itheadar a suipéar agus chuadar a cholla. Ar maidin láirnamháireach, moch go math, d’eiri fear a’ tí. "Anois," adeir sé le Tadhg, "tá mise ag ul ag imeacht ón mbaile. Goha tusa amach agus tiúrha tú leat láidhe, agus goha tú a’ cur fhataí nó go mbeidh sé ’n-a thrathnóna." Bhí go math. Chua an bheirt acab amach agus thug fear a’ tí Tadhg isteach i sgioból, agus bhí suas le deich gcléibh sgiullán geárrtha annsin. "Anois," adeir sé, "mara mbeidh an méid seo sgiull- án curtha agat nuair a thiochas{1} mise abhaile trathnóna beidh bárr na sróine le baint díot." D’imi fear a’ tí annsin. Thosui Tadhg air ag obair, ach ar ndû{1} -ch-: "c" agus "h" scríofa mar litreacha ar leith.

Tomás Mac na BaintrigheR. 34 B.
Bhí baintreach bhocht ánn fadó agus bhí triúr mac aici. An mac bu sine bu bh’é an t-ainm a bhí air Tadhg, an dara mac bu bh’é an t-ainm a bhí air Dônul, agus a’ tríú mac bu bh’é an t-ainm a bhí air Tomás. Lá gá ru siad istigh i n-éineacht dúirt a’ mac bu sine - Tadhg - go n-imeót sé héin ar maidin ar lorg a fhor- túin. Bhí go math. Rinne a mháthair cáca dhó a bheach aige le h-aghaidh lúin; agus ar maidin láir na mháireach chó moch agus d’airi sé an lá d’imi sé leis. Tímpull uair a’ mheán-lae shuí sé síos i leath-taobh a’ bhóthair go leigeat sé a sgíth agus go n-itheat sé a dhínnéar. Ní ru ánn ach go ru sé ag ithe nuair a tháinic sean- sgológ go dtí é agus d’fhiarthui an sgológ dhe a’ dtiúrat sé cuide gon dínnéar dó. Dúirt Tadhg go fearagach nach dtiúrach. "Dianfa sin," adeir a’ sgológ, agus d’imi sé leis. Nuair a bhí a dhínnéar ithte ag Tadhg d’imi sé héin, agus deireannach go math trathnóna casú fear óg ar a’ mbóthar dhó. Bheannui an fear óg dho, agus d’fhiarthui sé dhe cá ru sé a gul. Dúirt Tadhg go ru sé ar thóir máistir. "Math go leór," adeir a’ fear, "tá mise ar thóir buachaill. Siúil uait un a’ tí nó go

agus go dtiocach rud as dhianfach leas gon tsaol.
Agus nuair a chuir, bhí cailín aige - Naomh Már- tan - agus nuair a chonnaic sí é a’ cuir a’ stuf seo faoi bhéal na méise, dúirt sí héin go ru grotha áithride eicínt aige dhe, go mbu cheart di héin cuide dhe a thóirt léithi héin, agus í héin dhá chur faoi bhéal méise dhi héin. Ach chua sí agus ghoid sí cuide gon bhluinic agus chuir sí faoi bhéal méise é agus d’fhága sí ánn é. Agus nuair a bhí an t-ám thuas ar ourdui an glór ó Fhlathas, chua Mártan [leis] an mhias a thóigeál, péire banú seadh bhí faoi bhéal na méise, beó beithíoch. Chua an cailín agus thóig sí a mias héin, agus séard a bhí ánn dhá luch, agus b’in é údar na luchan.

an chaoi a dtáinic na muca agus na luchógaRec. 63d. Seod píosa faoi chaoi tháinic na mucaí cineálta.
Bhí Naomh Mártan lá agus é ’siúl thrí choill, agus bhí an lá an-te. Agus bhí a chuid éada’ bainte dhe le teas a’ lae - agus bhí sé an-reamhar - agus rug géagán go chránn air agus stróic sé a bholg, go dtáinic cuide gá chuid bluinic amach. Agus thóig sé ina láimh í, agus thug sé leis abhaile é. Agus labhair glór as a chíonn agus dúirt sé leis é sin a chuir faoi bhéal méise go ceánn an fhad seo achair,

geálltanas le chéile férbrí cé acab duine is túisge
gheofach bás go dtiocat sé le sgéala ag a’ bhfear eile cén bealach a bhí leis ar a’ gcéad saol eile. Bhí go math. Bhí an fear seo a’ diana cliabh{1} trathnóna, agus chonnaic sé Tadhg a’ tíocht chaige. Agus nuair a tháinic sé chó fada leis: - "Ó," adeir Tadhg, adeir sé, "Creach na bhfán a rinneamar, [end of Rec. Agus cur ’n-a cheánn níor cheileamar; 57] Allus lucht a’ tsaothair Agus a bheith daor leis na boicht; Ach sé olann a’ dá chaorach A chaolui mo dhá chois. Tá íoc na h-úill ar m’aire-sa, Agus tá t’aire-sa ar do chléibhín." Ní ru ina chosaí mar bheadh tráithníní seagail. Dhá chaora le bean a tháinic ar a chuid talthúna agus bhain sé an olainn díobh i leaba an treaspais.{1} "clíú" curtha isteach os cionn.

léithi go mbeat sé rí-bhuíoch dhi á mbeat sí gan an
dréimire a tharraint suas ó dhorus a’ chuileáin {!} go dteigheat sé isteach. Ach d’fhága sí an dréimire anuas, agus chua seisean, chua sé isteach sa gcuisleán; agus bhí Tadhg agus a bhean goite a cholla agus a’ dréimire tairníthe suas acab, ar áilléar a’ chuisleáin. Ach bhí sé in’ an-strap- adóir, mar bu bh’éard a bhí ánn máirnéalach, agus gan aon bhlas ach a sgian a chur i bfastó sa mballa. Bhí sé ar siúl go ndeacha sé ar an áilléar suas. Agus bhí Tadhg, é n-a cholla n-a leaba, bhí ’chlaidhmhe agus a phiostal leagthaí ar a’ mbourd le n’ais; agus ní ru sé díríth’ go ru mac Uí Conaola go léim ina bholg agus sgian a’ mháirnéalach curtha treasna thrí n-a chroí aige. "Well, tarrain amach as mo leaba é," adeir a’ bhean, "shar a mille sé í." "A strap!" adeir sé, "marach a’ rud atá ráite a’d," adeir sé, "dhianfainn a’ cleas céanna leat héin!" Well, bhí go math. Faoi cheánn tamaill, bhí duine go na ceithrne’ fhada (.i. ceithearnaigh fhada) bhí ag Tadhg, rinneadar

adeir a’ fear seo, adeir sé - ’g eirí ina sheasa
ag ul amach, agus fuair sé grím ar phéire go na géabhaí agus chas sé an cloigeann orthab. "Seo," adeir sé le bean óg go dhreithiúir a bhí ánn, "glan iad sin agus bruith iad," adeir sé. Bhí go math. Shéid a’ tseanbhean ag easgainí air. "Férbrí cén bodach thú héin," adeir sí. "An bhail," adeir sí, "a cuirfear ar a’ seanfhear seo," adeir sí, "go gcathfa sé," adeir sí, "fiasóg choicíse a bheith air," adeir sí, "agus é tharraint de le pion- súr," adeir sí; "agus na h-ingne a tharraint gá chosaí agus gá lámha," adeir sí, "nuair nach bhfuil a’ dualgas sin aige le cuir isteach ag Tadhg na Buile." Bhí go math. Ar maidin lárnamháireach dúirt sé leóthab é chur i dtír lo Leitir Árd (pron. Leitre h-Árd). Thugadar anúnn treasna go Leitre h-Árd é, agus ghluais leis síos go ndeacha sé gon Áird, agus bhí sé ag ul thárt ánn go ru sé roínt deireannach trathnôna. Agus chua cailín Thaidhg amach ag iarra uisge. Chua sé un cainte léithi. Bhí fáinní agus bráisléid is rudaí aige, thug sé as na tíortha strain- séarach, agus bhrúnn sé cuid acab urthe; agus dúirt sé

Tadhg na BuileBhí colceathar eile go Mhuracha na dTua ’n-a chônuí
thiar i n-Áird a’ chuisleáin i bPobul Chárna, agus sén t-ainm a bhí air Tadhg na Buile. Bhí sé chó cún- tráilte, cho h-oilbhéasach agus gur b’in é an t-ainm a bhí air. Sén dualgas a bhí aige sin amuich - bhí an dualgas céanna aige a bhí ag Muracha. Ach bhí fear thuas i n-oileán Inis Leacain, i gCuan Roundstone, n-a chônuí, agus ní ru aon bheithí aige le n’ím a chur go dtí Tadhg. Ach bhí sgata mór géabhaí agá n-a bhean. Ach bhí mac leis a d’imi in’ fhear óg n-a mháir- néalach, agus bhí sé dhá bhliain déag imíthe nuair a tháinic sé abhaile. Agus nuair a tháinic sé isteach - sé an geímhre a bhí ánn, nó i dtús earra’ - bhí pota fataí bruithte acab, agus ní ru aon ánlann leis na fataí. "Muise, cén chiall," adeir sé, "nach marót sib," adeir sé, "ceánn go na géabhaí dhíob héin," adeir sé - "le h-aghaidh do chlánn is a’ tseanbhean?" "M’anam nach maróchar," adeir a’ tseanbhean, adeir sí, "go gcathfa siad sin," adeir sí, "a dhul síos ag Tadhg na Buile," adeir sí. "Muise, diabhal ceánn acab íosas sé choíchin,"

sé an t-Aifreann. "Ná bíoch aon fhaitíos ag
aon nduine," adeir sé, "roimh Sheán Ó h-Eára. Tá sé ceart," adeir sé, "chomh ceart agus bhí sé aon lá aríú." Chua Seán abhaile agus chua sé isteach i sgioból na muice agus thug sé amach an mála óir. Nuair a chonn- aic Máire an t-ór ní ru aon fhaitíos aici [níos mó]. R. 34a. Mhair sé héin agus a bhean súch sách súbháilceach aríst go brách agus fuair siad saol fada i n-éineacht. Ach níl fhios á’m péin beó cé bhfuair buachaill a’ tsagairt bean, má fuair sé i n-aon áit í. Sin é críochnú mo sgéil ar Sheán Ó hEára agus ar bhuachaill a’ tsagairt agus ar a’ muic.

mháthair?" adeir sé leis na gasúir.
"Chua sí ag an Aifreann," adeireadar. "Meas tú," adeir sé, "a’ mbhéarfainn-se ar an Aifreann? "Níl fhios a’inn," adúirt siad, agus níor aithin na gasúir é. Seo ar siúl é, gan bróg gan stoca. D’innis bean Sheáin go bhean eile ag ul ag an Aifreann go ru Seán teagtha n-a thaisí ó aréir, ach ní chreidfeat sí é. Ní i bhfad a bhí goite acab nuair a bhreathnuíodar n-a ndia’, agus bhí Seán ’sna buinní bána a’ tíocht chó tréan i nÉirinn agus bhí sé i n-ánn. A’ chéad duine chonnaic é chuir sé uaill as. Agus ritheadar. Rith Seán ’n-a ndia’. A’ méid a bhí thímpull ar Theach a’ Phobuil rith siad isteach agus chua Seán isteach ’n-a ndia’. Bhí an sagart a’ tíocht aniar ag ul á léighiú an Aifreann, agus nuair a chonnaic sé héin é rith sé. Ach ar ín ar éigin a fuair sé an sagart le stopa. Agus fuair a’ sagart ánn héin stopa ar deire, nó go dtáinic Seán un cainte leis. D’innis sé dhó thríd síos agus thríd suas gach a ndeacha sé thríd. Nuair a bhí sé ínnsíthe aige chua an sagart isteach agus léigh

"Dona go leór," adeir a’ sagart, "ach ní chreidim thú. Níl
sé ceart a’d a bheith a rá na rudaí sin liom-sa." "Ó dar mo bhreith is m’fhocal duit!" adeir sé, "go bhfuil sé ánn." "Goha mise mé héin ánn," adeir a’ sagart, "mar- ar fíor dhuit a’ rud atá tú ’rá," adeir sé, "níl aon ghroth a’ dreó leat." "Teiri," adeir a’ buachaill. Chuadar annsin ánn agus dúirt a’ sagart leis a’ mbuachaill a dhul isteach. "Ní ghohad," adeir sé, "go héin isteach." Chua an sagart isteach agus dúisighiú Seán arís, agus: "Óchón ó go deó!" adeir Seán, agus sháir sé é héin, agus nuair a chuala an sagart a’ focal bhain sé as agus is túisge bhí sé a’ teach ná an buachaill. "Faraoir," adeir a’ sagart, leis a’ mbuachaill, "má deárnadh an cleamhnas," adeir sé, "is dóichí," adeir sé, "fébí cé ru sé gur chuala sé go ru a bhean ag ul a’ pósa. Is dóichí go bhfuil muid léis a bheith sguabthaí aige." Chodail Seán an oíche go maidin, agus chua an sagart agus a’ buachaill a’ cholla, ach bhí siad chó sgánnthruí agus nach mórán a cholluíodar. Ar maidin láirnamháireach - Dia Domhna - d’fhan Seán a cholla go ru na daoiní imíthe ag an Aifreann. Tháinic sé isteach. "Cá’il do

sé, "agus tá muic aici, agus fiarthui dhi a’ ndíolfat sí an mhuic,
agus má dhíolann tiúra tú an mhuic chugam-sa annseo," adeir sé, "mar beidh an pósa amáireach ánn," adeir sé, "agus gá mbeadh a’ mhuic a’inn annseo anócht mhar- óch muid í." Chua sé go dtig í agus dúirt sí go ndíolfat sí an mhuic. Nuair a dúirt gho sé ar ais go dtí an sagart. "Tóir leat rópa anois," adeir a’ sagart, "agus teiri ag iarra na muice." Thug sé leis a’ rópa, agus idir a thíocht agus imeacht dó bhí Seán agus a’ mála óir teagthaí, agus chua sé go dtí dorus na mraoi agus ní leigfeat sí isteach é: sgánnthrui sí. Gho sé go dtí teach dreitheára leis: bu dh é an cás céanna é; agus go dtí teach eile, ach gá mbeat sé a’ siúl go maidin ní leigfeach aon teach isteach é. Agus sén áit a ndeacha sé isteach i bpóirthín na muice, agus shín sé taobh thuas gon mhuic agus leag sé an mála óir le n’ais. Tháinic buachaill a’ tsagairt agus rug sé ar chos ar a’ muic nó go gcuirfeat sé urthe an rópa agus go dtugat sé leis í. Dhúisi Seán. "Ócon ó go deó!" adeir Seán, "tá mé dúisí as mo cholla." Sgánrui an buachaill, agus seo ar siúl é agus tháinic sé go dtí an sagart. "Tá Seán Ó hEára," adeir sé, "n-a cholla i n-éineacht leis a’ muic."

