Cuardach téacs

Líon na dtras-scríbhinní: 138
  1. Seanphóstaí

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Cáit Breathnach
    Faisnéiseoir
    Éilís Ní Chadhla

    Sean-Phósdaí

    Bhíodh fear éigin i ngach ceanntar a mbhíod taithighe aige ar daoine a thabhairt le ceile cun cleamhnas no pósadh a dhéanamh eatorra. Saghas céirde ag daoine airighthe ba ead i seo.
    Chuireadh an duine seo aithne ar fear óg go mbíod feirm aige agus bean ag teastáil uaid, agus ar chailín óg éigin go mbíodh spréidh oireamhnach aicí. Theigeadh sé cun cainnte leis na seandaoine agus thugadh sé le na chéile iad. Sin mar a déantaoi an cleamhnas fadó, agus ba iad na seandaoine a dhéineadh é. Thugadh muintir an cailín spréidh do mhuinthir an bhuachalla agus geibheadh an buacaill an feirm agus an cailín mar mnaoi. Ba minic na bíod áit ag an mbhuachaill 'ná ag an gcailín ar a chéile go mbíodh an cleamhnas socrair eatorra.
    Dar ndóig bhíodh daoine bochta gan talamh, gan spréidh ann agus dhéinidís siud Cleamhnas eathorra

  2. Pósaithe

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Seán Ó Luideánn

    Nuair a bhíonn lánamhna le pósadh déantar cleamhnas eanorra. i dteach ósta a ndéantar an cleamhnas agus a rinnear an tairgead. An oidhce sin bhíonn an bainis ann agus bíonn an fhéasta achu. Uaireannta bíonn na buachaillaí óga ann.

  3. Pósaithe

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Donnachadha Ó Laighin

    Nuair a bhíonn bhíonn, bean ag dul ar postadh gheibheann sí airgead mar spré deintear an cleamhnas ar dtúis. Nuair a bhíonn feirm mhór ag fear bhíonn céad go leith nó dhá céad púnt ag bteastail uaidh. Cuireann sé fear go tig an cailín chn an cleamhnas do dena dheanamh. Annsan má tá muinntear an cailín sásta téigheann siad ar aghaidh leis an gcleamhnas. Timcheall mí roimh an phósadh bhíonn an fear

  4. Brún - Tiarna Shligigh

    Teanga
    Gaeilge

    i gCo. Ciarraidhe.

    Bhí cleamhnas aca le Mac Uilliam Íochtar agus Uachtar (?) áit ar phós duine inghean le Iarla Clann Riocaird. Bhí cleamhnas aca freisin le Gráinne Ní Mháille 'san áit ar phós Riocard an Iarainn a h-ingan (?)

  5. Pósaithe

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Séamus Ó Maoilearca

    feoil aca an oidhche seo.
    Nuair a bhíonn fear ó gag pósadh gheobhann se cárta uisge beatha agus tugann sé do bheirt fhear é. Téigheann an bheirt fhear go dtí teach an chailín óig agus iarrann an cailín ó gar a h-athair agus a máthair. I gcionn cúpla lá gheibheann siad scéala go bhfuil siad réidh le cleamhnas a dhéanamh nó mar a mbíonn siad sasta cuireann siad scéala chuige gá eitheach. Annsin má bhíonn siad sasta teigheann gaolta an fhir óig agus gaolta an chailín le cheile agus imeasg óil agus ithe deanann siad cleamhnas. Mara mbíonn spré ag an gcailín óg gheobhann sí talamh no earraidhe éigin eile. Go h-iondamhail gheobhann ba agus airgead. Tar éis a bpósta bíonn bainfheis aca i detach an fhir óig nó i dteach an chailin óig. Más i detach an chailín a bhíonn an bhainfheas ní théigheann sí abhaile go ceann míosa no má théigheann deirtear nach mbéas an lánamhain mí rathamar. I ndheireadh na míosa bíonn bainfhéis beag eile aca. Go h-iondamhail ní tugtar an spre don fhear óg go mbíonn an

