Líon iontrálacha sa taifead staire: 395
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 16:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Long ago there was no priest living in this part of the diocese and when any person was in danger of death a messenger had to go to Ardara for one. One day some person took ill in Rosbeg and a man went away to Ardara for the priest. The man delivered his message and returned home. The priest whose name was Father Charles O'Donnell followed after on horseback. He had a pure white horse and in this way he could be easily distinguished from any other rider that was seen on the road as riding was at this time the only means of conveyance the people had. When he came as far as Beagh he thought he would take the near-way across the warren to Rosbeg. This nearway was known as Bealach na gCúl. He went to turn the horse but the animal would not obey his orders. He whipped and slashed him but his trials were all in vain. This was an unusual occurrence and the priest was amazed and confounded as his well-trained animal was always obedient. He thought of himself for a moment and said in his own mind "Well in God's name if he won't obey
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 16:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A blind man from Ardara was brought to Innishkeel Island to make the 'turas'. The turas on this island is that of St. Conal where he had his monastery, and is situated about six miles from Ardara in the vicinity of which he founded another monastery to which he brought as chief Abbot Seanachan, whose name has been perpetuated in the district by the townland in which his monastery had been.
Having been led from Ardara to the island this blind pilgrim was left alone on the island by his companions and while awaiting their return he knelt down to pray upon a flat slab of stone. There he knelt praying earnestly, when suddenly he heard a voice speaking from the clouds. He listened and heard the voice say: "Listen, blind man, and obey." He looked upwards and saw what appeared to be the figure of a man.
He was frightened, but delighted at having regained his sight. He saw the figure descending until eventually it rested upon the flag at his feet. The figure stretched itself out upon the flag with outstretched arms, while the man gazed in utter amazement.
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 16:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
play a trick upon him and prevent him winning his bet. Hiding in the shadows of the church where the skulls were he awaited the arrival of his companion.
When the latter arrived he lifted a skull, but as he walked off a voice broke the stillness saying "That is my skull and I beg of you not to take it". This particular skull was laid down, therefore, and another picked up. But as he walked off with the second skull a voice again came from the church shadows saying "That is my father's skull Leave it with me". The man laid it down reverently and picked up a third skull. But the voice again spoke and said "That is my Grandfather's Skull, Please leave it with my father's". "Bad luck to you whoever you are" said the man, "every skull cannot belong to you and your ancestors", and he set out over the bar to win his bet. The sea flowed before the other man could find his way back, and he was thus compelled to spend the night on the island.
Collected by Brigid Moore, Loughfad, Clooney
Told by her father James Moore, Loughfad, Clooney.
Aged 56
4.12.'36
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 16:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Hundreds of Years ago when Ireland was beginning to get inhabited with a Christian population, enemies came from overseas to try and kill all these Christian people. When they came into County Donegal at first they hunted the cows, the sheep, the horses and all the animals of the poor people out into the sea to perish.
There was one old woman living in Dawros and being living in a very bare place she decided to go to some secret hiding place. She went to live in a big cave on the banks of the sea in Dawros point. But she was not long there until the enemy came and killed her. It is said that the stones on which her blood fell turned red and remained so ever since. She is remembered in Dawros to the present day as Grainne Amhais.
1. Collected by Mary Theresa Gallagher, Narin.
2. Told by her aunt Miss Mary A. Boyle, Kilclooney, Portnoo, age 58
3. 13.6.'38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 15:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
1. Collected by Nora McCole, Loughfad, Clooney.
2. 15th March '35
3. Told by her father W. McCole, age 72, Loughfad, Clooney,Co Donegal
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 15:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
see me again". And speaking thus he again left his chief, his parting words being that they would not meet again " "go lá théag na dteag", and changing his form into that of lightening he shot northwards through the air and descending buried himself on a little island from which sprang a dwarfish tree which can still be seen all alone there, and which will remain there it is said "go lá théagh na dtéagh".
1.Fuair an sceal seo ó Nóra Ní Mordha. 2.Baile Loch Fhada, na Cluainí.
3.Co Dún na nGall
4.Tógadh í i mBaile Loch Fhada
5.Chuala sí an scéal ó Padraig Ó Mórdha aois 78
6.Data 15ú Márta 1934
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 15:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
well which has ever since been known as Tobar na Faoileoige. This well which is situated in Gort-na-saileach has a cure and is visited by people suffering from rheumatism.
1. Story taken down by Annie McNelis, Loughfad, Clooney
2. From Michael McNelis, Loughfad, Clooney.
3. 16th March 1934
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 15:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
between themselves and the owner of the house.
1. Fuaireas an sgéal seo í Peigí Ní Mhórdha as baile Loch Fada, Na Cluainí
Chualaidh sé an sgéal ó na hathair Séamus Ó Mórdha, aois 53 bliadhna
14adh Aibreán 1934.
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 15:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
saw him. She asked him was he Walls and he answered "Yes". When the other man heard this he ran away. Walls went to Mass next morning and the Priest and the congregation fled. The Priest came back, however, and asked him was he Walls, and he replied that he was, and told his story.
The remains of that old Chapel in which the Priest read Mass can be seen yet. Walls went back and lived with his wife.
My Grandfather knew Walls's son and daughter.
1. Got from Brigid Moore, Loughfad, Clooney
2. Told by her grandfather, Edward Moore ( aged 96 years)
3. 15.10.'34
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 15:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Long ago there lived a woman in the glen and she was suspected of being able to work magic. She used to go and take the milk from the neighbours cows. One day there were men hunting in the glen which is locally known as Bonyglen and they saw a woman. She turned herself into a hare and she ran towards a house in the glen. They shot her in the leg and it began to bleed. They followed the track of the blood until they reached a house. They went in and the saw a woman putting a bandage on her leg and they knew she was Ann Browne.
1. Told by Peggy Moore, Loughfad, Clooney.
2. Got from her father, James Moore, age 34 bliadhna
3. 10.1.35
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 15:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
figure which is now referred to at all the local firesides as The Witch of Cill-ime.
1. Collected by Thomas Boyle, Loughfad
2. Told by his father, Bernard Boyle ( aged 61) Loughfad, Clooney.
3. on 4.12.'35
P.S. Excavations carried out in the Cill in 1938 disclosed two stone vaults carefully built and sealed containing human skeletons.
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
play a trick upon him and prevent him winning his bet. Hiding in the shadows of the church where the skulls were he awaited the arrival of his companion.
When the latter arrived he lifted a skull, but as he walked off a voice broke the stillness saying "That is my skull and I beg of you not to take it". This particular skull was laid down, therefore, and another picked up. But as he walked off with the second skull a voice again came from the church shadows saying "That is my father's skull Leave it with me". The man laid it down reverently and picked up a third skull. But the voice again spoke and said "That is my Grandfather's Skull, Please leave it with my father's". "Bad luck to you whoever you are" said the man, "every skull cannot belong to you and your ancestors", and he set out over the bar to win his bet. The sea flowed before the other man could find his way back, and he was thus compelled to spend the night on the island.
Collected by Brigid Moore, Loughfad, Clooney
Told by her father James Moore, Loughfad, Clooney.
ged 56
4.12.'36
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The tenants hidden in the vicinity hearing the angry voice of the landlord came forward, and sadder and poorer the landlord sallied forth embittered by the thought that he had been fairly outwitted by a mere boy.
1. Collected by Theresa McCole, Loughfad, Clooney, Co Donegal.
2. Told by her father, Willie McCole, Loughfad, age 72
3. Date: 1st June 1936
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
One day about fifty years ago when the ships used to come in to the pier a Portnoo with Indian meal, there came a dreadful storm. It was a ship called the "Enterprise" that came that particular day. When it came in between the Island and Dun Mor the wind got so strong that the ship could not get any farther. The meal was wanted very badly and when the news reached Portnoo the people were in great despair.
At that time there was a bishop living in Portnoo called Doctor John McDevitt. The men of the place delivered the news to him and told him of the great want of meal. He put his head out of the window and began to read some holy book that he had. In an instant the waters were calmed and the ship was able to land safely.
Mary Gallagher
Narin, Portnoo, Co Donegal
Date. 11th June 1937
Collected from her father Dan Gallagher, Narin, Portnoo
Age 47
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Once upon a time there lived in Maas a man whose name was Padraic Mór. Where ever he went he always came back drunk. He was a great coward but an equally great braggart and he always went to the fairs. A fair was held at Ballinacarrick every month and he went to this fair. It was the month of December and as usual he came home very drunk. As he walked along in the stormy evening he struck everything he passed by with his long black-thorn stick. As he struck everything he said "If this was a man I would do the same with him. He struck a bunch of rushes and a duck which had a nest in the rushes came out and said "Quack". The man thought that it was some of the neighbours had said "what" to him. He then asked pardon of the duck because he was a great coward.
Thomas Boyle, Loughfad, Clooney
Told by Barney Boyle, Loughfad, Clooney
Age 61 years
Date. 11th June 1937
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
striking such terror into him that he returned not to make a second effort.
The story soon spread and 'wise' men shook their heads and said it was not good or lucky to interfere with fairies' dwellings.
And so the treasure lies undisturbed in the bosom of mother earth.
It was in the vicinity of this place that the "collar of gold" was found some years ago.
Collected by Francis John Gallagher, Narin
Date : 25.10.'37
Got from Pat Fisher,Mullaghvey, Rosbeg.
Aged 67
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
his accomplice proceeded to search the pockets of their murdered guest when to their utter dismay, they discovered their victim to have been their own son while the traveller had made good his escape. Galled with grief and enraged with disappointment at being outwitted by their guest they sent their very large dog in pursuit of the escaped one, who when overtaken by the dog appeased the ferocious animal by giving him the liver which he had taken while leaving. While the dog helped himself to this dainty dish the man from Tullymore had escaped sufficiently far beyond the confines of the territory over which these cave-dwellers exercised their sway to consider himself free from their influence.
Day eventually dawned and having found his bearings the traveller on reaching the fair called at the first police barracks and gave information which led to the arrest of this murderous gang, and for which he himself was given one hundred pounds as a reward.
Collected from Alphonsus Gallagher, Narin, Co Donegal ( Age
Collected by Francis John Gallagher, Narin, Co Donegal.
Date: 21.3.'38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
As the figure again raised itself from earth it again spoke saying: "Tell no man of what thou hast seen," and lest he might point out to his companions the imprint of the figure in the stone he was again struck blind to remain so until he should reach home.
The figure then said "I am Saint Conal, and I have now fulfilled my task" and speaking thus it disappeared.
Here the man stood anxiously awaiting the arrival of his companions who did not come. He sat down to rest and fell asleep. He had been talking to St. Conal for a year and a day.
He died, and was buried on the island but before dying he again saw, and thus was formed what to the present day is pointed out and referred to as St. Conal's Bed.
Collected by Mary Shovelin, Clogher, Portnoo, Co Donegal.
Told by John McCole, Burdock, Portnoo, Co. Donegal, Aged 45 years.
20-3 34
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
me I will obey him". As soon as he gave the horse his will the animal hastened his speed. He reluctantly rode on thinking that if he had gone the nearway he would have reached the dying man before now.
Suddenly he saw in the distance a figure approaching him with still greater haste than his horse was making. He met the man who happened to be just looking for the priest for an old woman who was dying in a house on the Summy road. He understood from the messenger that this was a more urgent case than the previous one. He went to her house and attended to her and was there when she died. He then went to Rosbeg and did his duty there. It was only when he arrived home that he realised the sense of his horse which made him continue his journey on the main road a thing which if he had not done it, would have allowed the old woman to die without receiving the last Sacraments.
Collected by Mary Teresa Gallagher, Narin
Age : 13 years
Told by Mrs Mary Harkin, Summey. ( aged 81 years)
Date. 10.7.'38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
1. Collected by Bernard Shovelin
Clogher, Portnoo
2. Age 12yrs
Told by his mother, Mrs M. A. Shovelin
aged 54
3. Date: 18th July '38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
106 years when he also died.
Collected y Francis John Gallagher Narin
Aged 12 years
Told by Peter McLoone, Narin
Aged 60 years
Date 1 Sept '38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
About eighty years ago there used to go an old protestant beggar woman about this district. She could not walk because she had not the power of her legs and therefore she had to be carried from one house to another. At that time there was a house built to one side of the road at Conn's Height and this woman called into it one day. During her time there she said to the man of the house that she would like to be cured. The man said to her that if she would promise to become a Catholic he would take her to the island next day where she would be cured. The woman said she would become a Catholic and the next day the man put the beggar woman into a wheelbarrow and he wheeled her down to the island. He then drove her to St. Conal's well and told her how to make the station. He went on his knees himself then before St. Conal's bed and said, "St. Conal if ever you did anything to save your shame do it in this case." Then they walked home and the woman could walk from that until she died. She became a Catholic after that and she remained so all through her life.
Collected by Nellie Gallagher, Narin, aged 11 years.
Told by John Boyle, Kilclooney. Age 52
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
breathing and the light went out and he came back home in great fear.
Told by John Kennedy,
Ballykilduff
Clooney
Collected from
Charlie Kennedy
Ballykilduff
Clooney
Age 61
8/10/38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
is a little well. It is very small. It is said that if you drink three drops of the water it will cure you of the toothache.
A cure for warts.
In olden times the people had a cure for warts. When they came upon a hole in a rock they washed their hands in the water if they had warts on their hands. They said that this would cure them.
A cure for sprain.
They had also a cure for a sprain. If they had a sprained foot or arm they went and pulled some chicken weed. They warmed the chicken weed and they put it on the sprain.
Collected by Misses Mary Gallagher and Peggy Moore from the older members of their families
at Narin, Co Donegal and at Loughfad, Clooney, Co. Donegal respectively
Data 10.10.'38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
the gold from its first hiding place, disguised as a beggar. Some people say however that the gold was not recovered and that it is still there.
Collected by Philomena Breslin
Summey
Aged
Told by Mrs Harkin, Summey, Portnoo
Aged 82 years
Date: 6th Dec. '38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
it. From that day until she died she was able to go to Mass and to any other place she had to go to with the help of the stick. The remains of the crutch were to be seen in the island until a few years ago.
Collected by Nellie Bernadette Gallagher
Narin
from Mary Harkin, Summey , Narin
aged 80 years
22/12/38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
About a hundred years ago when there was a famine in Ireland the people had no way of supporting themselves. There was a protestant family in Clogher near a little river and they were in charge of a broth-house but they did not treat the Catholics properly. This family was named Gallachers. They were to give a canfull of broth to the Catholics every day but the measure was often stinted. There was a priest living near by named Father Glacan. The priest reproached the protestants and they had a mind to kill him. The priest said to himself that he would make them poor. These people had six cows and the priest went in one night and asked the people in Irish did they smell anything? They said that they did not but when they arose in the morning the six cows were burned in the (morning) byre without the byre being burned. They begged his pardon again and they began to become rich by a miracle which he worked as a result of their acknowledging his power.
Collected by Philomena Breslin, Summey,
from her grandmother Mary Boyle, Tullyshane
( age 78 years)
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
it. From that day until she died she was able to go to Mass and to any other place she had to go to with the help of the stick. The remains of the crutch were to be seen in the island until a few years ago.
Collected by Nellie Bernadette Gallagher
Narin
from Mary Harkin, Summey (?), Narin
aged 80 years
22/12/38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
this. He was a very clever man and he gave all on board plenty of drink. Then none of the crew would touch him. He landed safely at Woodhill with the gold. Nesbitt was very pleased with Christopher and after paying him well he gave him the choice of three townlands. Lettermacaward, Kilkenny and Loughfad. Which ever he would choose would be free from rent for his day. He also got the rabbits of Maghera More and the salmon of the Ownea. He chose Loughfad because his wife was from there. He had five daughters and two sons. They got married and Christopher divided the land into farms. Such is the history of the Moore family in Loughfad.
Ainm an dalta. Peigí Ní Mhórdha
Seoladh Baile Loch Fada
Cluainí
Fuaireas é ó Pádraic Ó Mórdha
Aois. 76 bl.
Seoladh Baile Loch Fada
Cluainí
23/12/38
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
position not in fragments but in its former shape but revealing the seams at which the fragments had been bound, and in this position it has remained ever since. That night, alas, a terrific storm broke out on the surrounding sea which for the first time in history rose so high that it washed over the house in which he lived.
On the following morning when he discovered the cairns restored to their places and the work of the evening before undone he regretted his actions and fearing more terrible consequences he abandoned his home on the island and lived on the main-land.
Furthermore as if to make amends, he left a path through this tilled field on the island for the use of pilgrims, and cut therefrom the nettles which grew thereon.
The pilgrimage continues to increase in popularity, and the church-ruins and ancient headstones are attracting more attention as years roll by.
John Boyle
St Dallan Forgaill's N.S.
Portnoo
Date 9.1.'39

John Boyle
St Dallan Forgaill's N.S.
Portnoo
Date 9.1.39
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
out that he did not care about any man under the King of England nor even for the King himself.
Next day was Sunday and Connell went to Mass. The priest asked was Connell Mac Loone in the congregation, and Connell stood up and said he was. Then the priest reproached him for causing so much fighting and addressing the people said that the day would come when there would be no nettles growing upon Connell Mac Loone's floor on account of his causing so much bloodshed. Connell unaccustomed to being talked of in this fashion walked up to the altar saying that he would pull him from the altar as he had pulled his enemies from their positions.
The day came however, when Connell's home became a home of nettles and thus it still remains.
Collected by Nora Moore, Loughfad, Clooney
From Pat Moore, Loughfad, clooney
Aged 78 years
9/1/'39
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. For the whooping cough
Long ago when a person had the whooping cough he would give a vessel of milk to a ferret and let it drink all it could. He would then drink whatever milk was left and it cured him of the whooping cough.
2. For a grass cut
When a person had a grass cut he would tie a woollen thread on the toe on which the cut was, and it was supposed to cure the cut.
3. For a fallen palate
When a person had a fallen palate he would get some other person to raise him up by the hair of the head. This was supposed to raise the palate also.
Collected by Mary T. Gallagher
Narin,Portnoo.
From her father, Dan Gallagher
Narin, Portnoo
Aged 47
10/1/'39
ball sinsearach (stair)
2021-02-23 14:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
me down any further for you have me further down than any man ever had me before", and they parted friends. The week afterwards Patrick sailed from the Church Pool, in Narin, in a sailing vessel of his own, to America.
Brigid T. Moore,
Loughfad,
Clooney.
Collected from Pat Moore
Loughfad,
Clooney
Aged 78 years
10/1/'39
ball sinsearach (stair)
2021-02-17 15:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an Mhaighdean Mhuire amach trí bolgamacha fola le gach fead.
19. An fear atá i gcionn turais ar maidin agus bean ruadh a chastail air gur cheart dó pilleadh mar nach n-eirigheann a thuras leis.
20.Má tharraingtear fuil ag soitheach an uisce coisrioca i dteach an phobail deirtear nach bhfuil sé ceadmhach ag an tsagart níos mó uisce coisrioca a dhéanamh go cionn bliadhna.
21.Ó tháinig an urnaighe an 'Salbhe Regina' isteach nach bhfacthas an taibhse ó shoin.
22. Dá mbeithea ag ól bainne agus an soitheach tuitim as do láimh deirtear go raibh an bainne sin a dhith ar na daoine beaga.
23.Má theidheann duine ar thuras, é dearmad a dhéanamh agus air pilleadh airíst ba cheart dó suidhe síos sula bhfágfadh sé an teach an dara h-uair.
24.Maide briste a chaitheamh indiaidh duine a bheadh ag gabhail ar thuras le ádh a chur air.
25.Dhá spunóg i gcupa sin comhartha bainfheise.
26. Má bhléascann an teinidh ort agus tú seileóg a chaitheamh i n-eadán na ndrithleóg sin comhartha go bhfuighidh tú airgead.
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 19:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 149
65. Tháinic ceithre cosa isteach agus cos leis,
D'éirigh dhá chois agus bheir sé ar thrí cosa,
Bhuail sé ceithre cosa is bhain sé cos de.
( Madadh a tháinic isteach is cos caorach leis, d'éirigh fear a' toighe, bheir sé ar stól trí gcos, bhuail sé an madadh agus bhain an chos de.)
66.Cá mhéad ruball bó a rachadh ó seo go dtí an spéir?
( Ceann amháin dá mbeadh sé fada go leor.)
67.Bíonn sé ag siubhal ar cheithre cosa i dtús a shaoghail, ar dhá chois i lár a shaoghail agus ar thrí cosa i ndeireadh a shaoghail.
( Fear;-
Ar cheithre bonnaí nuair atá sé 'na leanbh.
Ar dhá chois nuair atá sé fásta
Agus ar dhá chois agus bata siubhail nuair atá sé 'na sheanduine.)
68.Shiubhail mé suas 'na gárraidh
A's casadh orm m'uncal Dáibhidh
Ghearr mé a mhuinéal is d'ól mé a chuid fola
a's d'fhág mé 'na luighe san uaigh é.
( Buidéal uisce beatha)
69.Teidheann sé suas ins an aer is tarann sé anuas airíst. Caitheann sé bróga ach níl bróga ar bith air.
( Liathróid)
70.Dhá bhó bhuidhe ar chnoc na gaoithe,
ceann sa lá agus ceann sa n-oidhche.
( An ghrian agus an ghealach)
Féach- 147
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 19:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 148
71. Tá sé míle ar fhad agus comh cruinn le do cheann.
(Ceairtlin snáth)
72.D'amharc mé síos an gleann agus chonnaic mé an t-amharc beag deas. Mná uaisle, clócaí dearga agus clócaí glasa.
( Na míoltógaí)
73.Tá sé comh dubh leis an tsúithche, comh dearg le fuil agus comh glas leis an fhéar.
(Sméar dubh)
74.Caidé a tchídh fear na leath-shúile nach bhfeiceann fear an dá shúil?
( Tchídh fear na leath-shúile dhá shúil agus ní fheiceann fear an dá shúil ach leath-shúil)
75.Codlann sé sa lá ach ní chodlann sé san oidhche.
( Lampa)
76.Cé acu gé dubh nó gé bán an ganndal?
( Ní ceachtar acu é)
77. Teidheann sé anonn agus anall ar an uisce agus ní bhuaileann sé an t-uisce.
( Gé agus ubh aici)
78.Teidheann sé thart ar an teach agus fágann sé ubh ag gach coirnéal.
( Cloch sneachta)
79.An méid a chaitheann sé san lá codlann sé ann san oidhche.
( An teine)
Féach - 146
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 18:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 147
80. Codlann sé an lá ach ní chodlann sé san oidhche.
( An lampa)
81.Tá sé amuigh sa pháirc agus cóta de na chuid féin air.
( Pionann choirce)
82.Bhí sí 'na suidhe ar an bhalla agus thuit sí anuas,
Dá mbeadh dochtúirí an domhain ann ní leigheasfadh siad í.
( Ubh)
83.Tá nead ar an tsliabh is ní nead fiadh ná feannóige í ach nead na gcúig gcraobh is dubhshlán dá bhfuil i nÉirinn a thomhas.
( Nead ar bhois sagairt)
84.Tá sé dubh is bán
Tá sé salach is glan,
Tá sé cam is díreach.
Thig é a dhéanamh milis is searbh,
Gach dóigh ar mhian leat.
( Uisce)
85.Ní fuil ná feoil é ach is ar fhuil is ar fheoil a d'fhás sé. Baintear an ceann de is ghnidhthear deoch de. Réidhtigheann sé idir caraid agus 'dáibheamhail'.
(Cleite gé)
86. Fear fada dubh, dhá mhaide faoi na ucht is é ag briseadh a chroidhe ag gol.
( Maide an áird-dorais)
Féach - 145
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 18:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 146
87. Triúr chlainn Chonaill Chraobhaigh
chuaidh a' bhaint sugh craoibh maidin cheóidh,
An méid a bhain siad chaith siad uatha é
Is an méid nár bhain siad thug siad leo é.
( Féasóg)
88.Bíonn sé i gcomhnuidhe ag rith
Is ní shiubhlann sé am ar bith.
( Abhainn)
89.Téidheann sé anonn an t-uisce is tarann sé anall an t-uisce agus ní bhualann sé an t-uisce.
( Fear i gcurrach)
90.Cá chuige a dteidheann cearc trasna an bhealaigh mhóir?
( Fá choinne ghabháil go dtí an taobh eile)
91.An té a ghnidheas é ní chaitheann sé é
Is an té a chaitheann é ní fheiceann sé é,
( Comhnáir)
92.Caidé is aoirde ná na crainn agus is ísle ná'n fhairrge?
( Tá na Flaitheas níos aoirde agus Ifrionn níos ísle)
93.Má theidheann tú choidhche go Billí na mbeann
Ith do chuid sula dtéidh tú ann
Teach mór fada is a thóin le binn
Stupa de chailín 'na comhnuidhe ann.
( Muc)
94.Stucaire beag ó theach go teach.
Is luigheann sé amuigh sa n-oidhche.
( Camhsa)
Féach 144
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 17:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 145
95. Tá sé comh bán le bainne
Tá sé comh glas le féar
Tá sé comh dearg le rós
Is tá sé comh dubh leis an tsúithche.
( Sméar dubh)
96.Gearann sé an sliabh is ní chanann sé.
( Sleaghan)
97.Fionnadh amuigh, fionnadh istigh
Fionnadh uilig is gan craiceann ar bith.
( Stoca)
98. Chonnaic asal cruach choirce ar oileán lá agus ba mhaith léithe fagháil fhad leis, caidé mar fuair sí fhad leis an oileán?
( Thug sí suas)
99.Caidé a dubhairt an bhean nuair a bhí sí ag cainnt isteach sa bhairrle?
( Dá mbeitheá ar an taobh eile chluinfeá í )
100.Bó mhór dhubh 'gabhail síos 'na trágha, a ruball a druim agus bhí sí ag aoibheall.
( Currach)
101. Teidheann sí amach idir dhá adhmad agus tig sí isteach idir dhá uisce.
( Bean agus dhá stópa uisce léithe)
102.Goidé a tchím chugam ach failleagáin na gréine, fear an chóta dheirg is snáithe dearg ina léinidh.
( Tuar cheatha)
Féach - 143
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 17:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 144
3. cur tuighe na h-átha ar an mhuileann.
( Duine bocht)
4. Imir do chluiche ar an lugha,
Is ná leig an uair thart,
Ar fhaitchíos go mbeitheá mall
Ar an chlár thall imirt do bheart
( Fear a bhí i ndainséar báis)
5.Toit sa choillidh as gan teine ar bith.
( Anál bó)
6.Dá mbéadh sin agam beathach maith páighe
Súgán, saic a's adhastar bréagh cnáibe,
Theannfainn mo sheanduine thiar ar a mhásaí
As leigfinn 'na rith é go mbrisfeadh sé a chnámha.
( Éan de chuid na spéire)
7.Caidé an taobh de'n chupa a bhfuil an chluas air?
( Taobh amuigh)
8.Chuaidh fear 'un aonaigh is casadh seachtar ban air;bhí seacht mála le gach bean is seacht gcat in gach mála. Cá mhéad duine a bhi 'gabháil 'un aonaigh?
( Duine amháin)
9.Cá mhéad trí aireamh ar aghaidh an chluig?
( Sé cinn)
10.Itheann sí a bhfaghann sí ach ní chailleann sí oiread le gráinín.
( Roilig)
Féach - 142
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 17:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 143
112.Caidé a imithigheas os cionn an talaimh agus a thig airíst faoin talamh?
( Fear agus scraith ar a chloigeann)
113. Leath marbh, leath beo agus ruball ag crathadh.
( Madadh agus a chloigeann i bpóca)
114.Cloigeann mara méaracán; ruball mara luchóg; dá mbeitheá ag tomhas a choidhche ní thomhaisfeá sin.
( Píopa)
115.Caidé atá 'na sheasamh i gcomhnuidhe agus a chroidhe ina bhéal?
(Ceirtlín cáil)
116.Goidé a thionntuigheas agus nach gcorruigheann ar chor ar bith?
(Bainne reamhar)
117. Caidé atá níos tiughtha ná'n féar ag fás?
( Driúchta)
118. Caidé mar atá soitheach ag fágáil an chuain cosamhail le cailín óg?
( Caithfidh an soitheach í féin a choimhead ar na carraiceacha agus caithfidh an cailín óg í fein a choimhead ar na fir)
119. Cad tuighe a ritheann an t-uisce ins an abhainn i gcomhnuidhe?
( Níl cos ar bith uirthi le siubhal)
120. Caidé a thionntuigheas gan bogadh?
( Tae dubh nuair a chuirtear bainne air)
Féach - 141
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 16:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó leathanach 142
1. Tá teach beag amuigh ansin
is congbhuigheann sé i gcomhnuidhe braon,
dá rachfá isteach agus bualadh ar an bhórd
dhíolfadh do phóca pighinn.
( Teach leanna)
2.Bhí fear ann fad ó shoin agus bhí madadh, gé agus coirce leis. Lá amháin bhí aige le ghabháil trasna déain agus ní thiocfadh leis tabhairt leis ach ceann ar an bhall.
D'íosfadh an madadh an gé agus d'íosfadh an gé an coirce. Goidé mar fuair sé trasna?
( Thug sé anonn an gé agus d'fhág sé thall é; tháinic sé anall ansin agus thug sé anonn an madadh;thug se anall an gé agus thug sé anonn an coirce;tháinic sé anall airíst agus thug sé anonn an gé.)
3. Bhí lánamhain ann uair. Lá amháin bhí fear ag teacht 'na bhaile óna chuid oibre agus chuaidh duine de na páistí ina airicís; dubhairt an páiste; " Is tusa m'athair ach ní mise do mhac," Cé acu a bhí ann?
( A ingean)
4.Bhí fear ann fad ó shin agus mharbh sé a mháthair, chuir sé a athair agus phós sé a dheirbhshiúr.
( Sagart)
5.Má bhíonn duine 'gabháil go Meirioca caidé a bhíós leis?
( Fód de thalamh na hÉireann)
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 13:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
144.is deacair do shac follamh seasamh.
145. D'ólfadh sé an chros de'n asal agus an asal í féin ina diaidh.
146. Nuair a bhíonn an bheoir istigh bíonn an chiall amuigh.
147.Ní cheileann meisce rún.
148.An té nach n-ólann ach uisce ní bhíonn sé ar meisce.
149.Domhnall ar meisce agus a bhean ag ól uisce.
150.Marbh le tae agus marbh gan é.
151.Nuair is gainne an biadh is ann is cóir a roinnt.
152.Is beag an rud nach buainne ná'n duine.
153. Is iomaí cor ag an bhás ort.
154. Is iomaí cor sa tsaoghal.
155. Is cleasach, lúbach an fear an saoghal.
156. Cá bhfuil an sneachta mór bhí anuraidh ann.
157. Lá níos sine lá níos eolaghe.
158. Fhad is mhairfidh sé foghnadh sé.
159.Má's fada an lá thig an oidhche.
160. Tá sé ag déanamh leath dó féin agus leath do'n tsaoghal.
161. An té atá saor caitheadh sé cloch.
162. is deas do do bhéal a mholas tú é.
163. Chan é lá na gaoithe lá na scolb.
164. Lá indiaidh an mhargaidh.
165.An rud a théidheas i bhfad téidheann sé 'un fuaire.
166.Chuaidh sé isteach ar fud clár is fuinneog
167. Fuair se éalódh idir cliath is ursan.
168. Nuair a chaith tú an choinneal caith an t-órdlach.
169.Crúthughadh na putóige a h-ithe.
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 12:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
34. Nuair a thoisigheas an coileach a screadaigh frid an lá sin comhartha fosta go bhfuil stroinnsiar ag teacht.
35.Nuair a thuiteas aibhleog amach as an teinidh sin comhartha go bhfuil duine ag teacht isteach.
36.Má ghearann madadh duine is ceart an madadh sin a bháthadh. Mara mbádhtar deirtear nach gcneasuigheann an chreach.
37.Nuair a theidheas duine amach a' snámh san fhairrge is ceart dó é féin a choisriocadh leis an tsáile - sábhlann sin ón bháthadh é.
38.Má bhíonn snag ar leanbh sin comhartha go bhfuil an leanbh sin ag biseadh.
39.An té a ghnidheas goradh cúl cos deirtear go bhfuil sé ag déanamh stoirm.
40.Ma bhíonn uaigneas ar dhuine indiaidh duine a fuair bás deirtear má leagann an duine sin a lámh ar an chorp go ndéanfaidh sé dearmad don duine.
41.Má mharbhuigheann duine crucairt go ngearrfaidh na crucairtí eile a chuid éadaigh.
42. Má bhíonn crucairt le duine i mbosca beidh ádh air.
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 12:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
27.Má bhíonn an lá a phóstar lánamhain fliuch beidh an deor ar an tsúil acu choidhche.
28.Tá leigheas salachair béil ag gach athair a chuirfeadh trí shéideog isteach i mbéal leinbh, a mbeidh salachar béill air ar maidin ach caithfidh sé a bheith 'na throscadh.
29. Má bhíonn seachtar mac indiaidh a chéile bíónn leigheas chait bhraghaide ag an seachtmhadh mac.
30.Má chaitear naoi ngráinne de chineál ar bith indiaidh tórraimh beidh leigheas sleamhnáin ag an té a dhéanfas é.
31.Dá mbeadh fear mná amuigh i mbád ar an fhairrge agus an fhairrge a bheith garbh agus an bhean imnidheach seo an rud a dhéanfaidh sí. Beirfeadh sí léithe duine ar bith a bheadh istigh, chuirfeadh sí dallóg air,bheirfeadh sí léithe 'na fairrge é, thabharfadh air bolgam sáile a thógáil ina bhéal agus é a iomchar 'un toighe ina bhéal agus ansin é a chaitheamh ar chúl na teineadh. Deirtear go socróchadh an fhairrge ina dhiaidh sin.
32.Má bhíonn an t-athair agus an mháthair den shloinneadh chéadna beidh leigheas an 'ruaidhe' ag duine ar bith de'n teaghlach.
33. Nuair a ghnidheas slat a' pota trup
(crack) sin comhartha go bhfuil stroinnsiar ag teacht.
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 12:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
26. Tchím é is ní fheicim é
Siúd thall ar an tom é
Luigheann sé ar an driúchta
Agus ní éirigheann sé gan cuideachta.
( An bás)
27.Tomhais orm, tomhais ort
Goidé brigh na gceithre slat
An dealg a chur Brighid ina brat.
( Dealg draighean)
28.Maide briste beag na gcloch
Bíonn sé thall agus bíonn sé 'bhfus
Agus bíonn sé ar leacacha an domhain.
(Ceo)
29.Caidé atá níos doimhne ná Ifreann?
( Méaracán táilliúra mar níl tóin ar bith ann)
30.Fear mire faoin talamh
( Ceg uisce beatha)
31.Coinnleoir óir ar thóin toighe
Thig sé thart is ní chastar é.
( An ghrian)
32.Is cruinne é ná mo cheann agus is fuide é ná na mílte long.
( Ceirtlin snáth)
33.Teachtaire beag ó theach go teach
Is bíonn sé amuigh san oidhche
( bealach mór)
[Ar leanamhaint ar leathanach 165]
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 11:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
18. Athair na gcos fada, máthair an bhuilg mhóir agus triúr páistí fá'n mhéid amháin.
(Pota, crochadh agus trí chosa.)
19.Muiltín iarainn agus rubal olna
(Snáthad mhór agus snáithe innti)
20.Thíos ins an ghleann a chonnaic mé an t-amharc beag deas
Na mílte bean uasal ag damhsa go deas
Hataí gorma ortha agus clócaí dearga.
( Míoltógaí)
21.Cuirim-se teachtaire siar go bun ghil a' innse sgéal gan feoil gan fuil.
(Litir)
22.Dhá chois faoi; trí cosa ar a chionn; a cheann ina thóin is a thóin os a chionn.
( Pota ar chloigeann duine)
23.Tá seanbhean sa choillidh is árd a glaim;
Puisíní iarainn agus fiacla cruinn.
(Gunna)
24. Tá tóin bán air is ní girrfhiadh é.
Tá féasóg air is ní gabhar é
Tá gob géar air is ní snáthad é
Is goidé an rud é.
( Canach an tsléibhe.)
25. Congbhóchaidh mo dhorn é is ní chongbhochaidh an cófra é.
(Ubh)
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 11:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
10. Tobar beag fíor uisce i lár an bhaile seo agus ceithre chorc ann ( Úth bó)
11. Máthair gnoitheach, athair fallsa, dhá chloigeann deag de pháistí beaga dubha agus aghaidh ghlas agus urlár salach
(Clog)
12.Tá baraille ann agus bíonn sé lán feola achan lá ach Dia Domhnaigh ( Méaracán)
13.Thuit sí, thuit sí taobh amuigh den chlaidhe, thuit sí, thuit sí taoibh istigh den chlaidhe; mura mbainfidh tusa do thuit sí, thuit sí ní bhainfidh thuit sí thuit sí duit.
(Cúlfáith)
14.Chuaidh fear suas an bealach mór agus thug sé leis an bealach mór ar a dhroim. ( Dréimire)
15.Chuaidh sé anonn ar bhinde binde- tháinig sé anall ar bhinde binde.
(Roithleán; spool)
16.Tá sé amuigh agus istigh agus níl sé istigh nó amuigh. ( Gloine fuinneoige)
17.Goidé mar rachfá seacht míle ó bhaile agus d'aghaidh a bheith ar an bhaile ag imtheacht duit agus do chúl a bheith leis an bhaile ag teacht duit.
( Ag iomrádh i mbád)
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 11:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tomhaiseanna
1.Rith mé agus fuair mé é; shuidh mé agus chuartaigh mé é;dá bhfaighinn é chaithfinn uaim é agus nuair nach bhfuair mé é thug mé liom é. ( Dealg in do chois.)
2.Ceathrar 'na rith, ceathrar ar crith, beirt ag déanamh an eolais agus an róibín ar deireadh ( Bó)
3. Siúd thall ort é, ní trom leat ort é, ní fuil is ní feoil é, níl a'n bhall in do chorp de.
(D 'ainm is do shloinneadh)
4.Chaith mé suas é comh bán leis an tsneachta agus thuit sé anuas comh buidhe le h-ór ( Ubh)
5.Lán gárraidh de chaoirigh geala agus caora dearg istigh in a lár. ( Do theanga)
6.Ní maith le a'n duine aige é agus nuair ata sé aige ní maith leis é a chailleadh.
(Ceann maol)
7.Codluigheann sé san oidhche agus a shúil ina cheann ( Buarach na bó)
8.Siúd amuigh é, siúd istigh é, siúd sa chlúdaigh é agus daichead súil air. (Cliathar na reidil)
9.Each dubh idir dhá ghleann, má bhogann an t-each bogfaidh an dá ghleann. ( Beathach agus péire cliabh air)
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 11:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
( ar leanamhaint ó leathanach 164)
Rinne an gasúr sin. Ansin thoisigh an cearrbhach a' fhoghlaim urnaighe dó. Nuair a bhí an urnaighe foghlamtha ag an ghasúr caidé a tháinic aníos fríd an talamh ach an bás. Fuair sé greim ar an Chearrbhach is mharbhuigh sé é.
Nuair a cuireadh i gcomhnair é cuireadh paca na gcárdaí isteach ins an chomhnáir ina chuideachta. Ansin cuireadh é.
Nuair a chuaidh sé suas chuig Dia agus chonaic Dia paca na gcárdaí ní bhfuigheadh sé isteach go bhfágfadh sé na cárdaí taoibh amuigh den gheafta. Dhiultaigh an Cearrbhach sin a dhéanamh. Ansin d'imthigh sé chuig an diabhal agus bhain sé cuid mhór anamnach. Fá dheireadh d'imthigh sé suas chuig Dia agus d'fhág sé na cárdaí 'na dhiaidh.
Nuair a chonnaic sé an áit dheas a bhi ins na Flaithis rinn sé dearmad do na cárdaí agus ón lá sin go dtí an lá indiu tá paca na gcárdaí taobh amuigh de na geaftaí.
Sorcha Mhór Ní Ghallchobhair. Aois 90 bliadhain. Loch na nDeoran.
ball sinsearach (stair)
2021-02-16 11:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
13.Gan a dhul thar an chorp.
14.An cluimhreach a thógáil as faoi cheann an té atá ag fághail bháis-deirtear go mbiónn an té atá le bás ag fuilstean níos faide ná ba chóir dó.
15. An suip a bhíonn ins an leabaidh a thaisceadh.
16. An t-uisce ar nigheadh an corp ann a chur i bpoll.
17. Gan amharc fríd fhuinneog ar thórramh.
18.Cosa an chuirp a chur ar thoiseach nuair a bhíthear ag iomchar na cónrach 'na h-uaighe mar deirtear gur i n-éadán a choise a théidheann an marbhánach 'na h-uaighe.
19.Bascóid phíopaí a thabhairt 'na roilige lá an tórraimh agus iad a roinnt ar na fir.
20.Fuighleach na bpíopaí a chur ins na fosclaidheacha a bhíos i gclaidhe cloch.
21.Seanbhean suidhe ar an chomhnair lá an tórraimh.
22. Paidrín mór na gcúig ndeichneabhar déag a rádh oidhche na faire.
23.Ní ceart do bhean suidhe ar ghlúin fir i dteach faire.
24. Ní ceart béal an chuirp a dhruid go mbeidh an corp tamall marbh fá choinne deis a thabhairt dó a chás a shocrughadh le Dia.
ball sinsearach (stair)
2021-02-15 12:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chonbhuigh sí amuigh ag buachailleacht í. Nuair a thiocfadh sí tráthnóna d'fhiafrochadh an mháthair díthe caidé'n cineál áit é a bhí aici.Deirfeadh sise go rai bh áit iongantach maith aici. Rinne an leas-mháthair amach go gcuirfeadh sí an inghean go bhfeicfeadh sí caide'n cineál áite a bhí aici.Chuaidh sí amach ar chnoc, thuit sí ina codladh agus nuair a mhusgail sí bhí an chaora dhubh ina seasamh ag taobh an ghiorrsaigh eile. Thug an chaora dhubh slat do'n leas-inghean agus d'iarr sí uirrthi an chéad phréachán a rachadh thart é a bhuaileadh leis an t-slat agus go dtionntóchadh sé isteach ina leac. Rinne sise seo. Ansin rinne an chaora dhubh réidh dinnéar don ghiorrsach ar an leac.Cuaidh bean eile 'na bhaile agus d'inis sí an t-iomlán do na mháthair.Rinne sí amach nach raibh gar ar bith í a chonbhuilt ar an chnoc ní ba mhó ná go raibh dóigh rómhaith uirthi.Thug sí 'na bhaile í. Bhí damhsa ag an ríogh oidhche amháin agus fuair siad uilig cuireadh a dhul ann. Sular imigh an leas-mháthair ag an damhsa mharbh siad an chaora dhubh a bhí ar an chnoc. D'iarr an chaora dhubh ar an ghiorrsach nuair a
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
rinneadh ar an taobh thall,go díreach ag an áit a fuarthas é. thug na Fianna clocha móra as achan chearn, cuid acu aníos ó Chró Léithinn,cuid aca as Fánnaid agus áiteacha eile i bhfad ar shiubhal. Níl aon cloch le fágail ar an taoibh sin don chnoc. Ta an cromleac mór le feiceáil go fóill agus a ainm sgríobhtha in Ogham chraoibhe. Níor fhás aon ghreim féir ar uaigh Fhinngheal agus go dtí le fíor ghoirid thionntochadh arbhar agus préataí bán ar an uaigh. Tugadh an t-ainm Loch Finne ar an loch a báitheadh Finngheal innti.
le fághail ag achan duine sa cheanntar seo.
R ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
rinneadh ar an taobh thall,go díreach ag an áit a fuarthas é. thug na Fianna clocha móra as achan chearn, cuid acu aníos ó Chró Léithinn,cuid aca as Fánnaid agus áiteacha eile i bhfad ar shiubhal. Níl aon cloch le fágail ar an taoibh sin don chnoc. Ta an cromleac mór le feiceáil go fóill agus a ainm sgríobhtha in Ogham chraoibhe. Níor fhás aon ghreim féir ar uaigh Fhinngheal agus go dtí le fíor ghoirid thionntochadh arbhar agus préataí bán ar an uaigh. Tugadh an t-ainm Loch Finne ar an loch a báitheadh Finngheal innti.
le fághail ag achan duine sa cheanntar seo.
R ní B
Nóta ó Róis:
Is truaighe liom nach dtáinig an pictiúr den uaigh amach go maith ach tá an uaigh annsin gan fosgladh go fóill ar thalamh Shéamuis Ó Gallchobair, An Cnoc Cam - trí mhíle ó bhaile na Finne.
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thainig na Fianna anuas as Criochaibh Chonnachta na háite seo a sheilg in am amháin agus bhí rún aca an lá sealga a dheánamh agus chuaidh siad in a bpéiribh ar dhóigh go a deanfadh sad seo. Bhí siad [páthac]? an lá go deo, g [seo]? a dheánamh. Acht thainig [co]? an dlúth [arra]? agus sgabadh ó na chéile iad. Bhí Fionn agus Diarmuid le chéile. Sin deireadh a [ribh]? le feiceál. Shiubhal siad [lec[? go dtainig go taobh locha gur cé bhí annsin ach Osgar agus Goll. Thug Goll ar Fionn an ordóg a [gaú]?, no bhí eagla air [naibh]? siad caillte. Dubhairt Fionn nach raibh iad uilig a bhfhad ar shiubhal. Annsin sheinm Diarmuid an Dórd Fhianna agus chruinnigh iad uilig, acht bhí sé ag eirigh mall agus oiread suas campa ar bhruachaibh Na Locha Gile, an
[An pioctúr de’n tSealgáin a ghlac mé fa choinne an spáis seo, chuaidh sé ó mhaith.]
Rois Ní Bhraonáin
( Oide)
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
arís agus thóg an flaith é féin an chloch agus léim Máire amach. Shín an flaith an bhróg fhad leithe agus b'fhurust a aithne gur leithe an bhróg.
Thug an flaith leis í 'na chaisleain agus dubhairt go bpósfaidhe iad lá thar na bhárach. Isteach leis an chaoirigh dhuibh agus d'iarr uirri an t-éadach a tharraingt as a cluais agus a chasadh thart uirri. Ní luaithe déanta é nó thuit na bratógaí di agus bhí an culaith geal bán céadna uirri agus an bhróg eile shróil.
D'innis an chaora dhubh do annsin gur bí a máthair féin í, go raibh sí ag dul ar ais go Tir na hÓige anois, nuair a shábháil sí Máire. D'imthigh sí annsin agus ní fhacas ó shoin í.
Comh luath agus chonnaic an flaith óg í ins an chulaith bhán d'aitheann sé í agus bhí seacht noiread grádh aige di. Pósadh iad agus bhí sáir am aici ó shin amach.
ó Seán Mac Gloinn ( nach maireann), Loch Eirig.
R ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tráth bidh d'éirigh an fear óg agus dubhairt go dtug sé geall indiú nach bpósfadh sé a'n bhean a choidhche mar bhfuigheadh sé an spéir bhean a bhí ag na spóirtibh agus go raibh bróg leithe in a phóca.
D'éirigh an bhainrioghan agus nuair a chonnaic sí Máire 'na suidhe ins an luaith chaith sí isteach i gcófra í, dhruid an clár uirri agus chuir cloch air, dóigh nach bhfuigheadh sí amach go deo.
Comh luath agus a chualaidh na cailíní go raibh an bhrog leis an fhlaith óg rath Brighid agus sháigh a cos innti. Ní rachadh isteach ach na léara.
Nuair a chonnaic Cáit sin rath sise isteach na cisteanadh fa choinne sgine go mbainfeadh sí na [ladhra] di féin. Lean an flaith í agus mhothuigh sé an tormán. D'imthigh an bhainrioghan [dúirt] gur coileán droch-mhúinte a bhí ann a chuir sí as an bhealach ar eagla go mbeirfeadh sé ar strainnsóir.