pócaí agus na hataí, agus chua siad héin isteach íonntab go
dtáinic siad ar ais go hÉirinn. Bhí siad ar a’ gceird sin, iad héin agus Seán go ceánn blianna. Nuair a bhí an bhliain thuas dúradar le Seán go ru sé i n-ám aige anois a bheith ag ul abhaile, agus go dtiúraidís a pháighe dhó. Líon siad suas mála óir agus d’imi Seán a’ triall ar a’ mbaile. Oíche Sathairn a bhí ánn. Agus bhí teach sagairt gar go theach Sheáin. Bhí buachaill aige. Dúirt a’ sagart leis a’ mbuachail: "Teiri thusa," adeir sé, "go dtí bean Sheáin Ó h-Eára, agus má phósann sí thú pós í." "Is dona an rath é sin orum-sa," adeir a’ buachaill, "mo leithide g’fhear óg gul a pósa a leithide sin go shean-bhaintreach." "Dian a’ rud atá mé ’iarra ort," adeir a’ sagart, "ach níl aon lá chúns mhairfeas tú héin ná í héin nach mbéidh lámh á’m-sa leat. Is mór a’ grá Dia dhuit dhul isteach i n-éineacht léithi agus cûna thóirt di na dílleachtaí thóigeál." Bhí sé gul dó go ndeacha sé go dtig í, agus nuair a chua d’fhiarthui sé dhi é, agus b’fhada le bean Sheáin a cosa gul a’ pósa. Tháinic sé ar ais go dtí an sagart agus dúirt sé go ru an cleamhnas dianta. Dúirt an sagart leis annsin: "Teiri ar ais anois aríst," adeir

chaon hata gon dá hata. Bhí an bhanc chó breá,
’ru Seán, agus nach bhfaca sé a leithide hana aríú, agus níor chuímhri sé aríú air héin nó go dtáinic fear na baince agus fuair sé grím cúil air. "Tá tú i ngrím, a ghaduí!" adeir sé. "Tá an bhanc seo," adeir sé, "dhá robáil le fada an lá, ach tá an gaduí i ngrím ar deire." "Dia gá réiteach!" adeir Seán Tháinic gárda agus tóigiú Seán, agus cuiriú isteach i bpríosún é. Bhí a chroí briste annsin. Ach bhí an hata i n’asgail i gcónuí aige. San oíche láirnamháireach bualú an dorus agus tháinic fear isteach. "An annsin tá tú, ’Sheáin?" adeir sé. "Seadh," adeir Seán. "Tuige," adeir sé, "nar úirt tú an rud a dúirt muide leat?" "Níor chuímhri mé air," adeir Seán. "Bhfuil a’ hata i gcónuí a’d?" "Tá. Níor h-athruighiú éadach a’ phríosúin orm fós: tá mo chuid éada’ héin i gcónuí orm." "Tóir amach a’ hata anois agus go ’steach ánn agus siúil i n-éineacht liom-sa." Chua sé isteach sa hata agus dúirt sé leis a hata a dhul tímpull trí h-uaire, agus chua. D’eiri an hata amach as a’ bpríosún agus Seán istigh ánn. Tháinic siad isteach aríst i mbank eile agus líon siad suas a gcuid

nach mbéidh tú ag imeacht i n-éindí liúnn anúnn agus
análl go Sasana. Támuid i n-ánn a dhul anúnn thímpull’s uair a’ chluig treasna go Sasana agus ag ul isteach i mbancannaí ánn agus a’ tóirt lán málaí g’ór análl as. Agus fan i n-éineacht linn, agus faoi cheánn blianna ó anocht béidh tú ag ul abhaile, agus ar éigin bheas tú i n-ánn an mála óir bhéas agat iúmpar." "Ní fhéata mé sin a dhiana," adeir Seán "Féatair," adeir siad, "agus dian a gcúirle." Mar sin hén thug sé toil fanacht i n-éindí leóthab. San oíche láirnamháireach dúradar leis go ru sé chomh math dhó bheith gá réiteach héin go dteighdís go Sasana. "Cén bealach a bheas treasna go Sasana a’inn?" adeir Seán. "Beidh," adeir siad, "seo hata, agus goha tu isteach sa hata; agus tá hata eile ag achaon nduine a’inne. Abair leis a’ hata dhul tímpull trí h-uaire agus dianfa an hata sin, agus ní bheidh sé i bhfad go mbéidh tú tháll i Sasana i n-éineacht linne." Chua siad isteach sna trí hata san oíche láirnamháir- each, iad héin agus Seán agus seo ar siúl iad. Ní i bhfad go ru siad tháll i Sasana. Chua siad isteach i mbanc agus thosuíodar a’ líona nó go ru an oiread acab a bhíodar i n-ánn a thóirt treasna go hÉirinn. D’im- íodar leothab. Chua an bheirt acab isteach, duine acab sa

é, agus é ’breathnú bheith ’n-a dhuine uasal an-bhreá.
"Oíche bhreá, a Sheáin," adeir sé. "Oíche bhreá go deimhin," adeir Seán. "Cé ru tú?" adeir sé. "Bhí mé ag a’ maraga," adeir Seán. "Teanam isteach," adeir sé, "go fóilleach, más é do thoil é." "Ní ghohad," adeir Seán, "tá deifir orm." "Ní bhéidh aon mhoill ort," adeir sé, "go ’steach." Chua sé isteach. D’fhág sé an t-asal agus a’ cárr agus mála min bhuí agus mála plúir ar a’ gcárr, agus chua sé héin isteach sa teach. R. 33. Bhí fear eile istigh rómpab. Chrath sé lámh le Seán agus chua sé suas i seómra a bhí ánn. Tháinic sé anuas as agus buidéal agus gloine aige. "Seo, a Sheáin," adeir sé, "ól gloine." Líon sé í, agus rug Seán urthe agus d’ól sé é. Shín sé ceánn eile agus d’ól Seán í. Shín sé an tríú ceánn. "Tá mo dhóthain anois á’m," adeir Seán, "ní ólfa mé níos mó. Tá deifir abhaile orm. Níl aon bhlas le n-ithe ag mo bhean ná ag mo chuid páistí go sroiche mé héin a’ baile." "Ná bíoch ímrí go do bhean ná go na páistí ort, ach ní ru rud a’ bith b’fheárr dhuit anois ná fanacht i n-éineacht linne go ceánn blianna, agus níl aon oíche

Sgéal Sheáin Uí Eára32c. Bhí fear i nÉirinn fadó agus sén t-ainm a bhí air
Seán Ó h-Eára. Sén t-ainm a bhí ar a bhean Máire. Ní ru acab ach ón láimh go dtí an béal: Lánúin bhocht a bhí íonntab. Ach lá annsin ritheadar gánn i mbeatha. Dúirt Seán le Máire dhul amach, "agus gheofa tú," adeir sé, "ábhar cupla cáca ar iasacht," adeir sé, "go dtí ám icín, min," adeir sé, "ó bhean icínt ar a’ mbaile, féachaint a’ bhfuighinn cupla duine a chûna dhom le cruaichín arúir atá a’m a bhuala; agus go dtuga mé an síol isteach ar a’ maraga agus go ndiana mé airgead air, is go dtuga mé beatha abhaile ón mbaile mór." Chua sí amach agus fuair sí ábhar cupla cáca. Agus fuair sé cupla fear gon bhaile a cûna dhó an cruach a bhuala. Nuair a bhí an coirce buailte cáithte, curtha i málaí, thug sé leis cupla mála dhe agus chua sé ag a’ maraga leis, agus dhíol sé é. Bhí sé ’tíocht ar ais abhaile agus bhí píosa gon oíche air. Chonnaic sé cuisleán chó breá agus chonnaic sé aríú i leath-taobh a’ bhóthair, agus sén bóthar céanna thóig sé gul un a bhaile mhóir sén bóthar céanna é thóig sé a’ tíocht ar ais. Dúirt sé leis héin gur b’sheod cuisleán a bhí i leathtaobh a’ bhóthair nach bhfaca sé chor a’ bith nuair bhí sé a’ tíocht a’ bealach hana. Nuair a tháinic sé suas leis a’ ngeata tháinic fear amach go dtí

Caoine na mBan san ÁthaRec. 32B. Tá áit i nÉirinn a dtugann siad Átha na gCeánn
air, agus fadó níl aon oíche nach gcluintuí caoine ánn ar uair a’ mheán-oíche; agus níl aon nduine théigheach ar thuairisg cén sórt caoine bheach ánn, ní thagach aon nduine ar ais beó. Bhí cruinniú istigh i dteach oíche annsin agus dúirt fear óg a bhí sa teach go ngohat sé héin ánn agus go mbeach ’fhios [pron. iots] aige cé sórt caoine a bhí ánn nó cé sórt dreám a bhí ’caoine ánn. Dúirt fear eile leis nach ngohach agus go gcuirfeat sé héin geáll leis nach ngohach. "Ní iarrfa mé geáll a’ bith," adeir sé, "ach le cûna Dé," adeir sé, "goha mé ánn, agus le cûna Dé," adeir sé, "tioca mé as." D’imi leis agus chua sé ánn, agus bhain sé caint as na mrá. Labhair bean acab agus dúirt sí: "Marach," adeir sí, "gur chuir tú do mhuinín go mór as Dia Agus nach as duais a tháinic tú ánn, Bheadh cuímhre a’d go Lá an Luain Ar do chuairt go h-Átha na gCeánn." - Micil ÓDonnachú (timp. 34), Cora na gCapall, Cill Chiaráin, Cárna, Conamara. 14:10:35

aibhneachaí fola ánn go bhárr na h-oíche, agus a’ sean-ghadhar
sínte; agus níor eiri an sean-ghadhar go bhfaca sé sé mhí ón lá sin, ach ins a’ gclúid. Ach sén sgéal é marach ’fheous agus d’oibri an sean-ghadhar bhí an fear óg imíthe, ach shábháil a’ gadhar a’ fear óg. Beannacht dílis Dé agus na h-Eaglaise le h-anam na marú.

rí-mhath."
Gluíú. Tháinic a’ sean-ghadhar isteach agus má tháinic hana agus go dtáinic arís, tindálú an gadhar agus fuair sé ’shuipéar go rí-mhath, agus spóirt mhór as. Nuair a tháinic an oíche cuiriú amach an gadhar - an dá ghadhar - agus d’fhan an fear - an travailéara - agus muíntir a’ tí isti’ is buach- aill óg a’ tí. Nuair a d’fhan, chuireadar plainc- eannaí, maidí, clárachaí, clochaí leis a’ dorus agus leis a’ dá dhorus; agus ní ru ánn ach go ru sin diantaí acab, luath go math ins an oíche, nuair a chualadar a’ torann agus an bluíoch agus a’ béiciúch agus a’ buala agus a’ marú agus an feanna amuich, gul thar thímpull a’ tí, na(ch) ru aon uathbhás faoi luighe na gréine lé ghach a ru go dhaoiní ánn agus iad héin a’ marú a chéile. Bhí an seanghadhar a’ sglamha agus a’ stróice, agus achaon síon aige héin, nó go ru an oíche caithte, agus bhí siad ar a’ gceird sin, agus tigtí go dtí an dorus agus buailtí iarra ar a’ dorus, agus thréis a ru go daing- niú istigh air bu ceannach leothab an dorus a chur isteach gan bhuíochas. Ach bhí siad mar sin go ru sé ina lá, agus ní dheárna an gadhar óg tada. Ar maidin nuair a d’eiri an lá d’imi an gleó agus na daoine, agus nuair a d’imi d’osgluíodar a’ dorus agus ghodar amach. Agus bhí thímpull ar a’ teach srutháiní agus

sé, "tá sé imíthe anocht, agus gá fheous gá ndiantá,"
adeir a’ sean-ghadhar, "níor mhór na doirse bheith dúinte le plainceannaí, le ámud agus le chuile shórt clochaí chur leis a’ dorus; agus thréis ’fheous agus chruthós tú brisfear isteach an dorus ort agus tiúrfar a’ fear óg ar siúl." D’imi an fear leis agus é ag éisteacht, agus tháinic sé go dtí an abhainn; agus nuair a tháinic sé un na h-aibhne gho sé a’ nigheachán a chosa, gul a’ cur a stocaí agus a bhrógaí air. Agus nuair a chua chuir sé air iad, agus bhí na gadhair ar siúl i gcónuí. Agus ó ni’ sé a chosa san abhainn níor thuig sé aon fhocal gá ru ar bun ag na gadhair níos mó. Agus séard a cheap muid gur b’éard a bhí in ladhar a choise nuair bhí sé a gul thríd a’ slíú, gur thóig sí an tSeamair Mhuire; agus an fhad ’s bhí sí sin aige go ru fios aige go céard a bhí i chuile shórt ní - beithíoch chó math leis a’ duine ’s a ru ánn. Tháinic sé díreach ag a’ teach seo, agus bu teach muintireach dhó héin é, agus bhí fáilte mhór roimhe ánn. Agus shui sé síos agus d’innis sé an sgéal mar bhí na gadhair a rá, agus sén chuma a rudar uilig a’ gáirí. "Ná dianaí aon gháirí," adeir sé, "bhí mise ag éisteacht leis agus thuig mé chuile fhocal. Gluígí isteach ar a’ sean-ghadhar agus tugaí biadh agus beatha dhó agus suipéar go

An tSeamair MhuireRec. 32a. Fear a bhí sa tír a’inn héin annseo fadó,
agus bhí sé a gul treasna slíú (sliabh) agus achar fada aige le dhul, agus chuala sé gadhair a’ tafan tamall math uaidh; agus ní ru aon fhocal gá ru na gadhair a rá ná ru sé thuisgint, agus séard a bhí i gceist acab: "coinni thusa," adeir sean-ghadhar a bhí ánn, sa teach, "fear óg a’ tí anocht. Tá tóir agus tórtha le bheith air: tá na daoine matha le n-a thóirt ar siúl anocht, agus mara n-oibrí tusa go math agus é a choinneál" dúirt sé leis a’ nghadhar óg, "ní bhfuighe mise aon ánró uaidh, mar ínnseó mé dhuit cé an fáth: níl ag achuile dhuine sa teach ac a’ buala cic agus dour- na orm-sa go bhruíon agus go bhfuil mé sean agus aosta, agus níl aon mheas orm. Agus nuair nach bhfuil níl mé gul a’ fáil aon trioblóid uaidh; ach go bhruíon agus gur tusa atá fáil chuile shórt gá fheous gá bhfuil ins a’ teach agus an meas mór ort, coinni héin é." "Muise gon diún ná gon deoul," adeir a’ gadhar óg, adeir sé, "a gcoinneó mise dhe, mar nach bhfuighe mé aon ánró uaidh agus nach ngoha mé i gcúntóirt mar gheáll air. Coinni héin é!" "Mara gcoinni, mhuis," adeir a’ sean-ghadhar, adeir

ánn. Bhí siad a’ teacht abhaile, agus ní ru aon locht ar
a’ gCéatach ach oiread le aon lá aríú ach go ru afarc an-fhiadháin aige thar mar bhí hana aríú. Ach bhí siad leath-beala’ abhaile agus bhí sean-bhallaí ar thaobh a’ bhóthair, ón tseanaimsir, agus ná ru an t-ádh ar luch mhór anois héin, mara ritheann sí treasna an bhóthair agus mara dtugann an Céatach ála fúthe agus mara ligeann sé é héin amach thríd a’ tsean-bhalla seo a bhí ann ag iarra breith urthe. Chuímhníodar annsin gur b’é aoíbh an chuit a bhí ann agus croí an chuit. Agus ghodar ar ais, agus bhí siad ar siúl aríú nó go dtugadar anuas óna frothachaí croí an Chéata’, agus go dtáiniceadar ar ais. Nuair a tháiniceadar ar ais agus shiúileadar go dtí an Céatach, d’osgluíodar aríst é, agus chath siad croí agus oíú an Chuit as agus chuireadar a chroí agus a chuid oíú héin isteach ánn; agus nuair a chuir chuimlíodar gá gcuid íocshláinte dhe, agus bhuail siad gon tslaitín druíocht é, Rec. 31a. agus d’eiri an Céatach sa seasa is feárr a ru sé aríú ánn. Tháiniceadar abhaile, agus nuair a tháiniceadar abhaile bhí baineis seacht n-oíche agus seacht lá acab, le fleidh agus le féasta. Agus bhí mise i n-éineacht leothab agus má bhí héin dhiún blas thugadar gon bhaineis dom: dhiún blas a fuair mise uathab ach bróga páipéir, stocaí bainne reamhair. Chath mé leób héin arís iad. Báthú iad-san agus tháinic mise. Dhiún sgéal ná sguan a fuair mé le lá agus bliain uathab. Go mbu seacht míle feárr a bheas a’ comhluadar agus a’ sgéaluí bliain ó inniu agus Beannacht dílis Dé agus na hEaglaise le anam na marú!