  6. Pósanna

    Teanga
    Gaeilge

    Má tá beirt a dul a posadh bíonn an posadh ann roimh Cairigis agus ní bhionn posadh ar bith in dhiaidh mart na hinide. Deirtear annseo gur é Dia hAoine an lá is fearr chun posadh a dhéanamh.
    Má tá fear a lorg mna ní théigheann sé féin go teac an cailin ar chor ar bith acht cuireann sé beirt fhear eile cun an cleamhnas a dhéanamh. Bionn buidéal uisge beatha leo. Óltar é fhaid is a bhionns an cleamhnas 'gá dhéanamh aca. Faoi an spre a bhionns an cainnt ar fad airgead má tá sé le fághail agus muna mbeadh an meid "stoc" beithidhigh ata a gabhail leithi.
    Tá nos ar fud na háite seo go foill go dtéigheann na clamairi go dti an bainneas gan cuireadh gan iarraidh agus ar an adbhar sin chuireann sean gioblacha agus

  7. Pósadh

    Teanga
    Gaeilge

    Rud an-coitchianta do beadh cleamhnas fadó. Thagadh fear ion-posta agus beirt nó triúr d'fhearaibh eile leis chuig teach mná ion-phosta agus shocruighidís cleamhnas le muinntir na lánamhan. Tugtaí spré do'n mhnaoi dá mbéadh a muinntir sásta le saidhbhreas agus le maoin an fhir a bhéádh dá fiafruighe. Socruightí lá an phósta agus na bainfhéise annsin agus ní cur sios ná innseacht sgéil ar an méid ullmhucháin bhíodh fá na gcoinne. Lá an phosta théigheadh an fear go dtí tigh na mná agus bhíodh fleadh agus féasta aca ar feadh tamaill. Annsin thugaidís a n-aghaidh ar Theach an Phoabail.


    Tugtaí "Dragún" ar an ngluaiseacht a bhíodh futha ó theach na bainfhéise go Teach-a' Phobail agus thar n-ais airíst go teach an fhir. Bhíodh marcaigh agus cárranna agus rothair ag an "Dragan". Ní h é amháin go mbíodh marcaigh capall ann ach bhíodh aos óg ar asail ann freisin agus a leithéid de choimhlint is a bhíodh ag na marcaigh ag iarraidh a chéile a shárú. Bhíodh gléas ceoil (boiscín cheoil) ag duine de lucht na gcárr agus dá gcastaí aoinne leo sa tslighe, nó, dá mbéadh an "Dragan" ag dul tar teach ar bith tosnuightí ag seinnt ar an mboiscín cheoil agus geallaim-se dhuit gur annsin a bhíodh an gleo i ndáríribh. Nuair a thagadh an Dragan in amharc tighe na lánamhana

  8. Ag déanamh an chleamhnais

    Chuaidh beirt fhear ‘un tighe oidhche amháin le cleamhnais a dhéanamh. Ba ghortach na daoine muinntir a tighe. Bhí an pota ar a teinidh leis an leite a dhéanmh do’n tsuipéir. Nuair a chuaidh na choimightheacha isteach chuir bean a tighe tuilleadh uisge san phota. Char bhfada gur brisead' uisge sa phota. Char fada gur briseadh suas an cleamhnas agus d’imthigh na fir. Ar a mball baineadh an tuilleadh uisge as a phota. Cha deachaidh na fir i bhfad go dtáinig athrughadh intinne ortha agus d’iompuigh siad arís. Chuaidh an t-uisge insan phota arís. Thosnuigh siad ag béiceadh ar an chrodh agus anois shaoilfeá go raibh an rud uilig críochnuighthe, ach ar mhimidhe eile bhí sé briste suas níos measa ná bhí ariamh. Anois bhíodh siad ‘na seasamh ar an úrlár, agus arís bhíodh siad ‘na suidhe. Agus bhí an pota ar a’ teinidh ag goil agus ag déanamh dramhadáin ar feadh an ama uilig, óir ba mhór le bean a’ tighe an tuilleadh leite a chailleamhaint leóbhtha, muna mbéadh an cleamhnas déanta eatortha agus char chuir sí gráinne mine air go fóill.

  9. Pósadh

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Máire de Burton
    Faisnéiseoir
    Máire Ní Concúbhair
    Aois
    76
    Gairm bheatha
    pinsinéir

    Ós cíonn céad blian ó shoin, bhí fear ina chómhnaidhe i gCúil, agus b’é an ainm a bhí air ná Seán Ó Concúbhair, agus bhí sé chun pósta le Bríghid Ní Néill ó Currach Mór.