Tamall ina dhiaidh sin thoisigh an tormán
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cleasa lúth agus beidh an flaith óg ann agus tiocfaidh sé fhad leat ar an bhomaite ach ar do bheo ná labhair leis. Comh luath agus bhéidheas deireadh thart éirigh ar mhuin d' bheithigh agus bain an baile amach.
Annsin chas sí an t-éadach ar an sguaib agus rinne each geal bán de. Chuaidh Máire ar a muin agus d'imthigh leithe. Comh luath agus tháinig sí tháing an flaith óg fhad leithe ach ní thug sí freagar ar bith air. Indiaidh sin 's uilig d'fhan sé ag na taoibh.
Nuair a bhí deireadh thart léim sí ar mhuin an éich ach bhi seisean comh gasta leithe agus bhí a brog in a láimh leis.
Comh luath agus sheasuigh sí ar thairseach an dorais bhí a chuid giobal uirri arís agus an scuab in a láimh. Bhí an teach deas, glan,ord ach bhí an chaora dhubh ar iarraidh.
Níor raibh sí i bhfad istigh go dtáinig an chuid eile agus an flaith óg leo. Nuair a chaith an t-iomlán
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
caorach duibhe.
D'orduigh an rí an chaora dhubh a mharbhadh agus chaoin Máire leithe rith an lae ach tháinig an chaora dhubh fhad leithe agus d'iarr uirri ceithre cosa leithse a chur i bpoll agus go dtiocfadh leithse í féin aithbheochadh arís. Mharbhuigh an búistéoir an chaora dhubh ach sciob Máire na cosa agus chuir i bpoll iad.
Bhí an Domhnach ann lá thar na bhárach agus chuir an bhainrioghan Máire 'na suidhe le spéirthibh an lae agus d'iarr uirri an teach a ghlanadh go maith nó go raibh flaith óg ag teacht a' brath ar a cuid ingean féin.
D'imthigh an t-iomlán acu fhad leis an spóirt agus fágadh Máire bhocht sa bhaile ag obair. Isteach leis an chaoirigh dhuibh agus d'iarr uirri an t-éadach a bhaint amach as a cluais agus a chasadh thart uirri agus ní luaithe déanta é nó thuit na bratógaí dí agus bhí culaith gheal shíoda uirri agus bróga geala shróil.
" Teann ort anois fhad le na
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 15:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an t-uisge uirri ach caidé bhí aici ach súil draoidheachta cúl a cinn. Dhruid an dá shúil tosaigh ach d'fhan an ceann cúil fosgailte. Thug siad iarraidh 'na dhruid le clábar ach buail sé orra.
Ag pilleadh abhaile dóibh chuir an bháinrioghan an cheist " Caidé an rud is iongantaighe a chonnaic tú indiú?. Thoisigh Sighle gur innis si ó bhun go barr fan chaoirigh dhuibh agus an féasta.
Chuaidh sí glan díreach fhad leis an rígh agus d'iarr air an chaora dhubh a mharbhadh. "Dhéanfaidh mé lom dearg na fírinne leat", arsa an rí " ní mhairbhfidh mé an chaora dhubh cionnas nach liom féin í ach mairbhfidh mé caora ar bith eile duit."
D'imthigh an bhainrioghan annsin fhad le Cailleach na gCearc.Chomhairligh sise do'n bhainrioghan coilleach og a mharbhadh agus bolgam de'n fhuil a chongbhail ina béal agus é a chathamh amach ag cosaibh an ríogh. Rinne sí amhlaidh agus shaoil an rí go raibh a seal tugtha. D'innis sí dó nach raibh ach leaghas amháin le déanamh uirri ach giota feola na
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 14:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus ghnidhtí seo bheadh an t-éadach clúmhduighthe le soighthigh óír agus airgid agus iad líónta le toghadh gach bídh agus díghe. D'íosadh an bheirt aca a seacht sáigh agus chuireadh siad an fuigheallach i bhfolach.
Thoisigh an bhainrioghan ag cur sonnrú ina an mhéid agus an ramha a bhí ag teacht i Máire agus chuir sí cogar i gcluais Bhrighde súil a chongbhail uirri. Lá thar na bhárach chuaidh Brighid leithe ach d'iarr an chaora dhubh ar Mháire uisce a chathamh ar Bhrighid ins na cluaisibh agus thuit Brighid 'na cnap codladhta. D'ith agus d'ól siad mar ba dual dóibh agus ag pilleadh dóibh d'fhiafruigh an bhainrioghan do Bhrighid " Caidé an t-iongantas is mó a chonnaic tú indiu?" " Ní fhaca mé dadai", arsa Brighid.
Lá thar na bhárach chuaidh Cáit léithe ach caitheadh an t-uisge uirri-se agus thuit sí siar fosda. D'ith agus d'ól siadsan agus ag pilleadh dóibh chuir an bhainrioghan ceist uirri " Caidé an t-iongantas is mó a chonnaic tú indiu? "Ní fhaca mé dadai," arsa Cáit.
Lá thar na bhárach chuir an bhainrioghan amach Sighle agus caitheadh
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 13:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I bhfad o shoin in Éirinn bhí rí agus bainrioghain. Chuaidh gach uile sheort go maith go bhfuair an bhainrioghain bás agus gur phós an rí arís.
Bhí ingean amháin leia an chéad mhnaoi agus triúr leis an darna mnaoi. Máire a bhí ar an ingin is sine agus Brighid, Cáit agus Síghle ar an triúr eile. Ba mhó go mór an spéis a chuir an bhainrioghan in a ninghin fein ag déanamh maitheasa agus freastala ar fad orra ach cha dtabhairfeadh bricfeasta do Mháire bhocht ach á cur amach ag buachailleacht caorach ar na sléibhtibh. Ach gur bé luibheanna agus caorthai sréin bheadh sí marbh leis an ocras.
Lá amháin tháinig caora dhubh fhad le caoirighibh an ríogh agus ní tháinig aon duine ag cur a tuairisce agus indiaidh sgéal a chur amach duine ar bith a chaill caora cha dtáinig a'n duine fa na coinne.
Ba hé a leas uilig do Mháire go dtáinig sí nó achan lá thigeadh sí fhad le Máire agus d'iarradh uirri an giota éadaigh a bhi in a cluais a tharraingt amach 's a spréaghadh ar an talamh. Comh luath
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 13:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhí ann ach a mhac nach bhfacaidh sé ariamh. Léim an bheirt amach agus chuir siad an-fháilte roimhe. Ní thiocfadh leisean a shúla a bhaint as an mhac bhréagh a bhí aige.
Fá dheireadh b'éigin dó innse dóibh nach raibh a dhath leis indiaidh fhaid is bhí sé ar shiubhal, ach dubhairt sé gur tugadh na trí comhairliacha a b'fheárr dó a fuair sé ariamh agus go dtug an maighistreas beart beag dó.
D'fhosgail an bhean an beart agus thoisigh na guiniacha buidhe óir a tuitim amach. Chunntas siad iad agus sé chéad ghuiniacha a bhí ann. Shuidh siad go maidin agus le fáinne an lae cuireadh an fear óg fa choinne gach saghas bidh agus dighe. Ghléas siad féasta agus bhí am bréagh aca ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 13:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ach leath an ama ní raibh sé cinnte cá raibh sé nó níor léar dó dadaí thar poll mónadh.
'Sa deireadh siar thall tháinig sé ar a bhaile ach ní raibh solus ann nó trup ar bith. Chuimhnigh sé ar shean dóigh a bhíodh aca leis an doras a fhosgladh, méar a chur isteach ar pholl agus an lasta a thogbhail. Rinne se seo agus isteach leis.
An chéad uair níor léar dó faic ach tháinig bladhaire ar an choigilt agus tchídh sé a bhean 'na luighe ar an leabaidh agus fear ag na taoibh.
Tháinig rabhart feirge air ag smaointiú ar comh fealltach agus bhí sí nach bhfanfadh le sgéal féin 'fhágáil go raibh sé marbh sula bposfadh sí arís.
Ach nuair a bhi sé go díreach 'g dul a thachtadh na mná smaointigh sé ar an tríomhadh comhairle " nuair a thig fearg ort líon píopa gus caith go ndeanaidh tú luaith de." Dhearg sé an píopa ach sul a raibh an subhailce leath chaite mhusgail an bhean agus sgreach leis an fhear óg " Ó, a mhic, amharc ar d'athair." Cé
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 13:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
níor fágadh tom no luibh dí nár dóigheadh, níor bhfiú an bheirt a raibh ag caint leisean tamall roimhe sin.
Shiubhail sé leis ach d'eirigh se comh mall sin go dteachaidh sé fhad leis an chéad solas a chonnaic sé.D'iarr sé lóisdín go maidin agus fuair. D'fhág sé a bheart uadh agus shuidh síos. Ní raibh le feiceal ach seanduine agus bean óg. Thoisigh an seanduine a chur a thuairisce agus fhad 's a bhí sé ag innse fa na thaoibh féin chonnaic sé an bhean óg ag an doras ag cainnt le fear eile agus chualaidh sé an fear ag rádh. " Mairbhfidh muid anocht é." Char raibh fhios aige ciaca é féin nó an seanduine a raibh an chainnt fa dtaoibh de ach smaointigh sé ar an darna comhairle. Go mbeadh sé cinnte chuir sé ceist ar an tseanduine " an ingean duit an bhean óg?"
" Chan eadh, maise, ach mo bhean. Tá muid pósta mí." Comh luath agus chualaidh sé sin bheir sé ar a bheart agus as go bráth as. Shiubhail sé leis
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 12:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gur feárr na comhairliacha. Seo na comhairliacha a fuair sé " Cam nó díreach 'sé an bealach mór an aithghiorra. Ná fan a choidhche i dteach a mbeidh seanduine posta ar chailín óg ann. Nuair a thig fearg ort líon píópa agus caith go ndéanfaidh tú luaith de."
D'fhág sé slán agus beannacht aca agus d'imthigh leis, leis an bhaile a bhaint amach. 'Sé an eagla uilig a bhí air go mbeadh sé an-tráthach agus ní thiocfaidhe bheith 'na dhiaidh air ná ndéanfadh sé achan aithghiorra.Ag crois bhealaigh casadh beirt fhear air agus chuir sé ceist fa na bbealach féin nó rinne sé dearmuid air le linn fhaid agus bhí sé ar shiubhal.
Thaisbhean siadsan dó an bealach ach dubhairt siad leis go raibh siadsan ag dul a dhéanamh aithghiorra frid choillidh agus é theacht leo. Bhí sé ar taoi bheith leo nuair a smaointigh sé ar an chomhairle " Cam nó díreach 'sé an bealach mór an aithghiorra."
Lean sé dó an ceann eile agus ní dheachaidh sé a bhfad go bhfacaidh sé an teine. B'í an choill a chuaidh ar theinidh agus
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 12:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí saor beo in Éirinn sa tseanam agus pósadh é. Nuair a bhí sé trí mhí pósta d'imthigh sé ag cuartú oibre. Casadh fear air an lá céadna a thug obair dó. Char dhiarr an saor tuarasdal agus char thairg an fear é. Bhí sé ag obair do'n fhear fiche bliadhan.
Ag deireadh an ama sin thoisigh sé ag smaointiú ar an bhaile agus ar a mhnaoi a d'fhág sé 'na dhiaidh. D'innis sé do'n mhaighistear nach bhfuair sé scolb nó sgéal ó na mhnaoi le fiche bliadhan agus nach bhfuair sise scolb nó sgéal uadhsan ach oiread agus go gcaithfeadh se dhul a' amharc ciaca raibh sí beo nó marbh.
A' imtheacht dó thug an mhaighistreas madadh ruadh dó,theannta istigh i mbeart clúmhduighthe le páipeár.
Ba bheag a shaoil se dó'n bheart agus é ag teacht le pócaí folamha.
Sular fhág sé d'fhiafruigh an maighistir dó ciaca a b'fhearr leis an t-airgead nó trí comhairleacha. Dubhairt seisean
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 12:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Úbhlaí, úbhlaí fiadhan a thuit i sruth,
Chonnaic beirt iad, thóg triúr iad,
Chogainn ceathrar is fichid iad agus shlug poll amháin iad.
An duine.
( a dhá shúil a chonnaic iad, trí mhéara a thóg iad, na fiacla a chogainn iad agus an béal a shlug iad)
Poll dubh dorcha ar thaoibh na malacha, an beanna ag cainnt agus é féin 'na thost.
Pota préataí ag gail.
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 12:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá toighe, lán gáradh agus bheirfinn dubhshlán a bhfuil in Éirinn lán scála a bhaint as. Toit
Ceathrar ar rith, ceathrar ar sríth agus beirt ag déanamh an eolais agus an labannach ar deireadh. Bó ag rith
( a ceithre cosa ag rith agus ar sríth, dhá shúil ag déanamh eolais agus an earball ar deireadh.)
Muiltín iarainn agus earball olna air.
Snáthad mhór agus snáth innti.
Thuit an bhó bheag dhubh leis an bhinn agus níor briseadh cnámh innti.
Silide
húrca, hárca, taobh amuigh
húrca, hárca, taobh istigh
ná bain le húrca hárca nó bainfidh húrca harca leat.
Cúl fáthaigh
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 12:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An té nach gcuireann san Earrach ní bhainfidh sé san Fhoghmhar.
Teach fuar teach gan teine.
Cuir síoda ar ghabhar, is gabhar i gcomhnuidhe é.
Ceann mór gan meadhchan.
Coitcheann 'san cheanntar ag an sean bhunadh atá siad seo.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 12:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An té nach mbíonn ciall aige bhéarfaidh an saoghal ciall dó.
An áit nach bhfuil mná níl geab.
Doiligh le fághail agus furasta a chathamh.
Ghnídh soithigh follamh níos mo tormáin.
Trí neithe nach bhfuil maith maitheas a dhéanamh orra; seanduine, an--duine agus leanbh og.
Sé an saoghal an fear cleasach
Sí an óige an mian maiseach
Sé an bás an dubh chosach.
Is feárr uibh indiú nó dadaí i mbárach
Ní chroinnuightear an tobar go dtriumuigheann sé.
Ní bhfuair cú ocrach ariamh cnámh.
Bíonn cú mall sona.
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 11:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Is binn béal ina thost.
Is fearr fuigheal madaidh nó fuigheall gadaidhe.
Ní bhíonn cuimhne ar arán a híosadh.
Deireadh gach féile a cháineadh
Deireadh gach sláinte osna
Deireadh gach long a bá.
is olc an chú nach fiú fead 'chur innti.
Is olc an neach nach fiú a chuid.
Is fíor é nach gcluinntear an rud nach d'taithnigheann.
Ní lá na gaoithe lá na scoilb.
An t-am is cruaidhe seaca sin mar is comhgaraighe casgairt.
Na trí neithe nach cóir taobhadh leo
lá fóghmhair, caora fómhair, bean Domhnaigh.
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 11:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I dtaobh scáláin sa cheanntar seo rinne mé cuairt orra gus níl lorgacha cinn ar bith le fághail diomaite de'n cheann amháin seo atá ar an Chuirrín, baile tuaithe atá fá thuairim sé mhíle go leith ó na Gleanntaibh. Tá cloch an Aifrinn le feiceáil san áit atá an chrois ach an lá a ghlac mé an pictiúr tchíthear dom nach carraig mhín a bhí ann ach mar nach nochtuighthe ach fíor bheagán de- ní thiocfadh liom a bheith géar air. Bhí sgáláin fosda ag na h-áiteachaibh seo: Malaidh an tSagairt, An Sealgán, Baile na Finne agus Béal an Átha Mhóir.
22. V11.'36
Róis Ní Bhraonáin
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 11:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A Sgathain na subhailce, Airc na Reacht,
A Chathair na hEagna agus na hUmhlacht
Sábhail sinn le céim do Mhic
In uair uile agus an éiric.
A Réalt na maidne, a Ard Ríoghain
Seachain sinn ar mhothú na bpian.
Go moltar fá do choimrigh gan mhaoidheamh
An tAthair, an Mac agus an Spiorad Naomh. Amen.

Paidir ar a Dhul a luighe
Luighim leat a Dhia agus luighfidh Dia liom
Luighim eadar dhá láimh de Cholmcille liom
Sgiath Mhíchil, brat na fírinne faoi, a's mo chionn
Gárda na nAingeal go raibh ar mo cheann.
An dá phaidir seo ó Mhícheal Ua Dochartaigh, An Cuirrín, a fuair ó na athair iad; giota eile caillte- mo thruaigh.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 11:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fáilte romhat a Mhuire Mhór
A Mháthair Shíorraidhe in a ndeachaidh ár gcabhar
A Mháthair Íosa, a réalt na maidne!
Is tú sgiath na mbocht, ár nanam chara.
Is tú a thóg arís an bláth a thuit le hÁdhamh
Is mór na grása duit is tú a thóg an tUan a
shaoruigh sinn.
Anois agus in uair ár neaga linn
Teannaidh chugainn, a shíothcháin Dé
Sgaoil na glais a cheanglochas mé
Fág greim do'n bhocht do'n dall i súil
A Mháthair muirneach Rí na nDúil

Dán Phaidir Eile
Is mé an créatúr bocht faoi ualach throm
Ar fhéad mo pheacaidh is aithreach liom
Adbhuighim Creideamh Dé go fíor
le sochar croidhe agus aithreachas cruaidh
Cois na Croiche guidhim suas,
Íosa ár dTighearna
guigh orainn anuas gach trócaire.
ó Cháit Bean Mhac a Bháird, An Cuirrín , a fuair óna mháthair ( nach maireann) iad.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-08 11:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cuirfidh muid sinn féin faoi do choimirce. Aidbhighim duit, a Thighearna go bhfuil tú annso indiú in Do Ghlóir agus in D'onóir ag éisteacht lenár ndroch gníomha agus droch chortha an lae seo.
Tionnsochaidh muid agus toiseachaidh muid ar chúig ndeichneabhair agus Cré ar an dóigh ar orduigh Dia agus an Naomh Eaglais Chaitliocaigh dúinn dhul i sochar dúinn féin agus achan chréatúr beo 'gus marbh a bhfuil sé d'fhiachaibh nó d'oibliogoid orrainn a bheith guidhe orra anocht.
Ó, a Dhia a Chruthaightheoir an domhain óir is Tú a dubhairt agus a gheall an áit a mbéadh beirt nó triúr ag déanamh Do sheirbhíse go mbeithfeá féin aca, tabhair dúinn díolaidheacht ar neamh agus díolaidheacht ár nuirnighe.Maith dúinn ár bhfiacha, ná leig sinn i gcathaidh ach saoruigh sinn o holc. Amen
Toiseach an Phaidrín sa bhaile a cuireadh suas an an teach.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 20:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
toiseach sgríobh ar phaipeár. Nuair a sgríobh sé giota thug sé do'n fhear é agus d'innis dó a dhul suas fhad leis an Dochtúir Ó Siaghail i mBéal Átha Seanaigh agus an páipeár a thabhairt dó agus go ndéanfadh an dochtúir suas léaghas dó.
Rinne sé sin agus nuair a d'amharc an dochtúir ar an pháipeár seo an rud a bhí sgríobtha air;-
Réasáfta súgach,
Tobar brúighte,
Ruadhman bhitril
Sileóg fhear ghrille,
Suaithte ar ghriodal,
Agus a chumhail go dlúth
Ar shúlaibh an Chreagaigh
Ó Phroinnseas Ua Braonáin, An Sealgán
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 20:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
in a phoball féin a raibh an t-airgead 'sacasan aige.
Bhí an Domhnach ann lá thar na bhárach agus nuair a bhí an tAifreann léighte agus an seanmóir déanta ag an sagart thug sé amach go raibh gadaigheacht déanta ag fear ins an phoball agus an t-airgead a thabhairt suas lá thar na bhárach fhad leisean go dtabhairfeadh sé dó'n chaiptín é.
Tháinig lá agus d'imthigh seachtmhainn ach níor tháinig a'n duine leis an airgead. An darna Domhnach thrácht sé arís air agus d'innis do'n ghaduidhe an t-airgead a thabhairt suas ach ní dhéarnadh é.
Tamall ina dhiaidh seo tháinig rud eighinnteacht friothar ar shúlaibh fir ins an phoball darbh ainm Creagach agus tháinig sé aníos fhad leis an tsagart ag iarraidh leighis air.
Níor dubhairt an sagart dadai ach
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 20:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
treasna Tráigh Éanach dó tháinig creachadóir air agus thug an-droch bhail air agus bhain uadh an t-airgead.
Fuaras é 'na luighe ar an tráigh agus tugadh 'na bhaile é. B'fhada go raibh sé ábalta éirigh amach ar chor ar bith.Cionnas nach raibh airgead ar bith leis 'na bhaile, bhí an t-ocras orra agus d'imthigh bean an chaiptín lá amháin fhad le bean i mBaile Dhún na nGall go bhfuigheadh sí fios cé ghoid an t-airgead.
Rinne an bhean seo an fios di, bíodh sé gur le diagantacht nó le draoidheacht a rinne sí é. D'innis sí do mhnaoi an chaiptín go raibh an t-airgead ag fear i bPoball a' tSléibhe.
Chuaidh bean an chaiptín fhad leis an tsagart agus d'innis fá'n ánas a bhí orra siocar nach raibh pighinn leis an chaiptín agus d'innis dó fá'n chreach agus gur bhé fear
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 19:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An áit atá Baile na Finne anois ní raibh teach pobail ar ndóigh ins an tsean am ach sgálan agus bhí an sgálan giota beag ón áit atá an teach poball anois.
"Ros Scuabaigh" a b'ainm Bhaile na Finne an t-am sin agus an poball a chruinnigheadh achan Domhnach bheirtí poball a' tSléibhe orra.
Báitheadh long ag an Ghaoith Bearra ins an am seo agus ní raibh fágtha ach an captín. Bhí dlíghe acu an t-am sin nuair a bháithfidhe long go dtiocfadh leis an té bhí sábháilte rud ar bith a bheadh sábháilte a dhíol agus an t-airgead a chongbhail.
Chruinnigh an caiptín an méid a fuair sé agus dhíol. Chuir sé an t-ór uilig isteach i mála beag agus chroch sé an mála fá na mhuinéal agus d'imthigh leis. Ag dul
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 19:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
níor luaithe a bhí na croisíní tógtha aici nó d'éirigh sí comh bacach agus bhí ariamh. Níl fhios ag duine ar bith caidé d'éirigh dí 'na dhiaidh sin.
Bhí fear saidhbhear Gallda i gConnacht agus chualaidh seisean iomrádh ar Thobar Chonaill agus tháinig anuas le na choisde le leigheas a fhághail. Creapailte a bhí sé. Bhí giomanach leis agus chuartaigh seisean thart go bhfuair se bean a dhéanfadh an turas dó. Dubhairt sé go ndíolfadh sé go maith í ar son a dhéanta.
Rinne sí an turas ach sular thoisigh sí dubhairt sí:-
" A Chonaill, tá mé dhul a dhéanamh do thurais do Albanach agus ní i mhaithe leis an Albanach shalach atá mé ag iarraidh brígh do thurais ach i mhaithe le do chlú féin a sheasamh."
Nuair a bhí an turas déanta d'éirigh an fear Gallda comh húr, óg , gasta agus bhí ariamh agus shiubhail sé go Connacht in áit dhul ar an chóisde.
Ag an Canónach Ua Cinnéide ( RIP), sagart paróisde Inis Caoil agus ag Proinnseas Ua Braonáin, An Sealgán.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 19:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Goll;- ' M - beidh Oscar 'na fhear mhaith go fóíll', ach fuair Goll a chuid smearach mar fuair ariamh.
Tá trí neach nach bhfuil maith duit maitheas a dhéanamh orra ---
seanduine,an-duine agus leanbh óg
( Goll a dubhairt an sean fhocal seo)
Ó Proinnseas Ua Braonáin, An Sealgán, a fuair ó na athair mhór é. D'éag an sgéalaidhe in 1888.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 19:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí buntaiste mór ag Goll ar na Fiannaibh uilig nó chaithfeadh siad a gcuid cnámh uilig a bhriseadh agus an smior a thabhairt do Gholl.
'Mian Mar' an t-ainm a bhí ar an bhuntáiste seo. Bhí an smior ag déanamh Ghoill i bhfad níos tréine nó an chuid eile agus dubhairt Oscar lá amháin leis go mbeadh corr aige féin le Goll fán smior.
Chuaidh an bheirt isteach i sgiobál mor folamh ach ní raibh cead aca arm ar bith a thabhairt leo nó ní raibh cead ag duine ar bith dul isteach leo.
Ar chorr ar bith tháinig an bheirt amach arís agus fuarthas faill ar Oscar agus fiafradh dó caidé mar deachaidh an chorraidheacht. ba hé an freagar a thug Oscar " Tá Goll 'na fhear mhaith."
Tháinig tuilleadh aca ar Gholl agus cuireadh an cheist céadna air. 'Sé an freagar a thug
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 18:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
uirri caidé biadh an ghabhair bháin?
Seo an freagra a fuair sé;
" Itheann se cíb agus bárr an fhraoich
Droighean agus drios
Culann glas
Úrlach sléibhte
Diliúr féile
Caorthaí sréana
agus bláth fhuinnseoige."
Chuartaigh an mháthair agus Seán go bhfuair agus go dtug biadh an ghabhair bháin do'n chapall. Tháinig a chosamhlacht féin air arís agus d'imthigh an triúr fhad leis an rígh.
Tugadh an-bhuidheachas do Sheán agus cuireadh an-fháilte roimhe a mháthair agus d'iarr an rí orra caisleán na bhfáthach a chongbhail acht dubhairt an bheantrabhach seanfhocal a mhaireann go dtí'n lá indiú;
"Is fearr fuighleach madaidh nó fuighleach ghaduidhe" agus ní ghlacfadh sí an caisleán ach tugadh ceann i bhfad níos fearr di agus bhí sí féin agus Seán sáidhbhear ó sin amach.
Ó Seán Mac Gloinn, Loch Eirig ( RIP)
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 18:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tráthnóna leig sé air féin go raibh sé 'tabhairt suas agus sheasuigh sé ag bun crainn ag baint taca as.
Chrom sise le na sháthadh lena cuid adharc. Nuair a fuair Seán cromuighthe í tharraing sé a chlaidheamh agus bhain an ceann di.
Isteach leis annsin agus bhí an caisleán lán de ór agus seodaibh,rudaí a bhain siad a rithibh an domhain. Chonnaic sé an capall bréagh dubh amuigh ar an bhán agus nuair a bhí sé comhgharach ag an capall labhair an capall agus d'aitheann Seán gur b'é mac a ríogh.
D'fhiafruigh Seán dó caide bhainfeadh an draoidheacht dó agus dubhairt sé 'biadh an ghabhair bháin'. Bhí Seán anois, caillte, nó faoi an ádh ní raibh fhios aige caidé fuair beathach ar bith le hithe.Ag tionntú thart de chonnaic sé a mháthair féin ag tarraingt air, nó lean sí é. Bhí luthgháir an domhain uirri e fheiceáil beo. Sé an chéad cheist a chuir Seán
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 17:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ach níor chuir sin beag uachtach ar bith ar Sheán.
Ar maidin seoladh amach na ba agus in áit iad a chur isteach in gáraidh an ríogh chuir Seán isteach in gáraidh na bhfathach iad. Ní raibh ann ach go raibh siad istigh nuair a tháinig an fáthach amach agus thoisigh sé féin agus Seán a' corraidheacht. Tamall fada daobhtha ar an obair seo go dtí sa deireadh thug Seán cor coise dó agus nuair a bhí sé ag tuitim bhain sé an ceann do.
Rinne sé an cleas céadna leis an dá fháthach eile agus ar an tríomhadh lá ní raibh fáthach ar bith beo ach bhí máthair na bhfáthach beo. Ba ise a balLáidre de'n iomlán; bhí cár fiacal aici a raibh troigh de fhad ionnta.
Nuair a tháinig sí amach dubhairt sí le Seán " Is tusa an bitheamhnach a mharbhuigh mo mhic ach bainfidh mise sásadh asat. Thoisigh sí 'rith indiaidh Sheáin agus chongbhuigh Seán í ar an rása go raibh si sáruighthe amach
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 17:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sí dó "Ciaca is fearr leat an tuirtín mór agus mo mhallacht nó an tuirtín beag agus mo bheannacht?" Dubhairt Seán gurbh fhearr leis an tuirtín beag agus a beannacht. Thug sí dó an tuirtín agus bhí sí ag steallamh beannacht 'na dhiaidh gur ghlan sé as amharc.
Shiubhail Seán leis go dtáinig sé fhad le teach gabhann. D'iarr sé ar an ghabhainn claidheamh a dhéanamh dó, rud a rinne in easgaidh, nó ní raibh airgead ar bith ag Seán. Bhuail sé bóthar arís gur casadh fear air. Bhuail siad 'un comhraidh agus dubhairt an fear go raibh seisean ar lorg buachalla. Dubhairt Seán go raibh sé féin ar lorg maighistir. Rinne siad margadh; Seán le bheith ag buachailleacht bó.
D'innis an fear dó gur rí a bhí ann féin agus gur ghoid fáthaigh an mac amháin a bhí aige. D'innis sé fosda go raibh párus na bhfáthach comhgarach ag an áit a raibh aigesean leis an bhuachailleacht a dhéanamh
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 16:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí sin ann agus is fad ó bhí, baintreabhach agus a mac amháin beo go bocht i dteach beag ceann tuigheadh. Seán a bhí ar an mhac agus bhí sé iongantach fallsa. Shuidheadh sé lá indiaidh lae ag amharc ar a mháthair ag déanamh a chuid oibre.
Lá dá raibh an mháthair ag cuartú ádhbhar teineadh cé tháinig isteach ach cailín ón chomharsantacht. Thoisigh an mháthair ag innse don'n chailín caidé comh fallsa agus a bhí Seán. "Arú!, leig dó,' arsa an cailín" nach bhfeiuceann tú go bhfuil an bás ar iompar leis."
Léim Seán as an luaith agus bhain crochadh as féin. " níl bás ar bith ormsa,",deir sé agus siúd amach ar an doras leis agus thug leis tuagh agus níor stad sé gur ghearr sé oiread adhmaid agus ' rinne gnoithe seachtmhaine.
Maidin lá thar na bhárach nuair a d'éirigh sé dubhairt sé go raibh seisean a' dul a shaothrú a chodach. Rinne sise dhá thuirtin aráin agus nuair a bhí sé ag imtheacht d'fhiagruigh
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 16:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seisean fear dó fein arís agus d'innis di an chéad uair eile a d'iarrfadh siad an fáinne tabhairt orra teach beag a dhéanamh agus í féin suidhe ag taoibh amháin de'n teinidh agus iadsan ar an taoibh eile. Annsin an fáinne a sháthú anonn ag fear aca ach leigint de tuitim sa teinidh.
Rinne ingean an ríogh iomlán seo agus nuair a thuit an fáinne isteach sa teinidh rinneadh gráin eorna de. Rinne siadsan dhá éan díobh féin agus thoisigh 'piocadh an ghráin. Nuair a fuair seisean crom iad rinne sé madadh ruadh do féin agus cionnas nach raibh siad ag amharc air dá dhéanamh ní raibh fhios aca caidé'n cosamhlacht a bhí air. Rinne siad dhá ghé dóibh féin agus d'ith an madadh ruadh an dá ghé.
Pósadh é féin agus ingean an ríogh agus chá raibh anas nó ocras ar an athair nó an mháthair ó sin amach.
Ó Seán Mac Gloinn (R.I.P.) Loch Eirig.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 16:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
istigh agsu bhí an rí comh sásta sin gur gheall sé go dtabhairfeadh sé rud ar bith dóibh a d'iarrfadh siad.
Dubhairt siad go n'iarrfadh siad rud eighinteacht lá thar na bhárach.
Chuaidh siad uilig a luighe ach cha raibh ingean an riógh sínte i gceart go bhfacaidh sí an fear sínte taobh leithe. D'iarr sé uirri gan sgáirtií nó gur b'é eisean an fáinne a thuit chuici an lá roimhe. D'innis sé di go raibh an dá fhear 'brath í a mharbhadh agus gan an fáinne a thabhairt dóibh ar rud ar bith. Bhí tamall comhráidh aca annsin agus thuit siad i ngrádh le chéile ina dhiaidh sin.
Rinne seisean fáinne dó féin arís,chuir sise ar a méir é agus d'éirigh sí le speirthibh an lae. D'iarr an rí ar an dá chláirseoir a rogha rud a iarraidh agus d'iarr siad fáinne na mná óige. Ach d'éirigh sise agus dubhairt gur sin rud nach bhfuigheadh siad go deo. D'fhág sí an seomra agus chuaidh arís fhad lena seomra leabhtha féin. Rinne
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 12:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mac Chonaill agus ghlac sé léim ón tráigh go dtí'n tsimléar. Bhí an bhean istigh agus dubhairt sí go mairbhfeadh an Coileach Tárnochta é cinnte agus chuir sí i bhfolach e cúl an dorais.
Níor bhfada go dtáinig an Coileach Tárnochta isteach. " Futh! Futh! Féasóg! mothuighim boladh Éireannaigh anseo anocht", arsa seisean. "Níl ann ach mise agus ó Éirinn mise," arsa 'n bhean.
Chuaidh sé 'luighe agus thoisigh sé 'cainnt ina chodladh " Dá mbeadh fhios ag Mac Chonaill Dhuibhlinn go bhfuil mo chroidhe istigh in uibh agus an uibh istigh i luchóig agus an luchóig istigh i molt agus an molt istigh 'san sean stábla sin thall ba ghoirid a bheadh sé 'marbhadh an mhuilt leis an tuaigh ata cúl an dorais.
Lá thar na bhárach mhusgail sé agus d'imthigh a sheilg. Comh luath agus chuaidh sé as amharc léim Mac Chonaill leis an tuagh a fhághail agus ar shiubhail leis gur mharbhaigh sé an molt le buille amach. Comh luath agus
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 12:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
siad ar bhruachaibh na fairrge. "An bhfeiceann tú an t-oileán glas sin,"arsa fear amháin don bhunadh ruadh. " Sin an áit atá do bhean agus an Coileach Tárnochta."
Bhuail sé ansin cic ar chloich agus rinne bád;bhuail an fear eile cic ar chloich agus rinne bád; bhuail an tríomhadh fear cic ar chloich agus rinne bád. Léim siad isteach ins na bádaibh agus sheoil leo. Fágadh Mac Chonaill 'na sheasamh ar an tráigh ag strócú a fhoilt. Nuair a bhí na bádaí 'dul as amharc bhuail Mac Chonail cic ar chloich agus rinne bád níos feárr nó ceachtar aca.
Léim sé isteach ins an bhád agus ba ghoirid go bhfuair sé greim orra agus sheoil siad leo go dtáinig siad go dtí an t-oileán. D'innis na fir ruaidh dó ansin dá mbeadh gnoithe aige leo in am ar bith nach raibh dadai le déanamh aige ach sgairtigh Cú 'nDeas Ruaidhe, Seabhac 'nDeas Ruaidhe agus Bradán'n Deas Ruaidh. D'imthigh
ball sinsearach (stair)
2021-02-07 11:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
leis. Rinne sé sin agus ar maidin d'imthigh an bheirt. Shiubhail siad leo go dtáinig siad fhad le solus agus chuaidh isteach. Bhí fear beag eile ribeach ruadh istigh annsin.D'fhiafruigh siad dó an bhfacaidh sé péire ag dul thart agus dubhairt sé go dteachaidh péire thart uair ó shoin. D'eirigh siad le himtheacht ach chomhairligh an fear beag dóibh fanacht go maidin agus go rachadh seisean leo. Rinne siad seo.
Ar maidin d'imthigh siad agus shiubhail go raibh neoin bheag agus deireadh an lae ann nuair a chonnaic siad solus. Teach a bhí ann agus bhí fear ruadh eile ann 'na shuidhe ag an teinidh. D'fhiafruigh siad dó an bhfaca siad péire ag dul thart.Dubhairt sé go dteachaigh péire thart uair ó shoin agus nuair a bhí siad éirigh d'iarr sé orra fanacht go maidin agus go rachadh seisean leo. Rinne siad seo.[Annsin] le fáinne an lae d'imthigh an ceathrar agus shiubhail leo go dtáinig siad go dtí'n fhairrge. Sheasuigh
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 18:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thomaigh an charraig ann agus bhí an dearbhráthair mar bhí sé ariamh ach dubhairt sé gur chodluigh sé tamall bréagh. Tomadh na carraigeacha uilig agus phill siad fhad le caisleán an ríogh an dá mhac, an dá chapall bán, an dá choin agus an dá sheabhac.
Chuir an rí céad míle fáilte rompu ach i ndeireadh na dála d'innis sé do'n mhac ab'shine go dtug an chailleach Tarnochta leis a bhean. D'imthigh seisean ar an bhomaite agus thug leis a chapall bán, a chú dhubh agus a sheabhac.
Shiubhail sé go dtáinig neoin bheag agus deireadh an lae go bhfacaidh sé solus, teach beag a bhí sa choillidh agus chuaidh sé isteach. Bhí fear beag ribeach ruadh 'na shuidhe ag an teinidh. D'fhiafruigh Mac Chonaill do a bhfaca se péire ag dul thart. Dubhairt an fear beag go dteachaidh péire thart leath uair ó shoin. D'éirigh Mac Chonaill le himtheacht ach d'iarr an fear beag air fanacht go maidin agus go rachadh seisean
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 18:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chailleach ag fághail na buaidhe sgairt Mac Chonaill " cuidigh, cuidigh a chapaill," agus sgairt sise " teann, teann a ribe."
Is doiligh domh agus mé plúchta ins an luaith,' arsa an ribe leithi.
Cuidigh!, cuidigh! a chú
Teann!, teann!, a ribe
Is doiligh domh agus mé plúchta ins a' luaith.
Cuidigh!, cuidigh!, a sheabhaic!
Teann!, teann! a ribe
Is doiligh domh agus mé plúchta 'sa luaith
Le sin d'éirigh Mac Chonaill de léim agus tháinig anuas uirri le na mharbhadh ach d'iarr an sean bhean ceathramhadh anma air. D'innis sí dó nach raibh a dhearbhrathair marbh ar chor ar bith ach go raibh sé 'na charraic cloiche amuigh annsin. Dubhairt sí leis go raibh tobar de'n íocshláinte ag taoibh an toighe agus nach raibh le déanamh aige ach iad a thomadh ann agus go dtocfadh a cosamhlacht féin orra uilig arís. Rath seisean amach agus
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 18:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
as amharc ach lean Mac Chonaill leis go dtáinig sé fhad le teach beag. Isteach leis agus d'éirigh an tseanbhean as an chlúid le rúide agus dubhairt " Céad míle fáilte romhat, a mhic Chonaill Dhuibhlinn as Loch Bearra. Tá mé indiaidh do dhearbhráthair a mharbhadh indé agus is fada liom ag fanacht go mairbhfidh mé thusa. Ciaca is fearr leat corraidheacht nó greimeanna cruaidhe claidhimh?"
"Is fearr liom an chlaidheamh", arsa Mac Chonaill.
Ní dhéanfaidh mé troid ar bith go gceanglochaidh mé mo chuid eachthaigh. Thug an tsean bhean tri ribeacha dó le hiad a cheangal, ach chuaidh seisean amach agus tharraing sé trí fheag agus cheangail de na feaga iad. A' teacht isteach dó dubhairt sé nach ndéanfadh sé troid ar bith go dtéidhfeadh sé a lámha.
Nuair a fuair sé fhad leis an teinidh d'fhaduigh sé í agus chaith na trí ribeacha isteach ins an luaith. Thionntuigh ansin agus thoisigh an troid eadar é féin agus an tsean mhnaoi. Nuair a bí an sean
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 18:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
marbh agus theann air ar shiubhal. Thug sé leis capall bán, cú dubh agus seabhac.
Níor stad sé gur bhain sé caisleán an ríogh amach. Chuir an rí fáilte roimhe nó shaoil se gur bé a chliabhan féin a bhí aige. Chuir an ingean céad míle fáilte roimhe nó shaoil sí gur bé a céile féin a bhí aici agus ní thiocfadh bheith ina dhiaidh orra nó bhí siad cosamhail le chéile. Rinneadh réidh féasta mór dó a mhair go maidin.
Lá thar na bhárach nuair a bhí an cailín ag scuabadh amach an toighe tháinig an gearrfhiadh agus shuidh ag an doras. Sgairt sise orra uilig theacht leis an iongantas a fheiceáil agus nuair a d'amharc siad bhí an gearrfhiadh eadar dha chois an chapaill bháin.
D'imthigh an rása agus achan léim a dtabharfadh an capall shaoilfeá go raibh sé ar mhullach an ghearrfhiadh agus achan léim dá dtabharfadh an gearrfhiadh shaoilfeá go raibh sé ar dhruim an bheithigh. Leanadh go dtí'n sean stábla iad agus chuaidh an gearrfhiadh
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 18:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gruaige dó le hiad a cheangal. D'fhiafruigh sí dó annsin ciaca le corraidheacht nó greimeanna cruaidhe chlaidhimh a throidfeadh siad.
Throid siad le claidheamhacha agus nuair a bhí an chailleach a' fághail na buaidhe sgairt Mac Chonaill " Cuidigh!, cuidigh! a chapaill."
Sgairt an chailleach." Teann!, teann! a ribe."
Arís sgairt sé " Cuidigh!, cuidigh a chú!" Arís sgairt sise; Teann!, teann! a ribe."
Sgairt sé arís Cuidigh!, cuidigh!, a sheabhaic.
Sgairt sise arís Teann!, teann!, a ribe.
Nuair a d'amharc Mac Chonaill thart bhí na cinn de'n tseabhac, de'n choin agus de'n chapall. Annsin chuaidh an chailleach in airde de léim agus rinne carraig cloiche de Mhac Chonaill, carraig cloiche de'n choin agus carraigeacha cloiche de'n chapall agus sé'n tseabhac fosda.
Lá 'na dhiaidh seo bhí an mac a d'fhan sa bhaile ag amharc isteach i dtobar a bhí ag taoibh an toighe agus chonnaic sé go raibh fuil ar uachtar agus mil ar íochtar an tobair agus d'aitheann sé go raibh an dearbhrathair
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 17:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an chéad lá.
Nuair a bhí an cailín ag scuabadh amach an toighe lá thar na bhárach tháinig gearrfhiadh agus shuidh ar leic an dorais. Chuir an cailín fios ar an rí, agus nuair a d'amharc siad bhí an gearrfhiadh eadar dhá chois an chapaill bháin. D'imthigh an rása agus achan choiscéim a ghlacfadh an capall shaoilfeá go raibh sé ar mhullach an ghearrfhiadh agus achan choiscéim a bhéarfadh an gearrfhiadh shaoilfeá go raibh sé ar dhruim an chapaill bháin.
Ins an deireadh stad an rása ag sean stábla nó chaill siad an gearrfhiadh. Lean a' gaisgidheach leis go dtáinig sé fhad le teach. Isteach leis agus d'éirigh sean bhean le rúide agus dubhairt ' Céad míle fáilte romhat",a Mhic Chonaill Dhuibhlinn!, is tusa a mharbhuigh mo thrí mic agus is fada mé ag fanacht leis an cheann a bhaint díot".
Dubhairt Mac Chonaill nach ndéanfadh sé troid ar bith go gceanglochadh sé a chuid eachthaigh. Thug sise tri ribeacha
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 17:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
anall gaibhte. Chuaidh beirt ach chaith Mac Chonaill na cinn díobh agus chaith na cinn anonn chuig an chaisleán. Tháinig dubhfhearg ar an ríogh agus d'iarr sé ar dáréag a dhul anonn agus é a cheangal agus a thabhairt 'na caisleáin gaibhte.
Chuaidh an dáréag anonn ach chaith seisean na cinn de dheich gcloignibh agus steall na cosa agus na lámha den bheirt eile agus chaith an t-iomlán anonn chuig caisleán an ríogh. Chuaidh an rí ar na daorthaibh agus d'iarr ar a chuid fear uilig a dhul anonn. " Ach ná marbhuigh é, fág an pléisiúr sin agamsa ach tabhair libh gaibhte e".
Chuaidh siad uilig anonn ach mharbhuigh Mac Chonaill an duine deireanach díobh.
Ansin shiubhail sé ar mhullach na gcorp go dtáinig sé go dtí'n caisleán. Chuir an rí an-fháilte roimhe nó " is tú an gaisgidheach is fearr a bhfacaidh me rith mo shaoghail". Rinneadh suipéar an-bhréagh dó agus chodlaigh sé i leabaidh an ríogh go maidin. Ar maidin bhog sé leis. Shiubhail sé go raibh an neoin
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 17:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bheag agus deireadh an lae ann. Chonaic sé teach mór agus tharraing air. Amach leis an fháthach ar a' bhomaite agus chuir comhraic air. Thoisigh an troid agus an mharbhthach eatorra. Rinne siad bogán den chreagán agus creagán den bhogán agus achan éan a thiocfadh ó uachtar nó íochtar an domhain is ag amharc ar an dís a thiocfadh siad.Tráthnóna d'éirigh an gaisgidheach suas naoi n-eite agus naoi nacraí ins an aer agus chaith sé an ceann do'n fhathach. Chuir se gas darach fríd chluais amháin agus amach fríd an cheann eile agus thug leis an ceann.
Níorbh fhada a shiubhail sé go dtáinig sé fhad le teach eile agus amach le fáthach mór eile agus chuir comhraic air, nó d'aitheann sé ceann a dhearbhrathra. Throid siad gur ghlan an lá agus le speirthibh an lae d'éirigh an gaisgidheach suas naoi n-eite agus naoi nacraí ins an spéir, tháinig anuas ar an fháthach agus mharbhuigh é. Chuir sé gas darach fríd chluais amháin agus amach ar chluais eile agus thug leis an ceann. Níor b'fhada a dteachaidh
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 17:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé gur casadh air an triomhadh fáthach ag teacht le tarrtháil ar a dhearbhrathair, nó chualaigh sé na gártha troda eadar é féin agus Mac Chonaill. Ba mhillteanach an gnúis a bhí air agus a chúig chinn air ach nuair a nocht cinn na ndearbhráthair ba sgánruigheach an dreach a tháinig air agus an uaill a leig sé chraith sé an choill agus lúb sé achan chrann innti.
Thoisigh an troid. Rinne siad bogán den chreagán agus creagán de'n bhogán agus achan éan a thiocfadh as uachtar nó íóchtar an domhain is a' amharc ar an dís a thiocfadh siad. Tráthnóna d'éirigh an gaisgidheach suas naoi n-eite agus naoi nacraí ins an aer agus tháinig anuas ar an fháthach agus mharbhuigh é. Bhain sé na cúig cinn de agus chuir ar a mhuin iad agus phill fhad leis an ríogh. Bhí an-luthgháir ar an rígh roimhe nó b'fhada siar an droch mhian a bhí eadar é féin agus na fathaigh. Thug an rí a ingean dó le pósadh agus bhí bainfheis aca a mhair lá agus bliadhain agus b'fhearr an lá deireannach nó
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 17:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bheag agus deireadh an lae ann. Chonaic sé teach mór agus tharraing air. Amach leis an fháthach ar a' bhomaite agus chuir comhraic air. Thoisigh an troid agus an mharbhthach eatorra. Rinne siad bogán den chreagán agus creagán den bhogán agus achan éan a thiocfadh ó uachtar nó íochtar an domhain is ag amharc ar an dís a thiocfadh siad.Tráthnóna d'éirigh an gaisgidheach suas naoi neice agus naoi nacraí ins an aer agus chaith sé an ceann do'n fhathach. Chuir se gas darach fríd chluais amháin agus amach fríd an cheann eile agus thug leis an ceann.