Ceartú{Ag tagairt le "bhí sean-bhallaí ar thaobh a’ bhóthair" lch. 251, l. 4.}

Agus rinneadar suas annsin - dúradar le bean an Chéata’,
an fear is sine acab go bpósfat sé héin í, agus gá mbuaileat sí é sé h-uaire i n-aghaidh gach secund dhá bhfuil ins a’ lá nach mbeat sé go deó na díle léithi, go mbu dona dhianfat sí é, le ómós gá fear a bhain a’ ríocht amach arís dóibh. Dúirt sí nach ndianfat sin. Ach bhí siad ag ul amach, agus bhí sí ’tarraint gruaig a cínn gá ceánn agus a’ gól gá ceánn faoi na ballaí, agus díreach nuair a bhíodar ag ul suas a’ staighre ag ul ag imeacht thit sí i lagar. D’fhilleadar ar n-ais, tóirt análachaí dhi agus a’ tóirt deoch dhi nó gur osgail sí a súile, agus nuair a d’osgail chonnaic sí bárr a bhútais amach ó bhléan a’ chuit. "Á, tá sé ánn fós," adeir sí, "tá sé annseo." "Bhfuil?" adúradar. "Tá." Thiospáin sí bárr bútais a’ Chéata’ dhób, agus nuair a thiospáin b’éigin gon triúr gaisgíoch a bhí chomh math sin n-a bhfir, gul ag iarra trí Rólar d’iúmpóch cos a’ chait gon Chéatach, gur chathadar seacht n-oíche is seacht lá ag iarra cos a’ Chait a iúmpó gon Chéatach, agus a’ t-ochtú lá thugadar as é. Nuair a thugadar as é, chuimleadar a gcuid íocshláinte dhe, agus bhuail siad gon tslaitín druíocht é, agus d’eiri an Céatach sa seasa is feárr ’ru sé aríú ánn. Agus bu dh é aoíú an chait a chuireadar

Ceartú{1}ceartú{2}
ceartú{3} {1} Ag tagairt le "dhá bhfuil ins a’ lá" lch. 250, l. 4. {2} Ag tagairt le "bhain a’ ríocht amach arís dóibh" lch. 250, l. 6. {3} Ag tagairt le "trí Rólar" lch. 250, l. 18.

Cailleach mhór na gCroc, Rí an Teampuill, Rí an Droichead,
a’ Chráin agus a’ t-Ál, agus tá mé héin annseo." "Muise, deoul duine mharós tú go deó na díle arís," adeir a’ cut, ag eirí go léim gon teallach, agus a’ tóirt ála faoi, agus thug sé leis aoíbh agus sgáthmhóga as a’ gCéatach amach, agus chroch sé ar thaobhaíní na h-Únach iad. Bhí an Céatach díbheó agus é ’breathnú ina dhia’ agus a chlaidhmhe ina láimh; agus ar theacht anuas gon chut a’ dara h-uair chonnaic sé báll dórain faoi thaobh chlí an chuit, agus ní dheárna sé ach an claidhmhe shaca sa mball dóran, agus deoul deór a d’fhága sé sa gCut. Mharuíodar héin a chéile, agus sén áit ar eiri leis a’ gCéatach titim i mbléan a’ chuit idir a dhá chois deire; agus chlúda cos a’ chuit a’ Céatach uilig. Faoi cheánn seachtain’ n-a dhia’ bhí na triúr dreith- eár a’ siúl, iad a’ fáil achuile shórt marú agus gan tada beó, nó go dtáiniceadar ag a’ gcaille mhóir is fuaireadar marú í; agus nuair a tháinic, tháiniceadar ag ag an Úin agus ní ru siad i n-ann a dhul ní b’fhuide. Ghodar síos nó go ndeachadar síos, agus fuaireadar a’ Cut marú agus ní ru afarc ar a’ gCéatach. Dúradar go ru an domhan - go ru an áit marú aige, agus iad saor go brách, agus ná ru aon cháll ímrí dhób aríst go deó na díle, ach ná ru aon fháil ar a’ gCéatach.

"Ní le do leigean suas," adeir sé, "a bhain mé anuas thú"
"Cuirim-se deasa in do chíonn," adeir a’ cloigeann, "a dhul go dtí Cut mór na h-Únach, agus a rá gur mharui tú Cailleach mhór na gCroc, Rí an Teampuill, Rí an Droichead, a’ Chráin agus a’ t-Ál, agus go bhfuil tú héin annseo. Tá trí chéad míle g’úin talthúna i ndeire an ríocht Bhí go math agus ní ru go holc. Chua, agus nuair a tháinic sé go dtí béal na h-Únach - na staighrí, chua sé trí chéad míle síos ins an Úin a bhí dianta faoi’n tala; agus níor chorrui an cut aníos as le trí chéad bliain roimhe. Bhí aimsir gharú san am céanna, stoirm agus gála agus oibriú faraige, agus bhí tún a’ chuit tugta gon tine agus é n-a shuí in a thún i lár a’ tealla’. Bhí trí chroc as cíonn a chéile ar a’ gcut, agus bu mhó achaon chroc acab ná na Beanna Beóla trí h-uaire. Bhí go math agus ní ru go holc. Bhuail faitíos agus sgáth roimh a’ gCut é. Agus an gu nimhe bhí fásta as a drioball deich slata fichead ar fad. Bhuail faitíos agus sgáth roimh a’ gcut é, agus dúirt sé go ru a ghrotha dianta agus a cháirde caithte. "Ach má shílim," adeir sé, "a dhul ar m’ais le claidhríocht," adeir sé, béara tú orm agus tairneó tú ó chéile mé, ach tá sé chó math dhom mé chaille mo ghaisge le mé chaille mo chlaidhre. "A Chut mhór na h-Únach," adeir sé, "mharui mise

Ceartú{1}croc = cruit (ceartú){2}
ceartú{3} ceartú{4} {1} Ag tagairt le "béal na h-Únach" lch. 248, l. 9. {2} Ag tagairt le "chroc" lch. 248, l. 15. {3} Ag tagairt le "an gu nimhe" lch. 248, l. 18. {4} Ag tagairt le "béara tú orm agus tairneó" lch. 248, l. 22.

le mé chaille mo chlaidhre; mar," adeir sé, "an rud a
ndéanfa mise trí chéad coisméag de déanfa tusa g’aon choisméag amháin é; mar tá na cosa móra fada ort, agus béarfa tú ar chúl cínn orm agus maró tú mé." Tháinic sé faoi húraim na caillighe agus nuair a tháinic: "A chailleach mór na gCroc," adeir sé, "mharui mise Rí an Teampuill, Rí an Droichid, a’ Chráin agus a’ t-Ál, agus tá mé héin annseo." "Muise dhiún duine," adeir sí, "a mharós tú go deó na díle arís!" D’iúnnsui sé héin agus an chailleach a chéile, gur chath- adar seacht n-oíche agus seacht lá, ná rabh fhios cé acab b’fheárr ná bu dona feadh na seacht n-oíche is seacht lá. An t-ochtú lá tharrain an Céatach a chlaidh- mhe agus buail sé i gcungar a mheill agus a mhuiníl [í], agus bhain sé an ceánn di. Bhí an ceánn a’ feaduíol ag ul suas agus a’ crónán ag ul anuas, le shúil agus go dtiocach ar a’ gcolainn chéanna arís. Níor leis a’ gCéatach a b’fhaillí é: bhuail sé dhá buille gá mhór-bhút- ais deas é agus chuir sé iomaire agus seacht n-acra uaidh é. "Níor mhór ’uit," adeir a’ cloigeann, adeir sé, "gá dteagainn-se ar a’ gcolainn chéanna aríst," adeir sé, "leath na bhFiann ní bhainfeadh anuas mé."

Ceartú{Ag tagairt le "an rud ... maró tú mé." lch. 247, l. 1-4.}

Gho sé go dtí Rí an Teampuill agus nuair a gho: "A
Rí an Teampuill," adeir sé, "marui mise Rí an Droichid, a’ Chráin agus a’ t-Ál, agus tá mé héin annseo." "Muise dhiún duine a mharós tú go deó na díle arís!" adeir Rí an Teampuill. D’iúnnsui sé héin agus Rí an Teampuill a chéile, go ru píosa mór gon lá ánn; agus nuair a bhí an t-anam a’ sgara le Rí an Teampuill: "A Chéata’ mhic Rí na gCor as Éirinn," adeir sé, "cuirim-se go bhreith agus go gheasaí ort," adeir sé, "a dhul chó fada le Cailleach mhór na gCroc, rá gur mharui tú Rí an Teampuill, Rí an Droichid, a’ Chráin agus a’ t-Ál, agus go bhfuil tú héin annseo." "Ní gaisge mhór dhom a’ méid sin a dhiana," adeir a’ Céatach. Ar ndú, bhain sé as, agus luath go leór sa lá chonnaic sé an chailleach i bhfoisgeacht céad míle dhó. D’fheic- feat sé an doun mór idir a dhá cois agus ní fheic- feat sé blas a’ bith idir í héin agus mullach an aéir. Agus an fhiacail a b’fhuide siar ina ceánn dhianfat sé cránn luinge le dhul anúnn treasna go Meir- icá. Bhí go math agus ní ru go holc. Sheas sé le faitíos roimh a’ gcaille’, agus dúirt sé arís: "tá sé cho math dhom," adeir sé, "mé chaille mo ghaisge

dtí deiriú a shaoil, i gcoga a’ bith gá ru sé ná gais-
gíoch a’ bith dhár throid leis, ní bhfuair sé a sháth aríú go bhfuair sé ón gcaille’ é, go ru an t-anam a’ sgara leis a’ gcolainn ón gcaille’. Nuair a bhí an t-anam a’ sgara leis a’ gcolainn ón gcaille’: R. 30. "A Chéata’ mhic rí na gCor as Éirinn," adeir sí, "cuirim-se go bhreith is go gheasaí ort a dhul go dtí Rí an Droichid, a rá gur mharui tú an Chráin agus a’ t-Ál." "Ní gaisge mhór dhom é sin a dhiana," adeir a’ Céatach. Gho sé go dtí Rí an Droichid, agus nuair a tháinic sé go dtí é: "A Rí an Droichid," adeir sé, "mharui mise an Chráin agus a’ t-Ál, agus tá mé héin annseo." "Ní mharó tú níos mó," adeir a’ rí, adeir sé, "go deó na díle arís." D’iúnnsui sé héin agus Rí an Droichid a chéile, agus nuair a d’iúnnsui níor mhair Rí an Droichid a leath-fhad dó agus mhair a’ chailleach dó. Nuair a bhí an t-anam a’ sgara le Rí an Droichid: "A Chéata’ mhic Rí na gCor as Éirinn," adeir sé, "cuirim-se go bhreith is go gheasa ort," adeir sé, "a dhul go dtí Rí an Teampuill, a rá gur mharui tú Rí an Droichid, a’ Chráin agus a’ t-Ál, is go bhfuil tú héin annseo.

agus iad a bheith beó amáireach; agus nach feárr dhom fanacht
go bhfeice mé céard tá ga ndiana beo chuile oíche "Ní ghohamuid abhaile," ar siad-san. "Maró do bhean sinn mara dtige tú i n-éineacht linn." Ach mar sin héin b’éigin dób a dhul abhaile, agus nuair a ghodar sin abhaile luigh sé héin isteach i measg na gcorp. Agus ár ndó, d’iúnnsui bean a’ Chéata’ iad nuair a tháiniceadar, nuair nach dtáinic a’ Céatach. Dúirt siad léithi nach dtiocat sé leothab: gur iarradar air a theacht abhaile leothab héin agus nach dtiocat sé. Doun san oíche - oíche cheóbarnach báisdighe, dar fia chuala sé an torann, agus é ’titim n-a cholla go díreach; agus nuair a d’airi sé an torann d’eiri sé go léim, agus chonnaic sé caillichín bheag uaidh san áill agus cuinneóg un tosa aici agus sguaibín ina lâimh, agus í a’ creatha [an sguaibín], agus chomh fada agus ghohach a’ braon on sguaibín bhí siad ag eirí mar bheadh plá mhíoltóg sa bhFómhar ann. "Well, a chaillichín, más liom-sa a chuideós tusa," adeir sé, "is math dhom é; ach más im’ aghaidh atá tú ag ul," adeir sé, "mh’anam nach bhfuil aon ghrath dhom go do leigean níos fuide!" D’iúnnsui sé héin agus a’ chailleach a chéile, agus sgiob sé an ceánn gá ru dianta beó aici. Ach ó thús go

Ceartú{Ag tagairt le "gur iarradar ... leothab héin" lch. 244, l. 9-10.}

blas a’ bith a dhiana, ach é a’ breathú orainn."
"Well," adeir sí, "ná teagaí annseo anocht gan a’ Céatach i n-éineacht lib, nó níl aon ghrath aguí ánn." "Ní iarrfa muide air blas a’ bith a dhiana," adúradar, "dianfamuid héin a bhfuil le diana a’inn." D’imi an Céatach in-éineacht leothab agus ghluaiseadar leothab agus bhí siad nuair bhí an ghrian ag eirí san áit a ru an coga le bheith. Nuair a bhí an ghrian ag árdú go díreach, gá tiospáint héin, chonnaic siad na trí chroc fathach chucab isteach. "Tá sé chomh math dhúinn eirí," adeir a’ fear is sine go na dreitheáracha, "agus a’ gcuid oibre a dhiana." D’eiríodar - agus nuair a bhí siad ag ul ag eirí: "fan- aigí ina suí síos," adeir a’ Céatach, "go bhfeice mise," adeir sé, "céard tá mé héin i n-ann a dhiana fós." Chuir sé iallach ar a’ triúr dreitheár suí síos, agus d’eiri sé héin ina sheasa. Rug sé ar a chlaidhmhe, d’iúnnsui sé na trí chroc agus ag a’ dó-dhéag sa lá bhí na trí chroc i n-aon amháin aige, marú leis héin. "Siúil abhaile anois," adeir siad-san, nuair bhí na fatha’ marú "Muise deoul blas gnotha agam," adeir sé, "ag ul abhaile inniu, agus iad seo a bheith beó amáireach. Cén ghroth atá á’m a dhul a’ troid inniu agus iad seo a mharú

ceartú{Ag tagairt le "agus a’ gcuid oibre a dhiana." lch. 243, l. 12.}

Nuair a bhí an triúr dreitheár ag eirí sa lá bhí siad a’
tourna ’s a’ torann agus iad gá réiteach héin; agus d’eirí an Céatach go léim agus tháinic sé anuas agus rug sé ina ghóil ar a’ triúr. D’fhiarthui sé dhíob cén fáth an obair seo. "Ó, níl aon údar dhuit-se. Féata tusa agus do bhean fanacht ina gcolla annseo nó go dtige muid abhaile trathnóna anocht. Agus cathfa muide dhul amach. Fágú annseo muid gan dreithiúir gan dreitheár, gan athair gan máthair, gan colceathar gan colcúiger, gan aon nduine beó gár chruthui Dia aríú ’bain linn, ach muid héin triúr - ina ndílleachtaí. Tá trí chroc fathach a’ teacht isteach orainn achuile lá ag iarra muid a mharú agus an áit seo bhaint dínn, agus maruímuid achuile lá [iad], croc achaon fhear a’inn: marómuid achuile lá iad agus béidh siad beó achuile mhaidin; agus bíonn muid héin gortuíthe gá mbárr trathnóna nuair a thigeas muid." "Goha mise i n-éineacht lib," adeir a’ Céatach. "Mh’anam nach ngohair," adeir a bhean. "Muise m’anam go ngohad," adeir a’ Céatach "Muise m’anam nach ngohair," adeir a bhean. "Gohad," adeir a’ Céatach. "Féata sé a dhul i n-éineacht linn a’ breathú ar a’ gcoga," adeir na fir, na gaisgíthe, "agus ní iarrfamuid air