    Bhí feirm mhaith talmhan ag Seán, agus do dhein a athair cleamhnas, le athair Bhríghid, agus b’é an cleamhnas é ná dathad púnt do thabhairt dó, agus do thaithn an socrú sin go maith leó.
    Bhí séipéilín beag i nGort Gabhair, agus is ann a bhí na daoine pósta fadó, agus is ann a bhí an bheirt

  10. An Inid

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Áine Ní Fhatharta
    Aois
    13

    Sé an t'am is mó de'n bhliain a bpósann na daoine thart annseo san Inid.
    Chuala mé na sean-daoine ag rádh dhá bpósfhadh tú i dtús na h-Inide go mbeadh ádh airgid ort agus dhá bpósfhadh tú i ndeireadh na h-Inide go mbeadh an t-ádh ar do chlann.
    Thart ins an áit seo bionn an cleamhnas déanta seachtmhain roimh an bpósadh agus corr dhuine eile a bhíonn cruadhóig pósta orra orra ní bhíonn an cleamhnas déanta acht cúpla lá nuair a phósanns siad
    Deireann siad nuair a bhíonn's fear ag dul ag iarraidh mn[?] deireann siad
    Dia Luain soir
    Dia Máirt siar
    Diardaoin sonaidhe soir nó siar,
    Nuair a bhíonn sé 'na oidhche téigheann beirt nó triúr ag iarraidh na mná agus bíonn buidéal aca nuair a théigheann siad isteach bíonn siad ag cur síos ar eachtraibh an t-saoghail agus nuair a bhíos siad sáthach teann leis an gcailín óg a iarraidh tarrnuigheann duine aca amach an buidéal agus annsin tosuigheann siad ag caint faoi'n gcleamhnas. Iarann siad (siad) spré freisin agus bfhéidir go bfhuigheadh siad sgór nó dhó punt nó mara mbeadh sin ag an gcailín gheobfhadh sí bó bfhéidir nó cúpla budóg nó rud ecínt eile. Acht pe rud a fhághann an cailín óg mar spré socruightear sa gcleamhras é. Bíonn an cleamhnas déanta seachtmhain nó cúpla lá sul a ndeantar an pósadh.

  11. Pósaithe

    Teanga
    Gaeilge

    cionnas gur tugadh fa deara (?) go rabh na daoine ag cogarnaigh (?) agus ag deánamh cleamhnas. Tugadh Domhnach na Smut ar an cead Domhnach de'n Corgas. Bhí na daoine ag deanamh amach go rabh smutaí ar na cailíní óga nach dtiocfadh leobhtha bhéith pósta roimhe an Chorgas.

  12. Creag de na Brúnaigh

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Siobhán Smállaigh
    Faisnéiseoir
    Tomás ó hIonnghaile

    fúinteacht nor leis a costa a fhághail 's doscail Dé a shúile 's dtompaí sé ar an mbealach a bfearr. Peige án Gléigeal is ort a bhí an t-áth a dhul a cleamhnas a ' brúnach nach mbainfidhear as t-ainm go bráth. D'innis Tomás Ó h`Lonnghaile é sin don as Cregdubh, Corrandulla , Co na Gaillimh

  13. Pósaithe

    Teanga
    Gaeilge

    minic a bhriseann siad an cleamhnas mar gheall ar ghabhainn dhá bhliadhain. Fágann bean mar spré uaireannta dhá bhó agus cúpla gabhainn agus cúpla laoi sin nó píosa talmhan. Nuair a bhíonn an cleamhnas déanta téigheann teachtaire ón bhfear agus teactaire eile ón mbean ag tabhairt cuireadh do na daoine muinntearach a teacht ag an mbainféis.
    San am fadó bhíodh bainféis i dteach na mná an oidhche roimh an bpósadh. An lá na dhiaidh sin théigheadh siad ag an sagart le pósadh. Sé seál na mná a bhíodh ag pósadh. Bhíodh gúnaí fada síos go talamh agus mantle (faláinn) ós a chionn ar na mná. Éadach dubh do beadh é agus sé an t-ainm a thugadaís air éadach uasal. Culadh ceann asna do bhréidín a bhíodh ar na fir.
    Bhíodh go leór daoine in éindigh leis an lánamhan. Cuireadh an fear an fáinne pósta ar mhéir a mhná agus nuair a bhíodh siad pósta ag an sagart. Bhíodh gach duine dá mbíodh in éindigh leo ag craitheadh láimh leo agus ag rádh.
    "Go maireadh tú do shláinte."
    Bhíodh na mhná ag coimhlint le chéile, chúile dhuine ag iarraidh í fhéin a bheith 'un tosuigh ag pógadh na mná tar éis an phósadh. Ag teacht

  14. Pósadh

    Teanga
    Gaeilge

    ó na muinntir féin, pé spré a bhíodh le fághail aici. Amuigh ar an mín tír ní dhéanfá cleamhnas do chailín go dtí go mbeadh a miunntir sásta go raibh talamh maith & stoc dá réir ar a fear. Is minic a imrigheadh cleasaidhe plean ar athracha a bhíodh ana glic, ana chúramach, dar bó féin & deirtí leo "feac, faid do radhairce ó thuaidh uait & na glasa úd thaobh thíos d'abainn is led chliamhain iad". bFeidir nach leis a leath ná a thrian & muna mbeadh é a bheith spriunlaighthe (?) leigfí do ar a bhuile.