Níorbh fhada a shiubhail sé go dtáinig sé fhad le teach eile agus amach le fáthach mór eile agus chuir comhraic air, nó d'aitheann sé ceann a dhearbhrathra. Throid siad gur ghlan an lá agus le speirthibh an lae d'éirigh an gaisgidheach suas naoi neice agus naoi nacrai ins an spéir, tháinig anuas ar an fháthach agus mharbhuigh é. Chuir sé gas darach fríd chluais amháin agus amach ar chluais eile agus thug leis an ceann. Níor b'fhada a dteachaidh
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 16:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
anall gaibhte. Chuaidh beirt ach chaith Mac Chonaill na cinn díobh agus chaith na cinn anonn chuig an chaisleán. Tháinig dubhfhearg ar an ríogh agus d'iarr sé ar daréag a dhul anonn agus e a cheangal agus a thabhairt 'na caisleáin gaibhte.
Chuaidh an daréag anonn ach chaith seisean na cinn de dheich gcloignibh agus steall na cosa agus na lámha den bheirt eile agus chaith an t-iomlán anonn chuig caisleán an ríogh. Chuaidh an rí ar na daorthaibh agus d'iarr ar a chuid fear uilig a dhul anonn. " Ach ná marbhuigh é, fág an pléisiúr sin agamsa ach tabhair libh gaibhte e".
Chuaidh siad uilig anonn ach mharbhuigh Mac Chonaill an duine deireanach díobh.
Ansin shiubhail sé ar mhullach na gcorp go dtáinig sé go dtí'n caisleán. Chuir an rí an-fháilte roimhe nó " is tú an gaisgidheach is fearr a bhfacaidh me rith mo shaoghail". Rinneadh suipéar an-bhréagh dó agus chodlaigh sé i leabaidh an ríogh go maidin. Ar maidin bhog sé leis. Shiubhail sé go raibh an neoin
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 16:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
lae ann go bhfacaidh se solus i ndeas dó. Teach beag a bhí i lár coilleadh agus nuair a chuaidh sé isteach d'éirigh sean bhean le rúide agus beiridh greim láimhe air.
" Céad míle fáilte romhat, a mhic Chonaill Dhuibhlinn", arsa sise. Chuir sí síos pota uisge gur nigh sé a chosa. Thug sí neart dó le hithe agus le hól agus ansin d'éirigh sí agus dubhairt go gcaithfeadh sí fhéin a dhul anonn fhad le caisleán an ríogh.Níor leig an buachaill óg anonn í gur shásuigh sé é féin ag cur ceist uirri.
San am seo ba ádhbhar crochta a bheith mall ag cuireadh ríogh agus thug an rí ordú an chailleadh a chrochú comh luath agus a tháinig sí.D'iarr an tseanbhean ceathramhadh anma agus mhínigh dóibh gur gaisgiach óg a tháinig 'un toighe a chonbhuigh í gur shásuigh sé é feín le na chuid ceist. Ní raibh gar ; crochadh an chailleach.
Annsin d'iarr an rí ar bheirt de a chuid fear a dhul anonn agus an fear óg a cheangal agus é 'thabhairt
ball sinsearach (stair)
2021-02-06 16:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Conall Dhuibhlinn 'na chomhnuidhe ag Loch Bearra i dTír Chonaill ins an tsean am. Bhí bean aige agus capall bán, cú dubh agus seabhac. Bhí siad bocht agus d'imthigh Conall ag cuartu oibre. Bhí sé lá agus bliadhain ar shiubhal.
Chuir an bhean fáilte roimhe agus d'fhiafruigh caidé bhí leis 'na bhaile.
" Tá dhá phréata liom,"arsa Conall. " Ó!," arsa an bhean " rinne sinne níos fearr nó sin.Tá dhá shearrach ag an chapall, dhá choileán ag an choin, dhá shearrach ag an chapall agus tá cúpla mac agam féin!"
Bhí áthas an domhain ar Chonall agus d'fhan sé seacht mbiadhain ag foghluim troda agus snáimh agus cleas do na mic. Lá amháin dubhairt duine do na micibh go rachadh sé ar shiubhal ag cuartú oibre ; gur bhocht an sgéal go gcaithfeadh an mháthair oibriu dóibh uilig.d'imthigh sé agus thug leis capall bán,cú dubh agus seabhac. Shiubhail sé go raibh an neoin bheag agus deireadh an
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 19:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí an grádh uilig imighthe uaithe agus dubhairt sí " Mise an Chailleadh Draoidheachta".
Sin mar tháinig an dá chailligh sin a bheith ar fad a' brúghu bruídhne agus ag cuidiú le naimhde in éadán a chéile.
Go minic go fóill nuair a chloinntear go bhfuil beirt ag troid le chéile deirtear
" ó,Cailleach na Draoidheachta agus cailleach na gCearc."
ó Mháire Bean Ua Bhraonáin, O.S. R.T.P. a fuair ó athair a céile é ( Proinnseas Ua Braonáin a d'éag in 1888)
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 19:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
smaointiú air. Cha dtiocfadh léithe é a sheasamh agus d'imthigh si amach ón phota. Siúd arais an boladh deas agus shaoil sí go raibh achan seort mar bhí agus chuaidh sí gur chuir sí a ceann isteach os cionn an phota leis an bholadh maith a fhághail go maith dóigh a chuirfeadh sé an boladh bréan ar a chuimhne go deo.
Ach comh luath agus a chuir sí a gaoithsreáin os cionn an phota d'imthigh an óige agus a dóigheamhlacht agus bhí sí 'na sean chailligh, chróin, ghránnda.
Mhothuigh mac an ríogh an boladh deas agus phill sé fhad leis an phota ach nuair a chonnaic sé an chailleach mhillteanach theith sé an méid a bhí ina chnámhaibh. Nuair a chonnaic an chailleach é ag imtheacht sgairt sí leis focla a mhaireann go fóill:
" Deireadh gach féile a cháineadh
Deireadh gach sláinte osna
Deireadh gach cailín an chailleach"
Thug sin air tionntú agus chuir sé ceist uirri " Cé thú féin
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 19:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
de uirlisibh toighe, agus soighthigh óir agus airgid, agus an línéadach is míne ins na cúig cúígibh.
" Maith go leor," arsa Séamus "pillfidh muid agus fáilte". D'imthigh siad 'na bhaile ins an chóisde bréagh a thug an rí dóibh. Chuir Séamus ádhbhar an chulaith fhad leis an fhear uasal agus thug sé sin fiche guiní buidhe dó. Thug se páipéar an Phápa do'n sagart agus shásuigh an páipéar an dá shagart nó bhí paróisde le fághail ag an bhert aca. Thug achan fhear aca fiche guiní buidhe do Shéamus fosda.
Phill siad arais indiaidh tamaill a chathamh i gConnacht ach ní thiocfadh le ceithre choisdí iompar an saidhbhreas a bhí leo. Cheannaigh siad talamh an tSratha Buidhe uilig agus bhí mac aca a bhí 'na thighearna talaimh ina dhiaidh sin.
Ó Éadhmonn Mac Eiteogáin, An Sealgán, a fuair ó shean duine as Leitir Mac a Bháird.
RNí B
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 19:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
raibh duirm nó dairm annsin ó cailleadh i agus níór ith sé agus níor ól sé agus bhí sé ar tí a mheabhar a chailleadh.Nuair a tháinig [chonaic sé í ] char bhfiú fáilte a thabhairt ar an rud a rinne an rí agus an bhainrioghain le taobh a rinne seisean.
Rinne siad féasta a mhair seacht lá agus chaith Séamus agus a bhean an chuirm leo agus d'fhan cethre Domhnach aca ina dhiaidh sin. Ba doiligh dóibh fágáil nó bhí sgoith ama aca. Fá dheireadh d'fhág siad slán ag muinntir Chonnachta indiaidh geallamhaint go dtiocfadh siad arais," nó tá feirm mhór talaimh agus teach bréagh úr réidh fá bhur gcoinne", arsa an rí.
"Ach gur bé thusa a Shéamuis, arsa céile na mná óige "ní fheicfinn mo bhean go brách agus líonfaidh mise an fheirm leis an stoc is fearr a gheobhas me ar ór nó ar airgead."
" Ach gur bé sibhse", arsa an bhainrioghain, agus na deora freasa leithe, "ní fheicfinn mo ingean go deo agus líonfaidh mise an teach leis an chuid is feárr
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 19:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
" Nach trua nach bhfuil súgha naoi bhfeag ag ingin a' ríogh agus bheadh biseach uirri." Léim Séamus 'na sheasamh agus níór stad gur tharraing sé na naoi bhfeaga , thug 'na bhaile iad, bhruith agus tharraing agus thug an súgha don mhnaoi óig. Ní luaithe é ólta aici nó tháinig lúth ina géagaibh, dearg ina plucaibh, loinnear ina súlaibh agus sgairt sí biadh agus deoch a thabhairt di.
Comh luath agus bhí an greim deireanach ithte aici thug Séamus leis í suas go Connacht agus isteach leis ar dhoras chaisleán an óir. Bhí an bhainríoghan 'na suidhe taobh istigh den doras agus thoisigh sí ag caoineadh. "Bhí mé ag smaointiú", adeir sí, "ar mo inghin féin a chaill mé agus chuir an bhean óg i gcuimhne dom í go mór. Ar an darna hamharc d'aitheann siad a chéile agus ba hé sin an áit a raibh an fháilte. Sgairteadh ar an rígh é féin agus theann seisean í le na hucht fosta agus phóg í go dlúth agus chaoin an t-iomlán aca le tréan áthais.
Cuireadh fios ar a céile annsin; ní
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 18:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thóg Séamus an rotha, bhain casadh as agus in áit mine thoisigh na clocha móra ag tuitim amach go dtí go raibh an teach chóir a bheith lán dóibh. Chonnaic Séamus go raibh an buadhradh ann mara n-éireochadh leis an rotha a stapadh.
Síos leis arís agus chaith de a chóta agus thoisigh ag obair 'san áit chéadna. Cha raibh ach preab amháin bainte aige nuair a bhí an seanduine beag liath lom arís ag na thaoibh. " Bhfuil fhios agat go bhfuil tú ag milleadh an toighe s'againne, an teach atá againn le na mílte bliadhain, agus má stadann tú dhéanfaidh mise oiread duit".
" Maith go leor", arsa Séamus, "ach caidé a dhéanfaidh tú domh?." "Bhéarfaidh mé ingean rí Chonnachta duit; tá sí thíos annseo againne ins an dún."
Rinne sé amhlaidh agus comh luath agus chonnaic Séamus í d'aithin sé gur bhí an bhean chéadna a baineadh as an chaisleán óír i gConnacht.
Thug sé leis 'na bhaile í ach cha dtiocfadh léithe ithe nó ól, nó cainnt nó gáire a dhéanamh. Lá amháin bhí Séamus amuigh cúl a toighe nuair a mhothuigh sé'n glór ag na thaoibh
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 18:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
milliú an toighe s'againne, arsa seisean go colgach, an teach a bhí againn le na mílte bliadhain, agus muna stadann tú dhéanfaidh mise oiread duit." " Maith go leor", arsa Séamus, "dhéanfaidh mé sin agus fáilte". Annsin thug an seanduine rotha beag dó. " Níl agat ach an rotha a chasadh agus dhéanfaidh an rotha an chuid eile"
Aníos le Séamus 'un toighe agus bhain cúpla casadh as an rotha. Ar an bhomaite bhí an teach lán min choirce. Chrom Séamus agus a bhean dá líonadh isteach i málaibh, agus is cuma caidé'n méid a baineadh úsáid as níor éirigh an toirt dadaí nios lugha. Ní raibh Séamus a' dul a innse dí caidé mar fuair sé an rotha nó gheall sé do'n seanduine nach n'innseochadh se do neach beo fá'n margadh a rinne siad. D'éirigh sí an-mhíshuaimhneach ina hintinn agus nuair nach bhfuair sí amach fios a sgéal d'fhág sí Séamus.
Nuair a bhí Séamus ag amharc 'ina diaidh tháinig dubh bhrón agus cumhaidh air agus lean se í agus d'innis an t-iomlán dí ó bhun go bárr. Shásuigh sin í agus phill sí leis
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 17:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus as go brách le na marcuigh as amharc. Thóg Séamus a bheart, chuir ar a mhuin é, chaith sileóg ar a bhata agus ar shiubhal leis a' bhaint an baile amach.
Bhí sé mall go maith 'san oidhche cinnte go leor, ní nach hiongnadh, agus bhí a bhean 'na suidhe ag fuireachas air. Chuir sí míle ceist air caidé chonbhuigh é? Sé an leithsgéal a bhí aige nár díoladh ar son na muice é go raibh sé an-mhall tráthnóna. Chreid sí sin agus bhí sí bréagh sásta nuair a chunntais sí an t-airgead.
"Tá go leor airgid againn anois agus toisigh thusa ag obair i mbárach ar an talamh, nó beidh muid ábalta bárr maith préataí agus arbhair a chur síos an tEarrach seo". "Maith go leor", arsa Séamus, dhéanfaidh mé sin agus fáilte".
Chodluigh an bheirt aca go sámh an oidhche sin, Séamus cionnas go raibh sé tuirseach amach agus an bhean cionnas go raibh sí sásta ina haignidh.
Ar maidin chuaidh sé ag obair faoin teach agus an chéad lán spáide a thog sé sin chuige an seanduine beag liath lom.
"Bhfuil fhios agat go bhfuil tú ag
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 17:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Reath an bhean uasal óg amach ina dhiaidh agus comh luath agus chuir sí cos taobh amuigh don chomhlach sgiob na marcaigh leo í, chuir ar mhuin bheathach a' cheannphoirt í agus as go brách síorraidhe seang leo.
Fhad agus bhí Séamus istigh rinne na marcaigh cosamhlacht na mná óige le éadach casta thart ar bhata agus d'fhág ina luighe taobh amuigh den doras é.Nuair a tháinig na searbhoghantai amach chonnaic siad an bhean óg 'na luighe agus leig siad na huaill chaointe astu agus reath siad le tarrtháil a dhéanamh uirri. Sa deireadh chonnaic siad nach raibh ann ach bréagbhean agus ar shiubhal leo uilig ins na fathaibh fáisgidh ag cuartú na mná óige. Ní raibh gar ann, ní raibh scolb nó sgéal le fághail uirri. Fán am seo bhí Séamus agus na marcaigh agus an bhean uasal ins an áit chéadna a bhfaca Séamus a' chéaduair iad.D'innis an ceannphort do Shéamus go raibh siad réidh leis agus go dtiocfadh leis dhul na bhaile, go bhfuigheadh sé a bheart agus a bhata 'san áit chéadna a d'fhág sé iad.
Rinne an ceannphort fead
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 17:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ceannphort ." Maise, cha naithnighim", arsa Séamus. " Seo Connacht,agus sin caisleán an ríogh. Tá sinne anois indiaidh morán a dhéanamh duitse agus caithfidh tusa anois rud eighinnteacht a dhéanamh dúinne.Pósadh inghean an ríogh indiu ar fhear uasal óg agus caithfidh muid í a fhuadach anocht agus tusa a dhéanfas sin. Beidh sí féin agus a céile 'na suidhe ar dhá chathaoir i seomra mór taobh istigh de'n doras. Gabh thusa suas, buail ar an doras agus nuair a leigfear isteach thú gabh glan díreach go dtí 'n seomra. Beidh coileán beag ar a glúin ag an mhnaoi óig agus sliocaigh thusa síos an coileán trí huaire.
An tríomhadh uair bíodh an coileán leat agus rith amach ar an doras leis".
" Maith go leor, dhéanfaidh mé sin agus fáilte", arsa Séamus. Suas leis go dtí 'n caisleán, bhuail ar an doras agus nuair a leigeadh isteach é suas leis 'un tseomra, chuaidh fhad leis an choileán agus indiaidh an coileán a shlíocadh síos trí huaire bheir sé air agus ar shiubhal leis an choileán.
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 16:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag dul isteach ag iarraidh achthchuinge ar an Phápa. D'amharc Séamus síos ar a chuid éadaigh agus dona 's mar bhí siad sa Spáinn is amhlaidh a bhí siad deich nuaire níos measa anois, indiaidh an rása fhiadhain fríd cnuic, sléibhtibh, gleanntain, aibhneachaibh agus míodúin.
" Is cuma liom", arsa Séamus," rachaidh mé isteach." 'Sí do chomhairle féin is lúgha a chuirfeas fearg ort", arsa an ceannphort ach tabhairt leat an chloch bheag agus má chuireann a'n duine in do éadán caith siar ag do chosaibh í agus dhéanfaidh an chloch an chuid eile."
Bhí go maith agus ní raibh go holc. Chuaidh sé fhad le Pálas an Phápa, bhuail ar an doras agus fuair isteach. Da réir a chéile ag dul ó sheomra go seomra an Phápa. Bhí an Pápa 'na shuidhe ar a chathaoir mhóir leathair ag sgríobhadh i leabhar. Thoisigh Séamus ag cur de comh luath agus a bhí sé istigh fá'n da shagart agus gur feárr leis an fear amháin ach ní raibh leath ráidhte aige nuair a thóg an Pápa a cheann agus d'iarr air " bogadh leis", nó mara ndéanfaidh", a deir sé,
"gheobhidh mé cuideadh le thú a chur amach."
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 16:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chaith Séamus an chloch bheag ag na chosaibh agus las an teine mhór go mullach an toighe ar a bhomaite.Sin an áit a raibh an tamacháisg, daoine ag rith isteach, daoine ag rith amach agus sa deireadh tháinig an Pápa é féin fhad le Séamus agus dubhairt go dtabharfadh sé rud ar bith ar an domhan dó ach an teine a mhúchú.Thóg Séamus an chloch agus mar bhuailfeá do dhá bhois ar a chéile chuaidh an teine as, d'imthigh an toit agus bhí achan seort mar bhí aroimhe. D'iarr Séamus a aithchuinge agus thoisigh na cairnealaigh uilig ag rith ag déanamh freastala ar an Phápa le páipéar, dubhach agus pinn a fhághail réidthighe le Séamus comh géar, gasta agus thiocfadh leo. Thóg Séamus an páipéar, thug buidheachas do'n Phápa agus chuaidh arais chuig na marcaibh, bhí siadsan ag fanacht air.
Rinne an ceannphort fead agus i bpreabadh na súl bhí an t-iomlán ar shiubhal, fríd shléibhte, fríd choilltibh, síos gleanntain, fríd an uisge, giota ar bhóthar, giota ó'n bhóthar, go dtí sa deireadh thiar thall chonnaic siad uabhtha caisleán mór óir.
"An aithnigheann tú an áit seo?", arsa an
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 16:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag dul isteach ag iarraidh achthchuinge ar an Phápa. D'amharc Séamus síos ar a chuid éadaigh agus dona 's mar bhí siad sa Spáinn is amhlaidh a bhí siad deich nuaire níos measa anois, indiaidh an rása fhiadhain fríd cnuic, sléibhtibh, gleanntain, aibhneachaibh agus míodúin.
" Is cuma liom", arsa Séamus," rachaidh mé isteach." 'Sí do chomhairle féin is lúgha a chuirfeas fearg ort", arsa an ceannphort ach tabhairt leat an chloch bheag agus má chuireann a'n duine in do éadán caith siar ag do chosaibh í agus dhéanfaidh an chloch an chuid eile."
Bhí go maith agus ní raibh go holc. Chuaidh sé fhad le Pálas an Phápa, bhuail ar an doras agus fuair isteach. Da réir a chéile ag dul ó sheomra go seomra an Phápa. Bhí an Pápa 'na shuidhe ar a chathaoir mhóir leathair ag sgríobhadh i leabhar. Thoisigh Séamus ag cur de comh luath agus a bhí sé istigh fá'n da shagart agus gur feárr leis an fear amháin ach ní raibh leath ráidhte aige nuair a thóg an Pápa a cheann agus d'iarr air " bogadh leis", nó mara ndéanfaidh", a deir sé,
"gheobhidh mé cuideadh le thú a chur amach.
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 16:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus ní raibh a'n fhear de'n lucht freastála nach raibh uilig ag geárradh ádhbhar culaith dó. Thóg sé ceann amháin, dhíol ar a shon agus ar shiubhal leis fhad leis na marcaibh.Bhí siad ansin ar fad ag fanacht leis.
Rinne a' ceannphort agus i bpreabadh súl bhí siad ar shiubhal treasna na sléibhte, fríd na coilltibh, síos na gleannta,fríd an uisge, giota ar bhóthar, giota de'n bhóthar go dtí sa deireadh chonnaic siad uabhtha cathair mhór áluinn i dtír choimhthigh.
" An aithnigheann tú an áit seo?",arsa an ceannphort. " Maise cha naithnighim", arsa Séamus. " Seo an Róimh". " Is amhlaidh is feárr é, nó tá dhá shagart ins a' pharóisde s'againne agus ba mhaith le achan duine aca bheith 'na shagart paróisde. Ó tharlaigh mé anseo tá mé ag dul fhad leis an Phápa le fiafraí dó ciaca a bhéarfadh sé stiúraíocht na paróisde dó. Is fearr liom go mór fear amháin aca agus b'fhéidir go dtiocfadh liom cogar ar leith a chur i gcluais an Phápa".
"Is deas an ádhbhar gáire a bhéidheas ag an Phápa thusa atá comh bratógach, salach
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 16:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tú comh dána is fearr leigint duit. Ach tabhair leat an chloch bheag seo agus má ghnidh siad magadh nó gáire caith ag do chosaibh í agus dhéanfaidh an chloch an chuid eile.
Bhí go maith agus ní raibh go holc. Chuaidh Séamus isteach i siopa mór éadaigh. Bhí suas le duisin buachaillí freastala ach nuair a d'iarr Séamus ádhbhar a' chulaith ní raibh ann ach é nár phléasg siad leis na gáiribh. Níor bhog a'n duine le freastal a dhéanamh air. Chaith Séamus an chloch isteach ag na chosaibh agus d'éirigh an teine mhór i mbomaite. Sin an áit a raibh an tamhachaisg!, duine ag rith isteach, duine ag rith amach go dtí sa deireadh tháinig fear a tsiopa é féin. Ní raibh ann ach go bhfuair sé Séamus fríd an toit agus na bladhairibh. D'iarr sé ar Shéamus an teine a mhúchú agus go dtabharfadh sé rud ar bith ar an domhan dó.
Thóg Séamus an chloch agus mar bhuailfeá do dhá bhois ar a chéile múchadh an teine agus d'imthigh an toit as amharc. Nuair a d'amharc siad thart ar an tsiopa ní raibh mórán dochair uilig déanta. 'Sé d'iarr Séamus ádhbhar culaith de éadach leathair Spáinneach
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 11:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
shiubhal an t-iomlán trasna na sléibhte fríd na coilltibh, síos na gleannta agus fríd an uisge, giota ar bhóthar, giota ón bhóthar, go dtí sa deireadh chonnaic siad uabhtha cathair mhór álainn 'na seasamh i dtír choimhthigh.
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 11:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
go bhfuair sé an t-airgead céadna a thomhais a bhean agus isteach leis go teach leanna agus d'iarr gloinne lán. Nuair a bhí sin ólta aige, " Cá mhéad air?", arsa seisean. " Sé píngine," arsa an fear." Bhail, nuair atá sé comh saor ólfaidh mé gloinne eile", agus d'ól.
Siúd síos an tsráid leis agus cheannuigh beart de rudaibh bheaga a bhí a dhíth orra 'sa bhaile. D'áirdigh sé an beart ar a mhuin, chaith sileig ar a bhata agus theann air a bhaint an baile amach.
Bhí tráthnóna bréagh socair ann agus shiubhal sé leis ar a shuaimhneas. Ní raibh sé ach giota beag taobh amuigh de'n bhaile mhór go bhfacaidh se sluagh mór marcach ar thaoibh an bhealaigh mhóir. Níor chuir sé móran suime ionnta a' chéad uair, ach nuair a bhí sé ag tarrraingt comhgharach chualaidh sé achan fhear ag scairtigh. " Tabhair ceann domhsa, tabhair ceann domhsa." " Seadh", arsa Séamus fosda, " tabhair ceann domhsa." " Maith go leor", arsa an ceannphort agus thug dó stéad each bán. D'fhág Séamus uadh an beart agus an bata agsu léim ar mhuin an bheithigh.
Rinne an ceannphort fead agus rud ar
ball sinsearach (stair)
2021-02-05 11:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
theanaidh agus gidh gur duine é a d'ólfadh gloine níor bhlas sé aon deoir agus theann air 'na bhaile.Bhí clapsholas ann nuair a bhain sé an baile amach agus amach leis an mhnaoi go dtearn sí sgrúdú géar ar an mhuc ach shásuigh an mhuc í agus tháinig sí isteach, rinne tae do Shéamus agus chuir na mílte ceist fa'n aonach.
Thosuigh an bheirt ag cathamh chuig an mhuic achan lá go dtí sa deireadh gur éirigh sí bheith ina mhuic comh bréagh agus thiocfadh leat fheiceáil. I ndeireadh na dála an lá roimhe aonach Árd a Rátha sgairt an bhean ar Shéamus agus dubhairt leis. "Tabhair leat an mhuc sin go haonach Árd a Rátha agus tá seacht bpunnt beag go leor uirri. Is fearr an t-airgead againne in deireadh an tséasúir."
" Maith go leor,", arsa Séamus" dhéanfaidh mé sin agus fáilte". Chuaidh sé 'un aonaigh agus fuair sé díreach seacht bpunnt druidte ar an mhuic. Bhí bród air siocar
ball sinsearach (stair)
2021-02-01 22:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Séamus Ó Gallchobhair 'na chomhnuidhe ar an tSrath Buidhe comhgharach ag na Gleanntaibh i dTír Chonaill 's an tsean am aoibhnigh.
Bhíthear a rádh fa na thaoibh nach raibh duine nó diúlach ábalta eagla nó imnidhe a chur air.I dtrathaibh an ama seo ní raibh morán de bharr aige i dtaoibh maoine shaoghalta. Bhí a airgead uilig raithte go dtí leath ghuiní amháin agus ní thiocadh leis smaointiú ar dóigh ar bith le tuilleadh airgid a dhéanamh.
An lá roimh aonach Árd a Ratha tháinig a bhean fhad leis agus deir sí " Tabhair leat an leac ghuiní sin go dtí'n t-aonach i mbárach agus cheannuigh muc bheag de chineál ar bith air.Is fearr rud ar bith ná bheith folamh. Agus gheobhaidh tú ceann saor anois ag deireadh an tséasúir."
" Maith go leor, dhéanfaidh mé sin agus fáilte. Bhí go maith agus ní raibh go holc. D'imigh Séamus agus cinnte go leor fuair sé muc bheag, chaol,
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 19:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
" Ní bhíonn cuimhne ar arán ithte"
Thug sí air tionntu agus chuir sé ceist ar an chailligh" Cé tú féin?" "Mise Cailleach na gCearc", arsa sise, nó bhí fearg uirri leis agus níor chuir sí níos nó spéise ann.
Ar an bhealach 'na bhaile casadhan cailin eile air ag cruinniú a cuid luibheann. D'innis se fán chailligh bheárnaigh a bhi bruith na gcearc in áit an chailín sgeimheamhail. nuair a mhothuigh sí an sgéal rinne sí seitreach gáiridhe agus dubhairt focla atá againn go dtí'n lá indiu.
"Ní tháinig olc i dtír nach feáirrde do dhuine éighinnteacht," ag smaointiú gur mór an gar an cailín eile as an bhealach.
D'imthigh seisean leis agus d'imthigh sise leithe go raibh sí ag an phota. Chaith sí na luibheanna isteach ann agus d'fhaduigh teine faoi. Thoisigh na luibheanna a' bruith ach in áit an boladh chumhraidh tháinig an boladh a b'bhréine a dtiocadh leat
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 19:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
" Ní bhíonn cuimhne ar arán ithte"
Thug sí air tionntu agus chuir sé ceist ar an chailligh" Cé tú féin?" "Mise Cailleach na gCearc", arsa sise, nó bhí fearg uirri leis agus níor chuir sí níos nó spéise ann.
Ar an bhealach 'na bhaile casadhan cailin eile air ag cruinniú a cuid luibheann. D'innis se fán chailligh bheárnaigh a bhi bruith na gcearc in áit an chailín sgeimheamhail. nuair a mhothuigh sí an sgéal rinne sí seitreach gáiridhe agus dubhairt focla atá againn go dtí'n lá indiu.
"Ní tháinig olc i dtír nach feáirrde do dhuine éighinnteacht," ag smaointiú gur mór an gar an cailín eile as an bhealach.
D'imthigh seisean leis agus d'imthigh sise leithe go raibh sí ag an phota. Chaith sí na luibheanna isteach ann agus d'fhaduigh teine faoi. Thoisigh na luibheanna a' bruith ach in áit an boladh chumhraidh tháinig an boladh ab'bhréine a dtiocadh leat
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 19:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sí ar an bhomaite an cailleach is gnaithe a thiocadh feiceal.
Rinne sise achan seort mar hiarradh uirri agus comh luath agus bhlas an cailín eile an samhaidh d'imthigh a hóige agus a doigheamhlacht agus bhí sí 'na cailligh comh miofur agus a thiocfadh leat feiceáil. Chuaidh sí fhad le tobar agus d'amharc ar a sgáile ann agus leig sí trí sgairte bróin ach bhruith sí na cearca agus shuidh ag na dtaoibh.
Bhi mac a' riogh ag seilg agus mhothuigh sé an boladh agus chuaidh fhad leis an phota agus shuidh ag an chéad chailín gur stad an bhruith. Mhothuigh sé boladh na feola annsin agus d'imthigh fhad leis.
Tcídh sé an sean chailleachbhearnach 'na suidhe taobh leis agus chuir sí oiread samhnais air gur thionntaigh se a chúl leithe agus d'imthigh.
Sgairt an chailleach 'na diaidh focla atá againn go dtí'n lá indiu--
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 19:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ocras air théidheadh sé glan díreach fhad leis an áit a bhíodh boladh na feola teacht as.
D'ithfeadh sé agus d'ólfadh sé annsin ag an chailín eile agus dhéanfadh sé a chomhrádh leithe go mbeadh an dubh sholus ann. Bhíodh an cailín eile ar na daorthaibh le héad.
Mhair siad ar an obair seo go ceann tamaill fhada agus ní raibh ceachtar aca ábalta tabhairt ar mhac an ríogh tuitim in grádh leithe. Lá amháin chuaidh cailín na luibheanna fhad le sean draoi agus d'innis a sgéal uilig agus go mbeadh mac a' ríogh aici le fad ach gur bé cailleach na gcearc. Thug seisean luibh di agus d'iarr uirthi an luibh a bhruith ina pota agus a chathamh thart ar an samhaidh agus nuair a thógfadh an cailín eile cuid de'n tsamhaidh le cur i mbéalaibh na gcearc go sorrochadh sí boladh deas as agus go gcuirfeadh sí ina béal é agus nuair a dhéanfadh sí sin go mbeadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 18:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Cailleach na Draoidheachta agus Cailleach na gCearc 'na gcomhnuidhe sa choillidh amháin, duine aca ar aghaidh na gréine agus an duine eile ar aghaidh na gealaighe. Bhí siad 'na dearg naimhdibh ag na chéile ó bhí siad óg.
Nuair a bhí siad óg bhí siad an-ghnaoimheamhail agus thuit an bheirt aca in grádh le mac an ríogh ach níór chuir seisean spéis i gceachtar aca. Bhí sé in grádh le ingean Rí an tSléibhe.
Bhíodh siadsan ar fad ag iompairt le chéile ciaca is feárr a mheallfadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 17:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
In ainm De le buaidh,
A Mhic a d'fhulaing an phian,
A Mhuire agus a Mhac go raibh liom ar mo thriall.
Íosa! cas damh ins an phort;
ná leig mo anam bocht thart
Is mór mo eagla roimhe do Mhac
Ag iompar na naomh go raibh mé
Ag éisteacht le guth na n-aingeal
Ag moladh Dé tré shaoghal na saoghal.
Amen
PAIDIR INDIAIDH DHUL A LUIGHE
Mar luighimse ar an leabaidh seo
Mar shíntear mé 'san uaigh.
Mac Dé dhéanaimse m'fhaoisdean leat ar uair mo chodlata.
A Mhaighdean Mhuire bí ag mo cheann
agus a naoi n-aingil bí ag mo bhuinn
Tar ar an dílis Dé, tar in am
le ola Chríost a chur ar mo anam
Agus ceangal Chríost a chur ar mo chrámh.
An dá phaidir seo ó Chonn Ua Dochartaigh, An Beathach Mór.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 17:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Aith chuinge
Guidhim Dia agus an Mhaighdean Muire sinn uilig ó thraen teineadh, o thraen uisge , ar an - bhás no ar an -íde: ar sgainnel no ar náire shaoghalta. Teas Grádh Dé agus ar gcómhursan a thabhairt dúinn.
Aithchuinge ar bith a bhfeiceann Dia in ár riachtanas í dtaoibh an anma nó an chuirp - go speisialta i dtaoibh an anma a thabhairt dúinn.
Gan bás a thabhairt ins na seacht peacaidhibh marbhta , ach bás Chriostaidhe , bás do reír Thola Dé agus na hEaglaise.
Amen.
ó Chonn Ua Dochartaigh, An Beathach Mór, a fuair óna athair ( nach maireann) é.
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 17:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá amháin bhi bacach ag dul thart fuar fliuch agus costarnocht. Tcídh sé teach bréagh ar fhód an bhealaigh mhóir agus chuaidh sé isteach ag dréim le greim le hithe.
Nuair a tháinig sé fhad leis an doras ní raibh fáilte ar bith roimhe agus níor hiarradh air theacht isteach.
Bhí bean a' toighe ag déanamh réidh bidh agus mhothuigh seisean an boladh agus dubhairt sé;-
" Mothuighim boladh ach ní fheicim an biadh
Agus an té ghnidheas leithcheal nár bhfeicfidh sé Dia."
D'imigh an bacach annsin nó cuireadh pota na feola i bhfolach air agus maireann an sean rádh sin ó shoin.
Torra amháin leis go raibh daoine níos fearr do na bochtaibh ar eagla roimh a mallacht.
Ó Phroinnseas Ua Braonáin, An Sealgán.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 16:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
rinneadh ar an taobh thall,go díreach ag an áit a fuarthas é. thug na Fianna clocha móra as achan chearn, cuid acu aníos ó Chró Léithinn,cuid aca as Fánnaid agus áiteacha eile i bhfad ar shiubhal. Níl aon cloch le fágail ar an taoibh sin don chnoc. Ta an cromleac mór le feiceáil go fóill agus a ainm sgríobhtha in Ogham chraoibhe. Níor fhás aon ghreim féir ar uaigh Fhinngheal agus go dtí le fíor ghoirid thionntochadh arbhar agus préataí bán ar an uaigh. Tugadh an t-ainm Loch Finne ar an loch a báitheadh Finngheal innti.
le fághail ag achan duine sa cheanntar seo.
R ní B
Nóta ó Róis:
Is truaighe liom nach dtáinig an pictiúr den uaigh amach go maith ach tá an uaigh annsin gan fosgladh go fóill ar thalamh Shéamuis Ó Gallchobair, An Cnoc Cam - trí mhíle ó bhaile na Finne.
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
rinneadh ar an taobh thall, áit a fuarthas é. clocha móra
ar achan ó Chró Leithinn
cuid aca as Fánnaid agus áiteacha eile i bhfad ar shiubhal. Níl aon cloch le fágail ar an taoibh sin don chnoc. Ta an cromleac mór le feiceáil go fóill agus a ainm sgríobhtha in Ogham chraoibhe. Níor fhás aon ghreim féir ar uaigh Fhinngheal agus go dtí le fíor ghoirid thionntochadh arbhar agus préataí bán ar an uaigh. Tugadh an t-ainm loch Finne ar an loch a báitheadh Finngheal innti.
le fághail ag achan duine sa cheanntar seo.
R ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
de chlochaibh agus snámh sí treasna na locha go raibh sí thall ar an taoibh dheis. Ní luaithe thall í nó shaoil sí gur ar an taoibh eile a bhí na sgairtigh agus ní dhearn sí ach tuilleadh cloch a chur sa naprún agus shnámh go dtí'n taobh thuaidh. Caidé bhí ach macalla agus nuair a bhí sí ar thaoibh amháin shaoil sí go raibh an dearbhráthair ar an taoibh eile. Bhí sí ag snámh anonn agus anall agus an meádhchon mór cloch léithe gur báitheadh í sa deireadh ar an taoibh thuaidh.Nuair a tháinig an chuid eile de na Fainnaibh fhad leis an Fhear Ghamhain bhí sé marbh agus an torc marbh taobh leis. Cuireadh Finngheal ar thaobh na locha go díreach ag an áit a báitheadh í agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
de chlochaibh agus snámh sí treasna na locha go raibh sí thall ar an taoibh dheis. Ní luaithe thall í nó shaoil sí gur ar an taoibh eile a bhí na sgairtigh agus ní dhearn sí ach tuilleadh cloch a chur sa naprún agus shnámh go dtí'n taobh thuaidh. Caidé bhí ach macalla agus nuair a bhí sí ar thaoibh amháin shaoil sí go raibh an dearbhráthair ar an taoibh eile. Bhí sí ag snámh anonn agus anall agus an meádhchon mór cloch léithe gur báitheadh í sa deireadh ar an taoibh thuaidh.Nuair a tháinig an chuid eile de na Fainnaibh fhad leis an Fhear Ghamhain bhí sé marbh agus an torc marbh taobh leis. Cuireadh Finngheal ar thaobh na locha go díreach ag an áit ar báitheadh í agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
choin eile agus gur chuir sé carn cloch os a gcionn. Isteach leis annsin treasna na hAchla agus anuas a taoibh agus loch mhór faoi ,ceann nach bhfacaidh sé ariamh roimhe sin. Sheasuigh sé go bhfeicfeadh sé toit nó teine nó comhartha eighinnteacht cá raibh an chuid eile agus char mhothuigh go raibh an torc mór chomhair a bheith ar a mhullach. Thoisigh an troid eatorra agus bhí an torc ar na daorthaibh nó chualaidh sé sgréachach na cráine nuair a bhí na madaidh ag troid leithe. Nuair a bhí sé 'fághail an lámh in uachtar ar an Fhear Ghamhain thoisigh seisean ag sgairtigh ar dhuine eighinnteacht tárrthail a dhéanamh air. 'Sa deireadh siar thall chualaidh a dheirbhshiúr Finngheal na sgairteacha.
Thug sí léithe lán a naprúin
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
amach í ach fuair Ionnfath bocht bás fosda. Tugadh Éadán Ionnfaigh ar an Ait a thuit sí agus maireann na hainmneacha seo ar na háiteachaibh seo go dti'n lá indiú.
Bhí buaidh ar an Fhear Ghamhain, rud ar bith a hinnisti dó a dhéanamh dhéanadh sé a mhalairt. Lean sé an tóir in áit a dhul fhad leis an lón mar an chuid eile. hInnseadh dó go raibh sé dainnsearach dhul leis féin agus shaoil na Fianna nár bhaoghal do na trí chonairt gan an chráin a mharbhadh. Ba hé an áit a mharbhuigh an Fear Ghamhain an chráin nó ag loch agus tugadh Loch Muc ar an loch ina dhiaidh seo agus tá an t-ainm air go dti'n lá indiú.
Lean an Fear Ghamhain go bhfuair sé an dá
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ba bhréagh an chú í. Loinnseach ba hainm di ach níor bhfiú dadai í le taoibh na cráine. Mharbhuigh sí an chú agus tugadh Srath Loinnsighe ó shoin ar an áit a marbhadh í.
Ní raibh sí ach réidh le Loinnseach nuair a tháinig an darna cú ar amharc agus thoisigh an tóir úr nua. Giota maith siar dheas ón áit a thuit Loinnseach thionntuigh sí ar an darna coin. Ba bhréagh an cú í An Grádhchú a b'ainm dí ach indiaidh troda fhíochmhaigh a dhéanamh mharbhuigh sí an chú bhocht. Tugadh An Gradhchú ó shoin ar an áit sin. Bhí an tríomhadh cú anois chóír a bheith aca agus theith an chráin arís o dheas agus nuair a bhí sí ag éirigh sáruighthe thionntuigh sí agus thug aghaidh ar an choin seo.Ionnfath b'ainm di seo agus rinne sise an troid a ba chrogaighe de'n iomlán nó bhí an sean chráin 'na péicibh deireannacha aici nuair a tháinig an Fear Ghamhain fhad leo agus mharbhuigh
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
amach í ach fuair Ionnfath bocht bás fosda. Tugadh Éadán Ionnfaigh ar an Ait a thuit sí agus maireann na hainmneacha seo ar na háiteachaibh seo go dti'n lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 15:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ba bhréagh an chú í. Loinnseach ba hainm di ach níor bhfiú dadai í le taoibh na cráine. Mharbhuigh sí an chú agus tugadh Srath Loinnsighe ó shoin ar an áit a marbhadh í.
Ní raibh sí ach réidh le Loinnseach nuair a tháinig an darna cú ar amharc agus thoisigh an tóir úr nua. Giota maith siar dheas ón áit a thuit Loinnseach thionntuigh sí ar an darna coin. Ba bhréagh an cú í An Grádhchú a b'ainm dí ach indiaidh troda fhíochmhaigh a dhéanamh mharbhuigh sí an chú bhocht. Tugadh An Gradhchú ó shoin ar an áit sin. Bhí an tríomhadh cú anois chóír a bheith aca agus theith an chráin arís o dheas agus nuair a bhí sí ag éirigh sáruighthe thionntuigh sí agus thug aghaidh ar an choin seo.Lonnfath b'ainm di seo agus rinne sise an troid a ba chrogaighe de'n iomlán nó bhí an sean chráin 'na péicibh deireannacha aici nuair a tháinig an Fear Ghamhain fhad leo agus mharbhuigh
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 14:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá amháin bhí na Fianna ag seilg ar shléibhtibh Thír Chonaill agus dálta i gcómhnuidhe rinne siad an-seilg.
Séideadh an adharc i dtráthaibh an mheádhon lae fá choinne na bhfear sgithiste a ghlacaint agus ar an bhealach dóibh 'fhad leis an áit ar shéid Fionn an adharc uadh casadh orra ál bainbhean. Mharbhuigh siad an ál uilig agus d'fhág siad marc ar an áit a raibh na bainbh - crann droighin- agus é fá bhláth, ach go díreach nuair a bhí siad ag imtheacht ón áit caidé tháinig orra ach an chráin í féin. Ba mhaith a d'aithin sí gur bhain siad le na rudaí óga nó chualaidh si a' sgreadfach agus mhothuigh sí an tamhacháisg.
Ní dhearn sí ach iad a ionnsú agus indiaidh mórán de na madaidhibh a loitiú agus iongacha a bhrisiú aca theith sí. D'imigh tri mhadaidh na dhiaidh . Tháinig an chéad mhadadh suas leithe agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 14:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí mé i mbaile na hÁite ag ceannacht bó
Bhí mé ar aonach i gCondae Aontroma ag ceannacht boc
Thug mé anuas liom fríd Chonndae an Ríogh iad,
As 'eacht ( as ucht) a ndíol agus a bheith gan tart
Ach d'ól me a luath le cailín díomhain 'mo shuidhe ar shop.
A's i Leitr Ceanainn a ruisg mé an báilidhe
Dhíol mé an cháin leo in Aonach Mór.
Bíom ag gréasuightheacht ar an Óghmaigh,
Agus ag díol na mbrog ar an tSrath Bán,
Acht i mBaile Nua ní fhághaim áit chómhnuidhe
Mar bíom ag rógaireacht leis na mná
Ní thógfaidh an báilidhe bólacht mo pháisdí uaim
Mar nach bhfuil orm cáin nó cíos.
'Sé deir steafógaí Chonndae an Ríogh liom,
gur beag an tiongnadh mé bheith gan spré,
Ag imirt 's ag ól ar feadh na hoidhche
Agus m'chodladh arís go deireadh an lae.
ó Phroinnseas Ua Braonáin, An Sealgán, a fuair óna athair é. Tá an ionad caillte.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 14:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Is ró-mhaith a aithnighimse eadar an dubh agus an bán
Agus ní hí an bhean is áluinne is troime ciall
Ach ná saoil gur duitse atá mé dá rádh seo
A Ainnir álainn is finne giall.
Níl a'n áit ó seo go híochtar Fhánnaid
Nach bhfuil mé in grádh le cailín óg
Bean ins na Rosaibh agus Leitir Mhic a Bhaird
Ó'n Mhucais go dtí an Mullach Mór.
Dís na mBaoghlach agus dís na mBáineach
Bean in Fhearthainn agus chois Ghaoth Dobhair
Bean I Leitir Ceanainn agus arais ar mhullach Gháigín
Agus ó sin go Cuirrín Mhághnuis ar thaobh an róid.
Bímse 'mo bhuachaill spéireamhail i dteach an óil.
Seal ag pleidhiúsa le mná ar aontaighibh
Seal ag bréagú na gcailíní og.
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 14:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ar mo tharringt siar go Carn tSiaghail domh
An t-aonach céadna sin na Féil Muire Mhóir
'Sé tharluigheas domh an ainnir ar an taoibh aniar domh
'Sé ar shaoil mé gur sgar mo chiall uaim
Mar bhéinn seal faoi siabhrann mór le hól.
Bhí a gruaig níos deirge nó caorthaí caorthainn,
Bhí a súile mar loinnreadh nó greine óir,
Beannuigheas féin go preib do'n mhaighdin
Agus d'easbuidh céille ghlac críoch m'ghlóir.
D'fhiafruigheas di d'fhearaibh Éireann
An ghlacadh sí a rogha orm siubhal an róid.
Cheistigh sí damh cá raibh mo léine"mo bhuig"
Mo bhabear agus go fiú na mbróg
An annamh a chonnaic sinn sac mar éideadh
Ar fear ag bréagú na gcailíní óg
'Sar an neamhchead do mo fhacan cnáibe
A's mo shean 'trousar' Spáinneach agus m'bearad chróin
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ann leigfidh mé saor é", nó, arsa seisean, "tháinig an dall 'na radharc sin ort roimhe agus ní hé a bhí ann b'fhéidir."
Fosgladh doras an phríosúin dóibh agus chuaidh siad fhad le ceall bhig an phríosúnaigh. Shuidh an duine bocht ar a dhá ghlúin ag urnaigh agus ag caoineadh.
"Anois", arsa an t-oifigeach,"caidé do bharamhail de'n bhúclaigh sin a d'innis tú dúinne". Nuair nach é a bhí ann an iarraidh seo ní hé a bhí an chéad uair ach oiread agus leagadh a cheann leis,agus fear bocht, agus sin mar tharluigh nár crochadh é.
ó Phroinnseas Ua Braonáin, An Sealgán, a fuair ona athair (nach maireann) é.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D'fhág agus d'imigh leis un na phríosúin. Leig an fear isteach é agus é sásta go maith gur phill sé. Ins an am seo is indiaidh a dó dhéag a chrochtaí na príosúnaigh. Bhí na siaghdiúiri ar a mbealach chun a chrochta nuair a tháinig an seanduine suas leo agus é ag baint splanncacha teineadh as na clochaibh agus tharraing a shréin agus d'iarr orra pilleadh leisean nó go raibh an fear ceannan céadna indiaidh ceithre chéad punnt a thabhairt leis agus fhad agus bhí seisean a fághail a bheithigh réidh gur imthigh sé.
"Amaidigh!" arsa an t-oifigeach," ar ndóigh tá sinne ag dul anois leis an fhear a chrochadh agus caidé mar thiocfadh leis a bheith agatsa." Mhionnaigh an seanduine agus stróc sé a chuid gruaige ag rádh go n-imtheochadh an gadaidhe orra. Ach d'iarr an t-oifigeach air teacht leo agus mara raibh an fear 'sa' phríosún go gcuirfeadh sé amach an méid saighdiúr a bhí faoi agus go gcrochfadh sé fear a phríosúin ina áit. Ach má tá sé
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a phríosúin é a leigint amach, go bhfeicfeadh sé a bhean agus a pháisdí le slán a fhágáil aca.
Ghlac uachtarán an phríosúin truaigh dó ach dubhairt sé leis mara dtigfeadh sé arais go gcrochfaidhe eisean ina áit. Sgaoileadh leis indiaidh geallta go dtiocfadh sé arais.