Ceartú{Ag tagairt le "aríú ’bain linn" lch. 242, l. 11?}

a phósa," adeir sí, "agus nach bhfuil fhios aguí go rí-mhath,"
adeir sí, "go dtiúra mo dreitheár-sa cúna dhíbh," adeir sí, "i rud a’ bith atá ’tastáil uaibh a dhiana ins a’ ríocht." Bhí sí a gól go bheannachtaí orthab agus gá dteag- asg aríú nó go dtugadar oibinne ar é dhiana beó. Chuimlíodar an íocshláinte dhe agus bhuail siad gon slaitín druíocht é, agus d’eiri Céatach mhac Rí na gCor as Éirinn sa seasa ’s feárr a bhí sé aríú. Bhí ’fhios aici annsin nach ru aon údar ímrí aici dhób nuair bhí an fear beo. "Well anois," adeir sí, "ní deitheár {!} a’ bith dhom é, ach sé m’fhear pósta é," adeir sí, "agus mo lámh agus m’fhocal díbh gur lib-se chuideós sé an fhad is bheas sé ins a’ ríocht seo. Bhí seacht n-oiread measa acab urthe annsin agus bhí roimhe sin acab urthe mar gheáll ar a’ bplean a chuir sí ’n-a suí ar é dhiana beó. Tháiniceadar abhaile un [a’] tí, agus go deimhin, ’mh’anam bhí suipéar math acab - agus dhiún mórán a thugadar dhom-sa dhe! Agus nuair a tháinic agus nuair a d’ith bhíodar tamall eile a’ diana gaisge, agus nuair a bhí píosa gon oíche caithte dúradar leis a’ gCéatach agus leis a’ mbean a dhul suas na staighrí ánn agus a dhul a cholla, agus go ngohaidís héin i n-íochtar. Gho an Cléatach agus a bhean suas an staighre agus ghodar a cholla; agus bhíodar ’n-a golla nó go ru sé i ngar gon lá.

ceartú{1}ceartú{2}
ceartú{3} {1} Ag tagairt le "bheannachtaí orthab agus gá dteagasg" ar lch. 241, l. 4-5? {2} Ag tagairt le "dhób" ar lch. 241, l. 9? {3} Ag tagairt le "gur lib-se ... ins a’ ríocht seo." ar lch. 241, l. 12-13?

fhear acab a’ súil gur b’aige héin a bheat sí.
"Séard a dhianfas mé anois," adeir sí, "thárla é bheith geállta agam é dhiana," adeir sí, "pósfa mé," adeir sí, "an fear is sine aguí, má níonn sibh mo dreitheár beó [atá marú], atá ins a’ soitheach annsin thíos, mar rinne sib [sib] héin go math nuair chua sib siar sa seomra beag sin thiar." "Dianfa," adeir a’ fear is sine. "Dianfa," adeir a’ dara fear, agus "dianfa," adeir a’ tríú fear. Bhí siad an-bhródúil as a’ sgéal annsin. Thugadar leothab a bpoitín íocshláinte agus a slaitín druíocht agus gho siad síos ag a’ long; agus nuair a gho, ghodar isteach ins a’ haiste, san áit a ru an Céatach ’n-a luighe. Nuair a chonnaic an fear is sine an t-an-mhéid agus na crámha móra a bhí aige - "m’anam," adeir a’ fear is sine," nach ndianfa mise beo an buachaill seo," adeir sé, "gá mbu linn a chuideót sé," adeir sé, "go mb’fheárrde muid é; ach gá dteigheat sé ’n-a[r] n-aghaidh," adeir sé, "deoul grím a d’íosach muid go deó" "Ní dhianfa ná mise," adeir a’ dara fear. "Ní dhianfa ná mise," adeir a’ fear is óige. "Muise Dia gá réiteach!" adeir an bhean, adeir sí. "Is cladhartha na fir sib!" adeir sí. "Is mise a dhrith- iúir," adeir sí, "agus tá mé leis a’ bhfear is sine aguí

"Well," adeir a’ fear is sine, adeir sé, "más fear bean
a gho an bealach aríú chleacht sé ru math ina shaol: níor lui’ sé ar aoin fhear thar a chéile - thug sé cruthú dhúinn air sin anois. Ach bhí siad ag ithe an bhéilí, agus pébí afarc thug a’ fear ab óige anúnn ar thaobh a’ bhalla chonnaic sé an lasair bhreá a bhí ins a’ mbean bhreá a’ shineál ar thaobh a’ bhalla taobh tháll - a sgáile. Nuair a chonnaic: "Tá an bhean," adeir sé - ag eirí ón mbourd - "is breácha a sgal gaoth na grian aríú urthe, tá sí annseo faoin mbourd." Bhreathnui an dara fear. "Ní leat-sa í," adeir a’ dara fear, "ach liom-sa" "Ní le ceachtar aguí í," adeir a’ fear is sine, "ach liom-sa." D’iúnnsui an triúr dreitheár a’ marú a chéile ar fud an ourláir mar gheáll ar a’ mbean bhreá. D’eirí sí héin a’ diana réiteach idir iad shul á maruídís a chéile mar gheáll urthe, agus dúirt sí leothab nach bhféatat sí a bheith ina bean ag aoin fhear acab ach ag aon fhear amháin; "agus," adeir sí, "má thugann sib roghain dom fhéin agus cead cainte dianfa mé héin breithiúnas agus socró mé an sgéal." "Tiúrad," adeir a’ fear is sine. "Tiúrad," adeir a’ dara fear, agus "tiúrad," adeir a’ tríú fear; agus chaon

Ceartú{Ag tagairt le "níor lui’ sé ... air sin anois." ar lch. 239, l. 3-4?}

Bhí deatach as agus rinne sí air, agus nuair bhí sí ag
a’ sean-chuisleán - nuair a tháinic ní ru duine ’bith istigh. Bhí tine dheas ánn, bourd leacaí i lár an ourláir, trí chupán tae agus trí phrionda ime agus trí bhullóg ráin ar a’ mbourd. Le teánn a ru go thart, fuacht agus ocras urthe bhain sí grím as gach aon bhuilín agus rúinne as an ím agus blogam as gach cupán R. 29. agus ní ru an grím deireannach leicí síos aici nuair a d’airi sí an torann chaici isteach - chonnaic sí triúr fear a’ teacht isteach. Bhí an lámh bainte g’fhear acub, fear a ru an dá láimh bainte dhe agus fear a’ leiceann chlí bainte dhe, agus iad a’ tóirt fhola ina ndia’ an bóthar. Nuair a bhí ghodar siar i seomra a bhí ánn, agus tháiniceadar aniar ’n-a dtriúr fear chó breá agus sgal gaoth ná grian aríú orthub, agus í héin n-a luighe ar ráillín a’ bhourd faoin mbourd, le faitíos. Shuíodar isteach ag a’ mbourd agus nuair a shuí, "tá grím bainte as mo bhuilín," adeir a’ fear is sine, "blogam as mo chupán agus grím as mo mhailthín (.i. prionda ime) "Tá, agus a’ rud céanna eiríthe dhom-sa," adeir a’ dara fear. "Tá, agus a’ rud céanna eiríthe dhom-sa," adeir a’ tríú fear.

ceartú{1}ceartú{2}
{1} Ag tagairt le "a’ leiceann chlí" ar lch. 238, l. 12. {2} Ag tagairt le "sgal gaoth ná grian ... orthub" ar lch. 238, l. 15-16.

soitheach a sgaoile le sruth is le mór-fharaige. Bhí sí
seacht n-oíche agus seacht lá ’gul i lagrachaí as a chíonn; agus a’ t-ochtú lá d’eiri sí as cíonn bourd, agus nuair a d’eiri ní ru ní gár chruthui Dia aríú le feiceál aici ach aer agus faraige. Ní dheárna sí ach dhá thrian siúil, dhá thrian seóil a thóirt gá soitheach: sheól léithi feadh lá agus bliadhan, agus i gcíonn an lá agus bliadhan bhí sí ’tíocht geárr i mbeatha, agus chonnaic sí taltha i bhfad uaithe agus ní i ngar dhi. Rinne sí [ar a’ taltha] agus tháinic sí i dtír ar a’ taltha; agus nuair a tháinic d’fheist sí a soitheach chó math agus dhá mbeat sí ánn go ceánn seacht mbliadhan. Agus ní fhaca tusa aon oileán ná aon ríocht aríú ba fiadháine, le fraoch agus le aiteann agus le cíb ná ’n áit. Shiúil sí amach. Ní ru cos- úlacht duine ná beithíoch, caora ná uan, bó ná capall ná sórt ní a’ bith sa domhan. Séard a bhí ánn croc. Dúirt sí go mbu dh é an cás céanna dhi é /\{1}: dúirt sí go siúlat sí suas go dteigheat sí i mbárr a’ chruic, go bfeiceat sí a’ ru aon bhlas ar a’ taobh eile gon chroc. Bhí sí ag iarra bheith a’ siúl léithi agus í i ngar a bheith cáillte leis an ocras, ag ul tar a cheile*{2}; ach bhí sí a’ siúl go ndeacha sí i mullach a’ chruic, agus nuair a bhí chonnaic sí uathe sean-chuis- leán leagaíthe, agus ní ru ina sheasa ach aon tseomra amháin.{1} Téacs ó lch. 236a ("nach beó a beat sí") le cur isteach anseo. {2} Féach nóta ar lch. 236a ("ag ul thar a chéile = a’ titim i lagar").

ceartú{1}ceartú{2}
/\ nach beó a beat sí{3} * ag ul thar a chéile = a’ titim i lagar{4} {1} Ag tagairt le "’gul i lagrachaí as a chíonn;" ar lch. 237, l. 2. {2} Ag tagairt le "sórt ní a’ bith sa domhan." ar lch. 237, l. 16. {3} Le cur isteach ar lch. 237, l. 17. {4} Ag tagairt le lch. 237, l. 21-22.

adar air agus chuireadar isteach é, agus chuireadar síos faoi
dick é, agus choinníodar annsin é. Sheóladar abhaile agus chuireadar bratachaí geala suas. Agus ón lá a d’fhága siad Éirinn ag ul un a’ choga, níor chodail iníon rí na Gréige, bean a’ Chéata’, níor chodail sí néall ach a’ siúl na céibhe; nó go bhfaca sí a’ teacht ar a’ bhfar- aige chuici iad agus bratachaí geala thuas acab. Ní ru aon bhean faoi luighe na gréine aríú bu spóirt- iúla ná í ná bu bhródúla, a’ ceapa go ru a fear beó. Nuair a bhí Fíonn mha Cúill i bhfoisgeacht léag gon tala d’eiri sé go léim agus gho sé amach ar a’ tala teirim. "Fíor sin," adeir bean a’ Chéata’, "a Fhinnín bhréaga’ bhrada’, go bhfuil mise gan fear agus tusa bheith amuich un tosa air, mar ná ru aoin fhear aríú un tosa ar m’fhear-sa ó tháinic sé i n-innibh fir." "Níl," adeir Fíonn mac Cúil, adeir sé, "ach tá colla gaisge le trí oíche agus trí lá faoi dick air: tá sé a’ cínnt orainn é dhúiseacht, agus téiri héin isteach agus féach a ndúisthá é." D’eiri sí go léim agus gho sí ar dick, agus a’ dara léim faoi dick, agus nuair a chonnaic sí an chaoi a bhí air thit sí i lagar. Nuair a fuair Fíonn istigh í ní dheárna sé ach an rópa a ghearra leis a’ tua’, agus a’

ceartú{Ag tagairt le "choinníodar" ar lch. 236, l. 2.}

rá leat."
"Céard tá le rá a’d?" adeir Fíonn "Tá," adeir sé, "nár iarr mo bhean-sa ort," adeir sé, "nuair bhí tú ag ul a’ teacht annseo, gá mbéinn héin beó," adeir sé, "bratachaí geala chur suas, agus gá mbéinn cáillte," adeir sé, "bratachaí dubha chur suas." "D’iarr," adeir Fíonn. "Agus céard a dhianfas tú anois?" adeir a’ Céatach. "Cuirfe mé bratachaí dubha suas," adeir sé. "Well ’Fhíonn," adeir sé, "má chuireann tusa bratachaí dubha suas," adeir sé, "sén rud is measa dhuit," adeir sé, "a rinne tú aríú. Tá séideóg druíocht ag mo bhean-sa," adeir sé, "séideóg a chuirfeas sí as a béal ní fhágfa sí duine ná beithíoch, caora ná uan ná capall beó," adeir sé, "i bhfoisgeacht céad míle go loch ná g’fharaige nach mbáthfa sí leis a’ séid- eóig iad," adeir sé, "mar is cuma léithi," adeir sé, "céard a dhianfas a’ domhan mór go h-iúmlán má cheapann sí go mbeidh mise cáillte." "An é sin a bhfuil le rá anois a’d?" adeir Fíonn. "Sé," adeir a’ Céatach. Tharrain sé an claidhmhe as a chroí agus shéalthui an Céatach. Gho chúig feara fichead go na Fiannú Éireann, rug-

seacht n-oíche agus seacht lá; ná rab fhios cé acab fear
a b’fheárr ná bu dona; go ndeachadar ins a’ bhfaraige, nach ru sórt breac gár cruthuíú sa bhfaraige aríú nach ndearna siad díobh héin feadh seacht n-oíche agus seacht lá eile; go dtáiniceadar ar a’ taltha feadh seacht n-oíche agus seacht lá eile ’n-a dhá ngaisgíoch a’ troid le dhá chlaidhmhe, go mbu ceannach leób luighe siar ar a’ tala le fuacht, le tuirse, le tart agus le ocras; nó ná ru lorg cleite, claidhmhe ná maide ag ceachtar acab go bhárr a chínn eile go ceánn lá agus fich’; gur ritheadar isteach agá n-a chéile, agus gur sháth achaon fhear acab a chlaidhmhe i gcroí an chínn eile. Thiteadar beirt marú. Nuair a thit a’ Céatach tháinic Fíonn mac Cúill análl nó go dtarnuíot sé an claidhmhe as croí an Chéata’. "A Fhíonn," adeir sé, "ná tarrain an claidhmhe as mo chroí go fóilleach: tá cúpla focal á’m le rá leat shul á bhfá mé bás." "Ní thairneód," adeir Fíonn mhac Cúill, adeir sé, "shíl mise go mbu mhath," adeir sé, "gá thoibinne," adeir sé, "gá dtairneófaí an claidhmhe as do chroí shul á mbeitheá faoi phian." "Well, a Fhíonn," adeir sé, "ní bheadh aon chead cainte á’m ins an ám sin - thiocach mo chuid fola g’aon iarra amháin, agus teastuíonn uaim," adeir sé, "dhá fhocal a

ceartú{1}ceartú{2}
{1} Ag tagairt le "díobh héin" ar lch. 234, l. 4. {2} Ag tagairt le "nó ná ru lorg cleite, claidhmhe ná maide" ar lch. 234, l. 8.

tá mé héin i n-ann a dhiana."
Shuidh. Sén áit a ru mac rí na Mhaoil thuas ina leomhan nimhe san aer. "A mhic Rí na Mhaoil," adeir a’ Céatach, adeir sé, "tar anuas," adeir sé, "in do ghaisgíoc breá ar a’ tala a’ troid liom." "Ní thiocad," adeir mac Rí na Mhaoil, adeir sé, "ach tar aníos i leith ’do leomhan nimhe san aer chó fada liom." D’eiri an Céatach go lúd a dhá chois agus go spreaca a dhá láimh, agus gho sé suas n-a leomhan nimhe san aer san áit a ru sé; agus ní ru sé thuas ach nóiméad go leith an t-ám a bhí an ceánn bainte go mhac rí na Mhaoil aige. Bhí sé ar thaltha an dara bouta ’n-a dhuine uasal bhreá, agus dúirt sé le mac rí na n-Olachtaí a teacht anuas n-a dhuine uasal bhreá ar a taltha leis; agus dúirt mac rí na n-Olachtaí leis nach dtiocach, ach é theacht aníos ina leomhan nimhe san aer chó fada leis. D’eiri an Céatach a’ dara bouta go lúd a dhá chos agus go spreaca a dhá láimh, agus gho sé suas ina leomhan nimhe san aer. D’iúnnsui siad a chéile (ar) feadh seacht n-oíche agus seacht lá ina dhá ndragun teíntí, ’n-a dhá seabhac, ’n-a dhá n-iolrach, ná ru aoin éan gár cruthuíú san aer aríú nach ndeárna siad díobh héin, ’feadh

Ceartú{Ag tagairt le "nach ndeárna siad díobh héin," ar lch. 233, l. 24.}

agus nuair a ghodar gon Ghréig bhí soitheach agus fich’ amuich ag
Rí na Gréige rómpab - na Fiannú Éireann, agus mac Rí na Mhaoil agus mac rí na n-Olachtaí ar thala ’n-a dhá ngaisgíoch. Ar maidin nuair a bhí siad ag ul a’ tosuí a’ choga, leis a’ lá, d’fhiarthui an Céatach go Fhíonn mhac Cúil cé mb’fheárr leis héin agus leis n-a chuid fear uilig uiléireach an soitheach agus fich a throid ná dhul a’ troid an dá dhuine uasal ar thaltha. Dúirt Fíonn mhac Cúil go mb’fheárr leis a’ dá dhuine uasal ar thaltha a throid, é héin agus a mhór-sluaighte fré n-a chéile. "Más feárr," adeir a’ Céatach, adeir sé, "troidfe mise an soitheach ’s fich’ liom héin." Gho na Fiannú Éireann isteach ar a’ taltha, a’ troid le mac Rí na Mhaoil agus le mac rí na n-Ol- tachtaí. Gho an Céatach amach a’ troid leis a’ soitheach is fich’; agus ag a’ dó-dhéag sa lá bhí an soitheach is fich’ marú ag Céatach mac Rí na gCor as Éirinn. Tháinic sé isteach i dtír ar an taltha, agus nuair a tháinic bhí naonbhur go na Fiannú Éireann leath-mharú roimhe ag a’ dá dhuine uasal ar thaltha. "Chuala mé cáil mhór ort héin agus ar do chuid fear aríú, ’Fhíonn," adeir a’ Céatach, "agus sílim," adeir sé, "nach bhfuil siad leath chomh math is tá a gcáil. Suí thú héin agus iad héin síos," adeir sé, "go bhfeice mise," adeir sé, "céard

soitheach agus fich’ ar faraige acab le dhul gon Ghréig. Agus
san oíche bhí an Céatach agus a bhean n-a gcolla: "Goha mise," adeir sé, "a chongnadh go na Fiannú Éireann amáireach," adeir sé, "a’ troid i n-aghaidh do mháthar agus t’athar." "Ní ghoha tú a’ troid i n-aghaidh mo mháthar agus m’athar," adeir sí. "Gohad," adeir a’ Céatach, adeir sé. "Ní ghohair," adeir sí. "Gohad," adeir a’ Céatach "Cén chiall," adeir sí, "a ngoha?" "Well," adeir sé, "bheat sé náireach á’m," adeir sé, "mo mhuíntir - mo ríocht héin," adeir sé, "fheiceál buailte," adeir sé, "ag aon ríocht sa domhan." Mar sin héin fuair sé é héin faoi réir ar maidin, agus bhí sé gul un bourd, é héin agus Fíonn mhac Cúil i n-aon tsoitheach amháin; agus nuair bhí sé a gul un bourd go díreach ag a’ soitheach, lean bean a’ Chéata’ Fíonn. R. 28. "’Fhíonn," adeir sí, "má bhíonn an Céatach marú bíoch bratachaí dubha thuas a’d agus má bhíonn sé beó bíoch bratachaí geala thuas a’d." "Béidh," adeir Fíonn, adeir sé. "Well, sin é bhfuil mé iarra ort," adeir sí. Sheóladar leóthab nó go ndeachadar go dtí an Ghréig,

ála faoin mias mheasa, agus a’ dara h-ála taobh amuich
gon dorus/\{1}, Cú Garú ina dhia’ sin, agus Gruagach a’ tSléive ina dhia’ sin. Bhí sé gon tríú ála thíos ar bhruach a’ chlada’. Bhí a chóta mór faoi asgail leis agus bhí an mhias mheala faoi n’asgail eile, agus bhí an gadhar nimhe le n-a shála. Ní ru aon bhlas aige le diana ach a chóta mór a chatha ar thaobh carraig’ a bhí ánn agus é héin croma an taobh eile; agus bhí an gadhar nimhe chomh sanntach ag a’ gCéatach agus gur shíl sé go mbu dh é an Céatach a bhí sa gcóta mhór; thug sé diulc dhó agus chuir sé a chloigeann isteach go dtí n-a dhá ghualainn thríd a’ gcarraig. Ní dheárna an Céatach ach eirí go léim, an claidh- mhe a tharraint ar mhaoil na gcualann, cloigeann a’ rotha fhágáil sa gcarraig, agus a’ cholainn leigean un talthúna, agus deoul deór a d’fhága sé sa rotha Sheóladar leóthab, agus bhí siad an-spóirtiúil, agus nuair a sheól, idir a theacht agus imeacht gon Chéatach, chuala máthair bean a’ Chéata go dtáinic a h-iníon go hÉirinn agus gur b’é an chuma - cheap sí gur mharui na Fiannú Éireann a’ Céatach agus gur choinníodar an iníon. Agus chuir sí coga ar na Fiannú Éireann a leitheid seo go lá. Agus nuair a tháinic Céatach abhaile ins an oíche seo ní mrá a bhí i gceist ag Conán ach cuímhriú ar a’ gcoga amáireach. Lárnamháireach bhí na Fiannú Éireann ré - bhí{1} Téacs ó lch. 229a ("a’ gadhar nimhe ’n-a dhia’,") le cur isteach anseo.

/\ a’ gadhar nimhe ’n-a dhia’,{Le cur isteach ar lch. 230. l. 2.}

bhfárdorus. Rinne sé set píopaí dhó héin, set píopaí go
Ghruagach a’ tsléive agus set píopaí gon Chú Gharú. Thosui siad a’ sinim cheóil amuich ar a tsráid, agus nuair a chuala an mhuíntir a bhí ánn, agus a ru istigh sa gCúirt, ag a’ mbaineis, an ceól breá a bhí ag na píobairí amuich, rugadar ar na píobairí a bhí istigh agus chathadar amach iad, - gur chathadar a’ tsráid amach iad - agus thugadar isteach a’ Céatach agus Gruagach a’ tSléive agus Cú Garú. Shuíodar síos a’ ceól agus ní ru an spóirt faoi luighe na gréine ach a’ ceól breá a bhí acab le teánn ceó druíocht agus easarluíocht. Nuair bhí tamall math gon oíche thart, agus iad a’ ceól, d’iarr a’ Céatach deoch, agus le ru go spóirt acab as á n-a chuid ceóil séard a tháinic aige an mhias mheala le deoch ól aisti. D’ól sé deoch as a’ mias mheala agus nuair a d’ól bhí fhios aige go mbu dh í bhí sé héin a thóruíocht: bhí súil ’n-a dhia’ aige mar bheach ag gaduí a’ bith, go mbeadh ’fhios aige (go mbe’t’s aige) cé mbet sí le ála thóirt fúthe ar báll. Bhí go math agus ní ru go holc. Bhí an oíche gá catha. Agus sén áit ar leagú an mhias ar bhourd agus cloigeann a’ rotha as cíonn na méise gá faire. I gcíonn tamaill gon oíche chua an Céatach a’ ceól; ach nuair a thosui sé a’ ceól chuir sé gach a ru sa teach a cholla le teánn ceó druíocht agus easarluíocht. Thug sé

Ceartú{Ag tagairt le lch. 229, l. 21 ("a’ rotha as cíonn na méise").}

dúirt sé leis a’ gCéatach: "Well, a Chéata’ mhic rí na
gCor as Éirinn," adeir sé, "cuirim-se go bhreith is go gheasaí ort a dhul go dtí teach Rí an Domhain Siar agus iasacht na mias mheala thóirt chugam as, a bhfuil a’ rotha nimhe gá faire: san áit nach dtáinic mac rí ná príonnsa ná fathach beó aríú as gá ndeacha ar a tóruíocht." "Ní action mór a’ méid sin," adeir a’ Céatach, adeir sé - ag ul síos un na faraige, a’ catha ’fháinne óir amach ar a’ bhfaraige. Rinne sé long mhór luchtmhar. Gho sé héin gon dárna léim ina ceart-lár, a’ Cú Garú ina dhia’ sin agus a’ Gruagach a’ tSléive ina dhia’ sin. Chroch sé urthe a cuid seólta, nó go dtáinic siad i dtír gon Domhan Siar. [Leis a’ sgéal a ghiorrú ní bhacann an sgéaluí leis a’ gcula gaisge annseo]. Agus nuair a tháinic sé i dtír sa Domhan Thiar d’fheist sé í. Thug sé feiste lae agus bliann’ urthe cuirim i gcás nach mbeat sí ánn ach nóiméad a’ chloig, go ndeárna sé cloch ghlas sa gcladach dhi agus feamuinn a’ fás urthe. Shiúil sé suas a’ t-oileán. Bhí baineis seacht n-oíche agus seacht lá ag mac rí an Domhain Thoir agus ag iníon Rí an Domhain Thiar, a’ pósa an oíche chéanna Bhí triúr ceóltóirí istigh nuair a tháinic Céatach ag a’ dorus taobh amuich. Chuala sé na ceóltóirí a’ ceól agus ní dheárna sé blas ach trí shop tuí a tharraint as a’

ceartú{Ag tagairt le lch. 228, l. 21 ("a’ pósa an oíche chéanna").}

búnn a dhá chos leacaí ar an ourlár nuair siúd amach
go dtí an seanfhear glic aríst é, agus d’fhiathrui sé dhe cén chuma a gcuirfeat sé un báis a’ Céatach. "Ó nach bhfuil fhios a’d anois - nár úirt mé hana leat," adeir a’ seanfhear glic, "nach ru bean bhreá ag aoin fhear anois," adeir sé, "ach fear atá i n-ánn troid ar a son. Nó go cén deoul atá a’ cur cathú ort nó cén smál atá ort? Má chuireann tú cuthach ar a’ gCéatach," adeir sé, "ní fháca sé duine ar a’ bhFéinne beó - duine acab ní bhéidh beó ar maidin." "Stop síos agus stop suas!" adeir Conán, adeir sé, "tá mise go do bheathú," adeir sé, "tá mo chuid sean-tsean- aithreacha rōm go do bheathú," adeir sé, "ar a’ bhfortún ínnseacht dúinn," adeir sé, "agus aon rud a bheadh a tastáil sgéal a thóirt dúinn air; agus mara n-ínnsí tú dhom," adeir sé, "bainfe mé an cloigeann díot!" "Well, níos túisge ná bhainfeas tú an ceánn ’s a’ coimeád beatha dhíom," adeir a’ seanfhear glic, "cuir faoi gheasa is faoi mhór-dhiomú na blianna é dhul go dtí teach rí an Domhain Siar agus iasacht na mias mheala thóirt chugat: san áit nach dtáinic mac rí ná príonnsa ná fathach beó aríú as gá ndeacha ar a tóruíocht." Tháinic Conán isteach. Agus nuair a tháinic ní ru ach go ru sé taobh istigh gon tairse’ go díreach glan nuair a

ceartú{Ag tagairt le lch. 227, l. 9 ("duine ar a’ bhFéinne beó").}

adeir a’ Céatach, adeir sé. "Is iomú áit," adeir sé, "a
bhfuighinn-se grím," adeir sé, "le cuir i mo bhéal héin, go mbu deacair do bholg mór-sa a líona," adeir sé, Ac mar sin héin," adeir sé, "ní dhianfa sé aon mhath dhom thú mharú." Rug sé ar dhá chluas air agus bhain sé seacht slat’ ar fad as a dhá chluais, gur tharrain sé aníos as a’ bpoull arís é. Nuair a rinne fuair sé cungir mar dhianfá go chuingir uan rotha chur un an aona’, agus chuir sé cuingir ar a’ gCú Garú agus ar Ghruagach a’ tSléibhe, agus bhain sé lash, agus thosui sé gá mbuala faoín mbóthar. Ar maidin leis a’ lá bhí cailín agus fich’ amuich ag na Fiannú Éireann ag iarra uisge ’mbricfeásta; agus chonnaiceadar Cú Garú agus Gruagach a’ tSléibhe a teacht ar chuingir ag a’ gCéatach; agus is beag nár bhriseadar a gcuid muiníl as rith isteach le sgéala, a’ rá nach mbeadh duine beó ar a’ bhFéinne ar maidin, go ru sé a’ teacht leis a’ gCú Garú agus go sguabfat sé an saol. "Céard sin anois?" adeir Fíonn ma Cumhaill, "bhí fhios á’m-sa dhá fhad dhá mbeadh Conán ar siúl gur b’é a chuirfeadh deire leis a’ bhFéinne." Ní ru ánn ach go ru an focal as a bhéal nuair a tháinic a’ Céatach isteach, Cú Garú agus Gruagach a’ tSléive ar chuingir aige. Thit Conán go na froitheachaí, agus ní ru

Ceartú{Ag tagairt le lch. 226, l. 19 ("Céard sin anois?").}

Rec. 27. "Is feárr liom," adeir sé, "a’ caruíocht ar leac-
rachaí dearga, san áit a mbéidh mo chosa míne uaisle ag ul i n-uachtar, agus do chrága móra mí-stuama gránna-sa ag ul i n-íochtar." Siud amach iad. D’iúnnsui siad a chéile mar d’iúnnsóch dhá bhreith ar bheó nó mar bheadh dhá tharú chuthach, ’feadh seacht n-oíche agus seacht lá, a’ caruíocht, go ndeárna siad bogán gon chruadhán agus cruadhán gon bhogán, gur thairníodar toibreacha fíor-uisge aníos thrí lár na gclocha glasa, le teánn tachta, marú agus buala a agus tríáil a chéile; nó go dtug mac rí nÉirinn cor dhó. Chuir sé go dtí n-a dhá ghlúin é; an dára cor go dtí n-a bhásta agus an tríú cor go logán a bhráda. "Taltha as do chíonn, a bhodaigh!" adeir a’ Céatach. "Seadh hana," adeir a’ gruagach, "a ghaisgigh fir ná ’s mrá is feárr a casú ’ríú liom. Lig as seo mé, tiúra mé leath mo ríocht duit le mo bheó agus í uilig le mo mharú; m’each caol dubh a bhéarfach ar a’ ngaoith Mhárta a bheadh roímpi agus nach mbéarfach a’ ghaoth Mhárta bheach ina dia’ urthe; mo chlaidhmhe soluis dhianfach solus ón gceánn thoir gon domhan go dtí an ceánn thiar; agus mé héin agus a’ Cú Garú mar bhuachaill ar fud a’ tsaoil a’d." "Muise go mbu míle measa bheas tú bliain ó anocht!"

ceartú{1}ceartú{2}
{1} Ag tagairt le lch. 225, l. 3 ("gránna-sa"). {2} Ag tagairt le lch. 225, l. 6 ("nó mar bheadh dhá tharú chuthach,").

Bhain sé héin amach. Ar ndó chathat sé croc go léim
agus dhá ghleánn déag go thruslóig, nó go ru diún agus deire an lae a’ teacht, a’ giorrán bán ag ul i sgáth na cup- óige agus nár bu feárr a’ chupóg gá bhfanfat sí leis. Ach le titim dhubh na hoíche bhí sé suas le tí Ghruagach a’ tSléibhe. Bhí Gruagach a’ tSléibhe ina shuí sa dorus agus é a’ cíora a’ chloiginn; agus d’eiri an Céatach go léim agus gho sé isteach a’ dorus as a chíonn. "Fú fá fiasóg," adeir a’ Gruagach, adeir sé. "Fághaim bala an Éireannaigh bhréagaigh bhrada’. Is beag liom go ghrím thú, is mór liom go dhá ghrím thú. Níl fhios agam céard a dhéanfas mé leat mara gcuire mé go shéideóig san aér thú nó faoi mo chosa sa lathach nó i mbarraoíl mo sean-bhróige." "Ara, go mbu míle measa bheas tú bliain ó anocht! adeir Céatach, adeir sé. "Ar ndó ní le cóir ná le ceart a bhaint díom a tháinic mé chugat, ach le chuile chóir agus le chuile cheart a bhaint díot." "Cá’l tú ag ul?" adeir a’ Gruagach "Chuir Conán ag iarra iasacht na Cú Garú ort mé." "Ní ghoha tú héin ná an Cú Garú beó le sgéal abhaile," adeir a’ Gruagach. "Cé is feárr leat," adeir sé, "a caruíocht ar leacrachaí dearga nó a’ gól go sgeana glasa i mbolg-easnachaí a chéile?" adeir a’ Gruagach.

ceartú{Ag tagairt le lch. 224, l. 7 ("agus é a’ cíora ... go léim").}

mé un báis é agus a mbéidh an bhean á’m péin."
"Níos túisge ná bhainfeas tú an ceánn agus mo choimeád beatha dhíom," adeir a’ seanfhear glic, "cuir faoi gheasaí agus faoi mhór-dhiomú na blianna é a dhul go dtí Gruagach a’ tSléibhe agus iasacht na Cú Garú fháil ó Ghruagach a’ tSléibhe, a’ bhfághainn a bhfuil ar a’ bhFéinn againn héin a(r) ndóthain le diana achuile lá agus troid a choinneál leis héin agus leis a’ gCú Garú. Tháinic Conán abhaile agus nuair a tháinic ní ru ánn ach go ru sé taobh istigh gon dorus: "A Chéata’ mhic rí na gCor as Éirinn," adeir sé, "cuirim-se go bhreith is go gheasaí ort dhul go dtí Gruagach a’ tSléibhe agus iasacht na Cú Garú fháil ó Ghruagach a’ tSléibhe Ní dheárna Céatach ach eirí go léim ar an ourlár. "’Fhíonn," adeir sé, "tá súil á’m go dtiúra tú aire mhath go mo bhean no go dtige mé." "Mo lámh agus m’fhocal," adeir Fíonn mac Cumhail, "gá mbeitheá lá agus bliain amuich go mbéidh do bhean ceart nó go dtige tú ar t’ais." Ní dheárna sé ach eirí go léim agus bhuail sé a dhá bhos faoi chéile agus a’ ghaoth a tháinic amach ó bhárr a chúig méar chuir sé Conán i bfhastó thuas ins na froth- achaí "Fan thusa annsin, a Chonáin," adeir sé, "ar chuma ar bith, más fada geárr a bheas mise amuich, go dteaga mé ar m’ais."

Ceartú, 21/10/32{1}ceartú{2}
{1} Ag tagairt le lch. 223, l. 6-7 ("a’ bhfághainn ... leis a’ gCú Garú"). {2} Ag tagairt le lch. 223, l. 21-22 ("Conán i bfhastó thuas ins na frothachaí").

Nuair a bhí ní dheárna sé ach breith ar a dhá láimh ar a
bhean agus siúl suas ag Cathair na bhFiannú Éireann. Nuair a tháinic sé go dtí Cathair na bhFiannú Éireann, bhí teach agus fich’ ag na Fiannú Éireann, bhí seómra agus fich sa chuile theach, bhí tine agus fich sa chuile sheómra, agus duine agus fich go na Fiannú Éireann a bhí ag achuile thine. Ar a’ bpoínnte boise agus tháinicdur isteach, bhí Conán ’n-a shuí agus nuair a chonnaic sé bean a’ Chéata’ thit sé héin i ngrá léithi. Baineann sé as cho tréan i nÉirinn agus is féidir leis, agus chua sé go dtí an seanfhear glic. Agus dúirt sé leis a’ seanfhear glic go dtáinic Céatach mhac rí na gCor as Éirinn "thiar ar báll a’inn," adeir sé. "Is aige atá an bhean is breácha a sgal gaoth ná grian aríú urthe," adeir sé, "agus ní bhéidh mise beó mara bhfágha mé í héin agus mara gcuire mé an Céatach un bás, go mbeidh sí á’m péin." "Thora go deó dhíot!" adeir a’ seanfhear glic, "nach bhfuil fhios agat nach bhfuil bean bhreá ag aoin fhear anois," adeir sé, "ach fear atá i n-ánn troid ar a son." "Stop síos, stop suas!" adeir Conán, adeir sé. "Tá mé héin go do bheathú," adeir sé, "tá mo chuid sean-sean- aithreacha rōm go do bheathú," adeir sé, "as a’ bhfortún ínnseacht dúinn; agus bainfe mé an ceánn agus do choimeád beatha dhíot mara n-ínnsí tú dhom cén chuma a gcuirfe

cho mór agus bhí sé (.i. an whitewash) céad bliain roimhe sin.
Mhúch iníon rí na Gréige le póga é, bháth sí le deóra é agus thriomui sí le brata míne síoda agus le gruaig a cínn héin é; gur chathadar an oíche sin mar chathadar na trian treana: trian le sgéaluíocht, trian le fiannuíocht, trian le sola suan sâmh agus síor-chollata go dtí maidin láirnamháireach. Ní túisge a d’eiri an lá ná d’eiri an gaisgíoch. Dúirt sé a thráth, chíor sé a cheánn agus d’iarr sé ar Dhia é chur ar a leas. Sén íntinn a rinne sé héin agus iníon rí na Gréige suas, phós siad. Agus nuair a bhíodar pósta annsin dúradar go mbu cheart dóib a dhul abhaile. Lochtuíodar an soitheach a b’fheárr a bhí ag Cloigeann Cruach sa Domhan Thoir agus sheóladar amach nó go dtigidís gon Ghréig. Nuair a bhí siad leath-beala’ a’ teacht chuímhni Céatach mac rí na gCor as Éirinn ar na Fiannú Éireann. "Well," adeir sé, "chuala mé caint ar na Fiannú Éireann nuair a bhí mé óg: ní fhaca mé aríú iad, agus thárla mo chos ar a’ mbealach anois seólfa mé abhaile go bhfeice mé cén sórt dreám iad. "Gohad," adeir a’ Céatach. "Ní ghohair," adeir sí, "Gohad," adeir a’ Céatach /\{1}. Ach le teánn na h-aragúinteacht agus na cainte móire a bhí idir iad níor airíodar iad héin go ru an soitheach teirm glan ar a’ trá’ faoi thigh na bhFiannú Éireann.{1} Téacs ó lch. 220 le cur isteach anseo. (Nó le cur isteach roimh "Gohad" ar l. 21?)

"Ní ghohair," adeir si. "Gohad," adeir a Céatach.
[Ceartúchán 21/10/35]{Le cur isteach ar lch. 221, l. 22.}

cho mór agus bhí sé (.i. an whitewash) céad bliain roimhe sin.
Mhúch iníon rí na Gréige le póga é, bháth sí le deóra é agus thriomui sí le brata míne síoda agus le gruaig a cínn héin é; gur chathadar an oíche sin mar chathadar na trian treana: trian le sgéaluíocht, trian le fiannuíocht, trian le sola suan sâmh agus síor-chollata go dtí maidin láirnamháireach. Ní túisge a d’eiri an lá ná d’eiri an gaisgíoch. Dúirt sé a thráth, chíor sé a cheánn agus d’iarr sé ar Dhia é chur ar a leas. Sén íntinn a rinne sé héin agus iníon rí na Gréige suas, phós siad. Agus nuair a bhíodar pósta annsin dúradar go mbu cheart dóib a dhul abhaile. Lochtuíodar an soitheach a b’fheárr a bhí ag Cloigeann Cruach sa Domhan Thoir agus sheóladar amach nó go dtigidís gon Ghréig. Nuair a bhí siad leath-beala’ a’ teacht chuímhni Céatach mac rí na gCor as Éirinn ar na Fiannú Éireann. "Well," adeir sé, "chuala mé caint ar na Fiannú Éireann nuair a bhí mé óg: ní fhaca mé aríú iad, agus thárla mo chos ar a’ mbealach anois seólfa mé abhaile go bhfeice mé cén sórt dreám iad. "Gohad," adeir Céatach. "Ní ghohair," adeir sí, "Gohad," adeir Céatach /\{1}. Ach le teánn na h-aragúinteacht agus na cainte móire a bhí idir iad níor airíodar iad héin go ru an soitheach teirm glan ar a’ trá’ faoi thigh na bhFiannú Éireann.{1} Téacs ó lch. 220 le cur isteach anseo. (Nó le cur isteach roimh "Gohad" ar l. 21?)

"Ní ghohair," adeir si. "Gohad," adeir Céatach.
[Ceartúchán 21/10/35]{Le cur isteach ar lch. 221, l. 22.}

níonn tú a líachtaí cleasa lúth agus gaisge mhúin m’athair
agus mo mháthair idir Neamh agus talamh aríú dhuit." An braon a bhí i n-íochtar a choise gho sé suas go mullach a chínn. Thug sé rithte reaithte uaidh amach i ndia’ a chúil, agus bhuail sé i gcúngar an mheill agus a’ mhuiníl é. Bhain sé an ceánn de. Bhí an ceánn a’ feaduíol ag ul suas agus a’ crónán ag ul anuas le shúil agus go dtiocat sé ar a’ gcolainn chéanna arís. Ach níor le mac rí nÉirinn a b’fhaillí é: bhuail sé go bhuille gá mhór-bhútais deas é, agus chuir sé iomaire agus seacht n-acra uaidh an cloigeann. "Níor mhór ’uit," adeir a’ cloigeann, adeir sé, "gá dteagainn-se ar a’ gcolainn chéanna arís," adeir sé, "leath na bhFiann ní bhainfeach anuas mé." "Ní lé do leigean suas, a spriosáin," adeir sé, "a bhain mise anuas thú." Ní dheárna sé ach rith isteach ins a’ bpálás, agus nuair a rith bhí iníon rí na Gréige ag ul anuas. Agus ná ru an t-ádh ar shean-nduine a bhí sa teállach le dhá chéad déag bliain roimhe sin ánn, mara ru sé héin agus iníon rí na Gréige a’ tachta ’chéile sa staighre roimhe. Ní dheárna sé ach breith ar dhá chois air, an sean-nduine seo, agus a tharraint ó mhaoil na ghualainn, a chloigeann a bhuala faoin mballa; agus rinne sé whitewash gá i(nchi)nn faoin mballa

air héin. Nó go dtáinic a’ Bolsgaire Bourd amach. D’fhiar-
thui sé céard a bhí uaidh. "Tá," adeir sé, "troid Chloigeann Chruach," adeir sé, "nó iníon rí na Gréige." "Ní beag dhuit a thúisge! Is geárr go mbeidh Cloigeann Cruach á’d. Tá sé gá ghléas héin ó mhullach a chínn go dtí búnn a choise i n-éada phláta. Níl aon bhuille," adeir sé, "gá mbuailfe Cloigeann Cruach ort, nach gcuirfe sé ón chraiceann go dtí an feóil, ón feóil go dtí an cnámh, ón cnámh go dtí an smior, agus ón smior go dtí an smiortán: chuile iarra in do chreatachaí. Níl aon bhuille bhuailfeas tusa air nach sgiorrfa leis síos mar sgiorrfach braon báisdí go bhuidéal dubh." Ní i bhfad nó go dtáinic Cloigeann Cruach amach, gur dh’iúnnsui siad a chéile mar d’iúnnsóch dhá bhreith ar bheó, nó dhá ndragun teínti, nó dhá seabhac nó dhá n-iolrach, feadh seacht n-oíche agus seacht lá; gur gho siad a’ troid ina dhá nduine uasal le n-a dhá gclaidhmhe ar a’ taltha faoin bpálás. Nó gur nocht iníon rí na Gréige amach í héin sa bhfuinneóig a b’uachtaraí a bhí sa teach agus chonnaic sí an troid. "Do chrá agus do chufairne{1}!" adeir sí, "a mhic rí nÉirinn, nach dona an áit a dtáinic tú lé do bhás, gan fear do chaointe a’d," adeir sí, "ach mise. Agus ceal nach gcuímh-{1} Féach nóta ar lch. 218a ("cufairne = mille").

cufairne = mille{Ag tagairt le lch. 219, l. 22.}

’fháinne óir anuas gá mhéir, rinne sé long mhór luchtmhar,
chua sé hein gon dara léim ina ceart-lár. D’árdui sé suas a cuid seólta móra pucóideacha pacóideacha ó bhun go dtí barra na gcránn; a’ gaine garú a’ gul i n-íochtar, a’ gaine mín a’ gul i n-uachtar; níor fhága sé téad tíre gan tarraint, maide rámha gan brise, an sean- mhaide gan brise agus a’ maide nua gan pléasga; easguiní beaga agus easguiní móra na faraige thoir agus na faraige thiar ’gul i n-asgailí a chéile ar deck aige, diana seirbhís spóirt agus ceóil go mhac rí nÉirinn a’ gul gon Domhan Soir Rec. 26. - nó go ndeacha sé i dtír sa Domhan Soir. Nuair a gho bhuail sé trí thonna ar a luing, tonna gon ghaoith a’ gul thríthe, grian gá sgoilte; go dtug sé feiste lae agus blian’ urthe, cuirim i gcás nach mbeat sí ánn ach nóiméad a’ chloig; go ndeárna sé cloch ghlas sa gcladach dhi agus feam- uinn a’ fás urthe. Shiúil sé suas an ríocht agus a chlaidhmhe ina dheas-láimh nó go dtáinic sé tí an fhatha’. Nuair a tháinic bhuail sé an cuaille cûraic. Níor fhága sé searrach i gcapall, uan i gcaora, leanbh i mraoi, mionán i ngabhar nár iúmpui sé naoi n-uaire i mbolg a máthar agus as sin arais arís; an sean-chuisleán gan brise, an cuisleán nua gan lúba, agus a’ sean-chránn gan brise agus a’ cránn nua gan lúba, agus é ráite ar a chlaidhmhe nach ru gaisgíoch faoi thaltha ná as cíonn talthún’ ’chínnfeadh

dhia. A mhic rí na n-Olachtaí," adeir sé, "cén misneach
atá a’d-sa?" "Misneach math," adeir mac rí na n-Olachtaí. "Níl tusa á’m," adeir sé, "ach trí blianna, agus gá mbeitheá an ceathrú bliain á’m bhí tú i n-ánn a dhul ina dhia. A Chéatach mhic rí na gCor as Éirinn," adeir sé, "cén misneach atá a’t-sa?" "Misneach math," adeir mac rí nÉirinn. "Blogam ní ólfa mé, grím ní íosa mé," adeir sé, "go dteighe mé go dtí an Domhan Soir i ndia’ t’iníne, go mbaine mé amach í, sin nó an ceánn a chaille leis." "Níl tusa á’m," adeir sé, "a mhic rí nÉirinn, ach bliain go leith, agus dhá mbeitheá an dárna bliain á’m bhí tú i n-ánn a dhul ina dhia." "An rud," adeir mac rí nÉirinn, "a bheas mise i n-ánn a dhiana, an tráth a mbeidh mé mo dhá bhliain tá mé i n-ánn a dhiana sa tráth a bhfuil mé ánn." Ní ru aon mhath a’ caint leis. Chathadar an oíche sin mar chathadar na trian treana, trian le sgéaluíocht, trian le fiannuíocht, trian le sola suain sâmh agus síor- chollata, go dtí maidin láirnamháireach. D’eiri sé ’n-a shuí, gur chuir sé a chula fubuíneach fabuíneach air héin, agus rug sé ar a chlaidhmhe a ru cúl reamhar agus béal tanaí air. Chua sé faoi dhéin na faraige falcanta fia’, bhain sé

Céatach Mhac Rí na gCor as ÉirinnRec. 25B. Bhí ánn fadó agus fadó bhí, dhá mbeinn-se an uair sin ánn
ní bheinn anois ánn; gá mbeinn anois agus an uair sin ánn bheadh sgéal úr nó seansgéal á’m, nó bheinn gan aon sgéal. Mar bhí sin rí agus báintiarna fadó i nÉirinn agus phós siad. Ní ru acab ach aon mhac amháin agus bu dh é an t-ainm a thugadar air Céatach mac rí na gCor as Éirinn. Nuair bhí sé chúig blianna déag g’aois chualadar caint ar dhruíth- eadóir ins a’ nGréig agus dúradar go gcuirfidís an mac a’ fóluim cleasa lúth agus gaisge. Chuir, agus ní ru sé ánn ach bliain go leith, lá a bhí an tsean-lánúin amuich, idir Neamh agus taltha a’ múna cleasa lúth agus gaisge go Chéatach mhac Rí na gCor as Éirinn, go mhac Rí na Mhaoil agus go mhac Rí na n-Úil go mhac rí na n-Olachtaí. Lá breá gá rudar amuich tháinic Cloigeann Cruach as a’ Domhan Thoir agus thug sé iníon an druítheadór’ leis an oíche sin ag imeacht dó. Nuair a tháinic a’ druítheadóir isteach fuair sé baladh Chloigeann Cruach ar fud a’ tí, agus an iníon tugta un beala’. "A mhic Rí na bhFaoill (nó Mhaoil?)," adeir a’ druítheadóir "a’ ngoha tú i ndia’ Chloigeann Cruach," adeir sé, "agus m’iníon a bhain de agus í mar bhean agus mar chéile go brách a’d." "Gohad," adeir mac Rí na Mhaoil. "Níl tú á’m," adeir sé, "ach chúig blianna; agus dhá mbeitheá an séú bliain i n-éineacht liom bheitheá i n-ánn a dhul ina

I recorded this tale on the Ediphone in the kitchen of Cooke’s
(Mrs. O Dohertys) house at Kilkerran where I was staying. It was a great night of storytelling - E. Búrc, Canavan the Smith from Áird Mhóir now dead, Paddy Greene & {...?} Colm Ó Lochlainn of Dublin were present. Tale later transcribed by Liam Mac Coisdeala from the records. SÓD. written at Altnabrocaí in Iorrus. 1 June 1942

Rug achaon nduine acab ar ourdóig a gcoise agus chuir-
eadar ina mbéal í - ní dheachadar faoin uisge, ach d’imíodar síos le fána leis a’ sruth gur bhailíodar as a h-afarc. Agus níor bh’fheárr léi aici iad agus níor bh’fheárr dhi é. Nuair a tháinic a fear isteach chuala sé an sgéal. Chua sé amach agus chuir sé a chuid síol púir; agus d’fhásadar suas ina mbríongláin chama ghránna, shílfeá. Agus bhíodar mar sin go ceánn sé nó seacht go bhlianta. Lá faoi dheire chua sé dhá sgríoba le láidhe go gcathat sé as a’ mbealach uaidh iad, agus céard a bheadh íonntab ach barraí óir- Thóigeas an sgéal seo ar an edifón ó Pháraic mac an Iomaire, {Coillín, Cárna, Conamara, 29?/9/35}

fliuch," adúirt a’ dreithiúir.
"Há-á-á!" dúirt a’ mac, adeir sé, "an t-é chuirfeach a chuid púir inniu," adeir sé, "bu mhath é a chuid óir." Ní mórán achair ’n-a dhia’ sin gur airíodar an mháthair a’ tíocht un a’ tí agus chuireadar gáir agus caoineachán suas, agus gárthuíol agus sgréachuíol mar bheidís gá mbruith agus gá ndóghadh sa tine, nuair a d’airíodar a’ mháthair a’ teacht. Shui sí síos agus thug sí cíoch dhóib. Chuir sí sa gcliabhán arís iad agus thiteadar ina gcolla. Agus nuair a thiteadar ina gcolla sméid a’ táilliúir amach ar bhean a’ tí, agus d’innis sé dhi thríd síos agus thríd suas an chaint a bhíodar a chatha le chéile agus a’ t-action a bhí ar bun acab nuair a d’imi sí amach. "Séard iad," adúirt a’ táilliúir, "dhá shídheóig. Tóir leat anois iad," adeir sé, "ar a’ bpoinnte agus gohas tú isteach," adeir sé, "ceangail suas i mbrath iad agus báth san abhainn iad," adeir sé. [an chuid a leanas ó bhéalaithris an Sgéaluí] Cheangail sí suas i mbrat iad go dtugat sí ar cuairt iad tí n-a n-úncal (mar dhóigh dhe). Bhí droichead ar an abhainn a ru sí le dhul thairis. Nuair a bhí sí ar lár a’ droichid sgaoil sí an brat uathe agus iad héin amach san abhainn. "Níor mhór ’uit," adúirt a’ mac, adeir sé. "Ní sgarfach muide choíchin leat go dtarnuíoch muid a’ croí asat."

ceartú 29:9:35{Ag tagairt le "chuireadar gáir", lch. 214, l. 6?}

a chab du’!" dúirt sí. Faoi cheánn tamaill arís dúirt
sé léithi "eirí suas, a dhreithiúir," adeir sé, "agus tóir chugam anuas mo chuid píopaí ceóil go gcasa mé port duit a thiúras croí agus misneach dhuit." "Bos ar do bhéal, a chab du’!" adúirt an dreithiúir. Bhí an táilliúir ag éisteacht agus faitíos air. Ach ní ru mórán faitíos air. Cheap sé go rudar chó beag agus chó h-éadtróireach agus nach rudar i n-ann mórán a dhiana air. Ach mar sin héin, a’ tríú h-uair dúirt an mac leis a’ dreithiúir eirí suas agus a chuid píopaí ceóil a thóirt chaige anuas go gcasat sé port di agus go ndaimhsíot sí, agus go dtiúrat sé croí agus misneach dhi: go ndianfat sé chuile mhath dhi port ceóil a chloisteál agus tamall damsa a dhiana. "Bos ar do bhéal, a chab du’!" adúirt a’ dreithiúir. "Ní faitíos atá ar a’ táilliúir!" adúirt a’ mac, aca breathú ar a’ táilliúir, "ach b’fheárr leis go mbeat sé amu’!" D’eiri sé héin agus chua sé suas agus fuair sé a chuid píopaí agus chas sé port nach gcuala an táilliúir a leitheide go phort aríú; agus dhaimhsi’ an dreithiúir ar chaoi nach bhfaca an táilliúir a leitheide go dhamhsa dhá dhiana ag fear ná bean gá bhfaca sé aríú. "Breatha’ amach, a dhreithiúir," adúirt a’ mac, adeir sé, "agus féach cé an sórt lá é." "Lá bog mín caifirneach, gaoth andeas, braon as, agus é

An Cúpla SidheBhí bean fadó thart annseo agus bhí cúpla páiste aici -
mac agus iníon a bhí íonntab, agus bhíodar trí no ceathair go blianta g’aois, agus ní ru tíocht suas a’ bith fúb agus ni ru fíonn ná feánn a’ tíocht orthab mórán thar an lá a rugú iad. Bhíodar a’ diúl chíoch ar a’ máthair ’feadh na h-aimsire bhíodar caithte sa gcliabhán agus bhíodar cántalach crosta.{1} Agus bhí an mháthair ionnan’s bheith curtha gon tsaol acab bhíodar cho crosta sin. Agus ní ru rud a’ bith gá sású, ach í gá n-oiliúint i gcónuí agus gan iad a’ diana sórt math a’ bith ná a’ tíocht un cínn a a’ méadú, ach i n-aon mhúnla amháin mar a chéile i gcônuí. Bhí an bheirt acab bhídís caithte sa gcliabhán, duine acab sa chaon cheánn de, agus nuair a theigheach a’ mháthair amach bhídís a’ caint le chéile; agus bhíoch daoine a’ ceapa gur b’éard a bhí íonntab sídheógaí. Ach faoi dheire bhí táilliúir ag obair sa teach, agus theastui ó bhean a’ tí a dhul amach ag iarra cliabh móna tamall ón teach. Agus nuair a bhí sí sgatha imíthe séard dúirt an mac leis an iníon go mbu cheart di eirí agus a dhul suas agus a chuid píopaí ceóil a thóirt aige anuas go gcasat sé port di thiúrach croí agus misneach dhi. Bhí an táill- iúir ag éisteacht leóthab agus é a’ breathnú orthab agus shílfeá roínt faitíos air agus sgátha faoi gur labhruíodar le chéile. Dúirt an iníon, ’freagairt a’ dreitheára: "Bos ar do bhéal, {1} "ní ru tíocht suas ... cántalach crosta.": Nóta ar an imeall: ón sgéaluí 29:9:35

Ní ru an ceathar acab i n-ánn é chorruí. Séard a
b’éigin dóib a dhiana tosuí a’ gearra an chuit ina stump- aí le n-a gcuid claidhmhí, nó gur thóigeadar gon fhear bhí faoi é ’n-a phíosaí. Nuair a fuaireadar an cut geárrtha suas agus é éadrumaí acab, le n-a gcuid claidhmhí geárrtha suas n-a stúmpaí, shocruíodar isteach a’ croí agus na sgáthmhógaí i dtaobh an fhir mar bhí sé nuair a bhí sé beó ar a chosa. Agus nuair a bhí sin dianta acab chuimlíodar an poitín íocshláinte /\{1} dhe - gá chuid creidheachaí agus loit agus gá croí, agus d’eiri sé suas chó slán agus chó folláin agus bhí sé aon lá aríú. Agus ní rudar faoin domhan uiliug aon triúr fear ná aon bhean bu mhó áthas ná iad as é fháil, agus a’ dreám seo marú a bhí a’ coinneál coga leób aríú ar feadh a saoil, agus a’ baint ceart díobh gan bhuíochas. Phós an gaisgíoch agus an bhean óg, gur fhanadar seacht n-oíche agus seacht lá ar fleidh agus ar féasta. Ní rabh fhios cé a b’fheárr a’ chéad oíche ná an oíche dheirinneach. Bhí blas na meala ar gach uile ghrím agus gan aon ghrím tor.- Tóigiú ar an edifón ó Pháraic mhac an Iomaire (70), Coillín, Cárna, Conamara, 10/9/35. {1} Téacs ó lch. 210a ("leis a’ gcleite") le cur isteach anseo.

/\ leis a’ gcleite{1}from whom?{2}
{1} Le cur isteach ar lch. 211, l. 9. {2} Ag tagairt don mhír dheireanach ar lch. 211?

Rí an Droichid go dtí Rí an Teampuill é. Chuadar go dtí
Rí an Teampuill agus fuaireadar Rí an Teampuill marú. Dúradar annsin ná ru aon nduine gon dreám seo le é mharú ná rud a’ bith a bhain dóib; ach gur chuir Rí an Teampuill go dtí Cut mór na h-Únach é, agus gur b’é Cut na h-Únach a mharui é: nár tháinic aon nduine aríú uaidh agus nár lig sé aon nduine uaidh gan marú. D’imi leób agus chuadar go dtí an áit a ru an Úin Thalthúna ag a’ gCut Mór, agus tháiniceadar isteach i mbéal na h-Únach, agus ní fhacadar aon tsolus ins an Úin Thalthúna. Agus mar sin héin bhíodar ’treóruíocht agus ag imeacht siar aríú nó go ndeachadar siar go dtí deire na h-Ún Thalthúna. Agus fuaireadar a’ cut marú thiar ins a’ gceánn a b’fhuide siar gon Úin Thalthúna. Chínn sé orthab aon afarc fháil ar a’ ngaisgíoch beó nó marú. Bhíodar ag imeacht amach agus ní rabh fhios acab cá ngohaidís annsin gá thóruíocht. Ach nuair a bhí an bhean óg ag oil amach - bu dh í a bhí ar deire - bhuail sí cos faoi bhróig a’ ghaisgigh agus é marú faoin gcut. D’fhógair sí ar na dreitheárachaí go rabh sé marú faoin gcut agus go mb’fheárr dhóib fiachain leis a’ gcut a thóigeáil de, agus go mb’fhéidir go ndianfat sí beó é leis a’ bpoitín íocshláinte. Chuadar - ceathar - ag iúmpú an chuit de agus ní bhfuaireadar an oiread aríú i n-imeacht a saoil agus fuaireadar g’ánthró ag iarra an cut a chorruí.

báll du faoi ascail tosa’ an Chuit, agus sháth sé suas a
chlaidhmhe agus chuir sé an claidhmhe suas thríd a’ mbáll du a bhí i n-ascail a’ Chuit, agus chuir sé thrí chroí an Chuit an claidhmhe. Thit a’ cut anuas mín marú ar an ourlár; agus thit seisean faoi’n gcut, marú é héin, ar an ourlár; agus bhí an cut chó mór agus ná ru aon bhlas gon fhear le feiceál amach ón gcut nach ru clúduíth’ aige. Bhí go math is ní ru go holc. Láirnamháireach tháinic a’ bhean agus a triúr deitheár{1} san áit a mbíoch na daoine a bhíoch a’ troid leóthab agus fuaireadar marú iad, agus fuaireadar a’ chailleach marú í héin. Agus bhí an poitín agus a’ cleitín leagaíthe ar a’ tala, le taobh an áit a ru an chailleach marú, bhí a’ diana na dtrí chroc daoine beó. Chuir a’ bhean óg chuir sí an poitín agus a’ cleitín ina póca, agus shiúileadar leóthab; agus dúradar siúráilte gur b’é an chaoi ar mhara’ rí an droichid é. Bhí fhios acab go math go rudar seo taobh thiar go na trí chroc le cûna a thóirt dób lá a’ bith choíchin a dteastóch cûna uathab, agus gur b’é Rí an Droichid a mhara’ an gaisgíoch. Mar sin héin dúradar go gcathfaidís fios fháil céard a d’eiri dhó nó cá ru sé, beó nó marú. Agus chuadar go dtí Rí an Droichid agus fuaireadar Rí an Droichid marú. Dúradar annsin le chéile gur b’é Rí an Teampuill a mharui é, gur chuir{1} Ceartaithe le peann luaidhe go "d[r]eitheár".

leis a’ lóchrann a bhí i súil an Chuit agus é an t-achar sin
uaidh. Bhí sé a’ siúl isteach, a chlaidhmhe ina láimh agus é réitíthe faoi choinne an Chuit, nó go ru sé istigh i ndeire na h-Ún Thalthúna san áit a ru an Cut. Agus bhreatha sé thímpull air, agus faoi agus tairis; agus bhreatha sé suas ar a’ strapa a bhí thuas árd ins an Úin Thalthúna, agus chonnaic sé cuitín beag nach ru mór ina shuí thuas ar áirse agus é ’breathnú anuas, agus a’ solus bu gléigile agus bu bhreácha chonnaic sé aríú i súile an chuit: ’riocht agus go ru an oiread soluis as súile an chuit agus go ru an iomarca soluis a’ tíocht ina shúile nuair a sgal an solus a bhí i súile an chuit isteach ins an éadan air. Sheas sé ar aghaidh an chuit agus dúirt sé: "mharui mé an Chráin agus a’ t-Ál," adúirt sé, "Rí an Droichid agus Rí an Teampuill." Mhéadui an cut suas é héin agus pébí aoirde bhí as a chíonn go dtí mullach na h-Únach na mullach a’ tí bhí dianta aige bhuail sé a dhruím thuas ar a’ maide mulla’. Shín sé anuas a chrúb agus thug sé sgríob aníos óna chorróig gon ghaisgíoch, agus thug sé leis gon iarra sin a chroí agus a chuid sgáthmhógaí amach thrí n-a thaobh* (*thuíú don fhocal seo i gcônuí). Agus nuair a bhí sin dianta aige shín sé anuas an crúb eile le iarra eile thóirt dó a’ taobh eile; agus ar síne anuas na crúibe gon Chut chonnaic sé

a’ tíocht, agus ní rabh fhios cé acab fear a b’fheárr; nó go
dtáinic a’ spideóg ar ghualainn a’ ghaisgíoch, mac rí nÉirinn. "Is fad ó bhaile tháinic tú annseo le h-aghaidh do bhás," adeir sí, "agus is fada an lá go mbéidh tú clúduíthe agam- sa le duilliúr na gcránn!" Rec. 20. Tháinic treáll feirge ánn - íntinn agus chuímhrí sé air héin. Bhain sé casa as Rí an Teampuill agus chuir sé go dtí n-a bhásta é; an dárna casa go dtí meáll a bhráda; a’ tríú casa: "sin talú as do chíonn, a bhodaí!" adúirt sé. "Seadh hana, a ghaisgigh fir is feárr a chonnaic mé aríú," adúirt sé, "ach shul á mbaine tú an ceánn díom-sa," adeir sé, "cuirim-se go bhreith ort," adeir sé, "gan stopa agus gan mór-chónuí coíchin," adeir sé, "go dteighe tú go dtí Cut mór na h-Únach, agus go n-ínnsí tú dhó gur mharui tú an Chráin agus a’ t-Ál, Rí an Droich- id agus Rí an Teampuill." D’imi leis. Bhí sé a’ siúl agus a’ síor-imeacht aríú go dtáinic sé go dtí an áit a ru an Uamhain (Úin) Thalthúna dianta ag Cut na h-Únach, agus tháinic sé isteach i mbéal a’ doruis - na h-Únach; agus bhí an Úin Thalthúna bhí sí trí mhíle ar fad ó n-a béal go dtí n-a deire. Agus bhí an oiread soluis i súil an Chuit agus go bhfeicfeat sé biorán .i. breán{1} beag bheadh tití ar a’ taltha i lár na h-oíche is duibhe a tháinic aríú,{1} ".i. breán" curtha isteach os cionn na líne.

casa go dtí meáll a bhráda; an tríú casa: "sin talthú
as do chíonn, a bhodaí!" adeir sé. "Seadh hana," adúirt Rí an Droichid, adeir sé. "Ach cuirim-se go bhreith ort," adeir sé, "gan stopa agus gan mór-chônuí choíchin go dteighe tú go dtí Rí an Teampuill agus go n-ínnsí tú dhó gur mharu tú an Chráin agus a’ t-Ál, agus Rí an Droichid." D’imi leis. Bhí sé a’ siúl agus a’ síor-imeacht go dtáinic sé go dtí Rí an Teampuill, agus bhuail sé an cuaille cûraic. Níor fhága sé laogh i mbó, searrach i gcapall, uan i gcaora, mionán i ngabhar ná banú i muic nár iúmpui sé naoi n-uaire tuaifeall ina gcraiceann leis a’ bhfuaim a bhain sé as a’ gcuaille cûraic. D’eiri Rí an Teampuill chaige amach. "Mharui mé an Chráin agus a’ t-Ál agus Rí an Droichid," adúirt sé le Rí an Teampuill. "Ní mharó tú aon nduine arís choíchin," adúirt Rí an Teampuill, "nó is tú an fear is feárr." D’iúnnsuíodar a chéile mar d’iúnnsóch dhá león ar lort, dhá tharú ar fhásach, dhá rotha rasach (dha roth’ ar asach?), nó dhá rámatach dhíomasacha a bheadh i bhfoltanas nó i bhfaltanas gá chéile. Chuiridís dhíobh cheithre chioth catha: cioth fola gá gcreasa, cioth mire gá gclaidhmhe, cioth alluis gá mailí, agus cioth feirg gá bhfiacla; go ru diún agus deire an lae

mionán i ngabhar ná banú i muic nár iúmpui
sé naoi n-uaire, tuaifeall ina gcraiceann, leis a’ ngreada thug sé gon chuaille cûraic. D’eiri Rí an Droich- id chaige ’mach. "Mharui mé an Chráin agus a’ t-Ál anocht," adúirt a’ gaisgíoch. "Má mharuís," adúirt Rí an Droichid, adeir sé, "ní mharó tú aon nduine arís go brách," adeir sé, "’mo dhia’-sa," adeir sé, "nó is tú an fear is feárr." D’iúnnsuíodar a chéile, lámh i n-íochtar is lámh i n-uach- tar, lámh uaisle na caruíocht; bhídís a’ diana bogán gon chruadhán agus cruadhán gon bhogán; bhíodar a’ cur toibreachaí fíor-uisge aníos thrí lár na gclocha glasa le near {!} oilc agus feirge agus troda. Chuiridís dhíobh cheithre chioth ceatha (catha?) - cioth fola gá gcreasa, cioth mire gá gclaidhmhe, cioth alluis gá mailí agus cioth feirg gá bhfiacla; go ru diún is deire an lae a’ tíocht, go dtáinic an spideóg ar ghualainn a’ ghaisgíoch, mac rí nÉirinn, agus gur úirt sí leis: "a mhic rí ’nÉirinn," adeir sí, "is olc an áit a dtáinic tú le h-aghaidh do bhás," adeir sí, "agus is fada an lá," adeir sí, "go mbéidh tú clúduíthe agam-sa le duilliúr na gcránn." Tháinic treáll feirge thríd. Bhain sé casa as Rí an Droichid is chuir sé go dtí n-a bhásta é; an dárna

agus poitín beag aici ’n-a láimh agus cleit’ ánn. Agus chrathat
sí dash leis a’ gcleite as a’ bpoitín ar na daoine marúa, agus níl aon dash a chrathat sí nach n-eiríoch na céadta mílte acab suas cho math agus cho láidir agus cho slaintiúil agus bhíodar aríú. Bhí sé a’ breathnú urthe nó go ru trí nó ceathair go dashannaí craithte aici orthab as a’ bpoit- ín íocshláinte, agus dúirt sé leis fhéin mara dteigheat sé roímpe i n-ám go mb’fhéidir go bhfuíot sé neart le diana ón gcailleach agus uathab héin nuair a bheidís ’n-a suí uiliug aici. D’iúnnsu sé iad agus ní mórán achair go ru an méid a bhí dianta beó aici go rudar dianta marú arís aige-san; agus d’iúnnsu sé héin agus a’ chailleach a chéile. Má d’iúnnsu aríú agus gur iúnnsu hana, is mó an trioblóid a fuair sé shul ár fhéad sé an ceánn is feárr fháil ar a’ gcaille’ ná fuair sé an lá roimhe sin ó na trí chroc daoine uiliug a mharú. Nuair a bhí an chailleach réitíthe leagaíthe aige leis a’ gceánn a bhaint di: "cuirim-se go gheasa agus go bhreith ort," adúirt a’ chailleach, adeir sí, "gan stopa agus gan sgíth a leigean coíchin," adeir sí, "nó go dteighe tú chó fada le Rí an Droichid agus ínnseacht dó gur mharu tú an Chráin agus a’ t-Ál." Math go leór. D’imi leis. Bhí sé a’ siúl agus a’ síor-imeacht san áit a ru Rí an Droichid ina chônuí. Bhuail sé an cuaille cûraic. Níor fhága sé searrach i gcapall, laogh i mbó,

adeir sé, "go bhfeice mise," adeir sé, "céard tá mé héin i
n-ánn a dhiana leób seo." Chuir sé an triúr dreitheár ina suí síos agus rug sé ar a chlaidhmhe, agus thosui sé ’baint na gcloigne dhíob; agus ní ru aon nduine go na trí chroc daoine nach ru marú aige faoi cheánn dhá uair a’ chloig: an rud a gcathach a’ triúr an lá leis agus píosa gon oíche, chuile lá. "Féata sib-se a dhul abhaile anois," adúirt a’ gaisgíoch, adeir sé, "ach ní fháca mise seo," adeir sé, "nó go mbéidh fhios á’m," adeir sé, "céard tá gá ndiana seo beó," adeir sé, "chuile lá, séis na h-oíche." "Ó, níl aon ghrath agat fanacht," adúirt na fir eile. "Má fhanann tusa," adúradar, "agus muide dhul ar ais abhaile, déarfa a’ dreithiúir linn gur b’é an chaoi ar mharui muid tusa, agus imeó sí as a céill." "Is cuma liom," adeir sé, "ní fháca mise seo choíchin," adeir sé, "nó go bhfá mé amach," adeir sé, "céard tá gá ndiana seo beó. Féata sib-se a dhul abhaile," adeir sé, "agus féata sib a thíocht annseo amáireach," adeir sé, "mara dteighe mise ar ais." D’imi na fir abhaile agus d’fhan seisean a’ faire na gcorp. Nuair a tháinic an oíche chath sé cárnán acab faoi agus tairis agus shín sé siar ’n-a measg. Ní ru sé ach a’ dó- dhéag san oíche nuair a chonnaic sé cailleach a’ tíocht

i gcathú a saoil ó tháinic sé go rath orthab.
Rec. 19. "Tá siad beó arís láirnamháireach séis muid a bheith gá marú ar feadh na mblianta agus na h-aimsire. Agus dhá n-éisteach muid leóthab agus gan iad a mharú chuile lá, is geárr a’ t-achar go gcathfach muid imeacht uathab as an áit seo uiliug." "Goha mise i n-éineacht lib inniú," adúirt an gaisgíoch, adúirt sé, "go bhfeice mé céard tá mé héin i n-ánn a dhiana. Bu cheart," adeir sé, "go mbeinn i n-ánn an oiread a dhiana agus bhí an fear a bhfuil a lámh cáillte aige ar chuma ’r ar bith." "Ó, fan sa mbaile inniú," adúirt na fir eile, "agus beidh tú luath go leór amáireach." "Ní fhanfad. Goha mé i n-éineacht lib," adeir sé, "go bhfeice mé cén chaoi bhfuil an dreám atá sib a mharú," adeir sé, "chuile lá," adeir sé, "is tá beó arís láirna- mháireach." D’imi leis i n-éineacht leóthab agus níor mhath leothab é chorruí as a’ teach an lá sin: bhíodar an-mhór leis an lá seo séis a ru g’fheirg orthab leis. Ach mar sin héin ligeadar i n-éineacht leóthab é. Tháinicdur san áit a ru na trí chroc daoine as a gcúmhair, aramáilte amach le claidhmhí agus le chuile dheis troda gá mb’fhéidir leóthab fháil ina n-aghaidh. "Suígí-se síos anois," adúirt a’ gaisgíoch,

29:9:35{Ag tagairt le "gá marú" ar lch. 202, l. 3}

fhear a bhain a lámh dhá ndreitheár. Bhíodar n-a suí
síos ag a’ mbourd ag ithe suipéir, agus ní dheacha an dreith- iúr - ’suí - chor a’ bith ag ithe aon bhlas. D’fhiathruíodar dhi cén t-údar nach ru sí ag ul ag ithe suipéir i n-éineacht leóthab. "Ní íosa mé aon bhlas choíchin," adúirt a’ drithiúir, "nó go dtuga sib achuinní dhom." "Tiúra muid chuile achuinní sa domhan duit más féidir linn é," adúirt achaon nduine acab, "ach gan aon bhlas a dhiana ar a’ bhfear a bhain a lámh dhá ndreitheár." "Ní íosa mé aon bhlas choíchin," adúirt a’ drithiúir, "mara mbaine sibh as chuile achuinní." Ach níos lua ná ghohach an dreithiúir ó ithe na beatha dúradar go mbainfeadh chuile achuinní as, ach í ag ithe na beatha i n-éineacht leothab. Bhí go math is ní ru go holc. Nuair a bhí an suipéar ithte acab sgaoil sí seo anuas an gaisgíoch, agus d’eiri gach aon nduine gon triúr ’n-a seasa go n-iúnnsuídís é; agus ’n-a dhia’ sin héin mar gheáll ar an achuinní a bheith geállta acab gon dreithiúir shuíodar síos arís gan aon bhlas a dhiana air ’n-a dhia’ sin. Ach láirnamháireach ar a’ bpoínnte is bhí an bricfeásta ithte acab seo réitíodar amach iad héin, agus d’fhiathrui sé seo dhíobh cá rudar ag ul. D’ínn- síodar dhó, gur a’ marú na dtrí chroc daoine sin bhíodar chuile

"Well," dúirt a’ bhean óg, adeir sí, "nuair a thiocas
mo dhritheárachaí anocht," adeir sí, "- triúr dreitheár dhom-sa," adeir sí, "an triúr fear sin a bhí gom’ iumpar sa mbosga," adúirt sí, "a bhain tusa dhíob mé. Agus nuair a thiocas siad anocht," adeir sí, "maró siad mise," adeir sí, "agus maró siad tusa, mara bhfuil i ndán," adeir sí, "is go bhféata mé achuinne fháil uathab gan aon bhlas a dhéana ort. Ach cuirfe mé i bhfalach thú," adeir sí, "go bhféachaint a’ bhfuighinn achuinní uathab," adeir sí, "gan aon bhlas a dhiana ort ná thú mharú." D’imi léithi, agus nuair a bhí a shuipéir ithte aige chuir sí i bhfalach é. Agus nuair a bhí sí gá chur i bhfalach gur b’é an obair a bhí ar na dritheárachaí ó tháinic sé go rath orthab, chuile lá thrí n-a saol a’ marú trí chroc daoine a bhí a’ baint dhíob a gcuid talthúna agus ag iarra iad a dhíbirt gan bhuíochas; agus nach bhfuil aon lá a maruídís iad nach mbeidís beó arís láirnamháireach ar a’ mbealach céanna. "Ach ó bhain tú an lámh go dhuine acab," adúirt sí, "tá siad dhá uair níos deireannaí chuile thrathnóna shul á bhfuil siad marú acab, ná bhídís nuair bhí an lámh air." Bhí go math is ní ru go holc. Tháinic faoi cheánn tamall geárr gon oíche tháinic na driotháireachaí isteach, agus shuíodar síos ag ithe suipéir. Agus dúirt achaon fhear acab gan iad a’ fáil bás choíchin nó go mbainidís sása gon

ón sgéaluí - 29:9:35{Ag tagairt le lch. 200, l. 13 nó 14.}

a’ bpoínnte is d’eiri sé chua sé gon tseomra ar
fhága sé an bhean óg ánn, agus ní ru aon bhean ánn. Bhí sí imíthe agus ní rabh fhios cá ndeacha sí. Ach nuair a fuair sé imíthe an bhean dúirt sé nach stopfat sé choíchin agus nach gcónót sé go bhfát sé amach í arís, pébí cén áit ar thaltha na hÉireann a ru sí n-a cônuí. D’imi leis. Bhí sé a’ siúl is a’ síor-imeacht gur thosui diún agus deire an lae a’ tíocht; gur thosui an giorrán bán a dhul ar sgáth na cupóige, agus dhiún a’ chupóg á bhfanat sí leis; nó go ru an ghrian ins a’ taltha agus an oíche a’ titim. Agus chonnaic sé solus i bhfad uaidh agus ní i ngar dhó, agus thriall sé ar a solus agus tháinic sé isteach i dteach. Níl ánn ach go ru sé istigh nuair a d’eiri an bhean óg anuas as a’ seómra. Mhúch sí le póga é, bháth sí le deóra é, agus thriomui sí le brata míne síoda is le gruaig a cínn fhéin é; agus ní ru sé i bhfus ná tháll aon fhear bu mheasa léithi ná é. Agus bhí lámh an fhir ar chath sé a chlaidhmhe leis an lá roimhe sin, gur bhain sé an lámh dhe, bhí sí leagaithe ar bhourd a’ taobh eile gon teach. D’eiri an lámh go léim gon bhourd agus bhuail sí go dhourna é isteach i gcrámh a’ ghéill, agus ghortui sí go math crua é leis a’ dourna. "Marach nach fiú liom thú bhuala, a lámh" dúirt sé leis a’ láimh, "ní dhianfá a leithide sin arís."

agus má d’iúnnsui aríú agus gur iúnnsui cheana ní mórán
achair a bhíodar ag oil dhá chéile nuair a bhí an triúr droch-bhuailte aige agus a’ bosga bainte aige dhíobh. Agus nuair a bhí sé bainte aige dhíobh d’osgail sé é go bhféachaint céard a bhí ánn. Agus séard a bhí ins a’ mbosga bean óg nach bhfaca sé a leithide go bhean aríú bhí sí ina bhean chó breá sin. "Tiúrha mé an bhean liom," adúirt sé, "más olc math lib é." "Ní thiúrair," adúirt duine go na fir, adeir sé. "ní lice muide an bhean uainn nó go gcaille muid a’ ceánn." "Lice," adeir sé, "mar tiúra mise an bhean liom," adeir sé, "agus bainfe mé an ceánn," adeir sé, "gon triúr aguí, séis í ’tóirt liom." Bhí fear acab, bhí sé a’ seasa níos dána i n’ aghaidh ná an bheirt eile, agus tharrain sé buille gá chlaidhmhe air agus bhain sé an lámh dhe. "Teiri abhaile anois," adeir sé, "agus tóir leat a’ lámh!" Chroch sé leis a’ bhean abhaile trathnóna, agus chuir sé suas i seómra í go dtí láirnamháireach, go dteigheat sé héin agus í héin go dtí bráthair nó sagart nó pebí cé an sórt duine a bhí ceapuíthe amach an t-ám sin le iad a phósa. Ar maidin láirnamháireach ar