  15. Ór i bhFolach

    Teanga
    Gaeilge
    Faisnéiseoir
    Tomás Ó Cíobháin

    sin mála mór óir léithe. Do dhein sí cleamhnas le Muiris Ó Cíobháin agus ní thabharfadh sí dhó ach timcheall le deich bpúint is dachad mar do bhí sé pósta dha uair roimis sin. Do phósadar fé dheire agus chuireadar an t-ór ar fad isteach sa bhainnc agus mhaireadar go sona sásta as san amach.

  16. Seán Bhaile an Scotaigh

    Teanga
    Gaeilge
    Faisnéiseoir
    Tomás Mac Cárthaigh
    Aois
    72
    Gairm bheatha
    gabha

    annsan faoi mar déarfá i gcás idir dhá chomhairle ach ní thoilfeadh sí leó in aonchar. Dubhairt Seán gur chuma leis féin ach dá mbeadh an cailín toiltheannach agus go bhfaighfeadh sé an tig agus féar a'dhá bhó nár bhfeárr leis bheith ag imtheacht coidhche.
    D'fhan an scéal mar sin go ceann cúpla lá, agus do bhí a h-athair sa mháthair 'sa daoine muinteardha ag tathaint uirthe. Níor bhfeárr le cuid aca rud do,dá mbeadh aon nídh ar siubhal. Ní h-é an cleamhnas a bhí ag cuir aon tinneas ortha ach féachaint a bhfaighidís tarrac ar deoch.
    Sé an chiall is mó go raibh sí i gcoinnibh an pósadh mar bhí fhios aice, bféidir ná réiteóchadh Seán agus muinntear na céile agus go mbeithfidhe á chasadh léi gur mhór a'fonn pósta a bhí uirthi. Leig sí dóibh a bheith a' thathaint uirthi tamall agus annsan do thoilig sí léo.
    Socruigheadh an cleamhnas. Do choimeád an sean duine máighistreacht ar an áit an fhaid

  17. Féilte na Bliana - An Inid

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Cáit Ní hEachthegeirn
    Faisnéiseoir
    Mícheál de hÓr
    Aois
    73

    Is sa t-am seo de'n bhlian a dheinidís na cleamhnaistí go léir. Má bíodh buachaill nú cailín in aois pósta in aon tigh bíodh na tuismigtheóra ag féichint amach cun cailín nú buachaill oireamhnach d'fhághailt dóibh. Is i dtig tábháirne a dheinidís na cleamhnaistí agus bíodh siad ag ithe agus ag ól. Nuair a bhíodh an cleamhnas déanta aca dhíolaidís an spré. Tugaidís beithidhig mar spré do'n lánamhain fadó mar is flúirsighe a bhíodh siad aca ná airgead.

  18. Pósaithe

    Teanga
    Gaeilge
    Faisnéiseoir
    Mícheál Mac Cárthaigh
    Aois
    78

    Do deineadh an cleamhnas ar dtúis. Do théigheadh an t-ógánach agus an bhrinneall anáirde ar an gcapall agus théigheadh an bhrinneall anáirde ar an gclaidhe chun dul ar an gcapall. Bhíodh an bhrinneall ar philín ar dhrom an chapaill ar an dtaobh thiar de'n ógánach. Bhíodh clóca agus cóta dearg ar an mbrinneall agus bhíodh galarsaí ar an gcóta dearg chun é do chiomáint suas. Bhíodh caipín an chlóta

  19. Athscríobhadh

    Teanga
    Gaeilge
    Bailitheoir
    Máire Ní Chléirigh

    Nó cad d'imthigh ar Shéadna, no cad tá ghá choimeád? Má oireann dó cleamhnas a dhéanamh le. Sadhbh, nás chóir go mbeadh an lá fada a dhóithin cuige agus gan bheith ag caitheamh na h-oidhche amuich ar an gcuma so? Is dorca an duine é. Is deacair bheith suas leis.