Ar a bhealach 'na bhaile dó chaithfeadh sé dhul thart ag caisleán an tseanduine agus smaointigh sé gur bh'ionann 'sa' chás dó coir eighinteacht a bheith déanta aige nó go rabhthas a dhul dá chrochadh is cuma ciaca.
Chuaidh sé isteach go dtín leabaidh agus is maith a bhí fhios aige cá raibh an t-airgead istigh in diallaid faoi an leabaidh, tharraing aniar an diallaid agus thug leis an sparán agus as go brách leis.
Shín sé an t-airgead chuig na mnaoi agus deir sé" Ná leig dadaidh ort féin agus shéanfaidh seo maith beag duit."
Cá bhfuil na páisdi go bhfágfaidh mé slán aca agus agat féin nó tá mé le crochadh i mbárach
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fear iongantach bocht a bhí ann a bhí ina chomhnuidhe cómhgharach ag Leithbhearr.Bhí bean agus sgaifte mór páisdí aige. Bhíodh sé ag obair ag seanduine a bhíodh i gcomhnuidhe ar shiubhal ar aontaighibh ag díol agus ag ceannacht.
Lá amháin ní raibh faic le hithe aca 'sa bhaile ag imtheacht dó ar maidin agus rinne sé amach go ngoidfeadh sé cúpla cloch préataí le tabhairt 'na bhaile leis.
Nuair a bí sé a'baint an bhaile amach casadh an seanduine air a phill níos luaithe nó ba ghnáthach leis.Chuir sé ceist ar an fhear bhocht caidé a bhí leis sa mhála agus ar ndóigh shaoil sé go leigfidhe leis é nuair a d'innis sé go raibh an t-ocras dubh ar a mhnaoi agus a chloinn.Ach ní dhearn an seanduine ach é a thabhairt leis arais go Leithbhearr agus a fhághail gaibhte. Cuireadh breitheamhnas crochta air nó ins an am seo mara ndéanfá ach cnaipe casóige a ghoid chrochfaidhe tú. Ghuidh sé agus dhiogar ( d'agair) sé ar fhear
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a phríosúin é a leigint amach, go bhfeicfeadh sé a bhean agus a pháisdí le slán a fhágáil aca.
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fear iongantach bocht a bhí ann a bhí ina chomhnuidhe cómhgharach ag Leithbhearr.Bhí bean agus sgaifte mór páisdí aige. Bhíodh sé ag obair ag seanduine a bhíodh i gcomhnuidhe ar shiubhal ar aontaighibh ag díol agus ag ceannacht.
Lá amháin ní raibh faic le hithe aca 'sa bhaile ag imtheacht dó ar maidin agus rinne sé amach go ngoidfeadh sé cúpla cloch préataí le tabhairt 'na bhaile leis.
Nuair a bí sé a'baint an bhaile amach casadh an seanduine air a phill níos luaithe nó ba ghnáthach leis.Chuir sé ceist ar an fhear bhocht caidé a bhí leis sa mhála agus ar ndóigh shaoil sé go leigfidhe leis é nuair a d'innis sé go raibh an t-ocras dubh ar a mhnaoi agus a chloinn.Ach ní dhearn an seanduine ach é a thabhairt leis arais go Leithbhearr agus a fhághail gaibhte. Cuireadh breitheamhnas crochta air nó ins an am seo mara ndéanfá ach cnaipe casóige a ghoid chrochfaidhe tú. Ghuidh sé agus dhiogar sé fear
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
isteach i dteach lá amháin agus bhí páisde 'na luighe ar thábla agus cailín taobh leis agus sgian búisteora ina láimh léithe.Leagfadh sí an scian ar sgeadamán an pháisde agus rachadh an páisde ag gairidhe agus rachadh an bhean a' chaoineadh.
" Caidé is caill don obair seo?," arsa mise. " Cailín faistigh mise", arsa an cailín. " Tá an fathach amuigh a' seilg. D'iarr sé orm an páisde a bheith rosta nuair a thiocfadh sé isteach".
"Ta'im ( tabhair don) an páisde", arsa mise agus thug go teach comharsan é ach bhain mé giota de'n mhéir bhig de. Ansin thug me ar an chailín muc a mharbhadh agus giota na méire a chur isteach sa phota leis agus tabhairt do'n fhathach. D'imigh mé féin i bhfolach.
Nuair a tháinig an fathach agus bhlas sé an fheoil,"Is cosamhlaighe seo le feoil muice nó feoil pháisde", arsa seisean. Thaisbean sise an giota de'n mhéir bhig dó agus sháruigh sin é.
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
rinne cuirim mór a mhair lá agus bliadhan. Tugadh an stail ghorm dóibh agus trí bheithigh eile de'n chuid is fearr ar an domhan.
'Teacht ar amharc an bhaile dóibh bhí fuaim na gclog comh mór sin gur chualaigh an bhainríoghan é in áit a raibh sí ar fad thuas ar mhullach an tsimléair. Thug sí iarraidh anuas ach thuit sí agus briseadh a muinéal. Cuireadh fáilte mhór rompu agus lúthgháir a' domhain ar an athair rompa agus seacht n-oiread air go bhfuair sé réidhtighe leis an droch mhnaoi agus níór dhadai an féasta a bhí aca ag Rígh Dubh an Ghleanna le taoibh an ceann a bhí aca 'sa bhaile. Mhair sé seacht mbliadhan agus seacht lá agus b'fhearr an lá deireannach nó an chéad lá.
ó Sheán Mhac Gloinn, Loch Eirig, nach maireann.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 12:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thuit sé siar ina chnap codlata ansin. Bhuail mise é ins an tsúil le cliabh a bhí i gcul an chlúdaigh. Amach ar an doras leis ag rádh go mbainfeadh sé sásamh as an rígh.
Bhí fáinne draoidheachta aige agus chaith sé an fáinne ormsa. Cén áit a dteachaidh an fáinne ach suas ar mo mhéir. Thoisigh an fáinne ag sgairtigh fhad leis an fhathach agus an fathach ag sgairtigh leis an fháinne agus tháinig sé i'mo chóir.Chaith mé an méar agus an fáinne isteach i loch a casadh orm agus bhí an fáinne ar fad a' sgairtigh leis an fhathach. Isteach sa loch leis agus báitheadh é.
Bhi cailín sa chruinniú agus nuair a bhí an sgéal innsighthe " Is mise an cailín a bhí ag an fháthach", arsa sise agus tusa an páisde a shábháil sé", arsa sise le Rú Dubh an Ghleanna. Congbhuigh amach do lámh dheas agus níl méar bheag ar bith air."
In áit iad a chur ins an choire
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 11:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
isteach i dteach lá amháin agus bhí páisde 'na luighe ar thábla agus cailín taobh leis agus sgian búisteora ina láimh léithe.Leagfadh sí an scian ar sgeadamán an pháisde agus rachadh an páisde ag gairidhe agus rachadh an bhean a' chaoineadh.
" Caidé is caill don obair seo?," arsa mise. " Cailín faistigh mise", arsa an cailín. " Tá an fáthach amuigh a' seilg. D'iarr sé orm an páisde a bheith rosta nuair a thiocfadh sé isteach".
"Ta'im ( tabhair don) an páisde", arsa mise agus thug go teach comharsan é ach bhain mé giota de'n mhéir bhig de. Ansin thug me ar an chailín muc a mharbhadh agus giota na méire a chur isteach sa phota leis agus tabhairt do'n fháthach. D'imigh mé féin i bhfolach.
Nuair a tháinig an fáthach agus bhlas sé an fheoil,"Is cosamhlaighe seo le feoil muice nó feoil pháisde", arsa seisean. Thaisbean sise an giota de'n mhéir bhig dó agus sháruigh sin é.
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 11:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
stoca óir faoi cheann achan duine aca. Thug mé féin trí fhóide mónadh amach ar na cruachaibh agus chuir faoina gcinn iad agus thug liom na trí stocaí óir. Rinne bean amháin gadhar dithe féin agus rinne bean eile cú díthe féin agus rinne bean eile gáraidh díthe féin. Bhí mise a'teacht isteach i gceann coilleadh,rinne bean tuagh di féin, rinne bean eile shá ( seá) di féin agus rinne bean eile fear di féin. Bhí an crann leagtha ach buille amháin, bhí an buille féin tugtha nuair a sgairt coileach ag bun an chrainn. B'éigin do na caileachaibh bogadh leobhtha. Nach raibh sin níos comhgharaighe nó ceithre bhomaiti do'n bhás?" " Bhí', arsa an rí agus thug sé pardún do'n darna mac.
" Ach", arsa seisean, " is beag an sgéal a dhéanfas gnoithe an mhic is óige, nó sé is fearr liom". "Chonbhuigh mé an sgéal is fearr dósan", arsa Rógaire an Bhearaid Dhuibh, nó 'sé is fearr liomsa fosda.
Thoisigh sé. ' Chuaidh mé
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 11:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
pláta óir 'sa chomhraidh leis. Nuair a fuair mise na saighdiúiri istigh a'ithe d'fhosgail mé an uaigh, thug liom an pláta óir agus bhí léine gheal bhán de'n síoda is fearr ar an chuirp agus nuair a bhí mé dhá tharraingt amach thar a cheann tháinig na saighdiúirí amach agus nuair a chonnaic siad an rud bán sgaoil siad leis agus chuaidh an piléar fríd an chorp.D'éalaigh mise amach eadar a dhá chois. Anois,nach raibh mé níos comhgaraighe nó cúig bhomaite do'n bhás?" " Bhí",arsa an rí, gheobhaidh tú do phardún.
"Cuir síos an teine , tá ceithre bhomaiti ag an darna mac", arsa an rí
" A rí onóraigh!", arsa Rógaire an Bhearaid Dhuibh, bhí mise níos cómhgharaighe nó ceithre bhumaiti do'n bhás. "Innis an sgéal agus b'fhéidir go dtabhairfinn d' phardún" Thoisigh sé.
Lá amháin nuair a bhí mé ag dul thart le cruaich mhónadh bhí triúr de chaileachaibh pisreog ina gcodladh agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 11:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a bhruithfeadh sé le goid nó fuadach. Ba é sin an t-ainm a bhí ar fhear a' toighe. Ar maidin chuaidh sé leo.
Nuair a tháinig siad fhad leis an áit a raibh an stail bhí a lucht coimheadaigh istigh ag ithe ach comh luath agus a leag duine aca lámh ar an stail bhain sé crathamh as féin agus amach leo uilig.
Cheangail siad iad agus dubhairt na saighdiúiri gurbh fhearr na léas a bhí ag tabhairt eolais do bhun na gcluas aca.
Thug an rí féin breitheamhnas orra iad uilig a chur 'n báis; cúig bhomaite ag an mhac is sine. " A Rí onóirigh", arsa seisean, " is minic a bhí mise níós cómhgharaighe d'on bhás nó cúig bhomaití agus tá mé fá shaoghal agus fá shláinte go fóill, agus má bheireann tu pardún damh innseochaidh mé an sgéal duit.
" Innis an sgéal agus b'fhéidir go dtabharfainn", arsa Rí Dubh an Ghleanna. Thoisigh sé. Fear a cuireadh sa roilig agus cuireadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 10:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an chaisleáin, toban uisge le d'thaoibh agus sopóg cruithneachta ar an taoibh eile, agus daréir mar sheideochas an ghaoth gráinín do'n chruithneacht a chur isteach san uisge, an dá chuid a ithe le chéile.
Suas leis an bhainrioghan ar an tsimléar agus d'imigh siadsan.
Nuair a bhí siad fá shiubhal lae ó'n áit a raibh an stail ghorm chuaidh siad isteach i dteach agus d'iarr lóistín go maidin agus fuair. Dubhairt fear a toighe gur bhréagh an triúr gaisgiach iad an raibh dochar fiafruigh cá raibh siad ag dul.
Dubhairt siad go raibh siad ag dul a ghoid an stail dhubh a bhí ag Rígh Dubh an Ghleanna. Bhí clúmhdú clog ar an stail agus comh luath agus chuirfeadh duine ar bith lámh air go gcraithfeadh sé é fein;thógfadh sin oiread calláin agus go mbeadh Rí Dubh an Ghleanna agus a chuid fear uilig amuigh i bpreabadh na súl.
Dubhairt Rógaire an Bhearaid Dhuibh go raibh sé beo ar rud ar bith
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 10:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an mac is sine fanacht istigh ag imirt cluichthi leithese. Fuair an bhainrioghan an chéad chluiche. An darna lá bhí siad ag imtheacht amach fosda ach chonbhuigh sí istigh an darna mac agus fuair an chéad chluiche air.
An tríomhadh lá chaithfeadh an mac is óige fanacht istigh agus imirt leithe. Fuair an mac is óige an chéad chluiche.
Ba é an dlíghe " Tug do bheitheamhnas" a rádh leis an té a bhain a'cluiche.
" Tug do bhreitheamhnas", arsa sise.
"Níl mise ach le greann", arsa an mac is óige." Ní greann ar bith é", arsa sise.
" Tug fhéin do bhreitheamhnas", arsa seisean leithe.
" Cuirim tusa faoi gheasa droma draoidheachta gan tráth amháin bidh a ithe ag tábla amháin, nó dhá oidhche a chodladh i dteach amháin go mbeidh sibh 'sa Domhan Thoir ag Righ Dubh an Ghleanna agus an stail gorm a ghoid.
Cuirimse tusa faoi gheasa droma draoidheachta caitheamh díot go craiceann agus dul suas ar shimléar
ball sinsearach (stair)
2021-01-28 10:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí rí ann uair amháin agus indiaidh na bainrioghna bás a fháil bhí rún aige pósadh arís agus chuir sé ar shiubhal na trí mic a bhí aige go hOileán Glóire.Phós sé annsin.
Lá amháin chuaigh an bhainrioghan fhad le Cailleach na gCearc a bhí 'na comhnaidhe comhgarach aca. "Níl tusa ag cur amach dadai do na bochtaibh", arsa sise leis an Chailligh.Dubhairt Cailleach na gCearc gur chuig trí mhac an rígh a bhi in Oileán Gloóire a chuir sí iomlán.
" Chan féidir go bhfuil trí mhac ag an rígh?", arsa sise." Tá", arsa Cailleach na gcearc." Caidé'n dóigh a bhfeicfinn iad?, arsa sise.
D'innis Cailleach na gCearc di coileach a mharbhadh agus bolgam de'n fhuil a chur ina béal agus a rádh nach mbeidh sí beo mara bhfeicfidh sí tri mic an ríogh a bhí in Oileán Glóire.
Chuir an rí fá na gcoinne ar an bhomaite agus tháinig siad. Bhí an rí agus na trí mic ag dul amach a' sheilg nuair a dubhairt an bhainrioghan go gcaithfeadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 20:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an torr a tharraingt. Bhí an torr ansin gur thuit sé logtha ar an phlainnc.
Ní minic ina dhiaidh sin a thigeadh sé, an Sasanach, fhad leis anDálach agus bhí cailín 'sa teach a bhí in grádh leis. Bhí fear eile a' brath uirri agus thigeadh sé go han-mhinic fhad leis an Dálach. Níor mhaith leithe a rún a leigint leis ach lá amháin d'iarr sé uirri a shláinte a ól agus seo an dóigh ar ól sí an sláinte.
Dubhairt sí:
"Seo sláinte Minic nach dTig faoi chúram shláinte Minic a Thig agus is truagh nach é Minic Nach dTitg a thig comh minic le Minic a Thig"
Tá léabracha móra de'n sgéal seo caillte;
Is furast sin a aithniú ar an slíghe a bhfuil sé insighthe. Tá mé ar lorg an chodach eile go fóill.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 19:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Am amháin bhí Dálach ag dul a dhéanamh caisleáin agus ba mhaith leis an caisleán seo a bheith i bhfad níos deise ná caisleán ar bith dá raibh in Éirinn.
Sular thoisigh sé tháinig bean fhad leis agus dubhairt sí go gcuirfeadh sise trí shaoir fhad leis a dhéanfadh an cineál caisleáin a bhí a dhíth air ach go gcaithfeadh sé fáilte a chur rompa achan lá. Seo an fhálte:
"Coiscéim chorrach ar chlochán
Coiscéim fhada ar fhéar
Siúl an chamáin réabhaidh
'Sé bhur mbeatha mar aon fhear."
Tháinig na saorai agus bhí fear as Sasain aige fosda.Nuair a bhí an caisleán déanta sháith an Sasanach torr i mbárr plainnc mhóir a bhí 'na sheasamh amach os cionn an chaisleáin agus chuir sé an Dálach faoi gheasaibh an torr a tharraingt. Tháinig an síogaidhe amach agus sháith sé an torr i mbarr an phlainnc agus chuir sé an Sasanach faoi gheasa
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 17:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chorp Dhállain. Dubhairt sé paidir agus Áh bh Mária agus Cré annsain agus d'éirigh ceann Dhállain amach as an fhairrge agus ghreamuigh sé ar an chorp arís.
'San am céadna bualadh long na gcreachadóir ar an Charraic Fhada agus báitheadh an duine deireanach aca. Tháinig na rudai naomtha uilig a ghoid siad anios go bárr an uisge, gur chaith na tonnai isteach ar Innis Caoil arís íad. Cuireadh Dallan in uaigh Naomh Chonaill.
Bhí creachadóiri eile ag baint faobhtha comhgarach ag an mhainnistear agus rún aca an mainnistear a chréachú. Bí cailín seirbhise aca agus d'innis sí do Naomh Chonaill caide'n droch fhuadar a bhí faoibthe. Chaith Conall agus a chuid mánach an oidhche ag urraigh agus chaith na crachadóiri an oidhche ag ól le sult cionnas go raibh siad leis an mhainnistear a
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 17:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Níorbh é sin troid na mbó maol agus nuair a bhí neoin bheag agsu deireadh an lae ann d'iarr an gasúr ar an stiall teannadh ar an phéist,rud a rinne agus marbhadh an phéist. Ansin pósadh é féin agus inghean a' ríogh agus bhí bainfheis aca a mhair lá agus bliadhain agus níor híosadh ariamh biadh chomh blasta agus níor hóladh ariamh deoch comh beodhach agus a bhí ann ag an chuirm. Bhí an fíon comh breágh sin nach dtiocfadh leo a sáith a fhághail de agus ba he sin an oidhche a hóladh na sláinte agus a dubhradh an giota atá againn go fóill.
" Míle marbh fáisg ort, a chapain ghránnda ghainn
is gearr a mhairfeas do lón
Nil fhios agam cá bhfuil do lán,
Mar ann do leath lán atá do thóin."
Cuid den sgéal ó Chonn Ua Dochartaigh, Beathach Mór. Cuid eile ó Mháire Bean Ua Braonáin, O.S., RIP
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 17:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
conghochaidh mé do chuid stoic. Dubhairt an gasúr go mbeadh a sheacht sáith os a choinne. Thoisigh an troid agus ba hé sin an troid- ag leagaint crann, ag strócadh an talaimh agus ag cur éanlaith na coilleadh i gcéin. Ag deireadh an lae d'iarr an gasúr ar an stiall teannadh air, rud a rinne agus marbhadh an fáthach deireannach.
Nuair a tháinig an gasúr 'na bhaile ní raibh na soithigh ábalta an bainne a chongbhail. D'innis an gasúr do'n rígh fá dtaoibh den chaisleán agus chuaidh an rí fhad leis.Bhí se lán d'ór agus airgead agus achan nidh a bhí ag teastáil. D'iarr an rí air é chonghbhail níos mó, rud a rinne.
Bhí se beo ann go dtí gur chualaidh sé go raibh péist indiaidh theacht go dtí loch a bhí 'san áit agus go millfeadh se iomlán mura bhfuigheadh sé inghean an ríogh le hithe.
D'imigh an gasúr ar maidin fhad leis an loch agus chuir troid ar an phéist
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 17:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D'iarr sé ar an stiall teannadh ar an fháthach. Theann agus mharbhuigh é. Nuair a bligheadh na ba cuireadh sonnradh go raibh dhá oiread bainne acu agus ba ghnáthach agus bhí iongantas an domhain ar bhunadh an chaisleáin.
Ar darna lá rinne an gasúr go díreach mar a rinne sé an lá roimhe agus tháinig an darna fáthach fhad leis. "Mharbhuigh tú mo dhearbhrathair indé ach mairbhfidh mise tusa indiu", arsa seisean. Dubhairt an gasúr go mbeadh a sháith os a choinne agus thoisigh an comhraic. I dtráthaibh an mheadhon lae d'iarr an gasúr ar an stiall teannadh air, rud a rinne, agus marbhadh an fáthach. Nuair a bligheadh na ba an lá seo bhí dhá oiread bainne aca agus iongantas an domhain ar bhunadh an chaisleáin. An oidhche sin ní raibh ach sgairt amháin le cluinnstin.
An tríomhadh lá rinne an gasúr an cleas céadna agus tháinig an tríomhadh fáthach agus dubhairt sé " Mharbhuigh tú mo dhá dhearbhráthair, chreach tú mo chuid ubhall agus d'ith do chuid ba mo chuid féir ach mairbhfidh mise thú indiú agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 17:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé leis go raibh neoin bheag agus deireadh an lae ann nó go dtáinig sé fhad le caisleán ríogh. Bhuail sé féin agus mac an ríogh 'un cómhraidh agus d'fhiafruigh an rí é fá choinne buachailleachta.
D'innis an rí dó na ba a chonghbhail amuigh as an choillidh nó gur le trí fathaigh í agus gur ghnáthach leo trí sgairt a leigint achan oidhche le huile.
Nuair a chuaidh an gasúr amach ar maidin an chéad rud a rinne se dhul isteach sa choillidh agus suas inas na crainn ag ithe na n-ubhall milis agus ag cathamh anuas na n-ubhall searbh, agus bhí am breagh ag na buaibh ag ithe an fhéir ghlais nó níor ghnáthach le beathach ar bith dhul isteach sa choillidh.
Ní raibh sé i bhfad istigh go dtáinig fáthach fhad leis agus dubhairt gur mhór leis 'na ghreim amháin é agus gur bheag leis 'na dhá ghreim é.Ghlac an gasúr a dhubhlán greim nó dhá ghreim a dhéanamh de agus thoisigh an troid. Nuair a bhí am eadarshruth ann bhí fhios ag an ghasúr go gcroinnfidhe é agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 17:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sí go raibh an tarbh breac beo go fóíll agus luigh sí lá thar na bhárach arís ag cur amach fola. Nuair a tháinig an rí isteach d'innis si dó go gcaithfeadh sí croidhe agus chradhogaí an tairbh bhric a fhághail, nó go bhfuigheadh sí bás.
An oidhche sin d'innis an tarbh breac do'n ghasúr go raibh siad ag dul dá mharbhadh lá thar na bhárach, le tarbh eile troid leis ach go mairbhfeadh seisean an tarbh eile agus d'iarr sé ar an ghasúr stiall a bhaint óna earball siar go dtí'n ceann nuair a bheadh sé ag fághail bháis.Shaoil an gasúr gurb é sin an rud a ba chruaidhe a hiarradh air ariamh a dhéanamh ach d'innis an tarbh gur maith aige an stiall craicinn sin go fóill. Fá dheireadh thiar thall thug an gasúr isteach lena dhéanamh.
Shiubhail siad leo fhad leis an choillidh. Ní raibh i bhfad siar sa choillidh go dtáinig an tarbh eile agus thoisigh an troid. 'Sé an deireadh a bhí leis an troid gur mharbhuigh an tarbh breac an tarbh eile agus nuair a bhí sé féin a' fághail bháis tharraing an gasúr an stiall de, chuir ina phóca é agus d'imigh leis. Shiubhail
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 16:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
di cearc a mharbhadh agus dhul a luighe agus nuair a thiocfadh an rí isteach toiseacht ag caitheamh amach bolgamanna fola agus nuair a fhiafrochadh an rí caidé a dhéanfadh biseach di a rádh "croidhe agus cruadhogaí an tairbh bhric."
Rinne sí amhlaidh agus ag teacht don rí bhí sí ag caitheamh amach fuil na circe.
D'fhiafruigh an rí caidé a dhéanfadh biseach di agus dubhairt sí " croidhe agus cruadhogaí an tairbh bhric."
Dúbhairt an rí go gcaithfeadh siad iad a fhághail agus thug ordú don bhúisteoir seasamh ag an gheafta lena thuagh agus gur bé an tarbh breac an chéad bheathach a thigeadh isteach ar an gheafta.
Bhí fios ag an tarbh agus d'innis sé do'n bhuachaill go raibh búisteoir le bheith ag an gheafta agus eisean a chonbhail ar gcúl an lá seo. Rinne an buachaill bó bhreac a chur ar an toiseach agus bhuail an búisteoir buille dá thuagh agus mharbhaigh é. Tugadh an croidhe agus na cruadhogaí do'n bhainrioghan agus ar ndóighe tháinig biseach uirri. Lá thar na bhárach chualaidh
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 16:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chuir sé biorán suain ina ceann agus chodluigh sí léithe fhad agus bhí seisean ag déanamh a chodach. Nuair a tháinig sí 'na bhaile dubhairt sí nach bhfacaidh sise dadaidh. Chuir sí amach an darna inghean ach chuir an buachaill an biorán suain ina ceann agus thuit sí siar fhad agus a bhí sé ag ithe. Chuaidh sí sin 'na bhaile agus dubhairt nach bhfuair an gasúr dadaí le hithe acht go raibh sise flaithte agus nach rachadh sí amach níos mó.
Chuir sí amach an triomhadh inghean agus chuir an buachaill an biorán suain ina ceann ach caide bhí ag an inghean ach súil nimhe i gcúl a cinn agus chonnaic sí a raibh sé 'fághail. Tháinig sí 'na bhaile agus d'innis gurb é an tarbh breac a bhí tabhairt an tráigh is fearr dá bhfacaidh sise ariamh don ghasúr agus go raibh an tráth cornuighthe suas in éadach geal istigh ina chluais. Comh luath agusa chualaidh an bhanrioghan seo d'imigh sí arís fhad leis an sean Dall. 'Sí an chomhairle a thug sé
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 15:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí rí agus bainrioghan ann uair amháin agus tháinig ar an mhnaoi go bhfuair sí bás. Phós an rí arís. Bhí mac amháin aige leis an chéad mhnaoi agus bhí triúr inghean aige leis an darna mhnaoi. Bhí sí ag tabhairt togha gach bidh agus dighe dó a cuid inghean ach ní raibh sí ach ag tabhairt lighe na leice do'n ghasúr.
'Sí'n obair a bhí ag an ghasúr buachailleacht bó agus bhí tarbh breac fríd na buaibh a bheireadh tráth bidh achan lá do'n ghasúr. Sin a' rud a bhí a' tabhairt bisiú comh maith agus bhí sé.
Shonnruigh an leasmháthair seo agus chuaidh sí fhad le Sean Dall Glic. 'Sé'n comhairle a thug an Dall di na triúr inghean a chur amach ar a seal a' buachailleacht le cuidiú leis go bhfeicfeadh siad caidé'n rud a bhí an gasúr ag fághail. Chuir sí amach an inghean a ba shine an chéad lá lena choimhead, acht ní críonna an cat nó an coimheadach. D'aithinn an gasúr go raibh sí da choimhead agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 15:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d'imigh.
Chaoin an Baoghlach seal mór fada nó bhí i bhfad níos mó buaidhridh air fán síogaidhe nó bhí air fán chreach. Tamall indiaidh seo bhí an Baoghlach amuigh ag seilg agus tháinig ceo air. Bhuail sé isteach i bpollán.Bhí an síogaidhe istigh anseo ag gréasuigheacht. Bhí teine bheag aige istigh i sean leithchinn capaill agus é ag gabháil cheoil agus 'sé an ceol a bhí aige
" hó ró agus mé ag déanamh na mbróg'"
D'amharc an Baoghlach air tamall agus sa deireadh dubhairt sé "Nach shaoilfeá gur bhfearr an áit a bhi agat agamsa nó anseo. "Ó, a duine mo chléibh", arsa an gréasaidhe, " ní dhearn aon duine comh dána ariamh ag teinidh duine eile agus ghnidh sé ag na bheodhan bheag fein."
Maireann na focla sin go dtí'n lá indiú agus is fíor iad.
ó Proinnseas Ua Braonáin, An Sealgán, a fuair ón seanfhear céadna é leis an sgéal deireanach.
R Ní B
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 15:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an síogaidhe air ag Taoibh an Locha agus bheir an Baoghlach greim láimhe air agus thug buidheachas mor dó,nó go raibh an-gaisgiacht déanta aige. D'iarr ar an síogaidhe innse dó scéal an troda nó go maith go b'fhiú a chloinnstean ach sé dubhairt an síogaidhe "Ní dhéanfaidh a'n duine aca siúd creach go deo."
Ansin dubhairt a' Baoghlach "Fanochaidh tú agam go deo". " Fanochaidh, go ndéanfaidh tu leithcheal orm", arsa an síogaidhe.
D'imigh siad leo go dtáinig siad fhad le teach beag. Tháinig bean a toighe amach le gugán bláiche.Bhí ba na mná seo 'sa tiomaint a d'imigh leis an chreach agus bhí siad indiaidh theacht 'na bhaile arais agus smaoitigh sí gur seo an bunadh a cheap iad.Shín sí an gugán chuig an Bhaoghlach nó níor shamhail sí gurb é an créatúr beag ar an stail a rinne dadaidh.D'ól an Baoghlach an bainne uilig agus nuair a bhí an braon deireanach ólta aige dubhairt an síogaidhe gur luath a rinne sé an leithcheal agus d'fhág slán aige agus
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 15:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
síogaidhe ina sheomra agus d'innis dó caidé rinneadh air agus, adeir sé,"shaoil mé go ndéanfá thusa rud eighinteacht domh agus in áit sin ní dheachaidh tú amach féin ag amharc ar mo chaill".
D'fhiafraigh an síogaidhe ar fágadh rud ar bith maith nó holc aige. " Níor fágadh, maise ach stail beag gorm agus ní fhágfaidhe eisean féin acht gur bé gur mharbhuigh sé ceathrar de na saighdiuraibh a thug iarraidh é a thabhairt ar shiubhal." Dúirt a' síogaidhe go raibh a sháith ansin.
Líon sé mála de na cipínibh agus chuaidh ar mhuin an stail, an mála ar a chúlaibh agus as go bráthach leis. Fuair sé suas leo ag áit a dtugtar Bealach na gCreach air ó shin. Níor fhág sé a'n duine aca beo le hinnse cá raibh said, nó caidé d'éirigh dóibh, nó cé mharbhuigh iad, acht níor fágadh oiread agus saighead amháin 'sa mhála.
Fuair a' Baoghlach beathach iasachta ó dhuine muinnteartdha in Ard a Rátha agus lean an síogaidhe go bhfeicfeadh sé caidé a bhí sé ag brath a dhéanamh. Bhí an t-eallach dá chastáil air daréir mar bhí sé ag dul soir. Sa deireadh casadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-27 15:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí bruaghfhear ann darbh ainm Baoghlach na Crannóige Buidhe agus bhí caisleán mór aige. Lá amháin amuigh ag seilg casadh síogaidhe air agus bhuail siad 'un comhráidh seal mór fada. D'iarr an Baoghlach air teacht 'un caisleáin an oidhche sin, rud a rinne. Tugadh an seomra is fearr sa chaisleán dó agus hinnseadh dó an seomra a chonbhail fhad agus d'fhanfadh sé.
D'fhan an síogaidhe bunadhas bliadhna. Theidheadh sé amach achan lá agus thigeadh sé isteach tráthnóna agus uchtán cipíní chulainn leis. Chaithfeadh sé an oidhche ag cur barr orra le saighdí a dhéanamh fá choinne scaoileadh as a bhogha.
Bhí bruaghfhear eile 'sa taoibh eile de'n tír.Mac Suibhne ab ainm dó agus lá amháin tháinig an Suibhneach agus arm leis go dtearn creach millteanach ar an Bhaoghlach. Thug sé leis a chuid eallach, capall, caorach agus achan seort a casadh air.
Nuair a d'imigh sé agus na creacha leis chuaidh an Baoghlach fhad leis an
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 20:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus leig do'n uisge tuitim arís. Le sin éirigheas Oisín,tharraing ar a chlaidheamh agus arsa seisean " Tabhair an deoch do Dhiarmuid nó bainfidh mé an ceann díot."
D'éirigh Fionn agus thug an deoch leis ina bhoisibh ach nuair a bhí sé ag taoibh Dhiarmada, bhí Diarmuid socair!
Leig Gráinne na sgairte bróin agus réab a cuid gruaige ach indiaidh sin 's uilig - phós sí Fionn!
Ina dhiaidh sin nuair a cuireadh ceist ar na seanachaidthibh ca tuige ar phós sí Fionn dubhairt siad sean fhocal atá againn go fóill.
"Is fearr a bheith diomhainn nó a bheith gan ceann, agus sin a bhfuil ann."
ó Máire Bean Ua Braonáin, An Sealgán ( oide scoile nach maireann agus ó Proinnseas Ua Braonáin, An Sealgán. Fuaireas ó Phroinnseas Ua Braonáin iad a d'éag in 1888.
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 20:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Diarmuid mála fraoich leis go Cill Chluainigh agus chodlaigh ar an mála an oidhche sin. Chogaim Fionn a ordóg arís agus dubhairt gur ar Charn a' Mhaoin a bhí siad agus mhair siad mar sin go dtí lá amháin chodlaigh siad ro-fhada agus tháinig an oidhche orra ag Cill Riain agus rinne siad a leabaidh annsin. Tháinig an tóir orra agus beireadh orra ar chnoc i gConnacht. Baineadh moill astu ag troid le torc agus loiteadh Diarmuid comh mór sin go raibh sé a' saoradh an bháis nuair a tháinig Fionn fhad leis.
Bhí buaidh ag Fionn dá dtabharfadh sé deoch uisge ghlan as boisibh a dhá láimh go duine ar bith a bheadh tinn go leisfeadh sé é.Nuair a tháinig sé fhad le Diarmuid d'iarr Diarmuid deoch air agus bhí Fionn ag tógbháil an uisge nuair a fuair sé amharc ar Ghráinne agus leig sé de'n uisge tuitim eadar a mhéara. D'iarr Diarmuid an deoch athuair agus nuair a bhí Fionn dá thógbhail athuair fuair sé amharc eile ar Ghráinne
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 20:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an digh a bhéarfadh codladh sámh dóibh uilig go maidin.
Ach chuir Gráinne deora codlata ins na gloinnibh uilig ach gloinní Dhiarmada agus Oisín. Ní luaithe é ólta ag na Fiannaibh nó thuit siad uilig siar ina gcnapaibh codlata. Annsin tháinig Gráinne fhad le Diarmuid agus Oisín agus d'iarr orra í a shábháil ar an phósadh seo.Ní dhearn ceachtar aca dadai ach éirigh agus imtheacht leithe. Shiubhail siad rith na hoidhche go raibh siad ar an Chluainigh ( Cill Chluainigh anois). Chaith siad an oidhche annsin agus thug Diarmuid leis mála gainimhe ó'n tráigh agus d'imthigh siad go Cárna a' Mhaoin,chuir siad suas croimleac annsin agus mála an ghainimh air agus luigh go maidin.Nuair a mhusgail na Fianna ar an darna maidin as an chodladh agus croinnéadh Diarmuid agus Gráinne agus Oisín chogainn Fionn a ordóg feasa agus dubhairt gur i gCill Chluainigh i dTír Chonaill a bhí siad agus d'imthigh an tóir. Ag fágáil Carn 'na' Mhaoin dobhthasan thug
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 20:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an digh a bhéarfadh codladh sámh dóibh uilig go maidin.
Ach chuir Gráinne deora codlata ins na gloinnibh uilig ach gloinní Dhiarmada agus Oisín. Ní luaithe é ólta ag na Fiannaibh nó thuit siad uilig siar ina gcnapaibh codlata. Annsin tháinig Gráinne fhad le Diarmuid agus Oisín agus d'iarr orra í a shábháil ar an phósadh seo.Ní dhearn ceachtar aca dadai ach éirigh agus imtheacht leithe. Shiubhail siad rith na hoidhche go raibh siad ar an Chluainigh ( Cill Chluainigh anois). Chaith siad an oidhche annsin agus thug Diarmuid leis mála gainimhe ó'n tráigh agus d'imthigh siad go Cárna a' Mhaoin,chuir siad suas croimleac annsin agus mála an ghainimh air agus luigh go maidin.Nuair a mhusgail na Fianna ar an darna maidin as an chodladh agus croinnéadh Diarmuid agus Gráinne agus Oisín chogainn Fionn a ordóg feasa agus dubhairt gur i gCill Chluainigh i dTír Chonaill a bhí siad agus d'imthigh an tóir ag fágáil Carn 'na' Mhaoin dobhthasan thug
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 19:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chormaic. Dálta achan chailín óg nach raibh amuigh go minic agus nach raibh aithne aici ar na Fiannaibh thoisigh sí ag cur ceist ar a' chuid eile cé iad féin.
"Cé hé an buachaill an-dóigheamhail sin?", arsa sise ag taisbeaint Dhiarmada.
"Sin Diarmuid Ó Duibhne," arsa siadsan.
" Cé hé sin?". " Sin Oisín.", " Sin Oscar" agus ins an deireadh d'fhiafruigh si " Cé hé an seanduine liath sin?"
"Sin Fionn", arsa siadsan agus thoisigh an seitreal agus an siosarnaigh.
Annsin d'fhiafruigh sí "Agus caidé thug Fionn agus na Fianna anseo anocht?
"Ó,", arsa na cailíní," an sin a bhfuil d'fhios agatsa? Nach bhfuil fhios agat gur le tusa a phósadh a tháinig Fionn annseo anocht."
Ní phósfaidh mé go bráth a leithéid", arsa Gráinne agus thoisigh sí ag caoineadh."Dá b'us gur Diarmuid nó Oisín a bheadh le pósadh agam ach an seanduine críonna caithte sin" agus tháinig rabharta feirge uirri. Anois, ba hí ingean an ríogh i gcomhnuidhe a bhéarfadh an deoch dheireanach ag cuirm agus ba an deoch ab fhearr den iomlán í nó chuirti spiosraí ins
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 19:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Am amháin tháinig an-ghruaim ar Fhionn agus ní labharfadh sé agus ní híosfadh sé a'n ghreim féin agus fá gháire de ní thiocfadh leo aoibh a chur air ní hamháin mion-gháire a dhéanamh. Bhí seo a'cur trioblóide móire ar na Fiannaibh agus lá amháin rinne siad amach go gcuirfeadh siad ceist air ach dubhairt Goll leo nach raibh gnoithe ar bith ceist a chur air. " Tá fhios agamsa caidé tá air. Tá bean a dhíth air." Fuair siad amach gur inghean Chormac Mac Airt an bhean a chuir sé spéis innti, agus d'imigh na Fianna uilig le Fionn go bhfuigheadh siad inghean Chormaic dó. Nuair a shrois siad Teamhar cuireadh fearadh na fáilte rompa agus rinneadh reidh féasta ar leith dóibh.
Nuair a bhí an chuirim ag dul 'un tosaigh tháinig mná an toighe amach as a ngrianán 'saca féin go bhfeicfeadh siad na Fianna. Tháinig inghean Chormaic leo. Anois, go Cnocaibh Chuinn ní raibh a'n bhean comh hálainn le Gráinne - ingean
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 12:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mhac Chonchubhair na gCrosann, agus go raibh na cinn le baint díobhtha lá thar na bhárach ag Trí Rí Innse Tuileadh as an Domhan Thoir, agus go raibh naoi gcabhlach is fichid ar ancaire ag fanacht ar lá thar na bhárach go mbainfeadh siad na cinn de na Fiannaibh.
D'fhiafraigh Diarmuid do Fhionn a raibh dóigh ar bith a dtiocfadh iad a réidhtiú.
Dúirt Fionn nach raibh ach le fuil trí Rí na Tuilleadh a cheapadh i gcórn Rí an Domhain.
D'imigh Diarmuid agus chuir air éideadh nach n-aithneochaidhe é, thug leis bascoid spíosraidhthe agus chuaigh fhad leis an chuan isteach 'sa champa a raibh cruinniú mór de na saighdiúirí a' díol na spíosraidhthe leo.Bhí fear amháin ag rann díghe ar fad orra as córn Rí an Domhain a bhí aca an oidhche sin ag ól as le luthchair agus iollghairdeachas go raibh siad ag dul a bhaint na cinn de na Fiannaibh lá thar na Bhárach. Bhi buaidh ar an chórn seo ciab' ar bith cineál dighe ar mhaith le duine a fháil ní raibh aige ach a rádh agus bhí sin sa chórn.
Tugadh an córn do Dhiarmuid mar duine
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 11:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tine i lár an urláir. Bhuail an codladh a ba troime iad a mhothaigh siad ariamh agus shín cuid aca iad féin ar an urlár agus achan dóigh ach ba ghoirid gur mhothaigh siad iad féin greamuighthe do'n talamh le sioc gan iad ábalta mothú nó corrú.
Tháinig Diarmuid a' tarrraint ar an dinnéar ach i bhfad sul mar dtáinig sé ar amharc na háite mhothaigh sé an éagchaoint agus na hosnaí truaghchaointe istigh san uathaigh.
Nuair a tháinig sé go béal na huathaighe scairt sé isteach caidé bhí cearr. Scairt siadsan leis gan a theacht níos faide nó go raibh siadsan uilig ceangailte do'n talamh le draoidheacht agus gan fear acu ábalta bogadh nó corrú. Scairt Diarmuid le Fionn agus d'iarr air ordóg a chogaint, rud a rinne i ndiaidh a láimhe a tharraingt ó'n talamh agus an craiceann agus cuid de'n fheoil 'sa' tsioc.
'Sé an fios a fuair sé go raibh siad ceangailte le draoidheacht ag triur ingeanacha
ball sinsearach (stair)
2021-01-26 11:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuir trí ingeacha Mhac Conchubhair na gCrosann cuireadh ar Fhionn agus a mílisí agus 'sé an rud a bhí sa chuireadh- cuireadh feille, agus sé an áit a raibh an dinnéar le bheith istigh in uathaigh ag áit a dtugtar Cannan Cheann a tSléibhe air.
Tháinig Fionn agus iomlán a chuid fear ach Diarmuid Donn a bhí rud beag mall.
Nuair a tháinig siad 'fhad leis an uathaigh casadh orra na triúr ningeanach a chuir fearadh na fáilte rompa agus thug isteach iad agus d'iarr orra suidhe síos. B'é an uathaigh an áit a ba deise a bhfacaigh siad ariamh. Bhí dhá chineal éadaigh mullach a chéile ar an urlár faoina gcosaibh, agus línín shíoda ina mhullach sin.
Bhí an cosamhlacht dinnéara a ba mhó agus ab fhearr a bhfacthas ariamh dá dhéanamh réidh ag dhá chócaire dhéag i gcultachaibh gheala bhána thart fán tinidh agus sé an áit a raibh an
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a shroich siad leaba Fhinn bhí Diarmuid Donn ina shuí ar an cholbha agus chroith sé a cheann leo,nach raibh gar ann; go raibh Fionn ag fáil bháis den náire.
Dá mbeadh sé i mbéal an bháis ní ligfinnse dó é a shlogadh" arsa Goll agus chuaigh suas go colbha na leapa.
" A Fhinn Mhic Chumhaill", a deir sé, " seo chugat cinn an dáréag a d'imigh ó pháirc an áir: Seo chugat creacha an chabhlaigh a bhí acu ar an Ghaoth Bearra, seo chugat cuid de luaith an chabhlaigh sin" -dá chaitheamh air- "agus éirigh ó do leabaidh nó níl duine nó diúlach anois fágtha le scéal a dhéanamh ort:"
D'éirigh Fionn de phreab as a leabaidh, hullmhaíodh agus rinneadh réidh an féasta a ba mhó dá raibh ariamh acu,thoisigh an ceol agus an seinm agus mhair an coirm sin seacht lá agus seacht n-oíche.
Thug na Fianna Ard an Innseochais air ina dhiaidh sin ón innse a rinne Conán, ach tá Ard an Fheannaidh air go dtí'n lá inniu.
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a bhí ann ó seo amach siocar an 'feall' agus an úsáid chéanna a bhaint as. Sin an t-ábhar go n-abrann na daoine agus go síleann cuid acu gur dún Lochlannach atá ar a mhullach.
Leis sin ghlac sé a leaba le luí air go bhfaigheadh se bás le náire, ach d'éirigh Goll agus dúirt nach ligfeadh seisean do Fionn bás a fháil don náire.
" Thar a bheith gur tusa is ciontaí le seo uilig", a dúirt sé le Conán, caithfidh tú do chuid féin a dhéanamh. Bhí na Fianna uilig ag dul leo ach ní ligfeadh Goll dóibh.
D'imigh sé féin agus Conán agus charbh fhada go dtáinig siad ar an dáréag Lochlannach san áit ar shuigh siad le scíste a ghlacadh, bhain na cinn díobh agus d'imigh síos go dtí'n Gaoth Bearra, an áit a raibh an cabhlach ceangailte réidh le himeacht, thug leo achan seort a ghoid na Lochlannaigh, chuir tine leis an cabhlach, d'fhan go bhfaca siad dóite é,thiontaigh ar ais, thug leo na creacha agus an dá chloigeann déag agus aníos arís a fhad le Fionn agus na Fianna.
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seisean ina sheasamh agus d'iarr ar na Fianna teannadh orthu síos ar ais agus achan chorp dena Lochlannaigh a "chur faoi chlár". Sé sin clár a chur faoi agus clár a chur os cionn achan chorp agus é a chur faoin talamh.Sin rud nach ndearnadh araimh go dtí sin le corp ar bith agus sin mar a tháinig na focla atá againn go fóill fá dhuine marbh- go bhfuil sé " faoi chlár".
Deirtear linn gurb é sin an troid a ba mhillteanaigh a rinneadh ariamh in Éirinn agus nuair a bhí na clocha ag éirí gann
" nár fágadh oitreach each nó buailtreach ba nár réabadh ins na spéirthibh". Bhí an talamh uilig lán dena cnapáin bheaga as na cuirsibh (?) agus nuair a tháinig arais a fhad le Ard an Fheannaigh dúirt gur beag a shíl sé go mbeadh sé le rá le Gall nó Gael gur bhuail seisean buille feille agus go mbeadh sé le caitheamh suas ag na Lochlannaigh go deo leo gur troid feille sin agus nach mbainfeadh siad an darna lá úsáide as Ard an Fheannaigh, gur dún Lochlannaigh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
troid a thabhairt uirthi. Bhí na Lochlannaigh ag titim mar thoradh ó chrann lá gaoithe móire. Bhí an t-aer dubh le clocha móra, clocha beaga, mionchlocha, méaracáin. Bhí an ghrian ag dul faoi nuair a theith na Lochlannaigh agus dena slóite a tháinig aníos taobh na habhna an lá sin níor imigh ach dáréag cloigeann uilig. Ní raibh le feiceáil ach coirp fear.
Tháinig na Fianna aníos agus chonacthas luaith na tineadh agus chuir siad uilig an-sonrú inti.Cronaíodh Conán agus nuair a fuarthas é bhí sé ina chnap codlata ag taobh na feola. Músclaíodh é agus thoisigh siad uilig air fán dóigh ar chodlaigh sé leis agus iadsan ag troid agus thug siad an dubh bhail air lena gcuid teangacha.
Ins an deireadh tháinig fearg air." Ach gur bé mise is beag a bheadh le rá agaibh uilig ar an bhomaite", arsa seisean. Rinne siad gáire magaidh air ach thoisigh sé agus d'inis sé fán dóígh ar las sé an tine a mheall na Lochlannaigh chucu gan arm gan éideadh. Lig siad uilig gártha molta astu agus rinneadh an buíochas agus comóradh do Chonán - uilig ach Fionn. D'éirigh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an Dá Dhruid slóite na Lochlannach fána chuid arm agus éididh.Bhí siad ag déanamh scáile dhubh idir na Fianna agus an ghrian.
"Cogain d'ordóg , a Fhinn Mhic Chumhaill, agus léirigh dúinn caidé atá a dhul a 'éirí dúinn", arsa Goll Mac Móirne. Chogain Fionn an t-ordóg ón chneas go dtí an fheoil, ón fheoil go dtí an fhuil, ón fhuil go dtí an cnámh, ón chnámh go dtí'n smior agus ón smior go smaois.
"Ta,"arsa Fionn,"tiocfar orainn agus muirfear uilig sinn mura ndéanfaidh muid crógacht céad ár nduine." Lig na Fianna uilig scairt d'aonghuth go ndéanfadh siad "crógacht céad" achan duine.D'imigh siad uilig ansin a fhad leis an tsruthán ( Sruthán an Chró Mhóir) agus nigh siad an dusta agus an tsalachar díobh uilig ach Conán Maol. Shuigh Conán san áit chéanna ag dréim le greim bí a fháil i nganfhios nuair a gheobhadh sé an chuid eile ar shiúl, rud a fuair. Bhí sé ar a sháimhín suilc ag ithe agus an chuid eile ina luí thart ar dhá thaobh na habhna, a gcuid léinteach spréite acu dá dtriomú agus an áit a spréigh Fionn a léine an lá sin tá " An Léine" mar ainm air
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
air ins an am. Bhí radharc le fáil ar dhún Lochlannach a bhí ag Gort na Muclach agus ní thiocfadh leis na Lochlannaigh bogadh i ngan fhios de na Fianna a fhad is a bhíodh siad ag seilg ar an tSealgán.Ins an am seo bhí nós ag na Lochlannaigh tinidh a chur amach ag a gcuid dún nuair a thiocfadh cabhlach i gcuan le hinnse dóibh cá raibh a gcuid carad agus ansin thiocfadh na Lochlannaigh go dti na dúin seo agus bheireadh leo muintir a' dúin go dtí go ndéanfadh siad scrios ar an mhuintir a b'shaibhre thart sa dúthaigh. Lá breá Samhraidh bhí na Fianna a' seilg ar an tSealgán agus ní raibh le cluinstin ach adharca binne dá séideadh, ceol binn na gcon ar lorg na dtorc agus greasadh géar na bhfear. Chuaigh an seilg sin fríd an Ghleann Mhór, fríd Shrath Chaisil, anuas Mín na Mall Shrath, isteach thar an Chnoc Ramhar, síos an Malaidh, trasna Sruthán an Chró Mhóir, suas Mín an Fhia, amach go Loch a' Chaisleáin agus ó sin go Loch Mhic a' Bháird. Ní rabhthas sáraithe, corraithe nó tuirseach
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Scéal Ard an Fheannaidh
Ins an tseanam nuair a thoisigh na hallmhuraigh a' fágáil críocha Lochlann agus a' teacht 'na tíre seo is minic a d'fágadh siad an cabhlach i Longphort agus bheireadh ruaig isteach fríd na sléibhte ag creachadh, ag goid agus ag milleadh. Is iomaí troid agus bruíon a bhíodh acu leis na hÉireannaigh, go mór mhór leis na Fianna abhus anseo ar an tSealgán. Chaith Fionn agus na Fianna cuid mhór dá gcuid ama ag seilg nó bhí an áit féidhmiúil san am as a cuid sealga. Tá cnoc beag ann a fuair an t-ainm ón dóigh a d'fheannadh siad na toirc agus na heilit mhaola air agus níodh siad rósadh ar na beithigh air fosta. Bhí séasúr eile le fanacht ar Árd an Fheannaidh mar a tugadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mhór ramhar dhubh a bhí 'sa' phéist, cár fiacal aici a scanróchadh an domhan mór agus muing uirthi a bhí níos gairbhe agus níos láidre nó muing capaill;dhá shúil thintreach deirg ina ceann agus cluasa in airde uirthi níos airde nó cluasa asail.
Scairt a raibh ar an bhealach suas uaidh leis an Bhaoghlach rith lena shaol nó shíl siad uilig go mbeadh sé slogtha i mbomaite. Amharc amháin a thug an t-eascon air go dtug sí alrába (?) air ach tharraing seisean a chlaidheamh agus bhain giota den eireaball di. Ach gur bé sin bheadh deireadh thart.Thug sí an darna dubh-iarraidh air agus fuair greim ghualainn air. Chonaic an Baoghlach go raibh sé caillte agus bhain sé an bhróg dá chois.Ní luaithe a rinne nó chaith sí í fein ar an eascon agus bhuail leis an chois í fán cheann. Thit sí síos siar socair i mbomaite ach bhí guala an chóta, giota dá charabhat agus guala na léineadh ar fad ina béal. Go hádhúil ní bhfuair sí fhad leis an chraiceann.
Tháinig na daoine uilig anuas, agus chuir siad carn cloch ar an eascon, clocha móra troma agus tugadh Carraig an
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 19:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I bhfad ó shin in aimsir na draoidheachta bhí péist i loch Charraig a tSeascainn, loch bheag dhorcha atá ar an tSealgán ag bun na hAchla.
Chaithfí caogad cailíní óg a thabhairt di le hithe gach lá nó mura ndéanfaí mharbhadh sí Éire ghlas uilig. Bhí na daoine as a gcrann cumhachta ach ins an deireadh cuireadh scéala fhad le Baoghlach na Crannóige Buidhe a theacht agus an phéist a mharbhadh.Bhí sé an-doiligh fághail fhad léithe nó bhí seasgann mór domhain ann agus trí áiteacha comhnuidhe ag an phéist idir an coca mór agus an loch.Bhí sé doiligh déanamh amach cé aca áit den triúr a raibh sí ann agus dá dtéidtí fhad le ceann ar bith gan a bheith cinnte,d'éireochadh sí amach as ceann eile agus bhí a sheal tugtha
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 18:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mar Fuair Loch Dearg an tAinm
A bhfad ó shoin nuair a mhair na Fianna is iomdha bruidhean a cuireadh orra. Go minic ní bhfuair siad moran ama le hullmhú ach an t-am so thainigeas orra go han tobann agus ruaigeadh iad.
Dimigh siad ins na fathaibh fásaidh. Bhí mathair Chonaín fágtha agus phill Goll arais, chuir ar a dhruim í agus d'imigh leithe ar ghreim dhá chois.
Nuair stad a' tóir sheasuigh siad le anál a tharraingt istigh i gcoillidh ach nuair a d'amharc Goll ní raibh fágtha De'n chailligh ach cnámh amhain, lurgann. Caith sé an cnámh uadh isteach sa' choillidh agus d'imigh siad leo.
Seal in a dhiaidh sin bhí siad ag reilg 'sa' choillidh céadna agus tainigeas ar an chnámh céadna. D'amharc siad uirri agus chonnaic siad go raibh rud beo istigh 'san smior. D'fhiafraigh siad do fionn Cuir fionn a ordóg faoi na shéad feara agus dubhairc sa bhfuightheadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 18:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fuaireas ó Mháire Bean Uí Bhraonáin fosta.
Nótaí fán scéal 'Ard an Fheannaidh'
1. Tá an lorg go raibh dún ann le feiceáil go fóill.
2. Síos dhá thaobh na habhna tá sean reilig agus na cnapáin bheaga ins na páirceannaaibh mar uaigheanna.
3.Is minic a fuarthas ins na páirceannaibh chéanna seo píopaí an-bheaga ar fad a dtugadh siad ' píopaí Lochlannacha' orthu;píopaí beaga créafóige, cuid acu dubh go maith, cuid eile chóir a bheith saor ó mharc ar bith.
4.Tá Ard an Fheannaidh ar an talamh s'againn féin agus tá radharc le fáil go dtí Gort na Muclach a bhfuil cuid de bhaile na nGleanntach tógtha air.
5. Chonaic mé féin 'píopa Lochlannach' a fuair m'athair Pádraig Ó Braonáin- ar dheis Dé go raibh a anam.
Róis Ní Bhraonáin
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 18:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a shroich siad leaba Fhinn bhí Diarmuid Donn ina shuí ar an cholbha agus chroith sé a cheann leo,nach raibh gar ann; go raibh Fionn ag fáil bháis den náire.
Dá mbeadh sé i mbéal an bháis ní ligfinnse dó a shlogadh" arsa Goll agus chuaigh suas go colbha na leapa.
" A Fhinn Mhic Chumhaill", a deir sé, " seo chugat cinn an dáréag a d'imigh ó pháirc an áir: Seo chugat creacha an chabhlaigh a bhí acu ar an Ghaoth Bearra, seo chugat cuid de luaith an chabhlaigh sin" -dá chaitheamh air- "agus éirigh ó do leabaidh nó níl duine nó diúlach anois fágtha le scéal a dhéanamh ort:"
D'éirigh Fionn de phreab as a leabaidh, hullmhaíodh agus rinneadh réidh an féasta a ba mhó dá raibh ariamh acu,thoisigh an ceol agus an seinm agus mhair an coirm sin seacht lá agus seacht n-oíche.
Thug na Fianna Ard an Innseochais air ina dhiaidh sin ón innse a rinne Conán, ach tá Ard an Fheannaidh air go dtí'n lá inniu.
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 17:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a bhí ann ó seo amach siocar an 'feall' agus an úsáid chéanna a bhaint as. Sin an t-ábhar go n-abrann na daoine agus go síleann cuid acu gur dún Lochlannach atá ar a mhullach.
Leis sin ghlac sé a leaba le luí air go bhfaigheadh se bás le náire, ach d'éirigh Goll agus dúirt nach ligfeadh seisean do Fionn bás a fháil don náire.
" Thar a bheith gur tusa is ciontaí le seo uilig", a dúirt sé le Conán, caithfidh tú do chuid féin a dhéanamh. Bhí na Fianna uilig ag dul leo ach ní ligfeadh Goll dóibh.
D'imigh sé féin agus Conán agus charbh fhada go dtáinig siad ar an dáréag Lochlannach san áit ar shuigh siad le scíste a ghlacadh, bhain na cinn dóibh agus d'imigh síos go dtí'n Gaoth Bearra, an áit a raibh an cabhlach ceangailte réidh le himeacht, thug leo achan seort a ghoid na Lochlannaigh, chuir tine leis an cabhlach, d'fhan go bhfaca siad dóite é,thiontaigh ar ais, thug leo na creacha agus an dá chloigeann déag agus aníos arís a fhad le Fionn agus na Fianna.
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 17:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seisean ina sheasamh agus d'iarr ar na Fianna teannadh orthu síos ar ais agus achan chorp dena Lochlannaigh a "chur faoi chlár". Sé sin clár a chur faoi agus clár a chur os cionn achan chorp agus é a chur faoin talamh.Sin rud nach ndearnadh araimh go dtí sin le corp ar bith agus sin mar a tháinig na focla atá againn go fóill fá dhuine marbh- go bhfuil sé " faoi chlár".
Deirtear linn gurb é sin an troid a ba mhillteanaigh a rinneadh ariamh in Éirinn agus nuair a bhí na clocha ag éirí gann
" nár fágadh oitreach each nó buailtreach ba nár réabadh ins na spéirthibh". Bhí an talamh uilig lán dena cnapáin bheaga as na cúrsaibh agus nuair a tháinig arais a fhad le Ard an Fheannaigh dúirt gur beag a shíl sé go mbeadh sé le rá le Gall nó Gael gur bhuail seisean buille feille agus go mbeadh sé le caitheamh suas ag na Lochlannaigh go deo leo gur troid feille sin agus nach mbainfeadh siad an darna lá úsáide as Ard an Fheannaigh gur dún Lochlannaigh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 17:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
troid a thabhairt uirthi. Bhí na Lochlannaigh ag titim mar thoradh ó chrann lá gaoithe móire. Bhí an t-aer dubh le clocha móra, clocha beaga, mionchlocha, méaracáin. Bhí an ghrian ag dul faoi nuair a theith na Lochlannaigh agus dena slóite a tháinig aníos taobh na habhna an lá sin níor imigh ach dáréag cloigeann uilig. Ní raibh le feiceáil ach coirp fear.
Tháinig na Fianna aníos agus chonacthas luaith na tineadh agus chuir siad uilig an- sonrú inti.Cronaíodh Conán agus nuair a fuarthas é bhí sé ina chnap codlata ag taobh na feola. Músclaíodh é agus thoisigh siad uilig air fán dóigh ar chodlaigh sé leis agus iadsan ag troid agus thug siad an dubh bhail air lena gcuid teangacha.
Ins an deireadh tháinig fearg air." Ach gur bé mise is beag a bheadh le rá agaibh uilig ar an bhomaite", arsa seisean. Rinne siad gáire magaidh air ach thoisigh sé agus d'inis sé fán dóígh ar las sé an tine a mheall na Lochlannaigh chucu gan arm gan éideadh. Lig siad uilig gártha molta astu agus rinneadh an buíochas agus comóradh do Chonán - uilig ach Fionn. D'éirigh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 17:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
go fóill, agus lag ann ar chosúlacht léineadh.
Sa deireadh smaoitigh Conán gur dhona an scéal é go dtiocfadh na Lochlannaigh orthusan faoi bhuntáiste mhór le harm agus éideadh agus gan acusan ach na doirn agus sé an rud a smaoitigh sé air, tine a lasadh ar Ard an Fheannaidh agus go bhfeicfeadh na Lochlannaigh í agus go dtarraingeodh siad air ag dréim gur a bhunadh féin a bhí ann. Las sé an tine ar a bhomaite; bhí neart fraoich bhreá thirim ann fá choinne cócaireachta a dhéanamh. I gceann bomaite bhí na bladhairí ag dul suas ins an spéir. Chonaic na Lochlannaigh í agus tharraing uirthi.
Bhí na slóite acu ag bun an tsrutháin nuair a chonaic na Fianna iad. Lig siad na scairte astu agus síos taobh na habhna leo, achan fhear agus ualach cloch leis.Bhí siad ar mhullach na Lochlannach sular aithin na Lochlannaigh gur naimhde iad.Bhí siad ar fad ag dréim go raibh siad ag dul fhad le dún Lochlannach ó chonaic siad an tine agus ní raibh arm nó éideadh le haon duine acusan ach oiread. Thóg siadsan na clocha fosta agus thosaigh an troid. Ní bréag
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 17:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an Dá Dhruid slóite na Lochlannach fána chuid arm agus éididh.Bhí siad ag déanamh scáile dhubh idir na Fianna agus an ghrian.
"Cogain d'ordóg , a Fhinn Mhic Chumhaill, agus léirigh dúinn caidé atá a dhul a 'éirí dúinn", arsa Goll Mac Móirne. Chogain Fionn an t-ordóg ón chneas go dtí an fheoil, ón fheoil go dtí an fhuil, ón fhuil go dtí an cnámh, ón chnámh go dtí'n smior agus ón smior go smaois.
"Ta,"arsa Fionn,"tiocfar orainn agus muirfear uilig sinn mura ndéanfaidh muid crógacht céad ár nduine." Lig na Fianna uilig scairt d'aonghuth go ndéanfadh siad "crógacht céad" achan duine.D'imigh siad uilig ansin a fhad leis an tsruthán ( Sruthán an Chró Mhóir) agus nigh siad an dusta agus an tsalachar díobh uilig ach Conán Maol. Shuigh Conán san áit chéanna ag dréim le greim bí a fháil i nganfhios nuair a gheobhadh sé an chuid eile ar shiúl, rud a fuair. Bhí sé ar a sháimhín suilc ag ithe agus an chuid eile ina luí thart ar dhá thaobh na habhna, a gcuid léinteach spréite acu dá dtriomú agus an áit a spréigh Fionn a léine an lá sin tá " An Léine" mar ainm air
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 16:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus mar a bhíodh i gcónaí sé Fionn agus Bran a b'ndeas den charrfhia seo. Bhí Bran ag tabhairt an léim dheireanaí le beirint ar an charrfhia nuair a d'amharc Fionn thart agus ní raibh scolb nó scéala le fáil ar aonduine ach Conán Maol a bhí giota maith ar shiúl uaidh.
Chuaigh Fionn ina aracais agus d'fhiafraigh dó cá raibh an chuid eile. D'inis Conán dó go bhfaca an chuid eile nuair a bhí siad ag trasnú an tsrutháin tine lasta ag an dún Lochlannach i nGort na Muclach agus cuireadh eisean le scéala a fhad le Fionn agus nach dtiocfadh leis fáil cóngarach aige go dtí anois. Is maith a d'aithin Fionn nuair a mhaothaigh sé fán tine go raibh cabhlach Lochlannach istigh agus nárbh fhada go mbeadh siad amuigh le claidheamhacha géara glasa frid an tír. Shiúil siad anuas go géar gasta taobh an chnoic go dtáinig siad go Ard an Fheannaidh. Sin an áit a raibh an ghleo agus an tamhach táisc. Ni raibh arm nó eideadh acu le troid a dhéanamh, nó ní raibh siad ach abhus anseo a' seilg. Chonaic siad uathu ag teacht isteach taobh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 16:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
air ins an am. Bhí radharc le fáil ar dhún lochlannach a bhí ag Gort na muclach agus ní thiocfadh leis na Lochlannaigh bogadh i ngan fhios de na Fianna a fhad is a bhíodh siad ag seilg ar an tSealgán.Ins an am seo bhí nós ag na Lochlannaigh tinidh a chur amach ag a gcuid dún nuair a thiocfadh cabhlach i gcuan le hinnse dóibh cá raibh a cuid carad agus ansin thiocfadh na Lochlannaigh go dti na dúin seo agus bheireadh leo muintir a' dúin go dtí go ndéanfadh siad scrios ar an mhuintir a b'shaibhre thart sa dúthaigh. Lá breá Samhraidh bhí na Fianna a' seilg ar an tSealgán agus ní raibh le cluinstin ach adharca binne dá séideadh, ceol binn na gcon ar lorg na dtorc agus greasadh géar na bhfear. Chuaigh an seilg sin fríd an Ghleann Mhór, fríd Shrath Chaisil, anuas Mín na Mall Shrath, isteach thar an Chnoc Ramhar, síos an Malaidh, trasna Sruthán an Chró Mhóir, suas Mín an Fhia, amach go Loch a' Chaisleáin agus ó sin go Loch Mhic a' Bháird. Ní rabhthas sáraithe, corraithe nó tuirseach
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 16:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Scéal Ard an Fheannaidh
Ins an tseanam nuair a thoisigh na hallmhuraigh a' fágáil críocha Lochlann agus a' teacht 'na tíre seo is minic a d'fágadh siad an cabhlach i Longphort agus bheireadh ruaig isteach fríd na sléibhte ag creachadh, ag goid agus ag milleadh. Is iomaí troid agus bruíon a bhíodh acu leis na hÉireannaigh, go mór mhór leis na Fianna abhus anseo ar an tSealgán. Chaith Fionn agus na Fianna cuid mhór dá gcuid ama ag seilg nó bhí an áit féidhmiúil san am as a cuid sealga. Tá cnoc beag ann a fuair an t-ainm ón dóigh a d'fheannadh siad na toirc agus na heilit mhaola air agus níodh siad rósadh ar na beithigh air fosta. Bhí séasúr eile le fanacht ar Árd an Fheannaidh mar tugadh
ball sinsearach (stair)
2021-01-25 15:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag an té a chuaigh 'un comhraic léithe.
Anois,bhí cú ag an Bhaoghlach a raibh cos nimhe aice agus chaithfeadh sé an chos seo a choinneáil clúdaithe ar fad nó rud ar bith a dtiocfadh an chos nimhe air, bhí sé marbh.
Chruinnigh muintir an tSealgáin agus na ndúthaigh thart fá dtaobh de an lá seo leis an troid a fheiceáil. B'fhada roimhe seo ó chuir aonduine acu ceann nó cos taobh amuigh den doras ar eagla roimh an phéist.
Tháinig an Baoghlach ina chóiste ceithre beathach agus a chú nimhe lena thaobh, bróg de leathar bhog ar an chois nimhe agus chuaigh síos fríd an seasgann.
An chéad choca chuir sé a chlaidheamh fríd ó thaobh go taobh ach ní raibh an phéist ann. Chuaigh sé fhad leis an darna ceann agus chuir a chlaidheamh fríd ach cha raibh sí ansin ach oiread. Chuaigh sé síos go bruach na locha ansin agus bhuail sé an t-uisce lena chlaidheamh. Bhí an cú ar a choiscéim leis ar fad.Ní luaithe bhuail sé an loch nó d'éirigh an phéist amach. Eascon
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 21:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Éirigh Shinéad
Cuir síos an sciléad
Is gleas a Shuipear do Séan OCaoch.
Ní Éireochaidh mé arsa Síneadh
(Is Ní)
No tá póll ar an Sciléad
Is leigfeadh sí amach suipéar
Séain Uí Chaoich
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 21:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
11
Dá bhfeicfeadh sibhse Parthalán
Is na deora leis anuas,
É ag scairtigh,'gol is ag gartha,
A Charlie díol.
Nach mór an truaighe Parthalán
Is gan aige ach bó amháin
A ceithre ghéag in airde
is iad dá gcasgairt leis an tuaidh.
'Séard atá siad ag rá liom
Ach ní chreidfidh mé níos mó iad,
Gur iompair siad na cnámha amach
siar thar an chruaich.
Leoga féin a Pharthaláin,
Is truaighe é mo scéal
Ag fágáil na bó báine
Cé d'iarrfadh orm a luach.
111
Tá mise ag imeacht,
Is feidhm a bheith ag caoi
Thart siar go Cill na mBard
Ag mo ghrá bean an tí
'Sí Eilís bhán an bhean ab fhearr liom
A bhfaca mé faoin Rí.
Tá dúil agam leis an ard dlí
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 21:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Amhrán- Bó Pharthaláin Ruaidh
Seo amhrán a rinneadh de dhá bhó a thosaigh ag troid agus mharbh ceann acu an ceann eile.
Parthalán Ó Luodhóg- an fear ar leis an bhó a marbhadh.
Séarlas Ó Siadhail- ba as Mín an Fhia é.
Áit uaigneach atá ann idir Cró na Muc agus na beanna Gorma i bparóiste Chill na mBard.
An lá seo tháinig Séarlas anall leis an bhuin go tarbh Pharthaláin Ruaidh. Ní raibh ag Parthalán ach bó amháin agus bhí sí amuigh sa pháirc ag innilt. Thosaigh bó Mhín an Fhia ag troid léithí agus sa deireadh thug sí adharc di agus mharbh sí í.
Ní raibh bó ar bith ag Parthalán ansin agus b'éigean do Shéarlus bocht a bhó féin a fhágáil aige.Bó dheas bhán a bhí inti agus bhí an-bhrón ar Shéarlas í a fhágáil ag Parthalán
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 20:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
11
Dá bhfeicfeadh sibhse Parthalán
Is na deora leis anuas,
É ag scairtigh,'gol is ag gartha,
A Charlie díol.
Nach mór an truaighe Parthalán
Is gan aige ach bó amháin
A ceithre ghéag in airde
is iad dá gcasgairt leis an tuaidh.
'Séard atá siad ag rá liom
Ach ní chreidfidh mé níos mó iad,
Gur iompair siad na cnámha amach
siar thar an chruaich.
Leoga féin a Pharthaláin,
Is truaighe é mo scéal
Ag fágáil na bó báine
Cé d'iarrfadh orm a luach.
111
Tá mise ag imeacht,
Is feidhm a bheith ag caoi
Thart siar go Cill na mBard
Ag mo ghrá bean an tí
'Sí Eilís bhán an bhean ab fhearr liom
A bhfaca mé faoin rí.
Tá dúil agam leis an ard dlí
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 20:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ach caidé a bhí ag an duine bocht le déanamh. Ní raibh airgead ar bith aige le fágáil ar son na bó a marbhadh ar Pharthalán.
Bhí an bhó a d'fhág Séarlas ina dhiaidh i bhfad níos fearr ná an bhó a marbhadh.
Fear an-ghreannmhar a bhí i Séarlas agus bhí sé go han-mhaith ag déanamh amhráin. Shuigh sé síos agus chum sé an t-amhrán seo.
1
An gcluin sibh mise a chairde
Is tabhair éisteacht do mo scéal.
An gcuala tú an t-ármhach a rinne bó Mhín an Fhia
Bhí sí lúfar láidir
Is ba róbheag a ciall
Nuair a bhuail sí an boc báire ar
bhó Pharthaláin Ruaidh.
Leoga féin a Pharthaláin
Is truaighe é mo scéal
Ag fágail na bó báine
Is ag imeacht go Mín an Fhia
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 19:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a phósfar Paidí bán
Go bhfaighidh mise gráinín páipéar
A dhéanfas mo chroí slán.
Leoga féin a Pharthaláin
Tá brón ar mo chroí
Ag fágáil agat na bó báine
Is gan pardún uaithi choíche.
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 19:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
11
Dá bhfeicfeadh sibhse Parthalán
Is na deora leis anuas,
É ag scairtigh,'gol is ag gartha,
A Charlie dhil.
Nach mór an truaighe Parthalán
Is gan aige ach bó amháin
A ceithre ghéag in airde
is iad dá gcasgairt leis an tuaidh.
'Séard atá siad ag rá liom
Ach ní chreidfidh mé níos mó iad,
Gur iompair siad na cnámha amach
siar thar an chruaich.
Leoga féin a Pharthaláin,
Is truaighe é mo scéal
Ag fágáil na bó báine
Cé d'iarrfadh orm a luach.
111
Tá mise ag imeacht,
Is feidhm a bheith ag caoi
Thart siar go Cill na mBard
Ag mo ghrá bean an tí
'Sí Eilís bhán an bhean ab fhearr liom
A bhfaca mé faoin rí.
Tá dúil agam leis an ard dlí
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 19:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ach caidé a bhí ag an duine bocht le déanamh. Ní raibh airgead ar bith aige le fágáil ar son na bó a marbhadh ar Pharthalán.
Bhí an bhó a d'fhág Séarlas ina dhiaidh i bhfad níos fearr ná an bhó a marbhadh.
Fear an-ghreannmhar a bhí i Séarlas agus bhí sé go han-mhaith ag déanamh amhráin. Shuigh sé síos agus chum sé an t-amhrán seo.
1
An gcluin sibh mise a chairde
Is tabhair éisteacht do mo scéal.
An gcuala tú an t-árbhach a rinne bó Mhín an Fhia
Bhí sí lúfar láidir
Is ba róbheag a ciall
Nuair a bhuail sí an boch barach ar
bhó Pharthaláin Ruaidh.
Leoga féin a Pharthaláin
Is truaighe é mo scéal
Ag fágail na bó báine
Is ag imeacht go Mín an Fhia
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 19:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Amhrán- Bó Pharthalán Ruaidh
Seo amhrán a rinneadh de dhá bhó a thosaigh ag troid agus mharbh ceann acu an ceann eile.
Parthalán Ó Luodhóg- an fear ar leis an bhó a marbhadh.
Séarlas Ó Siadhail- ba as Mín an Fhia é.
Áit uaigneach atá ann idir Cró na Muc agus na beanna Gorma i bparóiste Chill na mBard.
An lá seo tháinig Séarlas anall leis an bhuin go tarbh Pharthaláin Ruaidh. Ní raibh ag Parthalán ach bó amháin agus bhí sí amuigh sa pháirc ag innilt. Thosaigh bó Mhín an Fhia ag troid léithí agus sa deireadh thug sí adharc di agus mharbh sí í.
Ní raibh bó ar bith ag Parthalán ansin agus b'éigean do Shéarlus bocht a bhó féin a fhágáil aige.Bó dheas bhán a bhí inti agus bhí an-bhrón ar Shéarlas í a fhágáil ag Parthalán
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 19:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tSeascainn ar an charnán sin ó shin agus Loch Charraig an tSeascainn ar an loch.Bíonn diospóireacht go fóill nach é Carraig na hEasgoine an t-ainm ceart, ach cionnus go bhfuil seasgann ann go fóill coinníodh an t-ainm Loch Charraig an tSeascainn.
Fuaireas ó
Máire Bean Ua Bhraonáin,oide scoile nach maireann.Fuair sise ó athair a céile é Proinnseas Uas Braonáin atá marbh ó 1888.
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 19:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mhór ramhar dhubh a bhí 'sa' phéist, cár fiacal aici a scanróchadh an domhan mór agus muing uirthi a bhí níos gairbhe agus níos láidre nó muing capaill;dhá shúil thintreach deirg ina ceann agus cluasa in airde uirthi níos airde nó cluasa asail.
Scairt a raibh ar an bhealach suas uaidh leis an Bhaoghlach rith lena shaol nó shíl siad uilig go mbeadh sé slogtha i mbomaite. Amharc amháin a thug an t-eascon air go dtug sí alrába (?) air ach tharraing seisean a chlaidheamh agus bhain giota den eireaball di. Ach gur bé sin bheadh deireadh thart.Thug sí an darna dubh-iarraidh air agus fuair greim ghualainn air. Chonaic an Baoghlach go raibh sé caillte agus bhain sé an bhróg dá chois.Ní luaithe a rinne nó chaith sí í fein ar an eascon agus bhuail leis an chois í fán cheann. Thit sí síos siar socair i mbomaite ach bhí guala an chóta, giota dá charabhat agus guala na léineadh ar fad ina béal. Go hádhúil ní bhfuair sí fhad leis an chraiceann.
Tháinig na daoine uilig anuas, agus chuir siad carn cloch ar an eascon, clocha móra troma agus tugadh Carr an
ball sinsearach (stair)
2021-01-23 18:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mhór ramhar dhubh a bhí
ball sinsearach (stair)
2020-10-30 09:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nach sanntuighidh an ghiobóg mar gheall ar bheagán bolaidh,
B'fhearr díobh cailín glan agaibh ar philleadh díobh tráthnóna,
Nach luaidh bhuidhe na seachtmhaine le cur amach Dia Domhnaigh.
4. Bean
A chailíní 's a chailíní sa mhéid agaibh atá gan phósadh,
B'fhearr díobh buachaill fearamhail agaibh a rachfadh amach Dia Domhnaigh,
Nach scráiste buidhe na poitireacht nach bhfaghfadh toigh an óil díobh.
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 16:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Four sticks standing, four down hangers, two lookers, two crookers and a scutcher? ( a cow)
Forty two sheep went through a gap, forty more followed that, six seven, ten, eleven, three and two how many is that? ( five)
What stands at the end of the wood and licks it all over? ( a pig at a pig-trough)
What has ears and cannot hear?
( corn)
What turns without moving? ( milk)
The man that made it did not want it, the man that wanted it did not see it, the man that saw it did not wear it.?( a coffin)
It grows in the wood, it sounds in the town, it earns its master many a pound.?( a ??
As I went through yon guttery gap I met
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 15:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tá sidheoga agus beathaigh fiadhana.Am amháin tá fada ó shin chuala sé a athair mór ag caint ar na beathaigh fiáine sin. Bhí cúpla beathach capaill ag fear amuigh ar féarach cómhgarach ag an loch. Ba ghnáthach leis a ghasúr beag a chur amach go minic go bhfeicfeadh sé an raibh na caiple ann.Lá amháin chuaigh an gasúr amach agus bhí beathach beag rua i measg na gcapall eile. Chuaigh an gasúr ag marcuigheacht air, ach chuaigh an capall caol díreach a fhad leis an loch agus ní raibh ann ach go raibh an gasúr in innibh sleamhnú dá dhroim go dtí go raibh sé thíos faoi'n uisce.Agus nach minic a chuala sé na scéalta fá na sídheógaí atá le feiceáil, agus na bearaid dearga agus na madaí bána!
Cinnte smaoitighnn sé dá mbeadh áit ar bith in Éirinn ina mbeadh rudaí neamh-shaoghalta go mbeadh siad fán loch uaigneach , scannruighe iar-chúlta sin, Loch Bhéal Séad.
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 13:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
smaoitigheann sé ar na sgéalta sgannruighthe a chuala sé go minic- ar sgéal fa fhear a dteachaidh isteach indiaidh caora agus d'éirigh an t-uisge comh h-árd gur fhobair nach bhfuigheadh se amach arís. Chonnaic sé cruth ag teacht fhad leis agus caidé bhi ann ach fear gan ceann! B'éigin don fhear fanacht annsin ag éisteacht le screadaigh na gcat bhfiadhain agus luparnaigh an uisge go dtí go rabh an oidhche ann. Nuair a dteachaidh an t-uisge síos agus fuair sé ar shiubhal bhí droch-dhóigh air annsin arís nó achan oidhche beagnach tig ceo ar na cnocaibh uaignighe seo, agus bhí an fear bocht caillte ar feadh na h-oidhche. Go h-adhmhail sé an samhradh a bhi ann agus ní dhearn an oidhche scannruighthe sin dochar dó.
Agus smaoiteochadh an t-é ata leis féin fosta ar an chaisleán atá thíos faoi'n uisge, agus deirtear go bhfuil barr na simléir ag deánamh an chlochain. Ins an chaisleán
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 13:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1 Sgéal - Loch Bhéal Séad
Ainm an aithriseóra- Peadar Mac Diarmuid
An Crolac,
An Coimin,
Leithbhearr
Aois. 52 Feirmeoir
Tógadh é agus chaith sé a shaoghal ag an t-seoladh thuas.
Fuair sé an bealoideas o'n a athair tá dhachad bliadhan ó shoin.

Ta loich amuigh annsin ins na sléibhtibh i dtráthaibh ceithre mhíle ó theach sgoile na gCruach. Áit fiór uaigneach atá ann gan le cloisint ach glór na gcearc fraoch agus an mhadaidh ruaidh. Ní theidheann mórán daoine ann, ach anois agus arís fear ag cuartughadh caora, agus níor mhaith leis fanacht i bhfad ann. Amharcann se thart , tcídheann sé an loch agus clochan ag gabhail isteach go dtí é,
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 13:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fad seo agus go dtabharfadh sé eisean leis fosta. Sa deireadh chuaidh sé isteach agus nuair a bhí siad giota maith ar an fhairrge d'fhiafruigh Caftaoin Ó Dochartaigh ce'n rud eisean. Dubhairt sé leis gurb eisean an fear a bhí da chur an lá a dhíol seisean £10 dó , agus go rabh sé ag deánamh rud maith dó anois. Thainig sé fhéin agus an bád annsin go h-Éirinn agus dubhairt fear an bháid leis go mb'fhéidir go bhfuigheadh sé cuid de shaidhbhreas Ó Domhnaill go fóill. An lá sin bhí an tighearna talamh le cuid de'n saidhbhreas a thabhairt do chaftaoin an tSasanaigh agus rinne Caftaoin Ó Dochartaigh deifre agus cuaidh sé fhad le teach Ó Domhnaill.Bhí an-chruinniugh daoine annsin agus iad ag damhsughadh. Bhí cailíní ag rannadh uisge beatha agus d'airr Caftaoin Ó Dochartaigh ar inghean an tighearna talamh gloinne biotailte a chur anuas chuige-san
ar lean ar leath 43
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 13:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sasanach agus chaith an fear eile amach ar mhullach a chinn. Thiomáin sé an bád leis annsin go dtáinig sé fhad le Bl'a Cliath. Rith an ama seo shnámh Caftaoin Ó Dochartaigh go dtainig sé fhad le carraig mhór i lár na fairrge. Thainig an Sasanach isteach chuig Ó Domhnaill an tighearna talamh agus bhí an-saidhbhris le fághail aige siocar a inghean a thabhairt na bhaile.
Bhí caftaoin Ó Dochartaigh ar an charraig ar fad agus lá amháin chonnaic sé bád beag ag teacht aniar mullach an uisge. Stad sé ag an charraig agus bhí fear ina shuidhe istoigh ann agus d'iarr air deifre a dheánamh agus theacht isteach annseo.Dubhairt seisean nach rachadh nó nach dtabharfadh an bád leis an bheirt aca. Dubhairt fear an bháid go dtabharfadh nó go dtug sé eisean an
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 13:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fríd an tír da cuartughadh. D'iarr sé ar chaftaoin an tSasanaigh fanacht ag an luing go dtiocfadh seisean aráis. Shiubhal sé leis fríd an tír go dtiocfadh sé fhad leis an roilig. rinne sé amach nach rachadh sé isteach an uair seo. Shiubhal sé leis annsin go dtí an áit a rabh carnán na ndaoine agus bhí an cailín annsin ar fad. D'innis sé an scéal do'n chailín go rabh sé sa bhaile agus gur iarr a muintear uirthi teacht abhaile. D'imthigh an bheirt aca annsin fhad leis an bhád agus bhí an Sasanach annsin ar fad. Tharraing siad annsin ar Éirinn arais agus nuair a bhí siad amuigh i lár na fairrge dubhairt Caftaoin an t-Sasanaigh geall ciaca bfhearr aca a dtabharfadh iasg aníos as tóin na fairrge. Chrom an bheirt aca amach agus sa deireadh d'éirigh an
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 13:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
daoine agus dhiól fríd Bhlá Cliath iad. Nuair a bhí siad uilig díolta aige chuaidh sé isteach chuig an tighearna talamh agus bhí cóta agus fáinne leis a thug an cailín dó nuair a d'fhág sé thall. Nuair a thainig sé isteach thoisigh bean an tighearna talamh ag caoineadh. D'fhiafruigh sé dithe caidé bhí uirthí. ' Tá maise,' arsa sise ' an cóta sin ata leatsa sin lorg láimhe mo inghean-sa. D'imthigh sí tá bliadhain ó shin. Ba mhaith liom dá dteighthea arais un Oileáin Úir agus í a thabbairt na bhaile'. Dubhairt an Dochartach nach rabh moill air-san sin a dheánamh. D'imthigh sé féin agus caftaoin Sasanaigh fhad leis an bhád aráis agus nuair a thainig siad fhad leis an chladach thall dubhairt Caftaoin Ó Dochartaigh gurb eisean a b'eolaighe agus dubhairt sé go n-imtheochadh sé
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 12:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
díol cailín an-ghalánta agus dubhairt Caftaoin Ó Dochartaigh leis go dtabharfadh seisean £100 uirthi. Scairt fear eile o'n charnán go dtabharfadh seisean £200 uirthi.Ní rabh fhios ag an Dochartach caidé a dheánfadh sé annsin mar nach rabh níos mó airgid aige. Scairt sé amach sa deireadh 'leath-liosta mo luinge.' Scairt an fear a bhí thuas ar an charraig "Maith go leór' agus d'imthigh sé féin agus an cailín fhad leis an bhád agus thug sé leis leath na ndaoine agus thug se do'n fhear a bhí thuas ar an charraig iad. Du hairt an cailín leis nach rachadh sise leis go hÉirinn ar chor ar bith ach gur mhaith léithí da dtiocfadh sé arais. D'imthigh sé féin agus an chuid eile ag tarraingt ar Éirinn aráis. Tháinig sé isteach i mBaile Átha Cliath agus thug leis an chuid eile de na
ball sinsearach (stair)
2016-02-12 12:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar lean ó leath 155
rachadh sé isteach agus chuaidh. Nuair a bhi sé istoigh ní rabh annsin ach tórramh. D'fhiafruigh sé de'n na fearaibh a rabh an callán aca caidé a bhí an callán aca fa dtaobh de. 'Tá maise', arsa fear aca. ' Tá £10 agamsa ar an fhear atá da chur agus ní leigfidh mé a chur a choídhche é go bhfuighfidh mé na £10 uaidh'. ' A maise', arsa'n Dochartach ní fiú duit an callán a thógailt fa dtaobh de sin' agus chuir sé a lámh ina phóca agus thug dó e. Tháinig sé amach annsin agus shiubhal leis léab eile. Chonnaic sé an-charnán daoine arais agus rinne sé amach go rachfadh sé fhad leóbhtha. Agus chuaidh. Sé an cineál daoine a bhí annsin fear thuas ar charraig agus é ag díol agus ag ceannacht daoine. Bhí sé ag
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 22:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thosaigh si ag cuardughadh shlat na draoidheachta ach ní thiocfadh léithe a fhághail. D'imthigh sí gan é sa deireadh.Tháinig si go dtí an reithe agus arsa sise- " an bhfaca tú cailín ar bith ag dul thart annsin le mo wig , wag, le mo rig rag, le mo dhá mhála óir agus airgid" ach thosnuigh an reithe dá bualadh agus thobair nach n-imtheochadh sí beo air. Tháinig sí go dtí an capall bán agus chuir an cheist chéadhna air ach thosnuigh sé ag tabhairt speachanna dí agus thobair go marbheochaidhe í. Annsin tháinig sí godtí an claidhe agus chuir an cheist chéadhna air ach d'éirigh an claidhe chómh h-árd agus nach dtiocfadh léi a dhul thairis. Chuaidh sí abhaile ag caoi agus ag gárthaighil faoi " a wig wag, a rig rag , a dhá mála óir agus airgid !!"
Bhuail an cailín buille de shlat na draoidheachta ar dhá chloich an t-salainn 7 rinneadh a dhá dheirbhshiuir airís dó. Chuaidh siad abhaile 7 chómhnuigh go socair,sámh ó'n lá sin godtí an lá indiu.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 22:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sí buille de shlat na draoidheachta uirthí agus rinne cnap salann duithe. Chuaidh an chailleach abhaile annsin agus an t-airgead leí.
Rinne an tríomhadh bean amach annsin go rachadh sí féin ar a saothrughadh mura mbead ann ach athrughadh go bhfeicfeadh si goidé a d'éirigh dá deirbhshiuireacha. D'imthigh sí agus thainig go teach na caillighe. Rinne sí an margadh céadhna leí a rinne a dhá deirbhshiuir roimh ré. Lá amháin nuair a thuit an chailleach ina codhladh d'amharc sí suas an t-seimleóir agus thuit an cheartlín óir agus airgid anuas chuice. Annsin chuardaigh sí agus fuair sí an t-slat draoidheachta agus d'imthigh sí agus deireadh léithe. Tháinig sí godtí an reithe ar téad. " Athruigh mé, athruigh mé, nó níor áthruigheadh mé le seacht mbliadhna"ar seisean.Bhuail sí buille do shlat na draoidheachta air agus d'áthruigh é. Tháinig sí annsin godtí an sean-chapall bán a bhí ar téad agus arsa sé- " Áthruigh mé, athruigh mé nó níor áthruigheadh mé le seacht mbliadhna" Bhuail sí buille de shlat na draoidheachta airsean fosta 7 d'áthruigh é.Annsin tháinig sí go dtí claidhe 7 arsa'n claidhe - " Caith cloch suas orm agus tóg ceann anuas dom óir ní dhearnadh sin le seacht mbliadhna" Bhuail sí buille de shlat na draoidheachta air agus h-áthruigheadh na clocha ar fad. Annsin chuaidh sí go bun an chrainn 7 rinne a sgithiste. Idir an dá am mhusgail an chailleach 7 thug sí fa ndearna an cailín agus an t-airgead ar shiubhal.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 22:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a bhí an inghean sin ar shiubhal bliadhain agus lá dubhairt an dara bean le na máthair go n-imtheochadh sise fosta go bhfeicfeadh sí goidé a d'éirigh dí. D'imthigh sí agus tháinig sí godtí teach na caillighe. Rinne sí an margadh céadhna leí agus a rinne a deirbhshiúr roimh ré. Lá amháin d'amharc sí suas an t-simleóir agus thuit an t-ór agus an t-airgead anuas chuice. D'imthigh sí ar shiubhal leis agus tháinig godtí an áit a raibh an reithe ar téad- arsa seisean léithe " Athruigh mé, athruigh mé, nó níor h-athruigheadh mé le seacht mbliadhna" ach dubhairt sise nach n-áthreochadh agus d'imthigh sí leí. Tháinig sí godtí an áit a raibh an sean-chapall bán agus d'iarr seisean uirthi áthrughadh fosta ach níor áthruigh. Tháinig sí godtí an claidhe agus dubhairt sé léithe cloch a chaitheadh suas air agus ceann a chaitheadh anuas de ach ní dheánfadh sí é. Shuidh sí síos ag bun an chrainn ag deánamh a sgithiste. Nuair a mhusgail an chailleach ní raibh sí i bhfad ag fághail amach go raibh an cailín ar shiubhal leis an airgead. Lean sí í le slat na draoidheachta. D'fhiafruigh sí do'n reithe a' bhfaca sí cailín ar bith ag dul thart "le mo wig wag, le mo rig, rag agus le mo dhá mhala óir agus airgid" agus dubhairt an reithe " chuaidh sí thart annsin ar ball" Chuaidh sí godtí an capall, chuir an cheist chéadhna agus fuair an freagra chéadhna. Chuaidh sí godtían claidhe agus fuair sí an feagra céadhna. Annsin chuaidh sí go bun an chrainn agus fuair an cailín ann. Bhuail
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 22:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a bhí an inghean sin ar shiubhal bliadhain agus lá dubhairt an dara bean le na máthair go n-imtheochadh sise fosta go bhfeicfeadh sí goidé a d'éirigh dí. D'imthigh sí agus tháinig sí godtí teach na caillighe. Rinne sí an margadh céadhna leí agus a rinne a deirbhshiúr roimh ré. Lá amháin d'amharc sí suas an t-simleóir agus thuit an t-ór agus an t-airgead anuas chuice. D'imthigh sí ar shiubhal leis agus tháinig godtí an áit a raibh an reithe ar téad- arsa seisean léithe " Athruigh mé, athruigh mé, nó níor h-athruigheadh mé le seacht mbliadhna" ach dubhairt sise nach n-áthreochadh agus d'imthigh sí leí. Tháinig sí godtí an áit a raibh an sean-chapall bán agus d'iarr seisean uirthi áthrughadh fosta ach níor áthruigh. Tháinig sí godtí an claidhe agus dubhairt sé léithe cloch a chaitheadh suas air agus ceann a chaitheadh anuas de ach ní dheánfadh sí é. Shuidh sí síos ag bun an chrainn ag deánamh a sgithiste. Nuair a mhusgail an chailleach ní raibh sí i bhfad ag fághail amach go raibh an cailín ar shiubhal leis an airgead. Lean sí í le slat na draoidheachta. D'fhiafruigh sí do'n reithe a' bhfaca sí cailín ar bith ag dul thart "le mo wig wag, le mo rig, rag agus le mo dhá mhala óir agus airgid" agus dubhairt an reithe " chuaidh sí thart annsin ar ball" Chuaidh sí godtí an capall, chuir an cheist chéadhna agus fuair an freagra chéadhna. Chuaidh sí godtían claidhe agus fuair sí an feagra céadhna. Annsin chuaidh sí go bun an chrainn agus fuair an cailín ann.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 21:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d'imthigh sí léithe. Tháinig sí fhad le sean-chapall bán a bhí ar téad agus arsa seisean leí "athruigh mé, athruigh mé nó níor athruigheadh mé le seacht mbliadhna" ach níor thug an cailín faic áird air. Tháinig si go dtí claidhe agus arsa an claidhe " Caith cloch suas orm agus tóg ceann anuas dom mar ní dhearnadh sin liom le seacht mbliadhna" ach dubhairt an cailín " tá deifir orm", agus d'imthigh léithe. 'Shuidh sí annsin agus rinne a sgithiste ag bun crainn.
Mhuscail an chailleach idir an dá am agus chroithnigh sí an cailín ar shiubhal - thug sí léithe an t-slat draoidheachta agus lean í. Tháinig sí godtí an reithe agus arsa sise " an bhfaca tu cailín ar bith ag dul thart annsin ar ball le mo wig wag, le mo rig rag, le mo dha mhála óir agus airgid " agus arsan'n reithe " chuaidh sí thart annsin ar ball"
Tháinig sí annsin godtí'n sean-chapall bán agus chuir sí an cheist chéadhna air agus fuair sí an freagra céadhna, d'imthigh sí léithe annsin agus tháinig sí godtí an claidhe agus chuir an cheist chéadhna air agus fuair sí an freagra céadhna, d'imthigh sí léithe annsin agus tháinig sí godtí an claidhe agus chuir an cheist chéadhna air. Dubhairt an claidhe " chuaidh sí thart annsin ar ball" agus d'imthigh an chailleach nó go dtáinig go bun an chrainn. Chas an cailín duithe annsin agus bhuail an chailleach buille de shlat na draoidheachta uirthi agus rinne cnap salann duithe. Annsin chuaidh an chailleach abhaile arais le na cuid saidhbhris.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 21:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d'imthigh sí léithe. Tháinig sí fhad le sean-chapall bán a bhí ar téad agus arsa seisean leí "athruigh mé, athruigh mé nó níor athruigheadh mé le seacht mbliadhna" ach níor thug an cailín faic áird air. Tháinig si go dtí claidhe agus arsa an claidhe " Caith cloch suas orm agus tóg ceann anuas dom mar ní dhearnadh sin liom le seacht mbliadhna" ach dubhairt an cailín " tá deifir orm", agus d'imthigh léithe. 'Shuidh sí annsin agus rinne a sgithiste ag bun crainn.
Mhuscail an chailleach idir an dá am agus chroithnigh sí an cailín ar shiubhal - thug sí léithe an t-slat draoidheachta agus lean í. Tháinig sí godtí an reithe agus arsa sise " an bhfaca tu cailín ar bith ag dul thart annsin ar ball le mo wig wag, le mo rig rag, le mo dha mhála óir agus airgid " agus arsan'n reithe " chuaidh sí thart annsin ar ball"
Tháinig sí annsin godtí'n sean-chapall bán agus chuir sí an cheist chéadhna air agus fuair sí an freagra céadhna, d'imthigh sí léithe annsin agus tháinig sí godtí an claidhe agus chuir an cheist chéadhna air agus fuair sí an freagra céadhna, d'imthigh sí léithe annsin agus tháinig sí godtí an claidhe agus chuir an cheist chéadhna air. Dubhairt an claidhe " chuaidh sí thart annsin ar ball" agus d'imthigh an chailleach nó go dtáinig go bun an chrainn. Chas an cailín duithe annsin agus bhuail an chailleach buille de shlat na draoidheachta uirthi agus rinne cnap salann duithe. Annsin chuaidh an chailleach abhaile arais le na cuid saidhbhris.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 21:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Na Triúr Ingheanacha

Bhí cailleach ann i bhfad ó shoin agus bhí tríur ingheanacha aice. Bhí siad an-bhocht sa' t-saoghal. Lá amháin dubhairt ceann de na h-ingheanacha go rachadh sise ag saothrughadh agus go gcuirfeadh sí an t-airgead ag a máthair. D'imthigh sí léithe. Ní rabh i bhfad go dtáinig sí go dtí teach beag agus cailleach an-mhíofur ann. D'fhastuigh an chailleach an cailín ar £5 go Samhain agus ní bheadh dadaidh le déanamh aice ach a gruag a chíoradh,'ach", arsa an chailleach leí " ar do bhás ná hamharc suas an t-seimleóir" Shíl an cailín go raibh margadh an-mhaith déanta aice. Ba ghnáthach leis an cailleach dhul a luighe i gcomhnuidhe lár an lae. Lá amháin bhuail fonn seanchais an cailín agus d'amharc sí suas an t-simleóir agus goidé a thuit anuas chuice ach ach ceartlín óir agus ceartlín airgid. Ar shiubhal leí agus an t-olmhaitheas léithe. Ní raibh i bhfad go dtáinig sí fhad le reithe agus é ar téad agus arsa seisean " Athruigh mé, athruigh mé, nó níor athruigheadh mé le seacht mbliadhna" ach níor athruigh an cailín é agus
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 20:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Caftaoin Ó Dochartaigh
Bhí fear ann am amháin agus sé an t-ainm a bhí air Caftaoin Ó Dochartaigh. Bhí long aige ar an fhairrge agus is é an gnaithe a bhi aige ag díol daoine. Lá amháin d'imthigh sé agus bhí an long daoine leis ag dul 'un Oileán Úir. Nuair a thainig sé fhad leis an Oileán Úr d'fhág sé an long agus na daoine ar an chladach agus d'iarr sé ortha fanacht go dtiocfadh sé arais. D'imthigh sé féin isteach fríd an tír agus bhí sé ag cur seanchuis achan áit ce'n áit a bfuigheadh sé díolta na daoine a bhí leis. Shiubhal sé leis go dtí go dtainic sé fhad le roilig. Bhí an-charnán daoine istoigh annsin agus an-challán aca. Rinne sé amach go
ar lean ar leath 161
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 20:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
maighistear na ndaoine beaga isteach agus dubhairt sé nach rabh fath ar bith aige bheith ag buaileadh a chuid-san scoláirí nó go rabh leigheann aca i bhfad ní bfheárr nó aige féin.
Chuartaigh an sagart agus fuair sé na leabhair a ba chruaidhe sa scoil agus bhí na buachailli ábalta iad a léigheadh. Dubhairt maighistear na ndaoine beaga go rabh leigheann ceóil fosta aca agus dubhairt sé le maighistear na scoile go dtbharfadh sé cumhacht a chuid lámh agus cos arais da ngeallfadh sé dó nach mbuailfeadh sé aon scoláir le na shaoghal arais agus dubhairt sé nach mbuailfeadh . Chuaidh Seán agus Seumas le maighistear na ndaoine beaga agus tá siad go maith on lá sin go dtí an lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 20:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus thoisigh sé féin. Lá thar na bhárach chuaidh siad chuige arais agus dubhairt siad leis go gcaithfeadh siad dul fhad leis an scoil a d'fhag siad agus a gcuid leabhar a thabhairt leobhtha. Dubhairt an fear nuair a rachadh an maighistear a bhuaileadh duine aca nach rabh ag an duine eile ach a lámh a thógáil. Scairt an maighistear ar Sheán an chead duine agus d'iarr sé air a lámh a chur amach. Thóg Seumas a lámh agus thuit an lámh o'n mhaighstear. Chuaidh sé a bhuaileadh leis an lámh eile annsin agus thuit an ceann sin uaidh fosta. Thoisigh sé annsin go mbuailfeadh sé cic air agus thuit an chos as. D'iarr sé ar dhuine de na scolairí ba mhó dul fa choinne an t-sagairt dó agus thainig an sagart. Thug sé amach leabhar agus thoisigh sé ag léigheadh. Tháinig
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 20:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
uilig. Is mise maighistear na ndaoine beaga agus chuaidh siad isteach agus d'fhoghluim. D'iarr sé ortha teacht lá thar na bhárach agus cineál ar bith ceóil a ba mhian leobhtha a fhoghluim go bhfoghluimeochadh sé dóbhtha é. Agus thainig. Dubhairt Seumas gur cheannuigh a athair fideal agus ní rabh aon duine ábalta seinm uirthí ó fuair a athair mór bás. Dubhairt Seán go rabh píobaí ag a athair mór istoigh i sean-chófra a bhí i dtaobh an toighe agus gur mhaith leis-san bheith abalta seinm ortha. D'fhoghluim sé dóbhtha an dóigh le seinm ar an bheirt. Dubhairt sé le Sean nuair a rachadh sé na bhaile go mbeadh péire úr píobaí ins an chófra. Agus chuaidh siad na bhaile annsin. Thug Seumus leis an fhidil agus thosigh sé a seinm agus thug Seán leis na píobaí
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 19:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí beirt ghasur ann am amháin agus bhi siad ag dul na scoile. An maighistear a bhí ar an scoil bheirfeadh sé leath-mharbhadh ortha achan lá, agus bhí binn mhór aca le dul thart faoi achan lá ag dul na scoile. Lá amháin bhí siad ag dul thart ag an bhinn agus chonaic siad an teach deas. Bhí fear galanta 'na sheasamh taobh amuigh de. Arsa Seán le Séumus ' tá sin an-chosamhail le maighistear scoile.'
'Tá', adeir Seumus . ' Is maith liom arsa'n fear gur labhair sibh no ní rabh cead agam-sa labhairt'
Thoisigh siad ansin agus d'innis siad do caidé mar bhuaileadh maighistear na scoile iad achan lá. Dá dteigheadh sibh isteach liomsa bheirfinn an oiread leighinn i leath-uair dibh agus tá ag an maighistear
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 19:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a chasadh air, tabhair damh an braithlín sin'. Shil sise gurbh é an ri é. Nuair a thainig an ri isteach dubhairt sé 'Caidé'n t-athrughadh a thainig ar an leabaidh sin ó d'imthigh mé?'
' Nach dtug tu leat an braithlín le casadh air?, arsa an bhean . ' Bíodh geall gurbh é an t-ógánach a tháinig isteach 7 a thug leis an braithlín' ' Creidim gurbh é', arsa an bhean .
Chuaidh an gasúr na bhaile agus ní rabh sé i bhfad gur pósadh é féin agus inghean an rí agus tá siad go maith o'n lá sin go dtí an lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 19:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na dhiaidh. Thug an gasúr leis an dá bheitheadhach agus chuaidh sé na bhaile.
Lá thar na bhárach thainig an rí agus dubhairt sé leis muna ngoidfeadh se an braithlín a bheadh ar a leabaidh-se an oidhche sin go gcrochfadh sé é. Chuaigh an gasúr fhad le roilig agus thóg sé corp agus chuir sé na sheasamh ag fuinneog seomra an riogh é. Bhí an rí is a bhean na luighe taobh istoigh. 'Siúd anois é', arsa an bhean leis an rí .Sgaoil an rí leis an chorp agus thuit sé. Shíl sé gurbh é an gasúr a bhí ann agus go rabh sé marbh. Chuaidh sé amach go gcuirfeadh sé é. Ni rabh sé i bhfad amuigh go dtainig an gasúr isteach agus dubhairt sé leis an bhean "Is greannmhar an duine a chur agus gan rud eiginteacht
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 19:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cupla ceann eile. D'ól siad sin agus chuaidh siad ar meisge agus thuit siad ina gcodladh. Thug an gasúr leis an beitheadhach lá thar na bhárach agus chuaidh sé na bhaile. Nuair a d'amharc an rí sa sciobol bhí an beitheadhach ar shiubhal. Chuaidh sé fhad leis an mhathair annsin arais agus dubhairt sé leithí muna ngoidfeadh an gasúr an dá bheitheadhach a bheadh ag treabhadh aige-san la thar na bhárach go gcrochfadh sé é. Bheadh beirt fhear ag treabhadh leo. Chuaidh an gasúr fhad le h-áit a rabh coiníní agus rug sé ar bheirt aca. Bhris sé cos cionn aca agus leig sé isteach sa chuibhreann é. D'imthigh fear aca indiaidh agus amach as an chuibhreann agus isteach i gcionn eile leis. Annsin leig sé isteach an coinín eile agus d'imthigh fear eile.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 18:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an gasúr agus chuir sé air deireadh a rabh éadaigh aige ó bhí sé beag agus d'imthigh sé leis. Chuaidh sé fhad le teach a rabh uisge beatha ann agus d'iarr sé cúpla buideál agus fuair sé iad. D'imthigh sé leis annsin agus chuaidh sé isteach chuig cráin mhuice a bhí ag taobh an sgiobóil, agus bhí banbh le bheith aici an oidhche sin. Tháinig duine de'n bhunadh a bhí sa sgioból amach . Mhothuigh siad an chráin ag gnuasacht agus fuair siad an fear istoigh aici agus é chor a bheith marbh. thug siad isteach é agus mar bhí ( go rabh) teine mhaith aca chuir siad ina luighe ag taobh na teineadh é. Ní rabh sé i bhfad go nocht buideal amach as a phóca. D'ól siad an buideal. Chuartaigh siad annsin é agus fuair siad
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 18:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nuair a chonnaic siad é thainig sgannradh ortha agus d'imthigh siad ag rith. D'fhág siad an dá mhála na ndiaidh. Thug seisean leis an dá mhála agus d'imthigh sé na bhaile agus an dá mhála leis.
Dubhairt an mháthair gur mhaith é agus lá thar na mhárach tháinig an rí agus d'fhiafruigh sé de'n mháthair an rabh gaduidheacht foghlamtha aige.Dubhairt an máthair nach rabh, nach rabh sé ar shiubhal ach lá amháin.
Dubhairt an rí mura ngoidfeadh sé achan rud a d'iarrfadh seisean air go gcrochfadh sé é. Dubhairt an rí leis lá thar na mhárach go gcaithfeadh sé dhá bheitheadhach a mbeadh seachtar fear da gcoimheád istoigh ina sgiobal, a ghoid. Oidhche na bhárach d'imthigh
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 17:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhí indiaidh marbhadh an lá sin agus bhí dhá adharc mór fada air. Chas sé an craiceann thart air féin agus thoisigh sé ag rith frid an teach. Bhí bean a toighe agus a fear sa t-seomra agus shíl siad gurb an diabhal a bhí ann. D'iarr an fear ar a mhnaoi an doras a fhosgladh agus nuair a d'fhosgail sí doras an t-seomra chuaidh sí i laige sa doras.' Nach olc thú', arsa an fear.' Fosglochaidh mé fhéin an doras'. D'fhosgail sé doras an toighe agus leig sé amach é.Bhí brat beag sneacta ann agus fuair sé lorg na beirte a d'imthigh. D'imthigh sé ar a lorg go dteachaidh sé fhad le coill. Bhí an bheirt na suidhe annsin agus
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 16:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
beirt fhear dó agus d'fhiafruigh siad dó ca h-áit a rabh sé ag dul. Dubhairt seisean go rabh sé ag dul a fhoghluim gaduidheacht . 'Is maith mar chas tú linn'arsa fear aca, 'tá sinne ag dul go teach anocht ag dul a ghoid mála óir 7 mála airgid. Tá ropaí annsin agus thig linn tusa a chur síos an t-simléar an chéad rud agus cuirfidh tú an mála isteach sa rópa.' D'imthigh siad leobhtha agus thainig siad fhad leis an teach. Chuir siad síos an gasúr an t-simléar an chéad uair agus chuir sé an dá mhála isteach sa rópa agus tharraing siad aníos an rópa agus d'fhág an gasúr annsin. Bhí an gasúr ag dul thart fríd an teach agus go deireanach chonnaic sé craiceann bolig( bolóige?) a
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 16:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
beirt fhear dó agus d'fhiafruigh siad dó ca h-áit a rabh sé ag dul. Dubhairt seisean go rabh sé ag dul a fhoghluim gaduidheacht . 'Is maith mar chas tú linn'arsa fear aca, 'tá sinne ag dul go teach anocht ag dul a ghoid mála óir 7 mála airgid. Tá ropaí annsin agus thig linn tusa a chur síos an t-simléar an chéad rud agus cuirfidh tú an mála isteach sa rópa.' D'imthigh siad leobhtha agus thainig siad fhad leis an teach. Chuir siad síos an gasúr an t-simléar an chéad uair agus chuir sé an dá mhála isteach sa rópa agus tharraing siad aníos an rópa agus d'fhág an gasúr annsin. Bhí an gasúr ag dul thart fríd an teach agus go deireanach chonnaic sé craiceann bolig( bolóige?) a
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 16:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
beirt fhear dó agus d'fhiafruigh siad dó ca h-áit a rabh sé ag dul. Dubhairt seisean go rabh sé ag dul a fhoghluim gaduidheacht . 'Is maith mar chas tú linn'arsa fear aca, 'tá sinne ag dul go teach anocht ag dul a ghoid mála óir 7 mála airgid. Tá ropaí annsin agus thig linn tusa a chur síos an t-simléar an chéad rud agus cuirfidh tú an mála isteach sa rópa.' D'imthigh siad leobhtha agus thainig siad fhad leis an teach. Chuir siad síos an gasúr an t-simléar an chéad uair agus chuir sé an dá mhála isteach sa rópa agus tharraing siad aníos an rópa agus d'fhág an gasúr annsin. Bhí an gasúr ag dul thart fríd an teach agus go deireanach chonnaic sé craiceann bolig a
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 16:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. An gasúr a chuaidh ag foghlaim gaduidheacht.
Padraig mac Giobúin
Bhí bean ann am amháin agus bhí gasúr aici. Bhí rí ag na dtaobh agus chuaidh an gasúr ar fastughadh chuig an roigh. Lá amháin bhí daoine ag teacht ar cuairt ag an ríogh agus bhí spanogaí óir agus sgiana óír ann.Chuaidh an gasúr isteach agus ghoid sé iad. Chuaidh an rí fhad leis an mháthair agus dubhairt sé go dtabharfadh sé bliadhain agus lá do'n ghasúr le gaduidheacht a fhoghluim. Bhí an-eagla ar an mháthair agus ní fhios aici caidé dheánfadh sí. D'fhan an gasúr sa bhaile go dtí go rabh an bhliadhain thart . Annsin d'imthigh sé agus teacht na h-oidhche casadh
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 16:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhí an ministear beo cupla bliadhain na dhiaidh sin. Lá amháin tháinig sgéal chuige go raibh sean bhean Albanaigh ag fághail bháis agus nuair a chuaidh an ministear 'un toighe bhí an t-seanbhean marbh agus sé an páidir a léigh sé os a cionn " Tá an soilc seo fa shuaimhneas agus suaimhneas fa na croidhe agus suaimhneas ní bhfuighidh sí go n-éirigheann sí beo arís." Fuair an ministear é féin bás tamall beag na dhiaidh sin nó dubhairt sé nuair a dhóigh sé an coinneal go ndóighfeadh sé an t-orlach.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 16:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ghléasadh suas dó-san agus é a thabhairt fhad leis an mhinistear. D'imthigh an t-athair agus rinne sé sin agus d'iarr an sagart air gan é a thabhairt isteach go toighe an mhinistéara ar chor ar bith ach leabaidh a dhéanamh dó taobh amuigh de'n fhuinneoig agus é a fhágailt na luighe. Las an t-athair coinnle os cionn an t-sagairt agus nuair a bhí siad dóighte go dtí orlach tháinig an ministear amach agus thoisigh sé a dhearcadh amach ar an fhuinneoig. Sé an rud a dubhairt an sagart leis " Tá coinnle anois dóighte go dtí orlach agus más é do thoil é sábhalfaidh mise thú" Deirfeadh an ministear i gcomhnuidhe an rud a deirfeadh sé leis an athair . Annsin fuair an sagart bás agus
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seo nuair a d'éirigh sé dubhairt sé gur seo an Domhnach deireannach a rachadh sé nó go rabh sé ag éirigh sean agus go rabh an tsiubhal ró-fhada aige. D'imthigh sé leis annsin agus dubhairt sé leis an mhinistear muna dtiocfadh sé leis-san anois ní rachadh sé leis níos mó. Deirfeadh an ministear achan Domhnach eile leis' Más is Ifreann is súil duit is é a rachas tú ann'agus dubhairt sé é an Domhnach seo fosta. Dubhairt sé leis an athair nach rachadh seisean leis. D'imthigh an t-athair abhaile arais agus dubhairt sé féin agus an sagart sa bhaile nach rabh gar le bheith ag cainnt leis an mhinistear. Nuair a bhí an sagart ag fághail bháis tamall 'na dhiaidh sin d'iarr sé ar an athair cóiste a
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal- Dómhnall Gormlí
Bhí fear ann am amháin agus bhí sé an-saidhbhir. Bhí beirt mhac aige. Lá amháin d'fhiafruigh sé den dá mhac caidé cineál oibre a bfheárr leobhtha nuair a bheadh siad mór. Dubhairt an bheirt aca gur mhaith leo bheith na sagairt. D'imthigh an bheirt aca ansin na coláiste agus chaith siad seacht mbliadhna sa choláiste. Nuair a bhí siad réidh thionntuigh fear aca ina mhinistear agus bhí an fear eile ina shagart. Ní rabh fhios ag an athair annsin caidé a dhéanfadh sé agus achan Domhnach go cionn seacht mbliadhna theidheadh sé fhad leis an mhinistear agus d'iarrfadh sé theacht fhad le na chreideamh fhéin arais. maidin Dia Domhnaigh
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé cúig púint dó. D'imthigh sé fhéin agus an tighearna talamh siar agus chuaidh an Sasanach amach an chéad uair fhad is thiocfadh leis agus rinne poll sa chrann.
Bhí an-eagla ar na h-Éireannaigh go rabh an buaidh leis na Sasanaigh agus chuaidh Mac a Bháird amach annsin agus chuir sé poll sa chrann a dhá fhad amach agus a chuir an Sasanach é. Thug an tighearna talamh cúig puint dó agus níor bhain sé leis ní ba mhó.
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
leis. Dubhairt an tighearna talamh gurb é an gnaithe a bhí aige leis go rabh an-chriuinniú le bheith thiar annsin indiú agus go rabh cuid de na Sasanaigh gul a bheith ann. D'fiafruigh Mac a Bháird an rabh ße i bhfad siar agus dubhairt seisean go rabh sé giota taobh thiar dó-san agus sé an rud a bhí le déanamh ann go rabh crann ag fás amach os cionn na farraige agus go rachadh an Sasanac amach an chéad uair, agus go gcuirfeadh se poll ins an chrann an-fhada amach os cionn na farraige agus dubhairt se dá déidhfeadh Mac a Bháird amach agus poll a chur sa chrann níos fuide amach ná an áit a chuir an Sasanach é go dtabharfadh
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé go dtabharfadh sé rud ar bith dó a d'iarrfadh sé . Sé an rud a d'iarr an gasúr é a theacht aníos sa rópa agus é féin a chrochadh leis-sean. Dubhairt an dearbhráthair nach dtiocfadh leis sin a dhéanamh agus leig sé ar shiubhal arais é. Tháinig an gasúr na bhaile agus ní rabh iomrádh ar dhadaidh go cionn dhá bhliadhna arais agus chuir an tighearna talamh sgéal chuige gul siar a leithéid seo de Dhomhnach. Ní rabh fhios ag Mac a Bháird caidé bfheárr dó a dhéanamh agus smaoitigh sé go rachadh sé siar. D'imthigh sé leis siar maidin Dé Domhnaigh go luath agus chuaidh sé isteach chuig an tighearna talamh agus d'fhiafruigh sé de caidé'n gnaithe a bhí aige
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé g dtabharfadh sé rud ar bith dó a d'iarrfadh sé . Sé an rud a d'iarr an gasúr é a theacht aníos sa rópa agus é féin a chrochadh leis-sean. Dubhairt an dearbhráthair nach dtiocfadh leis sin a dhéanamh agus leig sé ar shiubhal arais é. Tháinig an gasúr na bhaile agus ní rabh iomrádh ar dhadaidh go cionn dha bhliadhna arais agus chuir an tighearna talamh sgéal chuige gul siar a leithéid seo de Dhomhnach. Ni rabh fhios ag Mac a Bháird caidé bfheárr dó a dhéanamh agus smaoitigh sé go rachadh sé siar. D'imthigh sé leis siar maidin Dé Domhnaigh go luath agus chuaidh sé isteach chuig an tighearna talamh agus d'fhiafruigh sé de caidé'n gnaithe a bhí aige
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus sheasuigh an bheirt ag comhradh. Sa deireadh d'innis an gasúr dó fa'n litir agus d'iarr an maighistear scoile air a litir a thaisbeáint d0-san. Dubhairt sé an chéad uair gur iarr an tighearna talamh air gan é a thaisbeáint do dhuine ar bith, ach sa deireadh thug sé do'n mhaighistear scoile é. D'fhosgail an maighistear é agus dhruid arís é agus dubhairt ' Mo thruaigh thú ag iomchur do chroiche' D'imthigh an gasúr leis soir agus sa deireadh tháinig sé fhad leis an dearbhráthair. Thug sé an litir dó agus dubhairt an dearbhráthair gurb é an rud a bhí ann é a chrochadh ach nach gcrochfadh seisean chomh mall sin san oidhche é. Ar maidin nuair a bhí an crochadóir da chur suas sa rópa dubhairt
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 15:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
é agus dubhairt seisean gur Mac a Bháird é. D'fhiafruigh sé de'n ghasúr ar aithin sé an lá eile é, agus dubhairt an gasúr nár aithin sé dadaidh ach leath beithidhigh capaill agus cloigeann duine. Seachtmhain 'na dhiaidh sin chuir an tighearna talamh litir aniar chuig an ghasúr agus d'iarr sé air dhul siar. Lá ar na bhárach d'éirigh an gasúr go luath agus d'imthigh leis siar. Nuair a chuaidh sé siar thug an tighearna talamh litir dó agus d'innis dó gan í a thaisbeáint do dhuine ar bith. Sé seoladh dhearbhráthair an ghasúir a bhí ar an litir agus bhí sé seo 'na chrochadóir sa domhan thoir. Níor imthigh an gasúr i bhfad go dtainic sé suas le maighistear sgoile
ball sinsearach (stair)
2016-02-11 14:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
faoi'n teach nó an lá a ba mhó an tuille go rachadh a athair agus a mháthair trasna ann agus go dtéidheadh na lacha anonn agus anall ag snámh ann.D'imthigh se síos ansin agus thug iarraidh gabhail trasna agus fobar gur báidheadh é. Thug an tuille leis siar é agus cuireadh isteach ar dhroichead maide é.
Chruinnigh cuid de na daoinibh agus tugadh amach é ach báitheadh an beitheadhach. Lá thar na mhárach tháinig sé aniar arais agus fhad leis an ghasúr. D'fhiafruigh sé de'n ghasúr caidé'n fáth a bhí aige eisean a chur ar an abhainn in áit ar fhobar dó bheith báidhte. Dubhairt an gasúr gur sin an áit a dtéidheadh bunadh an chomharsanacht anonn i gcomhnuidhe. D'fhiafruigh sé de'n ghasúr ca shloinneadh
ball sinsearach (stair)
2016-02-10 14:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí an bhean sa bhaile agus a dhá mhac eile aici ar fad. Oidhche amháin dubhairt an mac a ba shinne aca go rabh seisean ag dul ar shiubhal ag cuartughadh fastughadh. D'iarr sé ar an mháthair toirtín mór agus toirtín beag a dhéanamh dó.
Nuair a bhí siad déanta aici d'iarr sí air an bhfearr leis an toirtín mór agus a mallacht nó an toirtín beag agus a beannacht. Dubhairt seisean go mbfeárr leis an toirtín mór agus a mallacht. D'imthigh an fear leis agus chas an rí céadna air.
D'iarrr an rí air cá h-áit a rabh sé ag dul." Tá mé ag cuartughadh fastughadh ", arsa an fear. Rinne sé fastughadh leis an rí agus indiaidh trí lá baineadh an ceann do fosta.
Bhí an gasúr óg agus a mháthair sa bhaile ar fad. Oidhche amháin dubhairt seisean go rabh sé ag dul ag cuartughadh fastughadh. D'iarr se ar an mháthair toirtín mór
ball sinsearach (stair)
2016-02-10 14:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thoisigh sí ag mallachtaigh go dtí gur thuit an chlaoidhe. Shiubhal an fear leis agus tháinig sé fhad le sruthán beag. Shuidhe se síos agus (thoisigh) sé ag ithe. Tháinig spideóg beag thart agus d'iarr sé cuid de'n arán air. Dubhairt an fear go rabh sé beag go leór aige féin. D'imthigh sé leis agus chas an rí air. D'iarr an rí air cá h-áit a rabh sé ag dul." Tá mé ag cuartughadh fastughadh " arsa an fear " Sin an seort duine atá a dhith ormsa" arsa an rí," agus ní bheidh rud ar bith le déanamh agat ach na h-éannacha a chur amach ar maidin agus iad a thabhairt isteach tráthnóna agus ma na mbeidh siad uilig i gcionn trí lá go mbainfear an ceann díot".D'imthigh an fear fhad le caisleán an ríogh. Nuair a tháinig an mhaidin cuireadh amach leis na h-éannacha é. Nuair a tháinig an tráthnóna ní thiocfadh ceann ar bith do na h-éannacha fhad leis agus indiaidh trí la baineadh an ceann de.
ball sinsearach (stair)
2016-02-10 13:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal- An Toirtín mór agus an Toirtín Beag

Bhí bean ann aon uair amháin agus bhí triúr mac aige. Bhí siad an-bhocht ar fad. Oidhche amháin dubhairt an mac a ba shinne go rabh seisean ag dul ar shiubhal ag cuartughadh fastughadh. D'iarr sé ar a mháthair toirtín a dhéan dó. Rinne an mhathair toirtín mór agus toirtín beag dó. Nuair a bhí siad deánta d'iarr sí air ar bhfearr leis toirtin mór agus a mallacht nó toirtin beag agus a beannacht.
Dubhairt seisean go mbfeárr leis an toirtín mór agus a mallacht. D'imthigh sé leis agus chuaidh an mháthair suas ar an chlaoidhe agus
ball sinsearach (stair)
2016-02-09 17:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhí sé ina fhear mhór anois. Shíl an fear go rabh an bhean pósta arais agus thóg sé an maide briste lena bhualadh ach smaoitigh sé ar an tríomhadh comhairle a fuair sé. Shuidh se síos agus las sé an píopa, agus go díreach ar an bhomaite mhuscaill an fear a bhí ag caitheamh an phíopa( a bhí ina chodladh?) agus scairt sé amach "O, thainig m'athair abhaile"
Bhí fhios ag an fhear annsin gurb a mhac féin a bhí ann .
Thug sé an toirtín don mhnaoi agus d'innis di gurb é sin an tuarasdal a fuair sé. Ghearr sí an toirtín agus thoisigh na ginneacha óir ag tuitim amach as agus bhí dóigh mhaith ortha ón lá sin go dtí an lá indiu.
ball sinsearach (stair)
2016-02-09 17:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cailín óg pósta ar sheanduine. Bhí siad ag gabhail a luighe nuair a smaoitigh an fear ar an darna comhairle a fuair sé, agus d'imthigh sé amach fhad le cruach féir a bhí comhgharach agus chuaidh se isteach ann le codladh. Ní rabh sé i bhfad ann nuair a chuala sé an bhean óg agus gasúr óg as an chomharsanacht ag an chruaich. Bhí an bhean ag rádh leis an ghasúr go dtiocfadh lóbhtha-san an seanduine a mharbhughadh nó go dtáinig beirt un toighe an oidhche sin agus go rabh siad istoigh go fóill.
Dubhairt sí go dtiocfadh lóbhtha rádh gur mharbh seisean é nuair a bhí seisean amuigh. Chuala an fear a bhí sa chruaich seo agus smaoitigh sé gur mhaith an rud dó nár fhan se sa teach agus d'imthigh sé leis.
Nuair a tháinig sé fhad le Bealach na gCreach bhí an bhean ag cur síos teineadh na maidine. Nuair a chuaidh se isteach un toighe bhí a mac na luighe sa leabaidh ach
ball sinsearach (stair)
2016-02-09 17:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
comhairle í. Dubhairt an fear gur bhfearr leis na trí chomhairle agus fuair sé iad. Dubhairt an fear leis " Cam díreach an ród, sé an bealach mór an aithghiorra" agus dubhairt sé leis " Ná codlaidh i dteach ar bith ina mbeidh seanduine pósta ar chailín óg"
Dubhairt sé leis nuair a thiocfadh fearg air trí thoit a bhaint amach as a phíopa. Thug an bhean toirtín dó agus d'imthigh sé leis. Nuair a bhí sé ag teacht isteach go Srath an Urláir bhuail sé suas le bacach. Tháinig siad fhad le coill agus bhí an bacach ag gabhail fríd an choill, ach smaoitigh an fear ar an chéad chomhairle a fuair sé agus chuaidh sé thart an bealach mór.
Nuair a tháinig sé fhad leis an bhacach ar ais chonnaic se go rabh sé uilig stróctha agus a chuid airgead bainte de agus d'innis an bacach dó go dtáinig gaduidhthe air sa choill.
Bhog sé leis giota eile go dtáinig an oidhche, dubhairt sé leis an bhacach go rabh sé chomh maith dóbhtha lóistín a dhéanamh áit eighinteacht.
Chuaidh siad isteach i dteach ina rabh
ball sinsearach (stair)
2016-02-09 17:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal, Na Trí Comhairle
Amras Ó Caoimhghín

Bhí lánúin na gcomhnuidhe i mBealach na gCreach am amháin agus ní rabh aca ach mac amháin. Bhí siad an-bhocht agus nuair a bhí an gasúr bliadhain d'aois rinne an t-athair amach go rachadh sé go dtí an Oileán Úr.D'imthigh sé leis agus fuair sé fastughadh. Nuair a bhí sé ar shiubhal níor smaoiteadh sé ar an bhaile ar chor ar bith. Nuair a bhí sé bliadhain agus fiche ar shiubhal smaoitigh sé ar an bhaile agus d'iarr sé cead ón mhaighistreas gabhail abhaile. Dubhairt an maighistir leis 'Is tú an gasúr a bfhearr a bhí agam ariamh agus caithfidh mé thú a dhíol go maith.Ar bhfearr leat ór nó airgead nó trí
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 21:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
caith sé amuigh 'na sean-chaisleáin é. Oidhche amháin thainig an-rud cait fhiadhain isteach sa chaisleán agus bhí ceann aca dall. Thoisigh ceann aca ag innsint do'n chat fá áit a rabh tobar a dhéanfadh maith dá shúil. Bhí Murchadha Beag dá scriobh síos an rud a bhi siad da rádh agus nuair a d'imthigh siad d'imthigh Murchadha Beag agus fuair sé an tobar agus chuir sé an t-uisge ar a shúilibh. Tháinig sé na bhaile agus biseach air. Leag Murchadha Beag an dá shúil amach as Murchadha Mór agus chaith se isteach sa chaisleán é. Tháinig rí na gcat isteach agus rinne Murchadha Mór tormán agus chuartaigh rí na gcat é agus fuair sé agus d'ith sé é.
Bhí Murchadha Beag go math ón lá sin go dtí an la indiú.
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 21:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
caith sé amuigh na sean-chaisleáin é. Oidhche amháin thainig an-rud cait fhiadhain isteach sa chaisleán agus bhí ceann aca dall. Thoisigh ceann aca ag innsint do'n chat fá áit a rabh tobar a dhéanfadh maith dá shúil. Bhí Murchadha Beag dá scriobh síos an rud a bhi siad da rádh agus nuair a d'imthigh siad d'imthigh Murchadha Beag agus fuair sé an tobar agus chuir sé an t-uisge ar a shúilibh. Tháinig sé na bhaile agus biseach air. Leag Murchadha Beag an dá shúil amach as Murchadha Mór agus chaith se isteach sa chaisleán é. Tháinig rí na gcat isteach agus rinne Murchadha Mór tormán agus chuartaigh rí na gcat é agus fuair sé agus d'ith sé é.
Bhí Murchadha Beag go math ón lá sin go dtí an la indiú.
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 20:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cuireadh na phríosúin é ar feadh seachtmhaine. Nuair a chuaigh sé na bhaile thug sé leis Murchadha Beag lena bháitheadh. Thoisigh Murchadha Beag ag béicfigh agus tháinig eagla ar Mhurchadha Mór agus d'imthigh sé na bhaile. Tháinig fear thart agus an-rud eallach leis. Chaith Murchadha Beag an fear isteach san abhainn agus thug leis an t-eallach na bhaile. D'innis sé do Mhurchadha Mór go bhfuair sé an-rud eallaigh thíos ar thóin an phuill agus dubhairt Murchadha Mór go rachadh seisean isteach ann amárach go bhfuigheadh sé fein an méid céadna. Chuir Murchadha Beag isteach lá thar na bharach é agus fhobar gur bháidh se é , ach bhí truaigh aige dó agus thug sé amach é. Leag Murchadha Mór an dá shúil amach as agus
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 20:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ceann amháin agus má bháidhtear féin í is cuma. Lá amháin thug Murchadha Mór leis spád agus rinne sé ceis. Ins an oidhche nuair a bhí na ba ag teacht 'sé bó Mhurchadha beag an chéad cheann a tháinig agus tharraing sé an spád uirthi agus mharbh sé í.Bhain Murchadha Beag an craiceann di agus thug sé 'na mhargaidh í. Ni rabh aon ghiota istoigh sa chraiceann nar leagadh soibhrín air. Thainig sé na bhaile agus lan mála airgid leis agus d'innis sé do Mhurchadha Mór caidé'n méid airgid a fuair sé agus dubhairt Murchadha Mór go marbhfadh seisean deireadh na mbó a bhí aige féin agus go mbeadh sé saidhbhear. Mharbh sé deireadh aca agus thug sé an craiceann na mhargaidh. Rinneadh amach gur eallaigh goidte a bhí aige agus
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 20:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
go dtí an lá indiú.
Murchadha Beag agus Murchadha Mór
Roise bean Mhic a Luain 75-Aos
Na Cruacha, An Coimín, Leithbhearr.
Bhí beirt dearbhrathair ann am amháin darbh ainm Murchadha Mór agus Murchadha Beag. Bhí scór ba ag Murchadha Mór agus ní rabh ag Murchadha Beag ach ceann amháin. Bhi páirc ina mbeadh ba na beirte istoigh ann agus bhí sruthán aca le theacht air nuair a bheadh siad ag teacht amach agus ní rabh ceis ar bith air. Bhíodh Murchadha Mór ag rádh le Murchadha Beag achan lá go ndéanfadh siad ceis do na buaibh.. Deireadh Murchadha Beag i gcomhnuidhe níl agam ach
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 20:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a d'fhosgail siad an cómhnair bhí fear marbh istoigh ann. Thoisigh an fear mór dubh dá gcur amach agus d'iarr sé ar Sheán cuidiú leis. Dubhairt Seán nach gcuideochadh nó nach dtiocfadh le beirt dhá chloigeann déag a chur amach. Chuir an fear mór dubh é féin amach iad.Thoisigh se annsin ar Sheán agus bhris sé agus bhrúigh se uilig é. La thar na bharach bhí an-iongantas ar an fhear a rabh sé ag obair aige cionnus nach rabh sé ag teacht. Chuaidh sé fa na choinne agus nuair a chonnaic sé caidé mar bhí Seán bhí sé an-bhuadhartha go deo agus thug sé oiread airgid dó is bhearfadh na bhaile é. Tháinig Seán agus Seón na bhaile annsin agus fuair Seán bás agus tá Seón na chomhnuidhe go maith o'n lá sin
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 19:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mór dubh fhad leis agus thoisigh an bheirt aca ag cómhradh.Ní rabh sé a bhfad go dtainic dhá chloigeann déag fear isteach agus comhnair leo. D'fhosgail siad an comhnair agus bhí fear marbh istoigh ann. Nuair a chonnaic an fear mór dubh iad, thoisigh se da gcur amach agus d'iarr sé ar Sheon cuidiu leis. Thóg Seón an maide briste agus thoisigh sé ag cuidiú leis. Chuir siad amach iad agus thug an fear mor dubh mála óir do Sheón. D'imthigh Seón na bhaile agus d'innis sé caidé mar bhí. Nuair a mhothuigh Seán sin rinne sé féin amach go rachadh sé ann, agus chuaidh.
Nuair a tháinig an meadhon oidhche tháinig an fear mór dubh isteach aige agus thoisigh siad ag cómhradh. Ní rabh se i bhfad go dtáinig an dá chloigeann déag fear isteach agus an comhnair leobhtha
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 19:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéaltaí na h-Áite
Pádraig mac Giobúin
Seán agus Seón
Chuaidh beirt fhear as an áit seo am amháin le fastughadh a dhéanamh i dTír Eoghain darb ainm Seón agus Seán. Bhí Seán críonna ach ní rabh Seón. Fuair an bheirt aca fastughadh cómhgharach ag a chéile. Lá amháin d'fhiafruigh Seón de'n fhear a rabh sé ag obair aige cad chuige nach rabh aon duine na chomhnuidhe ann. Dubhairt an maighistear go rabh taidhbhse sa teach sin gus duine ar bith a d'fhanochadh ann trí h-oidhche go bhfuigheadh sé cuig phunta. Dubhairt Seón go bhfanochfadh seisean ann agus dimthigh sé a luighe sa teach sin. I dtrathaibh an meadhon oidhche thainig fear
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 19:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
teampaill a dhéanamh seacht míle déag ar shiubhal ó na chéile mar a théidheann an préachan.
Mhill na Sasanaigh na teampaill seo ach tá roilig thart fa gach ceann aca.
Tá Protasdúnaigh curtha i roilig Chill Riaghain. Thíos i roilig Chill Taobhóige thógfadh na Gaedhail na cómhnair nuair a chuirfi Albanach ar bith agus chuirfeadh siad leis an tuille é.
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 19:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
té a bheadh amuigh indiaidh na h-oidhche.
An Reilig
Pádraig mac Giobúin
Tá suas le cúig roilig sa pharróiste seo-Parróiste Inis Caoil. Níl iomrádh sa tseanchas ar cheann ar bith aca ach roilig Chill Riaghain.Istoigh i lár na roilige seo tá sean bhallógaí teampaill agus seo teampall a thóg naomh darbh ainm Riaghain tá fada riamh ó shoin. Níl sé cinnte cé aca fear no bean a bhi sa naomh seo ach cerbh í bhí beirt naomh eile den teaghlach a thóg teampaill- ceann san áit a bhfuil Cill Cathardha anois, agus ceann san áit a bhfuil Cill Taobhóg. Shocraigh siad na
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 19:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
t-solas a leigint isteach. Bhí móin i gcómhnuidhe ag na daoine ins an cheanntair seo, agus neart giúise. Sin an t-seort solais a bhiodh aca san oidhche, cnap giúise sa teinidh, nó b'fhéidir coinneal luathair nó feag.
Bhearfadh siad leobhtha feag, bhainfeadh siad an craiceann glas de,bhéarfadh siad leobhtha im, leághfadh siad é agus chuirfeadh siad an feag isteach ann. Bhí an coinneal réidh nuair a bheadh sé tirim. Dhéanfadh na mná úsaid de seo nuair a bheadh siad ag cniotáil nó ag fuaghail.
Daoine a bheadh amuigh san oidhche chuirfeadh siad ola ar fhóid mónadh. Ba ghnáthach leobhtha an abhainn a shiubhal le seo ag cuartughadh bric agus bradán. Bhí coinnle giúise aca fosta. Chuirfeadh siad an-rud giotaí giúise le chéile agus ola ar sin.
Dhéanfadh seo solas maith do'n
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 18:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sa chisteanach, istoigh sa chlúdach mar a thugtar ar an áit speisialta atá déanta sa bhalla fana choinne. Luigheann seandaoine an toighe sa chlúdach.
I bhfad ó shoin ní bheadh simléar ar bith déanta sa bhalla ach an teine déanta ag an bhalla agus an toit ag dul suas leis. Go minic rachfadh an toit fríd an teach agus amach ar an doras in áit amach ar an pholl a bhí fana choinne.
Ba ghnáthach na puill idir na clochaibh a líonadh suas le cré gorm. Ní rabh iomrádh ar bith ar cement. Bhí an t-urlár déanta de'n rud chéadhna.
Ní bheadh ar gach teach ach doras amháin agus leath-dhoras ar sin leis an éanlaith a choingeált amuigh agus na paistí a choingbhealt istoigh. Bhí na fuinneogaí fíor-bheag gan gloine ar bith ach craiceann beithidhigh éigin ionnta leis an
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 18:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sa chisteanach, istoigh sa chlúdach mar a thugtar ar an áit speisialta atá déanta sa bhalla fana choinne. Luigheann seandaoine an toighe sa chlúdach.
I bhfad ó shoin ní bheadh simléar ar bith déanta sa bhalla ar an teine déanta ag an bhalla agus an toit ag dul suas leis. Go minic rachfadh an toit fríd an teach agus amach ar an doras in áit amach ar an pholl a bhí fana choinne.
Ba ghnáthach na puill idir na clochaibh a líonadh suas le cré gorm. ni rabh iomrádh ar bith ar cement. Bhí an t-urlár déanta de'n rud chéadhna.
Ni bheadh ar gach teach ach doras amháin agus leath-dhoras ar sin leis an éanlaith a choingeált amuigh agus na paistí a choingbhealt istoigh. Bhí na fuinneogaí fíor-bheag gan gloine ar bith ach craiceann beithidhigh éigin ionnta leis an
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 17:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tighthe na sean-aimsire
Pádraig Mac Giobúin
Níl an-rud athrughadh ar morán de na toighthibh thart annseo go fóill. Ní maith leis na daoine briseadh ar shiubhal ó dhóigheannaibh a sinnsear. Tighthe ísle cionn tuigheadh atá ann agus scraithe faoin tuighe. Níl cláraí ar bith ag cumhdughadh seo ach go minic cumhduighthear le málaí é. Tá na scraithí 'na luighe ar mhullach creathaibh giúise agus an tuighe ar mhullach sin .
Go mimic sa t-sean aimsear chuirfidhe fraoch mar thuighe ar an teach agus luathair fosta. Ta neart seo le fághail san áit.
Tá gnás na sean aimsire anseo go fóill- an leabaidh
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 17:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
iomlán de'n t-siúcra. Annsin chaith sí amach an t-súgh agus thug pláta de dhuileogaí do'n t-sagart.
Ní bhíodh ag na daoine ach dhá thráth sa lá ar maidin agus tráthnóna. Is cuma caidé'n seort oibre a bhíodh dá dhéanamh bhí an biadh amháin le fághail.
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 17:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
síothlann é agus dhéanfadh úsáid as mar bhainne. Bhí sé géar le h-ól. Ba ghnáthach é a ól mar annlann le préataí agus le brachan.
Sgadán caoch
Ba ghnáthach seo a ól le préataí. Ní rabh ann ach uisge agus salann fríd.
An tae
Thart fá cheithre scór go leith de bhliantaibh ó shoin ní rabh fhios ag na daoine rud ar bith fa dtaobh de tae. Lá amháin chuaidh fear 'na nGleanntach, agus mhothuigh sé iomradh ar tae. Chuaidh sé isteach un t-siopa agus cheannuigh sé punt tae agus cúpla punt siúcra. Bhí an sagart ag teacht 'un toighe ar stáisiún, agus rinne bean an toighe réidh an 'tae' dó. Seo mar a rinne sí é. Chuir sí pota uisge ar an teinidh agus nuair a bhí sé ag guil chaith sí isteach an punt tae agus
ball sinsearach (stair)
2016-02-08 17:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
baintear i ndeireadh an Iúil anseo iad.
Déantar 'starch' go minic ó na préataí. Seo an dóigh. Caithfear na préataí a scríobadh le scríobann agus an t-uisge uilig a bhrughadh asta. Fágtar an t-uisge seo 'na sheasamh tamall agus luigheann an starch ar thóin an soithigh. Má dhóirtear an t-uisge tá an starch le fághail.
Arán Préataí
Déantar seo as préataí bruithte agus plúr. Cuirtear salann ann agus gráinín sóid chun dóú croí a choinneailt ar shiúl. Bruithtear ar grid-iarann nó pan é. Cuirtear neart ime air.
Boxty
Déantar seo as préataí fuara , scriobtha agus cúpla préata bruite fríd. Tig é a dhéanamh leis an uisge ins na préataí nó brúite asta. Má bhrúigheann tú an
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 18:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Biolar
Seo luibh beag glas agus bláth bán air. Fasann sé i ndíogeacha san áit a mbéadh neart uisge. Ithtear go minic é no deirtear go bhfuil sé an-fhollain ag duine.
Duileasc
Tá seo gann annseo mar tá an fhairrge a bhfad ar shiubhal. Bheireann na daoine leobtha mórán de nuair a theigheann siad na fairrge sa t-Samhradh.
Padraig mac Giobúin
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 17:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bláthannaibh agus ní íósfaidh an t-eallach iad. Tcifthea an féar uilig thart ithte suas ach bhéadh siad-san 'na seasamh. Níl maith ar bith le feiceal ionnta, deir na daoine.
Crotal
Tá seo le fághail ar na carraigeacha agus usaidtear go minic é san ait le dath a chur ar éadach bhaile deánta as olann na h-áite.
Caor Aitinne
Fasann seo ar na cnocaibh. Caor beag glas atá ann agus ta sé maith le cruith fa choinne casadach.
Cúl Fathaigh
Tá seo 'na leigheas do'n bruitíneach. Tá gath aige.
Crádain
Fasann seo an áit a mbéadh luaithrigh caithte. Ta morán deag air. Tá sé maith le bruith do'n t-slaghdeán.
Samha
Fasann se istoigh i gclaideacha agus tá sé maith do'd shláinnte le h-ithe
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 17:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Pages nos. 301 to 400 do not exist.
Luibheanna
Capógach
Fásann an plannda seo ar talamh maith cruaidh agus thart fa toighe. Tá siad an-doiligh a dhibirt agus níl morán meas ortha cionnus go milleann siad planndaí eile agus milleann siad cuma na h-áite. Tá préumhacha ortha comh reamhar le crann óg agus duilleogaí mora glasa.
Má bhruithtear na preumhacha agus ma oltar an súgh tá leigheas an fa choinne casadach.
Ma chuirtear ar ghath cúl fathaigh na duilleóga tá leigheas ionnta. Tá leigheas ins na duilleogaí fosta fa choinne loit no creach.
Bláth Muc
Se bláth beag gorm agus bun geal bán air. Tá seo maith le bruith fa choinne casadach. Fásann sé ar talamh bog gainimheach.
An bachalan buidhe
Fásann seo ar talamh bog. Tig blathannaí buidhe air agus fásann sé mór. Tá nimh ins na
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 17:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
deich gclocha ann agus le linn na bpaidreacha caithfear iad a chur thart fa dtaobh duit le do láimh.
Padraig Mac Giobúin
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 17:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhí sagart na chómhnuidhe i nGleann Fhinne. Lá amháin bí sé ar a theicheadh roimh na saighdiúr , agus tháinig sé fhad leis an áit seo comhgarach do'n áit a bhfuil an droichead úr anois. Bhí tobar ann agus sgeach thart fa dtaobh de. Chuaidh an sagart i bhfolach sa tobar mar bhi sé tirim. Thainig na saighdiúirí agus nuair bhí siad ag teacht chruinnigh aingle thart fa dtaobh de'n tobar. Scannruigh na saighdiúirí agus theich siad. Báisteadh 'Tobar na n-Aingeal'ar an tobar ó sin amach. Tá staisiún go dtí é i mí na Bealtaine , agus tá roinnt paidreacha le rádh . Seo iad: cúig páidreacha agus cúig Abhe Maria ag achan tobair ( tá ceann mór agus ceann beag ann) agus Cré fosta. Seacht ndeichneabhar agus 7 Abhe Maria thart fa na clochaibh cruinn agus trí Abhe Maria do'n daoinibh atá ag cur deis ar an áit thart fan tobair, os coinne na Croise. Tá
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 16:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fhághailt go dtuiteann sí féin. Cuirtear na croiseanna airde sa teach agus sa bhoitheach.
Brat Bhríghde
Fágtar amuigh eadach ar oidhche Fhéil Brighde agus deirtear go dtig Brighid thart agus go dtabharann sí a beannacht do'n éadach. Da bfuaghtha giota de'n éadach seo ar do chuid eadaigh féin ní bháidhfaidhe a choidhche thú.
Uisge Thobair an Dúin
Tá tobar amuigh geárr-chomhgarach ag Litir Ceanainn agus teigheann bunadh na h-áite seo ann go minic agus ghnidheann siad an staisiun ( turas) ata orduighthe. Is maith le h-achan duine buideál de'n uisge seo bheith aca in éadan tinnis , deideadh, tairnigh agus luchóg mhór.
Uisge Thobair na n-Aingeal
Tá tobar ceithre mhíle ó seo agus Tobar na n-Aingeal an t-ainm atá air. In aimsir na nDlíghthe Pianamhla
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 16:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Rudaí fe leith go mbíonn Meas Ortha.
Cros Bríghde
Gnídhthear an cros as luathair oidhche Fhéil Bríghde . Baintear an luathair go luath tráthnóna agus fágtar taobh amuigh de'n teach. Indiaidh na hoidhche teigheann duine amach, ma bhíonn 'Brighid' sa teach teidheann sise amach, agus bheirfidh sí leis an luathair, rachfaidh sé thart trí h-uaire fan teach agus ag an doras dearfaidh sí " Gabhaigidh ar mbur nglúnaibh, fosglagaidh mbur súile agus leig isteach Brighid" Deirfidh an bunadh istoigh annsin " se beatha, se beatha, se beatha na mná uasal" Tig Brighid isteach annsin agus toisighthear ar na croiseanna. Deántar iad in onóir Bhrighde. Tá leigheas ins an cros seo a dheántar as luathair. Da mbéadh bó tinn is coir ceann aca a dóigheadh faoi na soc. Tá leigheas do thinneas cinn i sifín amháin de'n luathair seo, í a chur ar do cheann agus a
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 15:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
5. Ceithre coirneál ar mo leabaidh
Ceithe aingle go rabh inntí sínte
Dia go rabh istoigh lion, Dia go rabh amuigh liom, go mbeannuighidh Peadar, Marc, Lucas agus Eoghan an leabaidh seo ar a bhfuil mé sínte.
6. Go ndeántar, go moltar agus go n-arduighthear toil ró-naomhtha, ró-cheart, agus ró-gheanamhail Dé anois agus go bráth Amen.
A naomh Iúd beannuighthe Easbal agus martíreach is mór iad do míorbhuiltí agus is iongantach iad do ghniomharthaí
Os tú tá in gar gaol do Íosa Críost agus d'eadar-ghuidhtheóir dílis do na daoine atá ag iarraidh ort, tabhair dúinn anois a bhfuil muid ag athchuinge ort tré Íosa Críost ar dTighearna. Amen.
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 15:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Páidreacha
1.Ag coigilt na teineadh
Coiglim an teine seo mar choiglim Críost cách, Brighid ina bun, agus Muire ina lár, seacht n-aingeal fiche ag an teineadh go dtí lá is ag cúmhdach an toighe seo is na daoine go lá.
2.Ag dul a luighe duit.
Luighim ar an leabaidh seo mar luighfidh mé ins an uaigh, ag deánamh faoiside leat a Íosa go cruaidh, tré gníomhairí mo cholna, tré smaointeacht mo chroidhe, tré labhairt mo bhéal, tré gach ní a dubhras, is nach rabh fíor, iarraim maitheamhnas ort a righ na glóire. Amen.
3.A Íosa a Mhic Dé gabh seachnuigh m'anam ar aon slighe, do mo chúmhdach, do mo shábhal ar aon teinidh agus ar uisge.
4.Cum Dia agus Muire mé , Conall agus Colmcille, go sabhalaidh siad mé ar achan olc agus go gcuirfidh siad déagh-bháis chugam. Amen.
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 15:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Páidreacha
Ag coigilt na teineadh
Coiglim an teine seo mar choiglim Críost cách, Brighid ina bun, agus Muire ina lár, seacht n-aingeal fiche ag an teineadh go dtí lá is ag cúmhdach an toighe seo is na daoine go lá.
Ag dul a luighe duit.
Luighim ar an leabaidh seo mar luighfidh mé ins an uaigh, ag deánamh faoiside leat a Íosa go cruaidh, tré gníomhairí mo cholna, tré smaointeacht mo chroidhe, tré labhairt mo bhéal, tré gach ní a dubhras, is nach rabh fíor, iarraim maitheamhnas ort a righ na glóire. Amen.
A Íosa a Mhic Dé gabh seachnuigh m'anam ar aon slighe, do mo chúmhdach, do mo shábhal ar aon teinidh agus ar uisge.
Cum Dia agus Muire mé , Conall agus Colmcille, go sabhalaidh siad mé ar achan olc agus go gcuirfidh siad déagh-bháis chugam. Amen.
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 15:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na mbó a bhlígh.
8.Fag an bainne dóirtithe ag na daoine beaga.
Áit-Uaisle
Bíonn áiteacha ann a mbíonn seilbh ag na daoine beaga ortha. Shuas ar taobh Ghaigín tá alt uasal agus ní maith leis na daoine a gcuid bó a leigint ann, ar eagla go gcaillfeadh siad an bainne.
Áit ar bith a mbíonn fritheógaí le fághail deirtear go bhfuil sé uasal. Tugtar 'Préataí na ndaoine beaga ' ortha. Deirtear má bhíonn na fritheógaí go maith go mbeidh barraí na bliadhna go maith.
ball sinsearach (stair)
2015-11-16 15:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Pisreógaí
1.Nuair a bhéadh daoine ag buaileadh maistrughadh , muna dtigeadh im air deirfeadh siad gur duine éiginteacht a rinne droch-amharc air.
2. Da mbéadh duine a dul a chearbhachas caithfidhe an maide briste na dhiaidh le h-ádh a chuir air. Da gcasfaidhe bean ruadh air dar leis nach mbéadh an t-ádh air.
3.Níor chóir rud ar bith fiúntach a thoiseacht Dia Sathairn" Nigheachan buidhe an tSathairn"a dtugtar ar nígheachan an lá sin.
4. Níor cheart duit na h-iongna a bhaint díot Dia h-Aoine.
5. Ní cheart bean a thabhairt abhaile Dia h-Aoine.
6. Droch-ádh roimh an té a thiocfadh ar an t-saoghal Domhnach Cíngíse.
7. Braon bainne a chaitheadh chuig na daoine beaga indiaidh
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 17:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mine agus meadar leána agus ma d'fhág mise dadaidh mo dhiaidh beir fhéin leat é. Sé dubhairt sí liom nach rabh aici ach naoi ramhaide gamhnaigh agus naoi ngamhna baineanna agus da bhfanfainnse go dtí go mblighthi iad go bhfuigfinn braon dha gcuid bainne agus ní hé sin indiú na indé na imbarach.
Is iomdha seórt sin lucht siubhal a bíos ann a bhean-a-toighe ce nach dtaoibh-sin mise. Bíonn longaire, lángaire ann, gingire , gaingaire, saidiarí, sacairighe, priocairí, bracaraí, léim lár gearr cailleach agus mná tinncleára. An chead rud a thug mise an bealach seo a bhean a toighe cailín a dtug mé grádh dí, cailín beag íseal, árd, gearr agus gaileaganta fada buidhe a rabh luisnigh in a súilibh, béim ar a ladara agus milliún -
( gan críoch)
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 17:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dillín-na-mBacach 21.11.37
Go mbeannuighthear daoibh-se a cruadail beannuigh an toigh seo, tá mise ag teacht leis na trí gartha is mó a bhí i mbaile na in áit ariamh mar tá na gártha guibhe, na gártha maithe agus na gártha páidreacha- le bheith ag guidhe oraibh-se ag an teach sin dhonnchaidh an áit a mbíonn an crann críon ar maidín agus an t-ubhall glas tráthnóna.
Éirigh do shuidhe a bhean -a-toighe agus nar cradhaidh an riogh do chroidhe agus nar luighfidh mé ar leabaidh chruaidh gan tuighe aus nar caillfidh mé fear-a-toighe, agus nar tugaidh an diabhal na an deamhan uaidh é mar thug an preachan fada an t-éan o'n chirc buidhe. tabhair damh-sa beagan de'n bheagan agus morán den mhorán, léim ghirrfiadh de ime, lán mála uibheacha cearc, tachtadh na muice fireannach gruth cuid doirne tobac,mias
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 16:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
t-airgead seo. B'fhéidir go mbeadh sé 5 scilling nó 10 scilling de réir luach an bheithidhigh le taisbeáint go bhfuil sé sa mhargadh. Caithfear seile ar an airgead agus buaileann siad na mbos ar a chéile.
Gheibh siad dath 'sna portaigh annseo- dath dearg air- dóigheann siad é i dteinidh taobh amuigh,cuirtear uisge air annsin agus tá dath bréagh ann fa choinne marcanna a chur ar caoirigh.
Sé Aonach an Fhóghmhair is mo iomraidh annseo. Sin an t-am a dhíoltar na caoirigh. Seo áit mhaith fa na gcoinne, siocar na sléibhte. Díoltar caoirigh, eallach, muca,agus caiple ar aonach amháin. Bíonn díoltoirí ar an t-sráid le h-earraigh eile fosta m.s.iasg, eadach, delph, eadaigh 7rl.
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 16:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Níl na caiple fairsing ins an áit seo siocar an droch-thalamh agus na cnuic.
An t-Aonach
Sé aonach na Brocaighe-cúíg mhile ó seo an t-aonach is comhgaraighe do'n áit seo. Ni rabh aonach ariamh ins an áit seo. Ba ghnathach leis na daoine o seo a gcuid caoraigh a bailliughadh an oidhche roimh ré agus a bheith ar an bhealach go luath ar maidín. Go minic tig ceannuightheóirí ó thig go tig ag ceannacht stuic, caora agus olna.
Is ar an t-sraid a coinnightear an t-aonach i gcomhnuidhe. Ní dhíoltar paidhe ar gach beithidheach a dhíoltar ach caithfear airgead chun ratha a dhíol. Gheobhfaidh an té a cheannuigheas an beithidheach an
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 16:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ainmhidhthe na Feirme
Siad na ba , capaill, caoraigh, aisle agus gabhair atá le fágháil thart annseo.
An bhó
Tá trí no ceathar de bhuaibh in achan teach thart annseo. Bheireann siad ainmneacha ortha de réir a gcosamhlachta nó na h-áite as a dtainig siad m.s. 'bó na h-adhairce cam',' an bhó buidhe', 'an bhó bhán', 'bó leath0chró' 7rl. Bligheann bean a'toighe na ba, soithleann sí an bainne, cuireann sí isteach i mias é go dtí go dtig uachtar air. Buaileann sí sa chuinneóig annsin é go ceann uaire no mar sin. Tig im air.
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 16:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
súgh a thabhairt do chapall ar a mbéadh casachtach.
ó leath 83
go deireannach. Bhí na geaftaí fosgailte agus d'fhág sé istoigh arais iad. Tháinig sé aníos annsin aráis agus dhruid sé na geaftaí. Nuair a thainig sé fhad le teach an roigh bhí an ri agus na h-ingeanacha ar shiubhal. Chuaidh sé isteach 'na coilleadh agus thug amach a mháthair agus chuaidh siad na gcomhnuidhe i dteach an roigh. Bhí siad go maith o'n lá sin go dtí an lá indiú.
Chuaidh siad-san an clochan, mise an t-áth, baitheadh iad-san agus thainig mise
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 16:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Leigheasanna
Do dhaoine
1. Cúl fathaigh do bhruitíneach.
2. Bláth muc do shlaideán.
3.Caor aitinne do sl
4. Ola róin fa choinne piantaí cnámha.
5.Tobac a chaitheadh fa choinne déideadh.
6.Cos frog a chur in do bhéal mar leigheas do'n déideadh.
7.
8.Cloch bruighte a chimilt ar do phluic don déideadh.
9.Salann a chur in do bhéal don déideadh.
10. Trí ghreim a bhaint as cras asail don déideadh.
11. Tá leighis do'n déideadh i dTobar na nAingeal, ceithre mhíle ó seo.
12. Uiscge cloiche gan iarraidh do fáirthníbh.
13.Easconn a chimilt ar fhairthnibh.
14. An maide briste a dheargadh sa teinidh agus é a chuir isteach i mbainne agus an bainne a ól fa choinne laige.
Do bheathadhaigh
1.Píosa eadaigh deirg a dhóigheadh ag cionn bo tinne.
2.Coinneál Mhuire a dhóigheadh faoi cionn na bo a bhéadh tinn.
3.Na Sláta beannuighthe a dhóigheadh ag a cionn.
4. Craiceann crainn dair a bhruith agus an
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 13:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ar lean ó leath 78
nuair a rachfadh sé fhad leis an geafta agus go bfosglochadh an geafta. D'imthigh sé leis agus thainig sé fhad leis an gheafta go deireannach. Shéid sé an fideog agus fosgaladh an geafta. Chuaidh se isteach agus bhí bearraid dearga ar an bhunadh a bhí istoigh . Bhuail se buille thall agus buille i bhfoghus leis an t-súiste. Chuir sé amach iad agus thiomáin sé fhad le doras toighe an roigh. Scáirt sé ar an roigh theacht amach agus a mháthair a phiocadh asta.Tháinig an righ amach agus nuair a chonnaic sé iad chuaidh sé a laige. Dubhairt sé go dtabharfadh sé an méid óir agus airgid a bhi aige do'n bhuachall da bhfágfadh sé síos aráis iad."Thug mise annseo iad" arsa an buachall, "agus fág thusa síos iad." D'imthigh se síos leóbhtha
ar lean leath 85
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 13:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
4. Morán eanlaithe fan tsráid
5. Coileach fraoch ag scáirtigh san oidhche.
6. An fhuaim ag an abhainn.
Comharthaí Gaoithe Móire
1. Dath buidhe ar an talamh.
2. An cat ag scríobadh
3.Gaethe fada o'n ghréin
4. Gealach úr ar chúl a cinn.
5. Na lacha ag spréigheadh a gcuid eiteóg.
Comharthaí Soininne
1. An beachóg ag deánamh a neid sa talamh.
2. An t-asal ag sgreadaigh.
3. An corr-mhónadh ag teacht anuas an cnoc.
4. Grian bhuidhe tráthnóna.
5. Gealach úr 'na seasamh go díreach.
6. Bogha leac tráthnóna.
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 13:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seanchas i dtaobh na h-Aimsire
1.Comharthaí fearrthaine
Fionnadh gabhair ar an spéir.
Cuma cómhgarach ar na cnocaibh.
Loinnir ins na carraigeacha.
An cat agus a cúl leis an teinidh
Tig fearrthain leis an ghaoith aniar.
An t-eallach a fhanacht amuigh go mall
Na caoraigh a theacht cómhgarach do'n teach agus iad cruinn le chéile.
Spearthai íseal
Na néaltaí ag siubhal go gasta.
An corr-mhónadh ag dul suas an abhainn. Na lacha ag screadaigh
Madadh ag ithe féir
Cat ag nighe a éadáin
Fáinne fa'n ghealach.
Grian buidhe ar maidín.
Bogha leac ar maidín
Athrughadh gaoithe. Siongáin ag gabhail that ar eiteógaí
Coileach fraoich ag scáirtigh.
Comharthaí Sneachtadh agus Siocáin
Na cearca ag dul in áirde sna crannaibh
Na caoraigh ag dul suas go h-árd ar na cnocaibh.
Gaoth adthuaidh agus anoir. Ceo ar cnocaibh.
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 13:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá an casan seo ag dul amach fhad le caisleán Loch Éisc, cómgarach ag Dún na n-Gall.
Bealach na gCreach
Tá sé scríobhtha cheana féin caidé mar fuair a bealach sin a ainm. Bhí sé 'na sean bhealach fríd na sléibhte ariamh anall ó aimsir na Niallaigh agus Ó Domhnaill. Ba ghnáthach leis na Niallaigh an creach a thabhairt an bealach seo.
Sula rinneadh bothar iarrainn isteach 'na Gleanntaigh bhíodh sgéal fada ar an obair a bhíodh ag dul 'un tosaigh ar Bhealach na gCreach. Go minic bhí suas le 20 cáirt as na Gleanntai , Ard-a-Ratha agus thart fa sin, ag teacht fríd na sléibhte agus lód mine as Bealach Féith ortha. Ba ghnáthach leis na fir siubhal le chéile nó bhí eagla ortha roimh na Mollies!. Bhi eolas an bhealaigh ag na capallaigh
ball sinsearach (stair)
2015-11-14 13:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá an casan seo ag dul amach fhad le caisleán Loch Éisc, cómgarach ag Dún na n-Gall.
Bealach na gCreach
Tá sé scríobhtha cheana féin caidé mar fuair a bealach sin a ainm. Bhí sé 'na sean bhealach fríd na sléibhte ariamh anall ó aimsir na Niallaigh agus Ó Domhnaill. Ba ghnáthach leis na Niallaigh an creach a thabhairt an bealach seo.
Sula rinneadh bothar iarrainn isteach 'na Gleanntaigh bhíodh sgéal fada ar an obair a bhíodh ag dul 'un tosaigh ar Bhealach na gCreach. Go minic bhí suas le 20 cáirt as na Gleanntai , Ard-a-Ratha agus thart fa sin, ag teacht fríd na sléibhte agus lód mine as Bealach Féith ortha. Ba ghnáthach leis na fir siubhal le chéile nó bhí eagla ortha roimh na Mollies!. Bhi eolas an bhealaigh ag na capalla
ball sinsearach (stair)
2015-11-13 17:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dubhairt sé leis an bhuachall go gcaithfeadh sé lá thar na bhárach cruach árbhair a chur isteach. Lá thar na bhárach nuair a fuair siad a mbricfeasta d'imthigh siad amach agus d'imthigh seachtar buachall fhad le cruaich agus thoisigh siad ag baint an tuighe dí. Sheasuigh an buachall ag amharc ortha agus d'imthigh an bunadh eile agus beartannaí leóbhtha. D'imthigh sé féin agus bhain sé an tuighe de cruaich aca, agus thug sé leis 'un toighe é, agus bhain sé an taobh ó sciobal an roigh ag dul isteach dó. Annsin d'iarr an righ ortha an t-arbhair a bhuaileadh. Thóg an seachtar buachall leóbhtha súístí agus treasnán agus d'fhág siad an ceann a ba mheasa ag an bhuachall. Cham sé é le na mhéaraibh, agus d'imthigh
ball sinsearach (stair)
2015-11-13 17:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
'imthigh inghean an roigh síos an bealach mór go bbhfeicfadh sí caide bhí a coingbheált an bhunaidh eile. Chonnaic sé an t-ár sa díog. D'imthigh sí agus d'innis sí do'n athair caidé bhí déanta ag an bhuachall. D'fhiafruigh an t-athair dó cad tuighe a rinne sé sin. Dubhairt sé gur cuma fa dtaoibh de na fearaibh beaga sin, agus d'imthigh sé amach agus thug sé lód eile as an choill. D'imthigh an riogh chuid caillighe na gCearc an oidhche sin agus f'fhiafruigh sé dúithche caidé dheánfadh sé leis. Dubhairt sise leis imtheacht agus seachtar eile buachaill fhághail. Dubhairt a righ go ndeánfadh sé sin, agus d'imthigh sé agus fuair sé seachtar eile buachall. An oidhche sin nuair a chuaidh an righ 'na bhaile
ball sinsearach (stair)
2015-11-13 17:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
siad an beitheadhach a ba mheasa ag an bhuachaill. Nuair a bhí sé ag dul isteach i gcionn na coilleadh casadh an chead fhear aca do ag teacht amach agus lód adhmaid leis. D'iarr an buachall air fanacht leis , ach dubhairt sé nach bhfanochadh ." Muna bhfanochfaidh tú ar dhóigh amháin, fanochfaidh tú ar dhóigh eile", ag breith ar an bheitheadhah agus ar an trucall agus da gcaitheamh isteach sa díog agus an fear marbh futha. Rinne sé sin leis an seisiúr eile fósta. D'imthigh sé leis agus bhain se an méid adhmaid a bhí sa choill agus thug se leis fósta an méid adhmaid a bhí sna trucaill eile sa choill agus thug sé fhad le doras toighe an roigh é. D'iarr siad air theacht isteach chuig a dhinneara
ball sinsearach (stair)
2015-11-13 17:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhruithfeadh siad pota brachan de'n tseachtar buachall achan oidhche. An oidhche seo fágadh pota bhracháin istoigh sa tseomra agus dubhairt an cailín leis an buachall úr eisean a dhul síos an céad uair , nó go rabh cuma air go rabh an-ocras air. Chuaidh sé síos agus níor fhág sé aon phioc ann nar ith sé. Ní rabh scrab sa phota de na buachaillíbh eile. B'eigin do'n cailín pota eile brachan a dhéanamh don seachtar eile. Lá thar na bhárach dubhairt an righ leis go gcaithfeadh siad dul isteach 'na coilleadh agus go gcaithfeadh seisean oiread adhmaid a bheith leis agus a bhéad leis an t-seachtar eile uilig no bhí sé ábalta an oiread sin a ithe. Chuaidh an t-seachtar eile isteach 'na coilleadh agus beitheadhach agus trucaill ghach aon duine aca. D'fhág
ball sinsearach (stair)
2015-11-11 13:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d'ól siad agus nuair a cuireadh í dubhairt fear a phaca nach rabh maith ar bith ionnta muna dtógfadh siad aráis í. D'imthigh an bheirt annsin agus thóg siad í agus chur siad suas ar dhruim bheithidhigh chapaill í , agus bhí an beitheadhach sin ag rith fríd an pháirc agus ní rabh duine ar bith ábalta greim fhághail air. Dubhairt fear a phaca go dtabharfadh sé cuig púint do-san go bhfuighfeadh seisean greim air. Thug sé an cúig púnt dó agus fuair sé greim air agus bhain se an t-sean-chailleach anuas de. D'fiafruigh an fear saidhbhear annsin de fear a phaca caidé bhí cearr nuair a d'éirigh an t-sean-chailleach aráis. Dubhairt fear a phaca go rabh fhios aige-san caide bhí ceárr, go rabh seisean an-saidhbhear agus nar chaith sé leath go leór leithe. Dubhairt an fear saidhbhear mas mar
ball sinsearach (stair)
2015-11-11 12:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gur mharbh duine éiginteacht é agus nach rabh moill ar bith a aithniughadh no gur chur sé sneachta aréir agus cerbé teach ina a mharbhadh é bhéadh teine ann go maidin agus go mbéadh an sneachta léighte ar an teach seo. Dubhairt an buachaill go rachfadh sé thart agus chuaidh. Bhí sneachta ar gach teach ach ar theach a dhearbhráthair. Dubhairt an fear saidhbhear go gcaithfidh gur a dhearbhrathar a mharbh an bhó agus dubhairt seisean nar mharbh. Annsin bhí sean bhean i dteach an dearbhráthair shaidhbhir agus dubhairt sí leis an fhear ise a chur isteach i gcófra agus neart bidhe leithe agus í a chur anonn 'na tighe eile agus go mbfhéidir go gcluinfeadh sise rud eiginteacht fa'n bhuin. Rinne an dearbhráthar saidhbhear seo agus dubhairt sé leis an dearbhráthar eile go rabh
ball sinsearach (stair)
2015-11-11 12:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chuig an fhir bhoicht agus nuair a bhí sé tamall istoigh thoisigh an bheirt ag cómhradh agus d'fhiafruigh sé de fhear a toighe caide'n teach a bhí taobh thall de'n abhainn. Dubhairt an fear bocht gur sin dearbhráthar dó-san agus go rabh se lán eallaigh agus caoraigh agus nach dtabharfadh sé dadaidh dó-san. Dubhairt fear an phaca nach rabh maith ar bith ionnta anocht muna gcuirfeadh siad isteach cionn de'n eallach an fhir shaidhbhir agus é a mharbhadh. Nuair a thainig an oidhche chuaidh siad amach agus phioc siad an cionn a ba reamhair a bhí ann agus mharbh siad é , agus ar maidin lá thar na bhárach thainig buachaill ar fhir shaidhbhir amach agus ní rabh le fághail ach naoi gcinn déag de'n eallach. Dubhairt an fear saidhbhir go gcaithfidh
ball sinsearach (stair)
2015-11-11 12:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal- An Fear bocht agus an fear saidhbhear.
Peadar Mac Dairmuid agus a chlann.
Bhí beirt dearbhráthair ann uair amháin agus bí fear aca 'na chomhnuidhe ar achan taobh de'n abainn seo. Bhí fear aca bocht agus fear aca saidhbhear. oidhche amháin tháinig fear paca isteach fhad leis an fhear bhocht agus diafruigh sé an gcoinneochfadh sé go maidín é. Dubhairt an fear bocht go gcoinneochfadh ach nach raibh morán bidhe aige. Dubhairt an fear phaca go ndeánfadh seiseann le cerbith bidhe bhí aige. D'imthigh sé 'na bhaile annsin ag díol an eadaigh agus trathnóna tháinig se anoir agus chuaidh sé isteach
ball sinsearach (stair)
2015-11-11 11:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
caithfidh sé a dheánamh. Nuair a bhí sé na seacht mbliadhna cothrom ag na Fianna ní rabh aon fhear de na Fianna ionchurtha leis agus bhí éad Fhinn ag méadú chuile lá. Maidean amháin dubhairt Fionn leis" tá sé seacht mbliadhna anois ó tháinig tú chugainne agus anois tá ort dul abhaile chuig d'athair indhiu ach ar rud ar bith ná gabh bealach na muice duibhe."
Dubhairt an Forghamhain leis " A Fhinn, is maith atá fhios agat goidé atá tú a' dheánamh- tá fhios agat go gcaithfidh mise dhul o's rud é go ndubhairt tú liom gan dul agus rachaidh mé , bíodh sé le mo leas nó le mo aimhleas" D'imthigh an Forghamhain agus thug sé leis a chlaidheamh agus ceithre chú, an Loingseach, an Mhárach,an Ghrafach agus an Ghrubach.
Tháinig se go malaidh na Muice san áit a raibh nead ag an mhuc dhubh a bhain Oscar an ruball dí. Ní raibh an mhuc dhubh istigh agus mharbh an Forghamhain na muca beaga. Ní raibh sé i bhfad aniar annsin gur lean an mhuc dhubh é agus í ar chaor theineadh. Chaith sé an Loingseach chuici, níor mhair sí sin ach tamall beag duithe go raibh sé marbh agus tugtar Srath Loingsigh ar an áit sin ó shoin. Bhí an mhuc dhubh ag fághail suas leis airíst agus chaith sé an Ghrafach chuice. Choinnigh sé sin troid leis
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 17:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal : - Loch Finne
Amras Ó Caoimhghín- Mín na Sróine
Na Cruacha
An Clochán
Leithbhearr
Aos 51
Tógadh é 5 mhíle ón ait thuas agus fuair sé seo ó na athair nuair a bhí sé 12 d'aois.
Bhí seanduine ina chómhnuidhe le na mhac Forghamhain agus le na inghean Finngheal i gcró fód cómhgharach ag Loch Finne, atá istigh i lár shleibhte Thír Chonaill. Bhí na Fianna ag dul thart 'seilg cómhgharach ag an loch lá amháin. Ní raibh sgian na ranna leo agus nuair nach raibh ní thiocfadh leo mórán seilge a dhéanamh. Tháinig an-ocras ortha agus rinne siad amach go mb'fheárr tarraingt ar an chnó go bhfeicfeadh siad an bhfuighidh siad aon rud le h-ithe. Rinne . Dubhairt an seanfhear leo nach raibh rud ar bith aige-san le tabhairt dóibh ach ar seisean "Tá fhios ag mo mhac áit a bhfuil tarbh allta 7 rachaidh sé libh agus thig libh é a mharbhadh" Chuaidh Forghamhain leo agus theasbáin an tarbh dóibh ach theip ar na Fianna uilig a mharbhadh. Annsin chuaidh an Forghamhain de léim ar dhruim an tairbh agus ní raibh i bhfad gur mharbh sé é. Reannadh an tarbh ina cheithre cheathramhna
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 17:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dubhairt an madadh ruadh go rachfadh siad isteach fhad leis an teinidh, agus cerbhé an duine a léaghfadh an t-im fríd a chosa gur bé sin an duine a d'ith an t-im. Chuaidh siad isteach agus sheasuigh an madadh ruadh ag an teinidh agus shuidh Móirí . Bhí cosa an mhadaidh ruadh fliuch indiaidh bheith ag siubhal an chnuic agus chimil sé a chos ar chois Mhóirí agus dubhairt le Móirí " Tusa a d'ith an t-im, tá sé ag léaghadh fríd do chos. D'amharc Moirí ar chosaibh an mhadaigh ruadh agus dubhairt sí " Tá do ghiosáin ag eirighe stróctha, is feárr duit dul soir go cionn an bhaile agus péire cardaí a fhßghail agus dheanfaidh mise giosain duit. Dubhairt an madadh ruadh go n-ithfeadh madaidh an bhaile é, ach dubhairt Móirí nach n-ithfeadh go rabh orchar annseo aici-se agus nach leigfeadh sí do mhadaidh an bhaile é a ithe. D'imthigh an madadh ruadh leis agus ní raibh sé i bhfad ar shiubhal o'n bhaile gur chruinnigh madaidh an bhaile agus thoisigh siad da strogfhadh. " A Mhoirí, cuir chugam an t-orchar" . Ach ní chuirfeadh agus d'ith na madaidh é.
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 17:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus chuir sé cuid de'n im ar an toirtín. D'ith sé a sháith de'n im agus luigh sé fa na h-airdibh go dtí tráthnóna , agus fhluich sé é féin. Tháinig sé 'na bhaile chuig Móirí agus é an-tuirseach go deo. D'iarr sé ar Mhóirí ar maidin lá thar na mhárach éirighe agus toirtín a dheánamh dó. D'éirigh Móirí agus rinne sí an toirtín dó. D'imthigh an madadh ruadh agus chuaidh sé fhad leis an im agus thug sé leis an méid a bhí ann agus chuir ar an arán é. Dubhairt Móirí leis lá thar na mhárach go rabh an t-im ag éirighe beag, go rachfadh siad suas agus go dtabharfadh siad leo cuid de. D'imthigh siad leo suas an cnoc. Tháinig siad fhad leis an tubán go deireanach. Thóg Moirí an sgraith agus bhain sí an clár de'n tubán.Ní rabh dadaidh ann. Dubhairt Moirí leis an mhadadh ruadh gur ith sé an t-im agus dubhairt an madadh ruadh léithí gur ith sise an t-im
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 16:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal : Móirí agus an Madadh Ruadh
Padraig Mac Giobúin
mar ar leath 10
Bhí bean 'na comhnuidhe ar an Chlochar thíos annsin agus bhí bó amháin aici.Ins an tSamhradh chruinnigheadh sí an méid bainne a bhí ag an bhuin i gcóir an Gheimhridh. Bhíodh madadh ruadh fa'n teach aici 'na chomhnuidhe. Chruinnigh sí tubán ime. Diarr sí ar an mhadadh ruadh dul leithí 'na cnuic lá amháin go gcuirfeadh siad tubán an ime. D'imtgigh siad leo agus chur siad tubán an ime.Maidin lá thar na mhárach d'éirigh an madadh ruadh go luath agus d'iarr sé ar Mhóirí toirtín aráin a dheánamh dó , go raibh aige le dul ar thuras an-fhada. Rinne Móirí an toirtín do'n mhadadh ruadh. D'imthigh sé leis go dtí tubán an ime
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 16:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Diarmuid agus Gránia
Pádraig Mac Giobúin
Mar ar leath 10
Bhí dream le Diarmuid agus Gránia 'na gcomhnuidhe i bpoll ins na Cruachaibh Gorma. Tháinig eagla ortha agus dubhairt siad go rabh Fionn agus na Fianna ag teacht agus d'imthigh Diarmuid agus Gránia. D'fhan an chuid eile. Nuair a bhi siad ag teacht isteach 'barr an Ailt Deirg mhothuigh siad an buithrigh ag an bhunadh eile, nó tháinig na siaghdiúirí agus mharbh siad deireadh aca. Chuaidh Diarmuid agus Gránia fhad le h-áit a rabh beanntreacha thart fa dtaobh de. Sháruigh sé ar na Fianna iad a fhághail. Deirtear go bhfuair siad bás annsin. Tá an t-ainm Leabaidh Dhiarmuda agus Gránia ar an áit ó shoin.
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 16:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhí sí ag teacht. " Scaoil léithí" arsa Oisín. Scaoil an buachaill ach ní mharbh sé í. " Tabhair damh féin an gunna " arsa Oisín. Scaoil Oisín leithí agus mharbh sé í. D'imthigh an bheirt fhad leis an bheathadhach, chuir siad síos teine. D'ith siad a sáith de'n bheathadhach agus thug achan duine aca leis ceathramh chuig Naomh Pádraig. Bhí Naomh Pádraig an-bhuadhartha gur dhóigh sé na leabhair. " Anois' arsa Oisín "nar dhubhairt mé leat gur bfhearr ceathramh de'n
lionn ( ?)ná an méid a bhí sa phota uilig agat"
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 16:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
buachaill ach ní bhfuigheadh sé dadaidh. Bhí carraig mór amháin ann agus d'amharc an buachaill isteach ann. Chonnaic sé bogha agus fídeóg." Séid an fhídeóg" arsa Oisín leis an bhuachaill. Shéid an buachaill an fhideóg. Dubhairt Oisín leis an bhuachaill annsin "An bhfeiceann tú dadaidh ag teacht?" "Ní fheicim" arsa an buachaill. " Tabhair damh féin an fhideóg " arsa Oisín. Thug. Shéid Oisín an fhídeóg. D'iarr sé ar an bhuachaill amharc an rabh dadaidh ag teacht. Dubhairt seisean go rabh rud ag teacht ar a rabh seacht gceann. ".Scaoil an cú leis" arsa Oisín. Scaoil an buachaill an cú leis. Comh luath agus a scaoil d'imthigh sé ar bhárr amháin creatha.
" Anois" arsa Oisín leis an bhuachaill "má mharbuigheann sí an rud a bhfuil na seacht gceann air marbhfaidh sí sinne fosta" D'amharc an buachaill agus
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 15:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhuachaill a bhí ag Naomh Pádraig a dhul leis ag seilg. Ní rachfadh an buachaill. Lá amháin eile bhí duine éiginteacht ag féasta ag Naomh Pádraig. Bhí sé ag bruith beithidhigh ag an teine. Bhi Oisín ag an teinidh agus é ag ithe cuid de. 'Stad' a deirfeadh Naomh Pádraig cupla uair ach ní stadfadh sé. Tháinig an-fhearg ar Naomh Pádraig agus dhóigh sé na leabhair sgéaltaí a bhí scríobhtha aige ó Oisín."is beag is fiú liomsa do bheathadhach gránndha' arsa Oisín, 'le taobh ceathramh de'n lionn (?) a mharbhuigheas mise indiú'Tháinig an buachaill isteach agus d'iarr Oisín air dul leis a sheilg. Dubhairt an buachaill go rachfadh agus d'fhiafruigh sé de Oisín an rabh bogha aigeDubhairt Oisin nach rabh ach go bhfuighfeadh sé ceann. d'imthigh siad leóbhtha. Deirfeadh Oisín leis an bhuachaill achan bhomaite" Amharc isteach faoi'n charaig sin'. Dhearcadh an
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 15:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhuachaill a bhí ag Naomh Pádraig a dhul leis ag seilg. Ní rachfadh an buachaill. Lá amháin eile bhí duine éiginteacht ag féasta ag Naomh Pádraig. Bhí sé ag bruith beithidhigh ag an teine. Bhi Oisín ag an teinidh agus é ag ithe cuid de. 'Stad' a deirfeadh Naomh Pádraig cupla uair ach ní stadfadh sé. Tháinig an-fhearg ar Naomh Pádraig agus dhóigh sé na leabhair sgéaltaí a bhí scríobhtha aige ó Oisín."is beag is fiú liomsa do bheathadhach gránndha' arsa Oisín, 'le taobh ceathramh de'n lionn (?) a mharbhuigheas mise indiú'Tháinig an buachaill isteach agus d'iarr Oisín air dul leis a sheilg. Dubhairt an buachaill go rachfadh agus d'fhiafruigh sé de Oisín an rabh bogha aigeDubhairt Oisin nach rabh ach go bhfuighfeadh sé ceann. d'imthigh siad leóbhtha. Deirfeadh Oisín leis an bhuachaill achan bhomaite" Amharc isteach faoi'n charaig sin'. Dearcadh ar
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 15:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bliadhan agus lá agus bhí dóigh mhaith ortha o'n lá sin go dtí an la indiú.
Oisín agus Naomh Pádraig
Indiaidh Oisín a theacht ó Tír na n-Óg agus an chloch mhor a thógailt bhi sé 'na sheanduine críonn cáithte. D'iarr sé ar Naomh Pádraig é a bhaisteadh. Dubhairt Naomh Pádraig go ndéanfadh. Nuair a bhí sé da bhaisteadh chuaidh batal Nomh Pádraig isteach ina chois. Shil Oisín gur rabh seo ins an bhaisteadh, agus níor labhair sé go dtí go rabh sruth fola amach as a chois. Dubhairt Naomh Pádraig leis cad tuige nar labhair sé agus dubhairt sé gur shíl sé go rabh sin ins an bhaisteadh. Shil Nomh Padraig nach bfuigheadh a chos biseach. Nuair a bhí sé cupla lá ag Nomh Padraig thoisigh se ag éirighe dall agus fuair a chos biseach.
Lá amháin d'iarr sé ar
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 15:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a thiocfadh leat smaointeadh. D'fhiafraigh sé den fhear a ba sinne an bhfaca se a leitheid sin ariamh. Dubhairt seisean go rabh caisleán a bhfad ní ba deise ag a athair. Dubhairt an righ go rabh sin bréagach go maith.Thug sé an fear b'óige annsin fhad le teach a bhí lán óir agus airgid. D'fhiafruigh sé de an bhfaca sé a leithéid sin ariamh. Dubhairt an gasúr go rabh níos mo saibhris ag a athair. Dubhairt an righ go rabh sin bréagach go maith. Thug sé an raithe do'n fhear a b'óige an uair sin, ach bhí siad ag troid i gcomhnuidhe. I gcionn seachtmhaine eile thainig siad arais fhad leis an ríogh ach dubhairt an righ nach dtiocfadh leis socrú a dhéanamh ach go dtabharfadh se a inghean fhéin do'n fhear a b'óige le pósadh, agus an raithe do'n fhear eile. Mhair an bhainfhéis
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 15:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dubhairt an fear a ba shine go rabh caisleán ag a athair agus dhá chéad colaman istoigh ann agus da bhfosgloctha an méid fuinneóg a bhí ar an chaisleán nach leigfeadh seisean amach aon cheann. D'fhiafruigh an righ de'n fhear a b'óige an rabh seisean gasta. Dubhairt sé go rabh sé comh gasta go dtabharfadh sé leis mála cluimhrigh agus iad a leigint amach as an mhála thuas ar bharr cnuic lá gaoithe móire ach nach gcaillfeadh sé aon cheann aca. Ach thug an riogh an raithe do'n fhear a ba sinne ach ní rabh gar ann, bhi siad ar fad ag troid fa'n raithe. I gcionn seachtmhaine eile tháinig siad fhad leis an riogh arais agus dubhairt an ríogh go dtabharfadh seisean an raithe do'n fhear aca a ba bhréagach.. Thug sé an fear a ba sinne fhad le caisleán, agus ins an chaisleán bhí achan maitheas ar
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 14:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Peadar Mac Diarmuid
Mar ar leath 1
An t-Athair agus an dá Mhac.
Bhí fear ann am amháin agus bhí dhá mhac aige. Nuair a bhí sé ag fághail bháis ní rabh dadaidh aige ach raithe
( reithe?)agus d'fhág sé an raithe idir an bheirt. Nuair a bhí an t-athair tamall curtha thoisigh siad ag troid fa'n raithe. Chuaidh siad fhad leis an ríogh, leis an cheist a shocrú. Nuair a chuaidh , dubhairt an righ nach dtiocfadh leis dadaidh a dheánamh ach iad a theacht i gcionn seachtmhaine arais. Nuair a bhí an t-seachtmhain thuas, tháinig siad arais, agus dubhairt an (riogh?) go dtabharfadh seisean an raithe do'n fhear aca a ba ghaiste
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 13:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Annsin cheistigh sé fáth na láimhe móire ar an mhnaoi eile agus dubhairt sise go mbíodh sí ar fad ag cardáil agus d'éirigh a lámh comh mór sin.
Dubhairt an fear nach ndeánfadh a bhean s'aige-se cardáil ní ba mhó. Annsin cheistigh sé fáth na coise móire, agus dubhairt an bhean go mbíodh sise go síorruidhe ag sníomh go dtí gur éirigh a cos an-mhór. Dubhairt an fear nach ndeánfadh a bhean sníomh an fhad a mhairfeadh sí. Mar sin de bhí dóigh sona sásta aca indiaidh sin, agus bhí siad go maith o'n lá sin go dtí an lá indiu.
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 12:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an obair dá dtabharfadh sí cuireadh 'na bainnse dí. Dubhairt an cailín go dtabharfadh agus rinne an tseanbhean an obair dí. Nuair a tháinig bean an toighe isteach dubhairt sí go rabh sí an-sásta leithí agus mar bhí céile maith a dhíoghbhail ar a mac go ndeánfadh sise gnaithe.Pósadh iad agus thug an cailín cuireadh na bainfhéise do'n triúr cailleacha. Bhí iongantas ar an chuideacta uilig nuair a chonnaic siad an gaosán mór, an chos mór agus an lámh mór. Chuir an fear ceist ar bhean an ghaosáin mhóir cad tuige a rabh a gaosán comh mór. Dubhairt sí go rabh sise ar fastughadh ag fear agus go rabh sí go síorruidhe ag fuaghail agus sa deireadh chuaidh a cuid fola uilig 'na gaosáin, mar bhí a ceann cromtha i gcomhnuidhe agus d'éirigh a gaosán comh mór sin. Dubhairt a fear más mar sin a tharlaidh sé ní dheánfaidh bean s'aige-san fuaghail le na beo.
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 11:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus achan chineal dath a bheith ortha. Ní thiocfadh leithí iad a dheánamh agus ag tuitim na h-oidhche shuidh sí síos agus thoisigh sí ag caoineadh. Ní fada ag caoineadh í uair a tháinig bean isteach agus cos amháin an-mhór mhíofur uirthi. Rinne sí an obair do'n chailín , ach dubhairt sí leithí go gcaithfeadh sí cuireadh a thabhairt dí féin agus do mhnaoi na h-oidhche roimhe 'na báinnse. Dubhairt an cailín go dtabharfadh agus fáilte. Bhí áthas agus iongantas ar bhean an toighe nuair a chonnaic sí go rabh an obair deánta agus thug sí suipeár agus leabaidh an-mhaith ar fad dí.
An tríomhadh lá cuireadh isteach sa seomra céadhna í agus tugadh an-rud lín dí le sniomh roimh an oidhche. Ní rabh an cailín ábalta é a dheánamh ach san tráthnóna mall ce tháinig isteach ach bean agus lámh an-mhór uirthi. Dubhairt sí leis an chailín go ndeánfadh sí duithí
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 11:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhárach. Dubhairt sise nach bhfaca sí sin da dheánamh aríamh. Cuireadh isteach i seomra í agus achan ghléas ann i gcomhair na h-oibre. Tháinig an oidhche uirthí agus ní rabh rud ar bith déanta aici, gus thoisigh sí ag caoineadh. Ní rabh sí i bhfad ag caoineadh nuair a d'fhosgal doras an tseomra agus tháinig bean isteach agus gaosán mór dearg uirthi . D'fhiafraigh sí den ghirrseach caidé bhí uirthi, agus d'innis sise fa'n obair a bhí idir láimhe aicí agus nach dtiocfadh leithí é a dheánamh. Dubhairt an bhean nach mbéadh sise i bhfad da dheánamh sin agus rinne. Bhi áthas ar bhean an toighe nuair a chonnaic sí an obair deánta agus an oidhche sin fuair sí suipeár dhá uair ní bfheárr na'n oidhche roimh sin, agus leabaidh dhá uair ní bfheárr le luighe uirthi. Maidin lá thar na bhárach cuireadh isteach sa t-seomra í agus tugadh dithe olann agus achan gléas eile agus h-iarradh uirthí dhá dhosaon de ghiosain a dheánamh
ball sinsearach (stair)
2015-11-10 11:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéalta fada na h-Áite
Peadar Mac Diarmuid agus a chlann atá ar sgol. Innsigheann siad na sgéalta ó bhéal.

Na Trí ( Ingeanacha) Cailleachha
Bhí bean ann agus trí ingheanacha aicí. Lá amháin rinne an ceann ba shine aca ( amach) go rachfadh sí ar fastughadh. D'imthigh sí leithí, casadh fear uirthí, agus d'iarr sé uirthí an dheánfadh sí fastughadh. Rinne sí fastughadh agus d'imthigh sí féin agus an fear abhaile. An oidhche sin fuair sí suipeár maith agus leabaidh mhaith agus maidín lá thar na bhárach nuair a d'éirigh sí dubhairt an maighistreas leithí go gcaithfeadh sí leath-dhosaon de léinteachaibh caola bána a dheánamh, roimh an dó a chlog lá thar na
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 20:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
domhain. Am amháin chaith cuid dá chuid lámh amach san fhairrge é.Dubhairt sé gur shnámh sé fhad le carraig . D'fhiafraigh an tighearna talaimh de chaftaoin an tSasanaigh annsin goidé'n pionnus a chóir a thabhairt don té a dheánfadh a leithéid sin. " Tá maise", arsa caftaoin an tSasanaigh" ba chóir é a mharbhadh agus ceithre ceathrannaí a dheánamh agus ceathramhadh a chur suas ar achan choirneál de'n domhan." Maise, más mar sin átá ", arsa Caftaoin Ó Dochartaigh " tusa an fear a rinne é" Scannruigh Caftaoin an tSasanaigh annsin agus d'imthigh sé leis.Dubhairt Caftaoin Ó Dochartaigh annsin gur chóir go bhfuigheadh seisean an saidhbhreas nó gurbh eisean a thug a inghean abhaile. Thug an tighearna talaimh a chuid saibhreas do agus pósadh é féin agus inghean an tighearna talaimh. Bhí dóigh mhaith ortha ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 20:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní rabh áit chodlata aige ach amuigh sa scioból. Lá amháin bhí sé amuigh ag binn toighe san áit a rabh crann mór. Bhí brón ar a chroidhe agus mhothuigh sé tormán thuas sa chrann. D'amharc sé suas agus chonnaic sé sean-bhean ag roinnt airgid, agus í ag rádh leithí fhéin " uilig damh-sa, uilig damh-sa" Dubhairt an gasúr "leath damh-sa, leath damh-sa" agus d'imthigh leis.Nuair a bhí sé ag dul a luighe an oidhche sin d'amharc se isteach sa chófra agus bhí se lán airgid. Bhí dóigh mhaith air ó shin amach.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 20:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
talamh agus nuair a bhí sé thíos giota chonnaic sé leac mór a bhí comh mór le doras. Thóg sé an leac, agus tháinig sé ar pholl mór le dhul isteach ann. Chuaidh sé isteach agus chas sé de bhean agus madadh dubh léithí. Dubhairt an bhean leis muna bhfuigfeadh sé deireadh na gcloch a thóg sé arais go bhfuigheadh sé bás roimh seacht lá. D'fhág se arais iad agus ní bhfuair se bás go rabh sé seachtmhadh cúig de bhliantaibh.
Bhí seanduine 'na chomhnuidhe ar na Cruachaibh tá fada riamh ó shoin. Bhí beirt mhac aige, agus nuair a rinne sé a thiomna d'fhág sé gach rud ag an mhac a ba shine agus d'fhág sé an mac ab óige gan phingin. Nuair a cuireadh an t-athair dubhairt an gasúr ab óige leis an fhear eile." Caidé dhéanfas mise anois, níl dadaidh agam". Dubhairt an dearbhrathar leis " má fhanann tú liomsa agus obair a dheánamh damh bhéarfaidh mé do chuid duit" D'fhan an gasúr leis ach bhí an-droch dhóigh air , agus
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 19:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dubhairt sise go dtabarfadh agus beirt. Le sin d'imthigh sise amach ar an doras agus cupla ( bomaite) ina dhiaidh sin tháinig sí isteach ar ais agus an mhin léithí. " Fág sin in do chófra agus ní bhéidh do chófra follamh a choídhche gan min"
D'fhág sí ann é agus líon an cófra suas agus bhí sé i gcomhnuidhe lán. Tháinig eagla uirthi sa deireadh agus d'imthigh sí léithi fhad leis an tSagart mór Ó Gallchobhair, na Gleanntaí.D'innis sí an sgéal dó agus thug seisean oifig díthe agus dubhairt sé leithi é a chur san chófra agus go rachadh sé síos , agus gan baint ná pairt a bheith aici leobhtha sin níos mó nó gur sidheógaí a bhí ionnta.
Tá ballógaí sean scoile thíos ag coirneál na binne móire agus ta sidheógaí ann. Bhí fear ag dul a dhéanamh teach ag an bhinn mhór am amháin agus shíl sé go dtabharfadh sé leis clocha o'n t-sean scoil. Thug , agus nuair a bhí deireadh ar shiubhal aige ní rabh a shaith aige. Thoisigh sé ag tógailt cloch a bhi thíos faoi'n
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 19:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nuair a bhí gnaithe agam leat ní tháinig tú 'mo chomhair" D'imthigh sé leis chuig na sidheóga arais agus ní fhacas ní ba mho é.
4. Bhí fear as an áit seo am amháin ag dul go Bealach Féich agus ní rabh bainne ar bith aca sa bhaile. Rinne sé amach go dtabharfadh sé leis canna agus go bhfuigfeadh sé an canna ag an bhinn mhór go mbeadh sé ag teacht ar ais agus go mbéadh braon bainne leis ón teach annsin. Nuair a bhí sé ag dul soir ag sean bhallógaí sgoile a bhí ann chonaic sé bean ag blighe bó . Dubhairt sé léithí " Nár mhéanra dúinne sa bhaile dá mbeadh an oiread sin bainne againn" Indiadh sin a rádh tháinig loch mór bainne roimhe ar an bhealach mór agus b'eigean dó snámh ar an bhainne 'na bhaile.
5. Bhí bean 'na comhnuidhe san áit seo uair amháin. Lá amháin tháinig bean ruadh isteach chuici agus ní fhaca sí ariamh roimhe í. D'iarr sí canna mine a thabhairt di , agus
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 17:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an ghasúir d'fhosgail poll sa talamh agus chuaidh an fear beag ribeach ruadh isteach ann. Tháinig an gasúr isteach chuig a mháthair agus d'inis sé an sgéal dí. Nuair a bhí an sgéal innsighthe aige mhothuigh siad an trup ag an doras agus nuair a d'fhosgail siad é , cé bhí ann ach triúr fear beaga ribeach ruadh. D'iarr siad ar an bhean an gasúr a thabhairt dobhtha nó mharbhfadh siad an bheirt aca. Dubhairt sise nach dtabharfadh agus tharraing ceann aca amach claidheamh. Annsin thug an bhean isteach an gasúr a thabhairt dobhtha bliadhain agus lá. D'imthigh siad agus é leis.Lá amháin bhí an bhean amuigh agus í ag caoineadh.Tháing an fear beag ribeach ruadh chuici agus dubhairt sé go rabh mí eile le déanamh ag an ghasúr agus annsin go dtiocfadh sé chuici arís. Nuair a bhí an mhí thuas tháinig an gasúr 'na bhaile, ach bhí sé chomh h-árd sin nach rabh sé ábalta teacht isteach ar an doras. Dubhairt an mháthair leis " Imigh leat a shean ghlugaigh shalaigh, nó
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 17:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mhothuigh se go rabh se fein istoigh i seomra agus na sídheóga ag dul cheoil. D'fhan an fear aca go maidin agus fuair sé biadh agus dighe de achan chineál. Nuair a tháinig an mhaidin dubhairt an fear beag ribeach ruadh leis dá ma mhian leis thiocfadh leis-sean ghabhail 'na bhaile. Dubhairt an fear go rachadh. D'iarr an fear beag ribeach ruadh an bhó a fhágailt aige ar feadh míosa nó ní rabh bainne ar bith aca-san. Thug an fear isteach go dtabharfadh agus d'imthigh sé féin leis 'na bhaile. Bhí sé ag smaoitigh leis féin nach bhfeicfeadh sé a bhó a choídhche ach mí o'n lá sin fuair sé an bhó ceangailte sa bhóitheach.
Bhí gasúr as an áit seo ar fastughadh amuigh i Dún na nGall, agus am amháin bhí sé ag teacht isteach thar na cnocaibh 'na bhaile.Chonnaic sé fear beag ribeach ruadh ag marcuigheacht ar chapall. Tháinig an-eagla air agus d'imthigh sé ag rith . Lean an fear beag ribeach ruadh é gus nuar atháinig siad cómhgharach de theach
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 17:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tom thart fa'n áit cumhdaighe leis an olann agus na dathanna ab fhíor-deise a chonnaic tú ariamh uirthi. Tháinig fear a' toighe isteach agus dubhairt sé go rabh a cuid olna uilig go leir millte agus d'fhéad sí í a choinbhailt. Ag éirighe an tríomhadh maidin dobhtha bhí an mála ag an doras agus bhí an plainncéad déanta. Táinig fear darbh ainm Jack Chruach an Airgid isteach agus dubhairt sé "Nach mór an truaighe nach bhfuil áird ag Dia ortha-san no tá siad ábalta mórán neithe a dhéanamh". Annsin thoisigh an caoineadh ag an doras agus níor mothuigheadh sidheóg ó shoin ag Sruthán an Chlochair.
2. Bhí fear amuigh ag coimheád bó ar an Chlochar am amháin. Tháinig fear beag ribeach ruadh fhad leis agus d'iarr sé an bhó air. Dubhairt an fear nach dtabharfadh, ach fuair an fear beag ribeach ruadh greim ar an bhó agus chuaidh isteach i gcarraig léithe. Lean an fear é agus fuair se greim ar ruball na bó. Níor
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 17:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na Daoine Maithe
Pádraig Mac Diarmuid
mar ar leath 1
Bhí fear agus bean 'na gcomhnuidhe ag Sruthán a' Chlochair ( Thoir) am amháin . Lá amháin bhí an bhean ag cardáil olna agus tháinig fear beag ribeach ruadh isteach chuici. D'fhiafruigh sé dí caidé bhí sí ag déanamh agus dubhairt sí go rabh sí ag cárdáil. D'iarr an fear beag ribeach ruadh uirthi an méid olna a bhí aici a chur isteach i mála agus é a fhágáil ag bun an toim taobh amuigh maidin amáireach. Rinne sí sin. Maidin lá thar na mháireach d'amharc bean an toighe agus bhí an mála ar shiubhal. Maidin lá thar na mháireach arais , nuair a d'éirigh siad bhí achan
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 17:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
6.Amuigh ag Loch Bhéal Séad tá crann caoráin ag fás agus deirtear gur fear a chuir an crann sin istoigh i bpota óir agus d'imthigh sé agus chuir sé an t-iomlán amuigh ag Loch Bhéal Séad. Bhí na saighdiúirí ag teacht air. Ní bhfuigheadh duine é ach seanduine ruadh de chloinn Uí Ghallchobhair. Caithfidh sé trosgadh trí h-oidhche agus ar an tríomhadh h-oidhche gheobhfaidh sé é.
7.Amuigh thiar ag bun an Chnuic Ghlais tá crann caoráin agus tá pota óir faoi'n chrann. Fear de chloinn Mhic a Bháird a gheobhfas é.
8.Bhí fear 'na chomhnuidhe ins na Cruacha Gorma agus d'imthigh sé 'un Oileáin Úir. Nuair a bhí sé tamall san Oileán Úr bhí brionglóid aige oidhche amháin go rabh dhá phota óir taobh amuigh de'n doras sa bhaile aige. Phill sé agus thug sé leis spád agus fuair sé an t-ór.
Bhiífear as an áit seo am amháin amuigh ag Loch Creabhtha ag coimheád caora. Bhí madadh dubh leis, agus chaill sé an madadh dubh agus thoisigh sé
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 17:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
3.Tá páirc ar an Chlochar agus tá lán craicinn searraigh óir ann. Fágadh annsin é in am an Chruadhtáin. Nuair a bhíonn na ba 'na luighe ar an fhéar ins an t-Samhradh, nuair a d'éireochadh siad bhéadh ball buidhe ortha.
4. Thall i gCrolac tá áit darb ainm an Poll Buidhe agus deirtear go bhfuil lán craicinn gabhair d'ór i bhfolach. Fear a bhí ag coimheád caora in am an ghorta a chuir i bhfolach é. Deirtear nach bhfuigheadh duine ar bith é ach bean ruadh de chloinn mhic Fhionntaigh.
5. Bhí gasúr ag coimheád bó am amháin ar mhullach Gháigín. Luigh bó síos lá, agus nuair a d'éirigh sí bhí taobh uirthí comh buidhe le h-ór. Dá bhfanfadh an gasúr agus a lámh a leagaint ar an áit féin bhéadh an t-ór aige, ach rith sé 'na bhaile ag innsint caidé a chonnaic sé. Nuair a tháinig siad uilig arais ní rabh a dhath le feiceáil aca ach an bhó agus ball buidhe uirthi. Deirtear gur ór na sídheog atá ar Gháigín.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cistí Óir i bhfolach
Pádraig Mac Giobúin
mar ar leath 10.
Amuigh thiar ag Cruach an Airgid tá ballóg ann agus tá pota óir i bhfolach. Fágadh annsin í in am na Dlíghthe Pianamhla. Bhí fear ag dul thart maidin amháin ag cuartughadh caora agus chonnaic sé an t- ór. Sgannruigh sé agus theich sé. Dá bhfanfadh sé agus an chroich chéasta a gheárradh bhéadh an t-ór aige.
Thíos faoi Gháigin tá ór i bhfolach ó am na saighdiúirí dearga. Ní bhfuighidh aon duine é ach duine ruadh de Chloinn Uí Fhionnghaile. Deirtear gur fear a bhí 'na chomhnuidhe in Ailt an tSneachta, agus nuair a tháinig na saighdiuírí air d'imhthigh sé leis an ór.Chuir sé i bhfolach i bpáirc é. Tá sé annsin ó shoin.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
26. Teigheann sí thart fán teach agus thart fán teach agus luigheann sí in achan choirnéal.
Cloch sneachta
27.Caisleán beag óir agus é lán fuinneogaí.
Méaracán
28. Codhluigheann sé san oidhche agus a chroidhe ina cheann.
Ceann cáil.
29. Téann sí thart fán chrann agus thart fán chrann, agus ní leigfidh an eagla dí gabhail isteach sa chrann.
An craiceann.
30. Tobar beag agus é lán feola duine.
Méaracan ar mhéar.
31. Cé seo chugam fríd an mhóin, fear gan leonadh agus é ag rith, fear na coise caola cruaidhe, is mór an truaigh an fear gan rith.
32. Cad iad na trí rud is droch-mhúinte amuigh?
Bean ruadh, cearc ar gor, agus cráin muice.

( Cruinnuigheadh iad seo fána Cruachaibh)
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na mbaintear lomairt de.
An líon
19. Síos ins an miodún a tcím an tom deas,sgaifte mban uaisle ag damhsughadh go deas, hataí gorma, gúnaí glasa.
Cuibhreann lín.
20. Ceathrar ag rith, ceathrar ar crith, beirt ag déanamh an eolais, agus lóibíneach ar deireadh.
Bó ag siubhal.
21.Caidé'n chuid den bhó a theigheann 'n coille an chéad uair
An buithreach.(búireach)
22. Teachtaire beag sásta ag dul ó theach go teach agus codluigheann sé amuigh san oidhche.
An bealach mór
23 Cú dubh agus cnámh ina bhéal.
Cos i mbróig
24. Girrfhiadh, girrfhiadh, idir dhá ghleann, nuair a bhogann an girrfhiadh bogann dhá ghleann.
Séideán gaoithe.
25.Seanduine beag amuigh ansin, dhá bhata faoi n-ucht agus é ag briseadh a chroidhe ag gol.
Cás an dorais nuair a bheadh sé ag cur.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tomhaiseanna
1. Siubhalann sé ar an talamh agus a cheann síos.
Tairne i mbróig.
2. Tá sé chomh cruinn le h-ubhall agus níos fuide ná céad longa.
Ceartlín snáth.
3. Cé seo chugainn fríd an fhairrge, feileacán na gréine, fear na culaith goirme, snáth dearg ina léine?
An bogha leac ( leatha).
4. Ceann air mar mhéaracán agus ruball air mar luchóg mhór.
Píopa.
5. Baraille ar an t-sráid agus a dhá thaobh druidte.
Uibh.
6. Ceartlín bhog banríoghan ar bhog bhallaigh an toighe, dubhshlán a bhfuil in Éirinn ní thig leo í a shníomh.
An Ghealach.
7. Timthire beag sásta agus gan eagla air roimh dhath.
An maide briste.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
14.Níor mhill coimhead maith a dhath ariamh.
15. Indiaidh na trócaire a thiocfas an grádh.
16 An rud a scríobhfas an púca léighfidh se féin é.
17. Dearbráthar de'n tsac an mála 7
uncal de'n chopán a' sgála.
18. An áit a mbíonn fir bíonn mná 's an áit a mbíonn mná bíonn geab.
19.Is cleasach an peata an saoghal is is beag nach mbaineann sé liomóg as.
20.Is míne min na cáith ach ní míne fir nó mná.
21.Muileadta an mádhamh 7's maith an drádhmh an sruth.
22.Airgead na n-óinseach a chuireas bróga ar bhean a' phíobaire.
23 'Sé subhailce na h-óinsigh a bheith ag gáirí i gcomhnuidhe.
24. Tuigeann Tadhg Tadhgaidhe 's ní thuigeann Tadhgaidhe tada.
25 Is iomaidh uair a bhris béal duine a shrón.
26.Bíonn adharca fada ar bhuaidh
( bhuaibh) i Sligeach.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seanfhocail
1. Malluigheann Dia an deifre.
2. Is iomaidh lá ag an uaigh orainn.
3. Bíonn súil le muir ach ní bhíonn súil leis an uaigh.
4. Stráinséar in aice an dáinséir agus bearrach féaraigh in aice an dorais.( bíonn go minic níos mó áirde ar strainséar ná ar chomharsan)
5. Muna bhfuil agat ach gabhar bí i lár an aonaigh leis.
6. Ná díol do chearc lá fliuch.
7.Ná ceannaigh muc i mála.
8. Ná caith amach an t-uisge salach go dtabharfaidh tú isteach an t-uisge glan.
9.An áit a mbíonn toit bíonn teine.
10. Is minic a loit beathach allta beathach uasal.
11. Más deas duit do chóta is deise duit do léine.
12.Ag dúil le cúigeannaí 'sé mhilleas an cearbhachas ( Nuair atá duine ag imirt cardaí agus i gcomhnuidhe ag dréim le cardaí maithe, ni bhfuigheann sé maith iad)
13. Is fada soir an casán nár chuir Dia aniar é.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gcuireann siad é.
An Coinín
Tá fairsingeacht coinín fa'n áit seo. Deir na daoine go bhfuil nádur luchóige móire sa choinín, agus nár cheart é a ithe.
An Ghirrfhiadh
Tá seacht leigheas ag an ghirrfhiadh 1.leigheas tinneas cinn
2. leigheas sgeadamáin fríoth ( frithir).
Deirear gur sean- chailleach pisreogach atá ins na girrfhiadhaí bána. Ba ghnáthach leobhtha-san iad féin a thionntughadh isteach ina ghirrfhiadh go minic.
An Dobhar-chú
Seo beathach millteanach agus adharca air. Bíonn sé beo ins na lochannaibh atá 'sna Cruachaibh Gorma. Achan seachtadh bliadhain fásann adharca úra amach as na sean adharca.
Ritheann se indiaidh daoine le h-éadach dearg ortha. Lá amháin rith sé indiaidh mná a rabh clóca dearg uirthi, ach chaith sise a clóca ar charraig agus sgoilt an dobhar-chú a chloigeann, ag déanamh gur í an bhean a bhí ann.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Luchógaí móra
Tá an-fhuath ag na daoine ortha seo agus ta mórán leigheasanna le iad a chur ar shiubhal ó theach.
Tá uisge Thobar an Dúin an-mhaith agus ghníodh daoine na h-áite turas go Tobar an Dúin le iad a dhibirt.
Deirtear go bhfuil cupla focal agus nuair a scríobhtar iad, imthigheann na luchóga. Nil ach corr dhuine ábalta seo a scríobhadh. Deirtear go bhfuil fear fan áit seo ábalta é a scríobhadh. Cerbh
( cibé)é an rud a scríobhann sé imthigheann na luchóga ag tabhairt an pháipéir leobhtha. Caithfear iad a chur go h-áit chomh maith leis an áit a d'fhág siad amhthach ( áfach).
Ghníodh siad mórán scrios fa thoighthibh go minic. Strócann siad málai agus cláraí, itheann siad uibheacha agus éanlaithe, bíonn comhnuidhe aca istoigh i gcruachaibh arbhair agus i mballaibh agus i gcláraí. Ní maith leobhtha tormán. Deirtear go dtógann siad ar shiubhal luchóg mharbh agus go
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus coiníní.Tá siad níos mó ná cait toighe. Ni fédir iad a cheannsughadh. Má bhaineann tú le ceann amháin cruinneochaidh an t-iomlán ort. Ní bheadh ádh ar an duine a bhainfeadh le
cionn aca.
Madadh Uisge
Bionn siadsan sna locha agus i bpolltaibh na h-abhna. Ta siad an-chontabhairteach ag páistibh-nó mharbhfadh siad iad. Deirtear dá mbeadh lucht tórraidh ag dul an bhealaigh mhóir agus madadh uisge a chasadh ortha gur comhair dóbhtha pilleadh. Tá sé ábalta é féin a thionntughadh 'na chraiceann. Marbhuigheann siad bradáin san abhainn.
An Easóg
Bíonn siad seo sna claidheacha agus ins na piopaí faoi thalamh. Níl dochar ionnta muna mbaintear leobhtha. Annsin chruinneochadh siad uilig le dochar a dhéanamh. Má ghníodhtear sparán de'n chraiceann ní bheidh sé follamh a choidhche gan airgead
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ní raibh ag na daoine le déanamh ach an poll a dhruid. Ní bhfuaras greim ar shagart ariamh ann. Ní íosfadh beitheadhach ar bith féar na h-áite.Tá poll mór istoigh i gcarraig le na thaobh agus deirtear go b'iad na saighdiuirí dearga a sgaoil leis ag déanamh go rabh sagart i bhfolach ar a chúl.
Árd na bothóige
Seo áit ar thaobh Gháigín, agus bhí sagart ag léigheamh Aifrinn ann. Tá carraig mhór mar a bheadh tábla ann, agus poll ins an charraig. Ins an pholl seo tá cros mór agus deirtear nár cheart í a thógáilt.
Carraig an Stúlaire ( Árd)
Seo carraig mhór thíos ag bun Gháigín.Deirtear go bhfuil sean draoi curtha ann. Am amháin leagadh an charraig seo agus chuaidh ba na h-áite uilig ar mire. Bhí siad mar sin gur tógadh an charraig arís. Tháinig sagart agus léigh sé thart fan
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cailleach na mbeann
Seo an t-ainm atá ar áit cómhgharach do'n loch ina n-éirigheann abhainn na gCruach . In am an Ghorta bhí bean bhocht ag dul suas go Dún na nGall chuig daoine muintearach díthe. BhÍ an-ocras uirthi agus tháinig an oidhche uirthi. Thuit sí le beann agus marbhadh í. Bhí siad ag rá go rabh sí le cloisint ag scáirtigh ar feadh tamaill mhaith. Fuaras a ceairtlín snáth agus bhí sí le feiceáil ina luighe istoigh sa bhinn ach níor tugadh amach araimh í. Bhí an glór le cloisint go minic agus sa deireadh tháinig fear aniar as Cruach an Airgid agus uisce coisreactha leis. Thoisigh sé a rádh an rud a bhí an chailleach a' rádh , agus lean sí é thar an tsrúthán agus níor chualathas í ní ba mhó. Bheirtear Sruthán na Caillighe ar an t-Sruthán sin.
Srath na bpáisdí
Seo an t-ainm atá ar shrath thíos ansin ag an abhainn. Bhí fear agus bean agus triúr páisdí ina gcomhnuidhe
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 16:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cailleach na mbeann
Seo an t-ainm atá ar áit cómhgharach do'n loch ina n-éirigheann abhainn na gCruach . In am an Ghorta bhí bean bhocht ag dul suas go Dún na nGall chuig daoine muintearach díthe. BhÍ an-ocras uirthi agus tháinig an oidhche uirthi. Thuit sí le beann agus marbhadh í. Bhí siad ag rá go rabh sí le cloisint ag scáirtigh ar feadh tamaill mhaith. Fuaras a ceairtlín snáth agus bhí sí le feiceáil ina luighe istoigh sa bhinn ach níor tugadh amach araimh í. Bhí an glór le cloisint go minic agus sa deireadh tháinig fear aniar as Cruach an Airgid agus uisce coisreactha leis. Thoisigh sé a rádh an rud a bhí an chailleach a' rádh , agus lean sí thar an tsrúthán agus níor chualathas í ní ba mhó. Bheirtear Sruthán na Caillighe ar an t-Sruthán sin.
Srath na bpáisdí
Seo an t-ainm atá ar shrath thíos ansin ag an abhainn. Bhí fear agus bean agus triúr páisdí ina gcomhnuidhe
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Áit-ainmneacha
Pádraig Mac Giobúin. 73-aos.
Deireadh gCruach ()Dearg Chruach, An Coimín, Leithbhear.
Seo béaloideas na háite. Tógadh an fear seo ag an tseoladh atá luaidhte thuas.
Bealach na gCreach
Ins an 15ú aois déag bhí Clann Ó Domhnaill i dTír Chonaill agus Clann Ó Néill i dTir Eoghain in achrann lena chéile. Ba ghnáthach le Clann Uí Néill theacht go Tír Chonaill agus creach a ghoid. Thiocfadh siad an aithghiorra fríd na cnuic. Ni raibh bealach mór ar bith ann an uair sin. Baisteadh Bealach na gCreach ar an gheafta seo idir oirthear agus iarthar an chonndae.
I bhfad indiaidh sin mhair an droch chliú ag Bealach na gCreach agus deirtear gur iomaidh duine bocht a marbhadh san áit uaigneach seo. Tá iomradh taidhbhsí agus droch-spiorad ar an áit fosta.
Bhí bean ina comhnuidhe léithí féin amuigh annsin ar Bhealach na gCreach. Oidhche amháin chuala sí na beithidhigh ag dul
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mharcach d'imtheochadh an marcach 'na theinidh agus ní bheadh an duine é féin i bhfad beo.
Carraig an Áraidh Anroich (Anró?)
Tá an áit thiar annsin ar mhullach na gCruach Gorm. Bhí fear ag teacht isteach as Dún na nGall, agus tháinig an odhíche air ar na cnocaibh. Luigh sé síos faoi charraig agus leis an oídhche shiocáin agus sneachta bhí sé marbh ar maidin. De bhrígh sin 'sé Carraig an Áraidh a thugtar ar an áit ó shoin.
Carraig Fhinn
Seo carraig mhór atá 'na luighe ar shráid toighe comhgarach ag an sgoil. Deirtear gur chaith Fionn Mac Cumhaill í ó mhullach na gCruach Gorm.
"An Páiste beag"
Seo ainm atá ar pháirc thíos ag bun Gháigín i nDeireadh gCruach ( Dearg Chruach). In aimsir na nDlighthe Pianamhla bhí dream daoine lá amháin istoigh faoi charraig i bhfolach ar shaighdiúiribh dearga. Bhí bean ann agus páiste óg leithí .Bhí eagla ar an bhunadh eile go rachadh
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thall i gCróleac ag bun na gCruach Gorm tá carraig Aifrinn fosta. Tá staighre suas go mullach na carraige. Ni bhaintear leis an áit.
Amuigh i Mín na mBroc idir na sléibhte agus Loch Fhiadh ta daoine curtha ann agus ba ghnáthach Aifreann a léamh ann.
Os cionn an bhealaigh mhóir taobh thoir de thoigh na scoile tá carraig Aifrinn. Tháinig fear thart lá amháin tá tamall ó shin agus thog sé an chloch leis le claidhe a dhéanamh. Bhí sé ag déanamh puill inti le gimbléid ach níor éirigh leis agus b'éigean dó é a fhágáil. Ariamh ó shin níor baineadh leis an chloch.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Carraigeacha Aifrinn fán áit
Peadar mac Diarmuid
Mar ar leath. 1
Tá carraig mhór árd thíos ag bun Gháigín agus tá poll istoigh fuithí.Ba ghnáthach leis na daoine bailliughadh annsin san tsean am fa choinne an Aifrinn. Tá créafóg dhearg faoin chloch agus tá leigheas innti don ruadh. Cimiltear cuid dí ar an ruadh agus caithfear an chréafóg a chur arais san áit a bhfuarthas é.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Peadar Mac Diarmuid, An Crolac, An Coimín, Leithbheárr.
Aos-56
Mar ar leath 1.
D'innis clann Pheadair Mhic Dhiarmuid na scéalta seo agus sgríobh mé féin síos iad.Bhí táilliúir agus a bhean ina gcomhnuidhe ar an Ghrafaí uair amháin. Bhí lán toighe de chlann aca. San am sin ba ghnáthach le fear a mbeadh culaith éadaigh a dhíoghbháil air sgéal a chur chuig an táilliúir, rachadh seisean a fhad leis an teach, agus d'fhanfadh sé ann fhad is bheadh sé ag déanamh an chulaith.
Am amháin chuaidh an táilliúir seo amach thar na cnocaibh go Dún na nGall ar ghnaithe chulaith agus nuair a fuair sé a pháighe chuaidh sé ar an dreabhlas in áit pilleadh arais na bhaile leis an airgead agus é a dhíoghbhail go géar. Sa deireadh chaill an bhean bhocht ? agus ar shiubhal léithi á chuartughadh.Casadh ar a chéile iad amuigh annsin ag an loch bheag atá ag taobh Loch Iadha
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá loch amuigh ag bun na gCruach Gorm agus 'sé an t-ainm atá air Loch Creachtha ( Creabhtha).Is iomaí scéal iongantach atá le cloisint fá dtaobh de. Bhí fear ag cuartú caorach ann agus chonaic sé beathach capaill agus fionnadh ruadh air. Chuaigh sé anonn go bhfeicfeadh sé é. Nuair a chonaic an beathach é d'imigh sé isteach sa loch agus ní fhaca sé ní ba mhó é. D'imigh sé 'na bhaile agus d'inis se fán rud a chonnaic sé. Dubhairt a athair agus a mháthair gur each uisce a bhí ann.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Deirtear fá na Cruachaibh Gorma go bhfuil pota óir i bfolach san oileán agus gur saighdiúir de chlann Mhic Suibhne a gheobhas sa deireadh é. Tá cat ruadh ag coimheád an óir de lá is d'oíche . Caithfidh Mac Suibhne dul amach 'un oileáin i gcurrach agus fanacht amuigh trí h-oidhche. Caithfidh muc marbh a bheith leis agus ar an tríomhadh h-oíche lasfaidh sé teine, caithfidh sé a chóta ar charraig mhór agus caithfidh sé an mhuc sa teinidh.Rachaidh sé féin i bhfolach go gasta agus nuair a mhothuigheas an cat boladh na muice rósta tiocfaidh sé amach . Léimfidh sé ar an charraig agus gheobhaidh Mac Suibhne seans maith le na mharbhadh. Tógfaidh sé a chlaidheamh agus marbhfaidh sé é. Beidh an t-ór aige.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tá síoga agus beathaigh fiadhana.Am amháin tá fada ó shin chuala sé a athair mór ag caint ar na beathaigh fiáine sin. Bhí cúpla beathach capaill ag fear amuigh ar féarach cómhgarach ag an loch. Ba ghnáthach leis a ghasúr beag a chur amach go minic go bhfeicfeadh sé an raibh na caiple ann.Lá amháin chuaigh an gasúr amach agus bhí beathach beag rua i measg na gcapall eile. Chuaigh an gasúr ag marcuigheacht air, ach chuaigh an capall caol díreach a fhad leis an loch agus ní raibh ann ach go raibh an gasúr in innibh sleamhnú dá dhroim go dtí go raibh sé thíos faoi'n uisce.Agus nach minic a chuala sé na scéalta fá na sídheógaí atá le feiceáil, agus na bearaid dearga agus na madaí bána!
Cinnte smaoitighnn sé dá mbeadh áit ar bith in Éirinn ina mbeadh rudaí neamh-shaoghalta go mbeadh siad fán loch uaigneach , scannruighe iar-chúlta sin, Loch Bhéal Séad.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 15:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tá síoga agus beathaigh fiáine.Am amháin tá fada ó shin chuala sé a athair mór ag caint ar na beathaigh fiáine sin. Bhí cúpla beathach capaill ag fear amuigh ar féarach cómhgarach ag an loch. Ba ghnáthach leis a ghasúr beag a chur amach go minic go bhfeicfeadh sé an raibh na caiple ann.Lá amháin chuaigh an gasúr amach agus bhí beathach beag rua i measg na gcapall eile. Chuaigh an gasúr ag marcuigheacht air, ach chuaigh an capall caol díreach a fhad leis an loch agus ní raibh ann ach go raibh an gasúr in innibh sleamhnú dá dhroim go dtí go raibh sé thíos faoi'n uisce.Agus nach minic a chuala sé na scéalta fá na sídheógaí atá le feiceáil, agus na bearaid dearga agus na madaí bána!
Cinnte smaoitighnn sé dá mbeadh áit ar bith in Éirinn ina mbeadh rudaí neamh-shaoghalta go mbeadh siad fán loch uaigneach , scannruighe iar-chúlta sin, Loch Bhéal Séad.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 13:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Deirtear fá na Cruachaibh Gorma go bhfuil pota óir i bfolach san oileán agus gur saighdiúir de chlann Mhic Suibhne a gheobhas sa deireadh é. Tá cat ruadh ag coimheád an óir de lá is d'oíche . Caithfidh Mac Suibhne dul amach 'un oileáin i gcurrach agus fanacht amuigh trí h-oidhche. Caithfidh muc marbh a bheith leis agus ar an tríomhadh h-oíche lasfaidh sé tine, caithfidh sé a chóta ar charraig mhór agus caithfidh sé an mhuc sa teinidh.Rachaidh sé féin i bhfolach go gasta agus nuair a mhothuigheas an cat boladh na muice rósta tiocfaidh sé amach . Léimfidh sé ar an charraig agus gheobhaidh Mac Suibhne seans maith le na mharbhadh. Tógfaidh sé a chlaidheamh agus marbhfaidh sé é. Beidh an t-ór aige.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 13:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Deirtear fá na Cruacha Gorma go bhfuil pota óir i bfolach san oileán agus gur saighdiúir de chlann Mhic Suibhne a gheobhas sa deire é. Tá cat rua ag coimheád an óir de lá is d'oíche . Caithfidh Mac Suibhne dul amach 'un oileáin i gcurrach agus fanacht amuigh trí h-oidhche. Caithfidh muc marbh a bheith leis agus ar an tríomhadh h-oíche lasfaidh sé tine, caithfidh se a chóta ar charraig mhór agus caithfidh sé an mhuc sa tine.Rachaidh sé féin i bhfolach go gasta agus nuair a mhothóidh an cat boladh na muice rósta tiocfaidh sé amach . Léimfidh sé ar an charraig agus gheobhaidh Mac Suibhne seans maith lena mharú. Tógfaidh sé a chlaíomh agus maróidh sé é. Beidh an t-ór aige.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 13:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tá síoga agus beathaigh fiáine.Am amháin tá fada ó shin chuala sé a athair mór ag caint ar na beathaigh fiáine sin. Bhí cúpla beathach capaill ag fear amuigh ar féarach cóngarach ag an loch. Ba ghnáthach leis a ghasúr beag a chur amach go minic go bhfeicfeadh sé an raibh na caiple ann.Lá amháin chuaigh an gasúr amach agus bhí beathach beag rua i measc na gcapall eile. Chuaigh an gasúr ag marcaíocht air, ach chuaigh an capall caol díreach a fhad leis an loch agus ní raibh ann ach go raibh an gasúr in innibh sleamhnú dá dhroim go dtí go raibh sé thíos faoin uisce.Agus nach minic a chuala sé na scéalta fá na síogaí atá le feiceáil, agus na bearaid dearga agus na madaí bána!
Cinnte smaoiníonn sé dá mbeadh áit ar bith in Éirinn ina mbeadh rudaí neamh-shaolta go mbeadh siad fán loch uaigneach , scanraitheach iargúlta sin, Loch Bhéal Séad.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 13:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
á chuartughadh. Nuair a bhí sé ag taobh an locha tháinig madadh dubh amach as poll a bhí ann agus thoisigh sé ag scríobadh an talaimh. Sgannruigh an fear agus rith sé 'na bhaile. Deir na seandaoine dá ngeárrfadh sé an chroich chéasta ar an áit go mbéadh an t-ór le fághail aige. Deirtear go bhfuil an t-ór ann go fóill agus nach bhfuighfidh aon duine é ach saighdiúir de chloinn Mhic Fhionntaigh.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 13:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
6.Amuigh ag Loch Bhéal Séad tá crann caoráin ag fás agus deirtear gur fear a chuir an crann sin istoigh i bpota óir agus d'imthigh sé agus chuir sé an t-iomlán amuigh ag Loch Bhéal Séad. Bhí na saighdiúirí ag teacht air. Ní bhfuigheadh duine é ach seanduine ruadh de chloinn Uí Ghallchobhair. Caithfidh sé trosgadh trí h-oidhche agus ar an tríomhadh h-oidhche gheobhfaidh sé é.
7.Amuigh thiar ag bun an Chnuic Ghlais tá crann caoráin agus tá pota óir faoi'n chrann. Fear de chloinn Mhic a Bháird a gheobhfas é.
8.Bhí fear 'na chomhnuidhe ins na Cruacha Gorma agus d'imthigh sé 'un Oileáin Úir. Nuair a bhí sé tamall san Oileán Úr bhí brionglóid aige oidhche amháin go rabh dhá phota óir taobh amuigh de'n doras sa bhaile aige. Phill sé agus thug sé leis spád agus fuair sé an t-ór.
Bhi fear as an áit seo am amháin amuigh ag Loch Creabhtha ag coimheád caora. Bhí madadh dubh leis, agus chaill sé an madadh dubh agus thoisigh sé
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 13:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
3.Tá páirc ar an Chlochar agus tá lán craicinn searraigh óir ann. Fágadh annsin é in am an Chruadhtáin. Nuair a bhíonn na ba 'na luighe ar an fhéar ins an t-Samhradh, nuair a d'éireochadh siad bhéadh ball buidhe ortha.
4. Thall i gCrolac tá áit darb ainm an Poll buidhe agus deirtear go bhfuil lán craicinn gabhair d'ór i bhfolach. Fear a bhí ag coimheád caora in am an ghorta a chuir i bhfolach é. Deirtear nach bhfuigheadh duine ar bith é ach bean ruadh de chloinn mhic Fhionntaigh.
5. Bhí gasúr ag coimheád bó am amháin ar mhullach Gháigín. Luigh an bhó síos lá, agus nuair a d'éirigh sí bhí taobh uirthí comh buidhe le h-ór. Dá bhfanfadh an gasúr agus a lámh a leagaint ar an áit féin bhéadh an t-ór aige, ach rith sé 'na bhaile ag innsint caidé a chonnaic sé. Nuair a tháinig siad uilig arais ní rabh a dhath le feiceáil aca ach an bhó agus ball buidhe uirthi. Deirtear gur ór na sídheog atá ar Gháigín.
ball sinsearach (stair)
2015-11-09 12:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cistí Óir i bhfolach
Pádraig Mac Giobúin
mar ar leath 10.
Amuigh thiar ag Cruach an Airgid tá ballóg ann agus tá pota óir i bhfolach. Fágadh annsin í in am na Dlíghthe Pianamhla. Bhí fear ag dul thart maidin amháin ag cuartughadh caora agus chonnaic sé an t- ór. Sgannruigh sé agus theich sé. Dá bhfanfadh sé agus an chroich chéasta a ghearradh bhéadh an t-ór aige.
Thíos faoi Gháigin tá ór i bhfolach ó am na saighdiúirí dearga. Ní bhfuighidh aon duine é ach duine ruadh de Chloinn Uí Fhionnghaile. Deirtear gur fear a bhí 'na chomhnuidhe in Ailt an tSneachta, agus nuair a tháinig na saighdiuírí air d'imhthigh sé leis an ór.Chuir sé i bhfolach i bpáirc é. Tá sé annsin ó shoin.
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 16:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
26. Teigheann sí thart fan teach agus thart fán teach agus luigheann sí in achan choirnéal.
Cloch sneachta
27.Caisleán beag óir agus é lán fuinneogaí.
Méaracán
28. Codhluigheann se san oidhche agus a chroidhe ina cheann.
Ceann cáil.
29. Téann sí thart fán chrann agus thart fán chrann, agus ní leigfidh an eagla dí gabhail isteach sa chrann.
An craiceann.
30. Tobar beag agus é lán feola duine.
Méaracan an mhéir.
31. Cé seo chugam fríd an mhóin, fear gan leonadh agus é ag rith, fear na coise caola cruaidhe, is mór an truaigh an fear gan rith.
32. Cad iad na trí rud is droch-mhúinte amuigh?
Bean ruadh, cearc ar gor, agus cráin muice.

( Cruinnuigheadh iad seo fána Cruachaibh)
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 16:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na mbaintear lomairt de.
An líon
19. Síos ins an miodún a tcím an tom deas,sgaifte mban uaisle ag damhsughadh go deas, hataí gorma, gúnaí glasa.
Cuibhreann lín.
20. Ceathrar ag rith, ceathrar ar crith, beirt ag déanamh an eolais, agus lóibíneach ar deireadh.
Bó ag siubhal.
21.Caidé'n chuid den bhó a theigheann 'n coille an chéad uair
An buithreach.
22. Teachtaire beag sásta ag dul ó theach go teach agus codluigheann sé amuigh san oidhche.
An bealach mór
23 Cú dubh agus cnámh ina bhéal.
Cos i mbróg
24. Girrfhiadh, girrfhiadh, idir dhá ghleann, nuair a bhogann an girrfhiadh bogann dhá ghleann.
Séideán gaoithe.
25.Seanduine beag amuigh ansin, dhá bhata faoi n-ucht agus é ag briseadh a chroidhe ag gol.
Cás an dorais nuair a bheadh sé ag cur.
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 15:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
13. Tcím-se é ach ní fheiceann tusa é, is giorra duit-se ná damh-sa é
Cúl do chinn.
14. Bíonn sí san fhéar is ní gheárrtar í, bíonn sí san abhainn is ní bháidhtear í, bíonn sí sa t-siopa is ní dhíoltar í.
An Ghrian.
15. Chuaidh tríur mac Conaill Cnámhaigh 'bhaint fraoch maidin ceo. An méid a bhain siad d'fhág siad 'na ndiaidh é, agus an méid nár bhain siad thug siad leobhtha é.
Fir ag baint féasóige.
16.Mághreathaigh, mághreathaigh, síor thafáin, síor thafáin, gan cosa gan cnámh, gan lámha gan craiceann.
Eas Abhanna
17. Dhá -bliadhain ( ?) mór sa ghárraidhe agus dhá chéad gamhain aici.
An Ghealach agus na Rialtóga.
18. Teigheann sé anonn ar sáile, tigeann se anall i mála, tá sé níos lugha n'an dearnad agus níl aon bhliadhain
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 13:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tomhaiseanna
1. Siubhalann sé ar an talamh agus a cheann síos.
Tairne i mbróig.
2. Tá sé chomh cruinn le h-ubhall agus níos fuide ná céad longa.
Ceartlín snáth.
3. Cé seo chugainn fríd an fhairrge, feileacán na gréine, fear na culaith goirme, snáth dearg ina léine?
An bogha leac.
4. Ceann air mar mhéaracan agus ruball air mar luchóg mhór.
Píopa.
5. Baraille ar an t-sráid agus a dhá thaobh druidte.
Uibh.
6. Ceartlín bhog banríoghan ar bhog bhallaigh an toighe, dubhshlán a bhfuil in Éirinn ní thig leo í a shníomh.
An Ghealach.
7. Timthire beag sásta agus gan eagla air roimh dhath.
An maide briste.
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 13:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
14.Níor mhill coimhead maith a' dhath ariamh.
15. Indiaidh na trócaire a thiocfas an grádh.
16 An rud a scríobhfas an púca leighfidh se féin é.
17. Dearbráthar de'n tsac an mála 7
uncal de'n chopán a' sgála.
18. An áit a mbíonn fir bíonn mná 's an áit a mbíonn mná bíonn geab.
19.Is cleasach an peata an saoghal is is beag nach mbaineann sé liomóg as.
20.Is míne min na cáith ach ní míne fir nó mná.
21.Muileadta an mhádhamh 7's maith an drádhmh an sruth.
22.Airgead na n-óinseach a chuireas bróga ar bhean a' phíobaire.
23 'Sé subhailce na h-óinsigh a bheith ag gáirí i gcomhnuidhe.
24. Tuigeann Tadhg Tadhgaidhe 's ní thuigeann Tadhgaidhe tada.
25 Is iomaidh uair a bhris béal duine a shrón.
26.Bíonn adharca fada ar bhuaidh i Sligeach.
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 12:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seanfhocail
1. Malluigheann Dia an deifre.
2. Is iomaidh lá ag an uaigh orainn.
3. Bíonn súil le muir ach ní bhíonn súil leis an uaigh.
4. Stráinséar in aice an dáinséir agus bearrach féaraigh in aice an dorais.( bíonn go minic níos mó áirde ar strainséar ná ar chomharsan)
5. Muna bhfuil agat ach gabhar bí i lár an aonaigh leis.
6. Ná díol do chearc lá fliuch.
7.Ná ceannaigh muc i mála.
8. Ná caith amach an t-uisge salach go dtabharfaidh tú isteach an t-uisge glan.
9.An áit a mbionn toit bíonn teine.
10. Is minic a loit beathach allta beathach uasal.
11. Más deas duit do chóta is deise duit do léine.
12.Ag dúil le cúigeannaí 'sé mhilleas an cearbhachas ( Nuair atá duine ag imirt cardaí agus i gcomhnuidhe ag dréim le cardaí maithe, ni bhfuigheann sé maith iad)
13. Is fada soir an casán nár chuir Dia aniar é.
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 12:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gcuireann siad é.
An Coinín
Tá fairsingeacht coinín fa'n áit seo. Deir na daoine go bhfuil nádur luchóige móire sa choinín, agus nár cheart é a ithe.
An Ghirrfhiadh
Tá seacht leigheas ag an ghirrfhiadh 1.leigheas tinneas cinn
2. leigheas sgeadamáin frithir.
Deirear gur sean- chailleach pisreogach atá ins na girrfhiadhaí bána. Ba ghnáthach leobhtha-san iad féin a thionntughadh isteach ina ghirrfhiadh go minic.
An Dobhar-chú
Seo beathach millteanach agus adharca air. Bíonn sé beo ins na lochannaibh atá 'sna Cruachaibh Gorma. Achan seachtadh bliadhain fásann adharca úra amach as na sean adharca.
Ritheann se indiaidh daoine le h-éadach dearg ortha. Lá amháin rith sé indiaidh mná a rabh clóca dearg uirthi, ach chaith sise a clóca ar charraig agus sgoilt an dobhar-chú a chloigeann, ag déanamh gur í an bhean a bhí ann.
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 12:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Luchógai móra
Tá an-fhuath ag na daoine ortha seo agus ta mórán leigheasanna le iad a chur ar shiubhal ó theach.
Tá uisge Thobar an Dúin an-mhaith agus ghníodh daoine na h-áite turas go Tobar an Dúin le iad a dhibirt.
Deirtear go bhfuil cupla focal agus nuair a scríobhtar iad, imthigheann na luchóga. Nil ach corr dhuine ábalta seo a scríobhadh. Deirtear go bhfuil fear fan áit seo ábalta é a scríobhadh. Cerbh ( cibé)é an rud a scríobhann sé imthigheann na luchóga ag tabhairt an pháipéir leobhtha. Cairthfear iad a chur go h-áit chomh maith leis an áit a d'fhág siad amhthach ( áfach).
Ghníodh siad mórán scrios fa thoighthibh go minic. Strócann siad málai agus cláraí, itheann siad uibheacha agus éanlaithe, bíonn comhnuidhe aca istoigh i gcruachaibh arbhair agus i mballaibh agus i gcláraí. Ni maith leobhtha tormán. Deirtear go dtógann siad ar shiubhal luchóg mharbh agus go
ball sinsearach (stair)
2015-11-08 12:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanac