Líon iontrálacha sa taifead staire: 9470 (Taispeántar anseo na 500 ceann is deireanaí.)
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
My grandmothers grandfather and a man named McCormack built the present national Tubberclair school in the year 1842. A man and woman named Murphy were the first to teach in it. At that time every child had to pay a fee of a penny a week each: also in
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
of us gather together and we blind fold one of the girls. Then she runs about trying to catch some of the other girls, and whoever she catches will be blindfolded next time etc.
We often play "Tig". All the girls gather together. One girl gives out the "Tig" and she says P.I.G. "pig" you have the "Tig" and the person whom "Tig" falls on has the "Tig". Then that person follows the rest about and who ever that person tips has the "Tig".
The boys play a lot of games too, such as "Hunting the Fox", "Looking for some hidden article" such as a small box, and "Fish in the Pan".
Boys find great fun in "Hunting the Fox". Six or seven boys play this game and one is supposed to be the "fox" and he goes off through the field running. When he is gone a small distance the others follow him until they catch him. If the boy is a good runner they will not catch him at all. If he is caught the boy who catches him is appointed "fox" next time and so on for a long time.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The cholera was well-known in this district. A hospital was situated was where Mr. D Sheedy is now living in the village. The people say the doctor who attended the patients was the last one to die there.
A field called the camp field situated at Carhugar got its names from the fact that the soldiers from the military barracks left to take up residence there in camps during the plague. Some of the people were buried in the church yard in the hill.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
denominated the northern and Southern Hy-Nials the branch of the Northern Hy-Nials consisted of the O'Neils, who were descended from Eoghan, one of the Sons of Niall of the Nine Hostages, and were princes of Tyrone, and in many instances Kings of Ulster, and monarchs of Ireland, the other branch consisted of the O'Donnells, princes of Tyrconnell, and some of whom were also monarchs of Ireland, who were descended from Conall Gulban, another son of the Monarch Niall.
The Southern Hy-Nials were descended from from other sons of Niall, but chiefly from his son Conall Criomthann, many of whose descendants were Kings of Meath; and monarchs of Ireland.
This family took the name of Clan Colman, from Coleman More, son of Desmond, son of Criomthann, and monarch of Ireland from AD 554 to AD 564. The descendants of the Clan Colman, Kings of Meath, took the name of O'Maoseachlain or O'Melaghlin, from Maolseachlain or Malachy, Monarch of Ireland, their ancestor in the tenth century. The ancient monarchs had four royal palaces in Meath, namely at Teamair or Tara, at Tailteann, at Tlachtha, and at Uisneach. Amergin, the celebrated bard of Dermod monarch of Ireland in the sixth
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar maidin lathar-na-bharach bhí an bhó comh maith agus bhí sí ariamh.
Ghnidheadh sé an léigheas do dhaoine ar dhóig eile. Bhí cailín beag ins na “Cealla Beaga” nach rabh ag congbhail go maith agus tug a mathair fá dear go rabh sí lán péistidhe. Chualaidh siad iomradh ar Seán agus lá amhain gléas an mhathair ortha agus níor stad siad gur shroic siad Málainnbheag.
Nuair a thainig siad toigh Seáin bhí an truaighe aige dobhtha, nó thainiag siad fiche míle ar fad leis an an giorrsach a leigheasadh.
Fuair Seán bamhal uisge agus nigh sé a lamha ann. Thug sé an t-uisge dó’n giorrsach le h-ól annsin. Lathar na bharach chuaidh siad abhaile nuair a bhí a sgíste deánta aca. Ó’n lá a rinne Seán an léigheas bhí an giorrsach ag biseadh. Ghlan an t-uisge gach peist d’a rabh ina corp amach.
Deirtear go rabh leigheas peisteóg ag gach duine de Chloinn Chasaide.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ina chomhnuidhe i Málainnbheag ar bhainm do Seán Ó’Casaide. Bhí léigheas peisteóg ag Seán agus thigeadh daoine as gach uile áit le Seán as léigheas a dheánamh dobhtha. Léigheasadh sé beithidigh comh maith le daoine.
Bhí fear gallda ina chomhnuidhe i Málainn-Mór ar bhainm Seosamh Blaine agus ní rabh aige acht bhó ámhain. Trathnóna amháin nuair a bhí an bhó ag ól deoch uisge as an t’sruthan ‘slug sí dairb, agus i gcionn tamaill d’ath sí suas. Tugadh isteach fear tuigseach agus dubhairt sé nach rabh sé abalta rud ar bith a dheánamh de’n bhó. “Tá eagla orm (arsa seisean) go mbeídh sé marbh ar maidin”.
Smaointigh siad ar Séan Ó’Casaide agus h-iarradh ar Seosamh Blaine imtheacht leis agus Seán a Fhághail.
Nuair a shroic sé Málainnbheag bhí sé an mheadón oidhche agus bhí Seán ina luighe. Sgairt sé air agus d’innis a ghnaithe dó “Deán an leigheas damh i n-ainm Dé”. (chaithfidh an léigheas a’ iarraidh in ainm Dé) arsa seisean.
Chait Seán a stoca amach ar an fhuinneóig agus d’iarr ar Sheosamh Blaine é a cuimilt ar bholg na bó agus trí bhuille a bhuaileadh sa druim oirtí i n-ainm na Trionóide. Rinneadh seo agus ó’n bomaite a rinneadh an léigheas bhí an bhó ag biseadh, agus
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
acht amhain an píobaire. Nuair a thainig bunadh an toigh arais ní rabh lorg na tuairsg an phíobaire le fághail. Ní fhacaidh aon duine é ag imteacht, acht bhí muintear an bhaile ar aon bharamhail le cheile gur fear de na daoine maithe a bhí ann, agus gurab é a thog an stoirm. Bhí an oidhche ciúin agus an fhairrge mar gloinne, acht d’athruigh sí imbomaite – comh luath agus thosuigh an piobaire a sheinim.
Bathadh fear amhain d’ar b’ainm “Maighne”. An oidhche sin badh as Baile an Droicid Maighne ahus bheir cuid de’n tsean bhunadh “oidche Mhaighne” ar an oidhche sin ariamh ó shoin.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear darbh ainm Maghnus Ua gFionnlaigh ag teacht abhaile as na Cealla Beaga trathnóna amhain fá thuairm ceithre scór bhliadhan o shoin. Nuair a bhí Maghnus fá thuairim míle go leith amach as an bhaile mhór fuair sé suas le píobaire ar an bhealach mór. Fear beag fionn ruadh a bhí sá phíobaire agus cumadh macanta air. Chuaidh an bheirt ‘un cainnte. D’fiafruigh an píobaire do Mhaghnus an rabh i bfhad aige le dul. Dubhairt sé go rabh fíche míle aihe le dul.”Tá agam le dul rith an bhealaigh isteach ho Málainnbeag” arsa Maghnus. “I mbíonn moran greinn agus spórt istoigh annsin” arsan píobaire ruadh. “Tá an baile lán t-aos óg ar an bhomaite” arsa Maghnus “nó tá bádaí Theidhlinn abhos ag iasgaireacht sgadan” agus ba choir dhuit siubhail liom isreach” arsa seisean.
“Rachaidh mé leat agus fáilte” arsa’n píobaire. Thainig sé le Maghnus rith an bhealaigh, agus nuair a chualaidh na buachaillí óga agus na cailíní fa’n phíobaire chruinnigh gach eile dhuine beag agus mór toigh Mhaghnuis ‘san oidhche. Thosuigh an píobaire ag semim agus thosuigh an damhsa ag an t-aos óg.
Cuireadh thart bearad agus cruinniughadh airgead do’n píobaire, acht i lar an ghrinn agus an spórt reath stócach de chuid an bhaile isteach agus dubhairt go rabh bád de bathad ar an Tráigh.
D’fág gach eile dhuine síos siar an greann agus reath síos ‘un na h-Uaige. Fágadh an teach bán
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ní aoibh gáire a thainig ar a éadan, acht bhuail taomh feirge é, agus amach leis as an screig agus níor fás moran feár faoi na chosa go shroic sé an teach ‘saige fhéin. Bheir sé greim ar an tuban agus thug leis é go dtí’n screige. Chaith sé é agus a rabh ann isteach, Thiomann sé a bhó abhaile agus bhí sí aige go bfuair sí bás leis an aois.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá screig thuas i mbarr ghlinn Mhálanna a dtugtar Screig a Chuallaidh oirthi. Bhí fear ina chomhnuidhe ag Bun na Screige a dtugadh siad Eoghainín na Screige air. Ní rabh ag Eoghainín acht aon bhó amhain. Lá amhain nuair a bhí an bhó seo ag ithe thuas ar bharr na Screige thuit sí leis an screig agus marbhadh í. D’feann Eoghainín í agus shaill í i dtuban i gcúl a toighe.
Bhí go maith agus ní rabh go h-olc. Lá amhain indiaidh sin bhí Eoghainín indhiaidh caorach. Bhí ceo trom ann, acht nuair a bhí sé ag tarraingt ar an bhaile, goide tcí sé ag ingilt ag bun na screige acht an bhó bhán a chaill sé. Reath sé go tapaidh agus go díreach nuair a bhí sé ag teacht comhgarach dí isteach leithí sa screig agus fuair Eoghainín greim rubaill oirthi agus tharraing sí isteach ‘sa screig é.
Nuair a chuaidh sé isteach annsin bhí seomra galanta ann, agus sean-duine ina shuidhe chois na teineadh. “Goide do gnaithe annso” arsan fear. “Tá mé ag iarraidh mo bhó” arsa Eoghainín. “Gheobhaidh tu do bhó” arsa an fear nuair a bhéirfeas tusa arais mo ghair mathair atá saillte ‘sa tuban i gcúl a toighe agat”. Nuair a cualaidh Eoghainín seo
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ba léir gur rabh sé ag coimhead oirthi ó thainig sé amach as an bhád. Ní rabh siad ibhfad ag cainnt nuair a d’fiafruigh sé dí a bpósadh sí é. Pósad iad tamall ina diaidh sin. Lá amhain nuair a bhí siad tamall pósta chonnaic sé scian aicí, agus d’fiafruigh sé dí ca bhfuair sí an scian. “Sin scian liomsa” ar seisean.
“Chaill mé an scian sin oidhche amhain bliadhnta ó shoin” arsa seisean, “agus is maith is cuimhnec liom an oidhche cheadna”. “Bhí mé shuas ar an chrann oidc’e Samhna amhain ag leasú rópa. Bhí an scian sin in mo láimh, agus thainig mearbhlán in mo cheann. Thuit mé anuas i gcnap laige ar an bhád. Nuair a mhusgail mé bhí mo scian caillte agam, agus ní fhaca mé í o’n oidhche sin o shoin go bhfaca mé agat fa anois í.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí sé gnathach ag an t-aois óg moran cleas a dheánamh oidhche ’ Samhna ins an t-sean am.
Bhí cailín ina comhnuidhe i Málainnbeag agus rinne sí cleas oidhch Shamhna agus deirtear go rabh an scéal fíor fa mar d’éirig le í.
Nigh si a léine i n-uisge trí theóranta agus chuir é ar thiormadh ar chathaoir os coinne na teineadh i n-am codhladhta. Chuaidh sí fhéin a luighe i leabaidh na cisteannaigh agus d’fan sí musgailte go bfheiceadh sí a dtiocfadh fear a thionntadh na léineadh.
Ní rabh sí ibhfad na luighe nuair a fosgladh an doras agus shiubhail fear coimhthigheach isteach, agus é gléasta i gculaith máirnealaigh. Thainig sé aníos go dtí n chathaoir agus tionntuig sé an leine. Bhí scian phoca ina láimh aige agus nuair a bhí sé ag tionntadh na léineadh, d’fág sé an scian ar an chathaoir, agus rinne dearmad dí nuair a bhí sé ag imtheacht.
Chongbhuigh an cailín an scian i gcomhnuidhe go cúr amach, agus lá amhain thainig bád isteach go h-Uaig Mhálannabige le h-Oifiigeach na “Coast Guards”. Léim máirnealach amach ar an cheidh leis an bád a fheistiughadh.
Comh luath agus chonnaic an cailín é d’aithin sí gurab é an fear ceadna a thainig ‘na toighe oidhc’ Shamhna é. Bhí sé ag spaistearacht thart fa’n chéid agus casadh ar an chailín é. Chuaidh an bheirt ‘un cainnte mar
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear an laidir i Málainnbheag fad o shoin ar b’ainm de Micheal O’Beirn. Bhí Micheal ‘na “bully” agus ar an adhbar sin bhí iomradh thoir agus thiar ar laidireacht Mhichil, agus ar na gníomha móra a ghnidheadh sé.
Ins an am sin theidheadh fear thart ó ceanntar go ceanntar ag cur troda ar fear ar bith a bheadh iomradhteach fá na chuid laidireacht agus baile ar bith a dtiocfadh “bully” aca seo ann, agus fan fear an bhaile sin a bheith ábalta é a bhuaileadh, chaithfeadh bunadh an bhaile cúig phunta de cháin a díol leis. Chruiniugadh bunadh an bhaile an cháin seo o theach go teach.
Thainig fear aca seo go Málainnbheag i n-aimsear Mhichil Ui Bheirn. Bhí Micheal ag treabhadh ar an Dún an lá a thainig sé. Amach leis ‘na Dúin agus d’fiafruigh do Mhicheal an dheánfadh sé coraidheacht leis. Dubhairt Micheal go ndeánfadh
Ní rabh beilt ar bith ag Micheal le na bhrístí a chongbhail suas agus scaoil se tugthaí an chapaill agus chuir thara fá ‘na bhasta é.
Thosuigh an bheirt a choraideacht annsin, agus bhuail Micheal an fear coimhtigheach, agus bhris trí asna ann.
D’imthigh an fear abhaile briste bruidhce brónach acht bhí luthghair an domhain ar múintear Mhálannabighe agus chuaidh gáir fá laidireacht Mhichil níos suide no chuaidh sé fhéin, – de barr troda an lae sin.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an masla dó. D’írigh an saighdiúr é fhéin agus arsa seisean “Bheirim do dhubhshlan” Ceo cú le dorn, na claideamh, nó ag coraidheach a throidfeas tú? Smaoitigh an buachaill agus arsa seisean “le claideamh”. Rith an saighdiúr ‘na “barraice” agus é ag sgairtigh amach. “Tá mé ag dul a pholladh an tÉireannach seo”- an “Mhuc Salach”.
Nuair a shroichn sé an barraic d’innis sé an scéal do’n Oifigeach, agus ar ndoigh níor chuir an t-Oifeach ina aghaidh. Thainig sé leis fhad leis an áit ina rabh an buachaill, agus dhá chlaidheamh faoí ‘na asgall.
D’iarr an buachaill an lann a bhí sé ag dul a throid leí a thaisbean dó. Bheir sé greim ar láimh an chlaidhim agus ar bharr na lainne leis an láimh eile, agus lúb sé siar í mar bogha. Leig sé amach annsin é comh luath lamhach is go dteachaid sé díreach suas ins an aer. Nuair a bhí sé ag tuitim chuir sé suas a lamh agus bheir greim air.
I bpreabadh na súil bhí an claidheamh réid aige fa coinne an darna iarracht sul a rabh faill ag an saighdhiur dearg fios a bheith aige ca rabh sé ina sheasamh. Nuair a chonnaich an tOifigeac angníomh seo, thug sé órdughadh do na chuid fear dul na barraice ag radh leobhta. “Thiocfadh le fear de’n chineal sin an “Regiment” uilig a chuir de’n t-saoghal sul a mbéadh faill agaibh bhur n-anall a tharraingt”.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fad o shoin ba ghnathach le muintear Mhálannabige dul go Sligeach ó am go h-am le lucht báid ceilpe agus duilisc agus craoibhrice le é a d’íol. Bhí sé gnathach fosta ag gach fear de’n fhuireann cuid a beith aige ‘san lucht. Uair amhain nuair a bhí an fuireann réid le h-imtheacht le lucht ghlac bean fir de’n fuireann tinneas tobann agus b’éigean do a bhuachail seirbise dul ina áit. Shroich siad Sligeach tráthnóna an lae sin agus ar maidin lá-thar na bharach dhíol siad an lucht.
Nuair a fuair siad a gcuid airgid dar leobhtha go bhfan fadh siad tamall fan bhaile mór. D’ól gach fear aca gloinne agus siubhail siad thart tamall beag ag spaistearacht aníos agus síos an t-sráid. Bhí “garastún” saighdiúr dearg i Sligeach shan am agus dar ndoigh bhí fuath aca ar na h-Éireannaigh.
Bhí cead a gcinn go maith ag an dream ceadna. Thainig sgaifte acú anuas an t-sráid a rabh cuid de’n fuireann ag spáistearacht ann. Bhí an buachaill seirbise ina measg agus mar gurab é a chead uair sa bhaile mhor bhí sé ag amarch le h-iongantas ar gach taobh de.
Bhuail sé in agaidh fear de na saighduiribh agus tosaigh siad a bhabaireacht agus ag deánamh grinn de. Ní rabh siad gan tabhairt fá dear gur buachaill glic a bhí ann nó bhí a chumadh sin air. An saighdiúr seo ar bhuail sé ina agaidh. D’iarr sé ar an buachaill maitheamhnas a thabairt dó siocar buaileadh ina aghaidh acht ní dheánfad an buachaill seo.
Sgairt an saighdiúr “Muc Eireannach” air agus i bpreabadh súil tainigh an buachaill ‘un tosaigh agus leag an fear a thugh
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cochain buailte do na ba. An darma h-oidhche chualaidh siad an tarman aráis arís acht ní rabh misneach go leor ag bean Hamilton dul amach leithe fhéin go bhfeicfeadh sí cia bhí ag obair daobhtha. Chuaidh seo ar aghaidh gach eile oidhche go dtí go rabh sé féin ábulta siubhal, agus chuir sé roimhe féin go bhfeicfeadh sé cia bhí ag bualadh an choirce. Thainic an oidhche agus mar ba gnathach an uile oidhche eile thosaigh an tarman sa sciobal. Chuaidh Hamilton amach agus suas an dreimire go fadalach. Bhleasg sé isteach ar poll beag i ndoras an sciobal agus goidé [tcí]? sé acht fear beag tarnochta ag obair go dicheallach. Anuas leis go socair arais arís agus d’innis an sceal dó’n mhnaoi.
Shocruigh siad eatorra féin an oidhche sin go rabh sé beag go leor acu culaith beag éadaigh a dhéanamh do’n fhear beag seo a chuiduigh leobhtha comh maith agus rinne sé. Rinne an bhean an culaith agus an trathnona a chríochnuigh sí í dfág an fear sa sciobál í. D’eist siad an oidhche sin le tarman an fir bheag ag bualadh mar ba ghnathach, acht in áit sin chualaidh siad scread uathbhasach uaid. Rith siad amach go bhfeiceadh siad goide bhí cearr agus chonnaic siad an fear beag ag reachaidh agus é ag sgairtigh amach “Fuair mé mo thuarastál agus chaithfidh me bheith ag imtheacht”. Fuair mé mo thuarastál agus caithfidh mé bheith ag imtheacht”.
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ins an am fadó shochruigh duine de lucht leanmhana an dara Riogh Sheámuis i Málainnmóir. ‘Hamilton’ an [sloinnea]? a bhí air. Fan am atá me ag dul a innse an scéil seo ní rabh sa teach acht ‘Hamilton’ agus a bhean céile. Bhí teach cionn tuigheadh acu ar thaobh amháin de’n bhealaigh mhóir ( an teach a rabh siad na gcomhnaidhe ann) agus bhí boitheach mór agus sciobal os a cheann ar an taobh eile os cionne an toighe.
Tráthnóna geimhridh amhain bhí Hamilton ag dul suas dréimire na sciobal le dul a buaileadh coirce do na buaibh. Bhris rung sa dreimire. Thuit sé agus briseadh cnamh a slinneana. Chuala a bhean an truisneach agus rith sí amach agus fuair sí é na luighe i gcnap laige ag bun an dreimire. Scairt sí ar duine de na comhursac aibh agus d’iomcar siad isteach na toighe é. Thainic fear tuigseach isteach agus coiruighadh an slinneán agus cuireadh na luighe é.
An oidhche sin bhí siad ag cainnt eatorra fhéin goide dheánfadh siad nuair nach rabh duine ar bith acu an choirce a bhualadh agus ní rabh sí féin ábulta sin a dheánamh. Le sin chualaidh siad an tarman beag amuigh ins an sciobal mar bhéadh. Duine eighinteacht ag bualadh coirce. D’eist siad tamall beag agus bhí fíos aca nach bréag a bhí ann. Bhí barraidheacht eagla ar bhean Hamilton a dul amach an oidhche sin ag amharc go goide bhí ann, acht go luath lathair na bharach bhí sí amuigh agus nuair a chuaidh sí ‘na sciobail fuair sí go leor
ball sinsearach (stair)
2020-05-25 19:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fad ó shoin i n-am na dlighthe pianamhla agus ar feadh tamhaill maith in a dhiaidh sin bhiodh ag na saghairt le dul a áit go háit idir na ndaoine i ngnaithe spioradalta.
Ní rabh sagart ar bith ‘san áit seo, agus an sagart ba chomhgairigh. Bhí sé i na chomhnuidhe i mbaile an Drochicid (Cill Chartha) Ni rabh bealaigh móra san am sin mar tá anois agus is ag marcuigheacht ar Dhruim Capaill a theidheadh na saghairt ó áit go háit.
Badh ghnathach daobhtha nuair a bhí “Stations” le bheith acu i dteach ar bith, a theacht an oidhche roimh ré agus Fanacht ann-bfeidir dhá oidhche go minic. Bhíodh an cléireach i gcomhnuidhe leis an sagart fosta.
Uair amhain bhí sagart i Málainn Béag an oidhche roimh na staisiún. Sagart Mach Giolla Cearr an t-ainm a bhí air. I lar na hoidhche thainig an scairt ar an tSagart. Nuair a mhusgail sé shaoil sé gur ag [briongiodig]? a bhí sé. Dfan sé ina luighe ar feadh tamaill agus chualaidh sé an sgairt an dara h-uair taobh amuigh de fhuinneóg an t-seomra ina rabh sé na luighe. hIarradh air éirigh agus dul go Fár-Rónach. (seo cladach faoi shléibh a liag).
D’éirigh sé agus mhusgail sé a chléireach.
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’fág sínte é san uaigh.
XIII
Nuair a sheas sé ins a’ doras,
Ba ann a bhí an droth mhéin,
Cár searbh ar a aghaidh,
Agus uilc ann a chroidhe.
Thóg sé suas a thuagh go h-árd,
Agus é ghabhail a tharraingt anuas,
Le n-a chlaidheamh chaith Brian na cosa de,
Fan ‘na dhá ghluín.
XIV
Nuair a bhí Bruadar ag tuitim ‘un talamh
Bhí a thuagh tógtha go h-árd,
Bhuail sé Brian sa chlaigeann léithe,
‘S le taobh a chéile fuair a béirt bás,
Fuair an Sean-Rí bás go bródamhail,
Do chreideamh is do a thír,
Beíd onóir i n-Éirinn le Brian Borámha,
Go lá dheireadh an t-saoghail.
(Deireadh)
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Is cosnaigidh bhur dtír”
X
Nuair d’éirigh an ghrian suas go h-árd,
Fá choim lár a’ lae,
Bhí na céadtaí fear go h-íseal,
Agus iad faoi bhreitheamh dé.
Bhí namhaid dá la gdughadh,
Is iad ag tuitim ar gcúl,
Fir na h-Éireann le claidhmh theacha,
Teacht anuas ortha go cruaidh.
XI
Rith an lae in a chában,
Ba chruaidh bhí Brian á guidhe,
Clann na nGaedheal buaidh fhághail,
‘S gan a chúrum a ghábhail ‘un scaoith.
Ghuid seisean Rí na nDúl,
A Mhathair Naomhtha mar ba chóir,
Iad smocht a fhághail ar a námhaid,
Is a dtionnéódh as Éire go deo.
XII
Nuair a bhí sé a d’éirigh dorcha,
Is an ghrian ag tuitim sios,
Bhí námhaid scaptha ar frid an tír?
‘S gan conntú morán brígh.
Casadh brúdar ar a’ chabán,
Mo bhrón ‘s mo mhíle truagh,
Thug sé do Bhrian an Buille Fealltach.
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ó Éirinn agus a clann.
VII
Annsin thug Brian uaidh an tórdughadh,
Thóg a chros os a gcionn,
Ar aghaidh libh a chaírde uilig,
Tá’r námhaid ag teacht ‘un bunn.
Thóg Muirchad an bratach,
‘S leig na fir a gáir,
“Dia do ar dtír indiú,
Go réidhtighidh sé ar gcás”
VIII
Ar aghaidh chuaidh an t-arm uilig,
Níor thuit aon fhear ar gcúl,
Brian is a lámha tógtha aige,
Guidhe ar shon a gcuís.
Ghuid seisean Colmcille,
Pádraig a bheannuigh Éire,
‘S a dhíbir ar siubhal na deamhain.
IX
Nuair a thainig siad os coinne an [námhais]?
Ní rabh aca daobhtha grádh,
Níor cuireadh fáilte rompa,
Nior craitheadh leobhtha lámh,
Chuir Murchadh ortha comhrac, thug sé thart a chlaidheamh,
“Ar aghaidh líbh a chlann na nGaedheal,
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní náire dhuit ar sceul”
IV
Dhearc Brían ar an t-sluaigh mhóir,
Thosuigh sé a shileadh na ndeor,
“Tá an aois m’chlaoidh anuas anois,
Mé ann mo chuígead scór.
Mur dtigidh duine agaibh chuna tosaigh indiú,
Is an talamh a ghlocadh ann mo áit,
Is bocht a’ sceal do chlann na nGaedheal,
Ma’ chaillidh muid an Cá”
V
Thainig an prionnsa i láthair,
Chraith sé leis lámh,
“A athair, na biodh faitchíos ort,
Do Éirinn gheobhas mise bás,
Iomcharothaidh mise an brat indiú,
‘S agam atá air grádh,
Troidfidh mé do do tíre indiú,
Is glocfaidh mé do pháirt”.
VI
“Buaidh dhuit a [***]? Ó,
Nuair atá ag gabhail ann mo áit,
Deán do dhicheall an lá seo
Is na leig mo chúram ‘un fán
Nuair a bhéidh tú “mease do númhaid,
Ná chúlaigh roimh an bhás,
Is béidh choidhche agat beannacht.
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Gníomh Chluain Tairbh
I
A' gcluin sibh mise, a cháirde uilig,
Éistigidh le mo sceul,
Cuirfidh sé bród ann bhur gcroidhe uilig,
Má tá ionnaibh fuil Gaedheal.
Nuair a thainig na Lochlannaigh 'un ar dtíre
le n-ar muinntir a bháthadh i mbrón,
Ach briseadh a gcumhacht Aoine a' Chéasta,
Seach Laetha an Domhain
II
B'Aoibhinn an t-seoid an mhaidin sin,
le teacht breacadh an lae,
Brian Borúmha ar each mhór,
Deich míle Gaedheal in-a dhiaidh.
Sleagtha fada ann a lámha,
A' gclaidhmhtheacha loinnear gcur,
Bratach glas á crathadh,
Is iad 'á iomchur go h-árd san aer.
III
Nuair a tháinig siad go Cluain Tarbh,
Bhí Brian ar a d-tús,
Thug sé daobhtha an fuagradh,
Iad troid ar shon a gcúis.
Scáirt siad uilig go h-árd:
Ba h-é dubhairt Clann na nGaedheal,
"Gheobhaidh muid bás ar shon ar dtíre indiú"
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d’fiafruigh an fathach dóbhtha caide a bhí é dhioghbháil ortha labhair giolla an bhun chorraid is dubhairt sé, “Thainig muid annseo anocht le sceal a thabhairt dhuit go rabh uaisle an domhain le theacht i mbárach leis an cheann a bhaint díot os coinne do dhorais fhéin. Niór mhaith leanne sin a dheánadh leat”. “Tá mé fiór – bhuidheacht díbh”, arsa an Fathach, “acht béidh mé fhéin ábalta mé fhéin a shábhail i mbárach na (g) tá clocá dorcha agam a chumhdochadh an domhan is ní fheicfeadh siól Éabha mé nuair atá sí orm. “Má tá do sceal fíor, arsa Giolla na Bhun Chorraidh “caithfidh tú oideán a thabhairt duían-mé fosta fúithe na ní amharcothaidh sé go maith in-ár leith muid sinne sgeála a thabhairt dhuit ar do námhaidh”. “Geabhaidh sibhsin agus fáilte, arsa an fathach. “Ba mhaith (a fheic) do chlóca a fheiceaíl a’ chead uair”, arsa Giolla.
D’éirigh an fathach in a sheasamh is shín sé an clóca ar (a) lámh (do) Giolla a Bhun Chorraid. Ní luaithe fuair Giolla an Bhun Chorraid an clóca ann a lámh ná chaith sé trasna ar fhéin is ar mhac a’ Ridire í is shiubhail an bheirt amach gan an fathach a bhfeiceáil. D’imhthigh an bheirt leo go rabh neoín beag is deireadh an lae ann aríst gur tharluigh isteach iad toigh dearthar an fathaigh a ghoid siad an clóca uaid. D’fiafruigh sé sin daobhta caide bí ag cur bhuaidhreadh ? ortha
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
roilig é a rabh ceathrar fear ag troid fá fhear mharbh a bhí sínte le na dtaobh. D’fiafruigh sé daobhtha caide bhí eadar lámha aca. Labhair an bheirt b’óige aca is dubhair siad, “Seo [?]athair atá marbh annseo tá fiacha aca seo air is níl siad sásta mar ndeolfaidh muid sinne na fiacha leobhtha. Níl siad ábalta sin a dheánadh”. “Bhfuil morán fiacha aca air”, arsa mac a’ Ridire. Dinnis siad dó b’é an méid cheadna fiacha bhí aca air is bhí d’airgead bpóta mhac a’ Ridire. Chaith mac an Ridire chucú i rabh aige is d’órduigh sé daobhtha imtheacht ach go gcuideothadh sé leis an dá mhac eile (aon) a n-athair a chur. Nuair a bhí siad ag fágailt na roilige thug an dá bhuachaill buidheachas mór dóbhtha is go rabh súil aca go mbéadh an t-athair.
Ba ghoirid a bhí sé ag siubhail an bhothair aríst nuair a tigidh fear suas leis. Bheannuigh an fear dó is d’fiafruigh sé dó cá rabh sé ag gabhail. Dubhairt mac a’ Ridire nach rabh fhios aige, go rabh sé ag imtheacht leis beal a’ chinn. Dubhairt an fear, is mise giolla an bhun- corraid(?)is tá fhios agam ca rachaidh mé is béidh mé leat-sa mar comráduidhe. Shiubhail an bheirt leabhtha nó go rabh neoín beag is deiread an cac ann. Dubhairt giolla an bún chorraidh go rabh fathach in-a chomnuidhe annseo is go mbainfead siad fátha aige anois. Nuair a tharraing siad ar thoigh an fhathaigh
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Ridire agus a bhean ina gcomhnuidhe uair amháin sa Fhrainnc is ní rabh fios a saidhbhris aca. Ní rabh aon duine de chloinn aca is ní rabh siad sásta a gcuid saidhbhris a fhágailt ag na coimhthigh go dtí aon lá amháin a tig bean na comharsan isteach chiucí agus d’innis sí bhean a’n Ridire go rabh crann ag fás i leithéid seo d’ áit agus a thcuinge d’iarrfa ar an chrann go bhfuighthe é. Ní luaithechualaidh bean a’ Ridire an sceal rá d’imthigh sí léithe go dtí’n áit a rabh an crann ag fás. Chaith sí í fhéin fan’n chrann agus d’iarr si a h-athcuinge – mac d’ chuid fhéin bheith aca a bheirfeadh aire daobhtha in deireadh a saoghail. Bliadhain ón lá sin rugadh mac. Tógadh suas an gasúr go cúramach ná go rabh sé ag tarraingt ar bhliadhain is fiche nuair a tig bean phisreógach isteach ‘un toighe chacú is d’iarr ortha an mac a chur ar siubhail go rabh sé thaire bliadhain is fiche ná da mbéadh sé ins a’ rioghacht bomaite a bhéadh sé bliadhain is fiche go gcuirfidhe ‘un báis é, agus dá bhfaghad sé an an uair thairis go bhfuighead sé saoghal fada.
Níos luaithe ná chuirfidhe (siad) ‘un báis é d’iarr stad air imtheacht leis beal a chinn amach as a’ Rióghacht. Ghleás sé air is d’imthigh sé leis, gan a thabhairt leis acht beagán airgid.
Shiubhail sé leis an chead lá gur casadh asteach inna
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. Seaghan Mhac mBreartaigh (leach 1)
2.
3.
4.
5.
6. Conall Mhac Cuinneagáin
7. 17 mbliadhna
8. 80 bliadhain
9. Capach, Teidleann
10. 4adh – 7adh Samhain, 34
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
daoine go raibh na lochlannaigh i na gcomhnaidhe ann san t-sean-am. Nuair a bhí na lochlannaigh ag braduidheacht chuireadh siad an t-óir i dtaisce sa caisléan ar d’oig nach dthiocfadh leis an Gaedhil é a fagail.
Níl sé i bhfadó bhí na ballái agus n-áirdacht leag na daoine iad le claidhtheaca a dheánamh daobhtha agus deirtear go rabh cúig míle marcach curtha faoi sin agus deirtear go bhfuil siad faoi geasa.
Ta sean-fhothair eile ar an Caiseal-ard agus deirtear go bhfuil ór agus dtaisce ann agus daoine ar bith a bhíos an amuigh san oidhche ag iarreadh é a fhághail deirtear go bhfuil cat annsin ag comhéad na daoine ata ag iarraidh é. Tá sean-fothair eile ar an Chlochan agus bhí sé mar teach pobail san t-sean-am tá an bhallóg fada agus caol act níl ann anois acht na ballaí.
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá sean-fhothracha ar an Cill Fanaidh agus deir na daoine go rabh naomh i na comnaidhe ann fadh ó shoin dar bhainm Fanaid.
Na daoine as Chill Fanaid deir siad gur Chill an tainm a bhí air. Tá sean Roilig comhgarach do’n áit agus deirtear go bhfuil an naomh curtha ann. Deirtear go bhfuil taidhbhse le feicéal thart fá’n Roilig san oidhche. Tá sean-fhothair eile tiar ar an dúnált agus deir na
ball sinsearach (stair)
2020-05-18 21:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá sean-teampall thíos ar Chill Gholaigh ar a dtugann siad teampall na manach agus deirtear go bhfuil ór i dtasgaidh ann. deirtear fosta nach bhfuil sé ceart dadaidh a fhasas comhgarach dó a bhaint nó go bhfuil sé na áit Uasail agus má bhaineann tú dadaidh comgarach do tuitfidh an ghruag díot.
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 21:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ceol san áit chéadna. Déir na daoine go bhfuil na sidhéogaí ins an áit sin.
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 21:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Deir na daoine go bhfuil na sidheogaí ar chadrán mhór eadar Mhín an Aodhaire agus Lairg na Saoire. Bhí fear ó Charraic ag teacht go Mín na Croise aon uair amhain, Nuair a bhí sé ag gabhail thart ar thaobh an chadráin seo. Chonnaic sé solus ar bharr an chadráin, agus tháinic sé fhad leis an bhealach mhór. Thionntuigh an solas annsin, agus chuaidh sé go tír an cadhráin. Chuaidh sé as annsin. Connaic cuple duine eile an solas ó shoin. Ní rabh a fhios acu caidé bhí ann.
Proinseas Ó Miannain a scríobh
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 21:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An lá thar na bharach tháinic sé go dtí an áit seo arís agus chonnaic sé fuil ar an cloche. Annsin smaointigh sé gur marbh siad an bhean seo nuair a bhí ag iarraidh faghail abhaile.
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 21:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Déir na daoine go bhfuil na sideógaí ins na sléibhte eadar an Phost agus Druim.
Bhí fear ag gabhail ó Dhruim chun an Puirt oiche amhain. Chuaidh sé trasna an t-sleibhte. Nuair a bhí sé leath-bhealach eadar an dá áit chualaidh sé ceol ag teacht as an talamh.Seas sé ansin, agus ní raibh sé i n-innimh lamh nó cos a bhogadh. I ndiaidh tamaill sead an ceol, agus thoisigh sgratha agus clocha a teacht air. Annsin thoisigh an fear a reathaidh go d'tainig sí fhad le teach ar thaobh an chnuic. D'innis sé an geal do fhearr an toighe gur minie a bhealaidh sé féin
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 21:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fosda agus buail ceann de na sideogaí bulle beag uirtí sa leiceann Annsin smaoigigh sí ca rabh agus chuaidh sí na bhaile agus bhí lorg na meire istoigh i na leiceann go deo.
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 21:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Deirtear go rabh bean ar an Máluinn Bhig uair amháín agus nuair a bhí a daoine uilig ar siubhal ag an Aifreann chuaidh sí amach ag ag buachailleacht eallaigh. D'amarc sí síos na beantracha agus thíos ar an tráith bháin connaich sí sgaifte de ghasraí beaga ruadha ag imirt liathroide. Cuaidh sí síos fhad [babht]?
------------------
Agus i gcionn tamaill chuaidh na sidheogaí uilig isteach i bpluais agus chuaidh sí isteach
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 21:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá sean-fhothracha amuigh ar an Gleann-Mhaluinn agus deir daoine go rabh fataigh na gcomhnaidhe ann. An Chlóchan Mór a bheir na daoine air agus tá clócha ann nac mbéadh seisear fear abálta a dtogail. Tá leac mhór leathan ar mhullach an t-seomra agus tá sé ag deánamh didin dó
Tá labaidh deánta de leacacha agus fosta tá tablá deánta de leic mhoir. Tá na ballai an leathan nó tá siad siad fá tuairim sé nó seacht de troigthe ar leiteadh. Deirtear go raibh fatach óg nach rabh ach ní amáin agus tá sé curtha comgarach dó. Ta bac mhór ag na ceann agus leac eile ‘na seasamh ag na cosa agus tá sé comh fadá le ocht fear cur i gcuideachta a céile.
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 20:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sceal fá Bhean Sídhe
Bhi bean ann aon uair amháin agus lá amháin smaoinigh sí go sníomhadh sí adhbhar giota báinín a dhéanfadh culaith do n-a fear. Thug sí leíthe gráinín olna a bhí aice agus bhuail sí air a smiotughadh agus a chardáíl. Nuair a bhí dornán rollóg déanta aice chuaidh sí i gcionn a túirne. Níor shníomh sí dadaidh ariamh agus mar sin ní rabh léim mhaith aice air. Nuair a bhí sí tamall maith i n-a chionn agus gan dul aice maith ar bith a dhéanadh thainig bean isteach ar a' doras. Nuair a bhí an bhean a thainig isteach tamall maith ag coimhead uirthi dubhairt sí leíthe go mbhfearr duíthe an olann a thabhairt duithe-sé agus go gcárdálfadh agus go sníonhfadh sí duithei é. Dubhairt an bhean choimhthightheach leíthe nach n-iarrfadh sí a'n pháighe uirthe an la a thiocfad sí ach a innse duíthe ca n-ainim a bhí uirthe-se. Bhi sin maith go leor agus rinne bean a' toighe suas a n-innteann sin a dhéanadh. Thug sí an olann duithe. D'imigh an bhean choimhthightheach leíthe agus ní fhaca sí ca dteachaidh sí.
ball sinsearach (stair)
2020-05-16 20:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé a ghabhail. Ní rabh sé ábalta freagar a thabhairt uirthe leis and mhéid a sgannruigh sé. Phill sé annsin ar a' bhaile. Ce bith deifre a bhí air ag imtheacht na chnuic bhí a thrí oiread air ag pilleadh do abhaile. Agus ní theachaidh sé na chnuic ón lá sin go dtí an lá a dteachaidh sé i dtalamh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá fothracha sean-teach pobail comgarach do’n t-sean-bhealach atá ag gabhail ó an Ghleann seo go dtí an Mháluinn Mhór agus bheir na daoine mullaigh na gCros ar.
Bhí teach pobail beag annsin agus thigeadh na daoine ann achan Domhnach le Aifreann d’éisteacht. Thigeadh na Produstanaigh ag marcuigeacht síos an bealach sin nó ní rabh bealach ar bith eile aca le teacht.
Bhíodh siad ag magadh ar na Caitliocaigh nuair a tcíodh siad iad irtaigh san teach pobail agus iad ag guidhe. Bhí sagart ann de’n t-sloinneadh Mhac Fhionnlaoich agus deir cuid de na daoine go bhfuil sé curtha annsin.
Ní rabh sglátaí ar bith ar an teach pobail nó ní rabh ann ac tuighe de fheaga agus bhí úrlar créafóige ann.
Nuair a bhí na daoine gabháil an teach pobail sin a thógail chuaidh cupla duine thart agus bailigh an mheid airgid a rinne é.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá sean-uamhaigh ar an Chillfhanaid agus deirtear go leighthe an t-Aifreann ann sa t-sean am. Lá amhain nuair a bhí an sagart ag léigheamh an t-Aifreann tháinig na saigdhiuirí aníos go dtí an t-árd os cionn an t-sagairt an ait a rabh se ag leigeamh an Aifrinn. Ní fhacaidh an sagart na saighdhiuirí go dtí go rabh siad os coinne na h-uaighe agus a gcuid gunnaí aimhsigthe aca ar an t-sagart. Tuit na gunnaí as a gcuid láma agus fágad ina seasamh annsin iad agus seasamh na rabh siad ábalta lám a bogadh nó a chorrughadh. Annsin tug an sagart cead daobtha imtheacht agus d’fág siad na gunnai in a ndiaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fuairtheas an sgéal fá Teach Pobail an Spainigh fosda, ach tá sin i gclodh cheana féin. Níl aon dath [auaideachta]? ann ach go dtugadh na sean daoine Teach Pobail na Seacht Sruthán air. – Pádraic Mac Loingsigh as Cill Fanaid a fuair an t-eolas sin ó Shéamuis Mac Niallguis, Damhtaig sean-duine a bfuil feirmeoireacht mar gléas beo air.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ann agus rinn se deifre ar eagla go [sí**idh]? siad gur spídeóir a bhí ann agus go mbéadh siad ar shiubhal. Bhí an sagart réidh le h-imtheacht agus nuair a chonnaich se cé bhí ann difhán sé. Indiaidh an Aifrinn phill an fear ‘un an bhaile.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(Sgéal Eile) – bhí fear amuigh ar an bhogach uair amhain, deírigh sé máidin amháin agus d’fhiafruigh a bunad dó ca rabh sé ag gabail. Dubhairt sé go mbéadh sé ag siubhal leis frid an chnoc go mbéadh sé ag aifreann. Nuair a tháinig se go cnic Gleann Dhéis chonnaich sé fear ar ardán i bfad uaidh. Nuair a chonnaich an fear é d’imthigh sé ag reathaigh isteach i sgealpóig. Bhí fhios ag an fhear annsin gur sagart a bhí ag gabhail a léigheadh Aifrinn
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thainig arm saighdiuíri go Gleann oidhche amháin agus bhí siad ag gabhail an sagart a mharbadh lá tar na bharach bhí cailín aimsire ins an teach a dtheachadh siad ann agus bí Caitlioeach í. Cros siad uirtí gan a innse agus d’fan siad ag coimhead go maidín ar eagla go rachadh sí amach. Ar maidín lá thar na bharach bhí eagla orthá da mbéadh an cailín musgailte go go mbéadh sí ag an teach a rabh an sagart i bhfolach ann.
Leig an chailín uirthí go rabh sí sa codhladh’ D’óigh siad na malaidheacha daoithe le coinnéal ach níor chorruigh sí. Nuair a bhí siad réidh le h-imteacht ní thiocfadh leobhtha na gunnaí a fhaghail thog tha musgáil siad an cailín agus bhí sise abaltá na gunnaí uilig a thoghail i gcuideacta a chéile.
Béigin daobhtha imteacht an oidhche sin agus na gunnaí a fagháil na ndiaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí sagart ag leigheamh an Aifrinn in áit ar a dtugtar Cúl a Bhasuigh ar.
Nuair a bhí an t-Aifreann leat-léighte tháinic na saigdúirí agus thug siad ruaid e leis an sagart agus na daoíni a mharbadh ach thuit siad uilig i laige.
Nuair a bhí a t-Aifreann thart chuaidh an sagart agus na daoine chu’n na bhaile agus annsin déirigh cuimhlint eadar na saigdíuirí.
D’éirigh siad as an laigeacas agus throid leath amhain méadan an bath-eile go dti gur marbhad ceann aca agus cuirtead é i n-áit a dtugtar an Uaigh Dhearg air.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ar féarach bunadh na druime tá pluais ag gabhail isteach frid an talamh agus deirtear gur na sagairt a bhí i bhfolach ann i n-aimsir géar leanamainth an chreidimh.
Innistear an sgéal fa fear as an druim a’ cuaidh isteach ins an phluais lá amháin agus chuaidh ag tochailt an talamh le na bhróig agus fuar sé cnaipe agus cnámha caithce thart frid an chréafóig Thóg sé na láimh iad agus ar an bhomaithe lasadh an phluais uilig le sholas.
As go brath leis an fear amach as an phluais agus ar a bhealac ‘un an bháile d’fhosgail an talamh ag a gcosa.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus bhí an Produstúnach i bhfolach sgairt an sagart air acht ni tháiníc sé, annsin chuaidh an teach ar críth agus tháiníc an Produstúnach anuas ón t-seomra.
Bheir an sagart ar na proístí agus chuir sé isteach ins an teinidh iad, agus b’éigin do’n Produstúnach dul ‘na’ bhaile gan aon fhocal a labhairt.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a bhí Produstúnaigh go daingean láidir annseo bhíodh duine ag gabhail thart ag tabhairt proístí do na Caitliocaighe. Lá amháin bhí sagart ag dul suas an bealach comhgarach do Cill Gawley agus é ag marcaigeacht ar chapall.
Chonnaic sé Produstúnach ag dul isteach i dteach agus lán a dhoirn de phroístí leis. Chuaidh an sagart isteach i-na dhiaidh
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nac bhfuil sé ceart na clocha seo a chorrughadh ach uair amháin. Chuir fear ceann de na clocha ar bheathach agus thug abhaile í agus nuair a d’éirigh é ar maidin bhí an beathach marbh.
Fosda tá sean-teampall thíos ar an leath-Choill agus bheirtear teampall na Manach air agus nuair a bhithear ag cur an tóir ar na manaigh d’fág fear amháin lorg a chos i gcloich atá comhgarach d’on teampall agus nuair atá uisge ins an chloich seó léasann sé duine ar bith a mbíonn fuinneadh air.
Fosda ní bhaineann duine ar bith d’on fheár nó dó na crainn atá thart f’an teampall seo nó deir siad go bhfuil sé an-uasal.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá trí chloc i nGortaluain agus léighthe an t-Aifreann ar na clocha seo agus deirtear
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a bhí siad ag teac ‘un a’ bhaile chonnaic siad na “game keepers” ag teacht agus bhí an fear ar crith le eagla nó ní tiocfhadh leobhta a fhaghail ar siubhal i nganfhios daobhtha.
“Ná bíodh eágla ort” arsa an sagart “ghiobhaidh muid ar shiubhal”, shiubhal siad síos taobh amain de’n chlaidhe agus tháinig siadsan ar an taobh eile ach ní cuireadh dallóg ar na saigdiuirí agus fuair an bheirt eile un’ a” bhaile.
San am cheadna chuir siad nimh shá choinne madaidh an t-sagairt ách fuair an chonairt a bhí aca fein é agus nuair a tháinig an fear seo’un’ a’ bhaile bhí siad roimhe agus iad ag tabhairt ime agus uisge beatha do na coin le iad a léiriughadh, ach ní rabh gar ann.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal eile.
Bhí dream daoine i na gcomhnuidhe ar an Chlocair uair amháin agus bhí “game keepers” mar ainm ortha.
Ní thiocfhadh le duine ar bith gearrfiadh na coinín a mhairbhfeadh gan cead uabhtha.
Ach lá amháin chuaidh an sagart agus fear eile ar shiúbhal ag sealg.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fad ó shoin nuair a bhí na dlighthe peannaideacha ann, chomhnuigheadh sagart paróiste agus i seíplíneach ar an Charraic.
Domhnach amháin chonnaic an bheirt aca sluagh de’n arm dhearg ag teacht agus bhí uirnéisí cogaidh agus beathaigh leóbhtha.
Bhí an seíplíneach ag crith le eagla agus dubhairt sé go gcuirfheadh sé síos droichead na Carraice iad agus go muirbhfeadh an t-iomlán.
Ac diarr an sagart paroísde air gan sin a dhéanamh agus go ndéanfhadh seisean reid éigin eile.
Annsin nuair a tháinig siod fhad leis an droichead ní rabh siad ábálta a gcuid cosa a thógailt agus béigin daob tionnthughadh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seanchus fá Turas Colmcille
Ma abrann duine go siubhalfaidh sé an stáisiún agus gann sin a dheánamh deirtear go dticofaidh sé arais indiaidh a mbáis agus go siubhalfaidh sé é.
Ba chóir do duine an staisiún a dheanamh go maith agus gan a bheith ag cainnt nó ag gáire, fosta caitfhear a bheith costasnacht siocair go rabh Colmcille é fhéin gan bróga nuair a bhí sé ghá dheánamh.
Nuair a gheibh tú fhad leis an tobair ba chóir duit cúpla chloch a chathamh ar charn na gclach agus maithtear an oiread sin peacaidh duit má gnídh tú sin.
Ta Tobar Colmcille comhgaracht do'n charn seo agus deirtear go bhfuil iasg agus eascon ann. Ma théigheann tú fhad leis an áit seo agus an t-iasg a fheiceal deirtear go mbéidh acht ort an t-iasg a fheiceal deirtear go mbéidh ach ort a rith na bliadhna ach ma fheiceann tú an eascon deirtear go bhfuighfidh tú bás roimhe bliadhain.
Tchí cuid de na daoine Colmcille má siubhalann siad an turas ar dhóig, ach deirtear nach dtig le aonduine é a feiceáil gan a bheith go h-an diagantacht.
Tá créafóg comhgarach do leabaidh Cholmcille an-mhaith le rudaí a léigheaseighadh mar cur i gcás rud a béadh doighte, nó gortoighthe.
Tá clocha na rúile comhgarach
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Annsin d’imthigh mach an ghadaidhe, agus bhain sé a bhróga de agus cuir sé salachar i mbróig amáin. Annsin chuaidh sé ar aghaidh giota agus dfag sé an bróg eile ar an bhealach mhór.
Annsin chuaidh sé féin i bhfhollach ar chúl an claidhe. Chonnaich an fear an bhróg shalach agus nuair a chuaidh sé giota eile chonnaic sé an bhróg eile. Ceanghail sé an caora ar théad, agus phill sé go dtí an chead bhróg, agus chuaidh sé ag nigheadh na bróighe salaighe. Nuair a phill sé go dtí an chaora. Bhí sé goidthe ag mac an ghadaidhe.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann uair amháin agus bhí sé an-mhaith ag goid. Bhí mac ag an fhear seo agus dubhairt sé nac bhfoghluimeoch adh sé cheirde ar bith ach a bheith ag ghoid.
Lá amháin bhí sé féin agus fear eile in-a shuidhe ar thaobh an bhealaigh mhóir. Chonnaic síad fear ag teacht le caoirigh.
Dh’fhiafruigh an fear eile de a an dtiochfadh leis an chaora a ghoid ó’n fear sin. Dubhairt an mac go dtiocfadh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ins an t-sean am nuair nach rabh thoighthe – pobail ar bith ann, bhí aca leis an t-Aifreann a léigeamh i gcúl na gcnoc. Corr-uair ghníod na Caitliocaigh poll faoi’n talamh agus théigheadh an sagart agus an pobal isteach. Faoi’n talamh agus léigheadh an sagart an t-Aifreann.
Lá amháin nuair a bhí an sagart ag léigeamh an Aifrinn shíos ag an Sgathlann chonnaic spíadiór iad agus d’innis sé do na Produstanaigh go rabh an sagart agus na Caitliocaigh ag an Sgathlann. Tháinic na Produstanaigh fhad leis an sagart agus fuair siad greim air. Rith fear amháin de’n phobail isteach agus mharbh sé an Produstúnach. Fuair an sagart slán ach marbhadh an Produstunach.
ball sinsearach (stair)
2020-05-15 10:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
San t-sean am nuair a bhí géar leanamhaint an chreidim ar bun bhíodh na sagairt ag radh an Aifrinn i gcill na gcnoc. Lá amháin bhí sagart ag radh an Aifrinn i n-umhaigh ins an chnoc agus tháinig an torp air. Rith sé ar shiubhail agus chuaidh sé isteach i dteach i Phobail eile a bhí aige i gCilti Feannailt agus tháinig na saighdiuirí ar agus mharbh siad é. Bheirtear Cró an Aifrinn ar an áit sin o shoin agus achan t-reachtmhadh. Bliadhain fosglann an Umhaigh amach agus druideann sé arist.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 18:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá amháin nuair a bhí Séamus Ó’h-Icín amuigh ag déanamh poitín agus nuair a bhí sé ag éirghe dorcha tháinig reacht gcat isteach chuig teach an phoitín. Thóg Séamus a bhróg agus rinne sé poll ins an talamh agus chaith sé braon beag poitín isteach ins an pholl agus ar a bhomaite rith na reacht gcat chuig an phoitín agus d’ól siad é.
Nuair a bhí sé ólta aca chrom siad a gceann le Séamus agus d’imtigh siad amach as toighe an phoitín agus ní fhacaidh Séamus iad ní ba [mh**]? An oidhche sin tháinig fear isteach chuige a bhi baidhte le fada agus sin sé a láim le Séamus ach sin seisean an maide-bhriste chuige agus rinne an fear a bhí baidhte le fada dhá chuid de’n maide-briste.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 18:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Le sin thug sé amach a sgian-phoca agus bhain greim ar chluais an phéis. “Bhainfidh mé a chluas díot muna dtarfaidh tú liom agus do ghealltanas a comhleanadh”, arsa Jonney. Tháinic an péis leis agus comhlíon sé a ghealltanas, agus sin a fath a bhfuil an oiread talamh ag bunadh I h-Icín ar an Bhaile Ár.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 18:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear i n-Gleann aon uair amháin darbh ainm “Jonny”. Lá amháin tháinig fear na ratai thart leis an talamh a roinnt agus ní rabh sé ag tabhairt go leór talamh do “Jonny”. D’iarr “Jonny” air níos mó talamh a thabhairt dó. Dubhairt ceann de na péis go rabh go leór aige.
“Manamh” arsa “Jonny” “go mbrissidh mé mur múineáil”. Le sin rug an péis greim air agus thug iarraidh é a ghabhadh. Thug “Jonny” thart a lámh agus fuair greim ar an péis agus tharraing sé é isteach sa dígh. Thoisigh an beirt aca ag argoint annsin. Sa deireadh cuir an péas fearg air “Jonney” agus ar seisean, “Rachfaidh mé in do mullach go gcaillfidh tú do anál, muna n-iarrann tú air do reirbhis níos mó talamh a thabhairt damh”.
“Ma leigeann tú amach ar an digh mé béarfaidh mé air dubladh a thabhairt duit”, arsa’n péas. D’éirigh sé annsin agus dubhairt sé, “Tá mé sáor anios agus ní bhfuighfidh tú aon ghiota de talamh níos mó ná tá tú a fhagháil”, agus thoisigh sé ag reathaigh ar shiubhail. Bhí Jonny comh gasta leis agus fuair sé suas leis. “Tá tú faoi mó throcaire aníos agus ní mó trocaire gheobhas tú”, arsa Jonney.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 18:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na sidheógaí isteach i gcrúth caith agus bhí ceann an-mhór ann. Thug an fear gloine poitín daobhtha i bpoll ins an urlár d’ól siad é agus chuaidh amach. Ní rabh uaigneas ar bith air ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 18:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann fád ó shoin agus bhí sé amuigh comhgarach do’n Phort ag déanamh poitín agus bhí an oidhche an - dorca agus ní rabh duine ar bith leis. Chaithead sé an chéad ghloine de’n phoitín ar siubhal do na sidheógaí achan oidhche acht ní dhearn sé é an oidhche seo.
San mheadhon-oidhche tháinig
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 18:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear i na chomhnaidhe ins an Ghleann seo uair amháin agus bhí sé an-tugtha de’n airnéal. Ghléas sé a chapall tráthnóna amháin agus chuaidh sé amach go Mín an Chearrbhuidh a d’áirnéal. Nuair a bhí sé ag teacht isteach na leachtuidhe casadh fear air. Chuaidh an bheirt a comhradh le na chéile ach ní thiocfadh le fear an chapaill dhéanamh amach cá leis a rabh sé ag cainnt.
Tharraing an fear tréim ar an Phort agus ar an ghleas beo a bhí ag na daoine ann. D’innis fhear an chapaill do’n fhear eile an uile rud fa dtaobh d’en Phort. Sa deireadh chuir fear an chapaill [fairn ]? ar an fhear eile cor b’é é fhéin agus deir seisean, “[Mir ]? ag ainmniughadh a ainm agus ar seisean”, “Muna gcreideann tú mé sin an lámh ar baineadh barra na gcúig méir dé an oidhche a bhí mé fhéin agus tusa ag déanamh an phoitin. Bhuail fear an chapaill buille de’n larg ar an capall agus thug a aghaidh ar an bhaile.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fád ó shoin bhíodh capall ag achan fheirméoir agus d’fhagadh siad na caiple uiligh san chnoc ins an oidhche. Maidin amháin d’éirigh fear a rabh capall aige agus chuaidh sé suas ‘na chnuic go bhfeiceadh sé cá rabh na caiple. Tháinic sé ortha astoigh i cuibhreann geamhair agus bhí an cuibhreann chomhair a bheith millte aca. Thug an fear leis slat agus bhuail sé a chapall fhéin amach as an chuibhreann agus d’fag sé na caiple eile uilig ins an chuibreann.
Annsin tháinic an fear ar leis an cuibreann agus thug sé próisde dó achan dhuine a rabh capall aige ins an cuibhreann. I gcionn tamall fuair an fear a chur a chapall fhéin ‘un an chnuic bhas. Bhí fear as an bhaile cheadna ag siubhal fríd an chnoc lá amháin agus chonnaic sé fear ina suidhe ar thurtóig agus cuma chraidhte air agus fuair sé amach go rabh an fear seo marbh le tamall fada. D’fiafruigh an fear eile de caide an fath go rabh sé annsin ó fuair sé bas. Dubhairt an fear a bhí marbh go rabh sé annsin ó fuair sé bás agus go mbéadh, go mbhéadh Dia sásta leis ar shon a droch – gníomh a rinne sé.
Annsin d’fiafruigh an fear eile de goidé an droch-ghníomh a rinne sé agus dubhairt sé gur chuir sé a capall fhéin ‘un an chnuic agus gur fhág sé na caiple eile ag braduidheacht.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
phort agus annsin chreid an fear eile é.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ina chomnuidhe i nGarbh Ros fád ó shoin agus bhí sé ag dul go Árd an Ratha le fircín ime le na dhiol, ach nuair a bhí sé ag dul suas ag na leachtaí casad fear dó a bhí ag marcuideacht ar mhuin beathaigh. Toisigh an bheirt aca ag comhrad agus sa deireadh daithin an fear a bhí ag dul go Árd an Ratha an fear eile agus bhí sé marbh le tamall fada.
Annsin dubhairt an fear marbh gur mhaith leis a theacht arais go mbéad comhradh aige leis agus “mur gcreideann tú mé ar seisean seo tad na méara a chaill mé ag iasgaireacht ins an
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thug an fear coimhthightheach a phaidrín fhéin dó agus bhí cnodanna an-mhór ortha. D’imtigh fear an bogaigh agus níor stad sé go dtáinic sé fhad leis an áit a rabh na daoine ag cruinniughadh agus léigh an sagart an t-Aifreann. Ní rabh aithne ar bith ag na daoine ar fear an bogaigh agus indiaidh an Aifreann d’fiafruigh an sagart dó cas a dtáinig sé.
D’innis an fear dó agus fa’n duine a tháinig aníos fhad leis agus a d’innis dó ca h-áit a mbéadh an t-Aifreann. “Nach Bréag an paidrin atá agat? Arsa an sagart agus d’innis an fear dó cá h-áit a bhfuair sé iad. Rug an sagart ar an phaidrin agus thuit siad i moll cnáimh. Ba é an diabhal a bhí ag cainnt leis an fear.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ins an bhogach amuigh i bparráiste Baile An Droichidh agus maidin amháin chuaidh sé suas go dtí an t-ardán a bhí os cionn an toighe go bhfeicfeadh sé goidé an áit a mbeádh Aifreann ann. Ní rabh sé i bhfad ann go dtáinic fear aníos fhad leis nach rabh aithne ar bith aige air.
D’fiafruigh an fear coimhighteach dó goidé a bhí ag cur buaidheartha air. Dubhairt an fear go rabh sé ag iarraidh fear a fhághail goide an áit a mbhéadh Aifreann ann. “Innseochaidh mé sin duit”, arsa an fear coimhthigteach. “Bhéid Aifreann indiu thíos i lag ar an Ghleann Gheis ar an dó dhéag a chlog.
Dubhairt fear an bhogaigh dá mbhéadh a phaidrín aige nach bpillfeadh sé na bhaile agus dubhairt an fear go dtabharfadh sé a phaidrín fhéin do. Thug an fear coimhthighteach a phaidrín fhéin dó.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí sean-bhean ina comhnuighe i nGaineamh uair amháin agus nuair a bhíodh bean an toighe ag gabhail bainne a bhuaileadh théigheadh an bhean eile amach go mbíodh an bainne buailte. Annsin thigeadh an sean-bhean isteach agus nuair a damharcadh bean an toighe sa chuinneoig ní bheadh im ar bith ann.
Annsin rinne sé an cleas ceadhna lá eile agus chaith fear an toighe piosa trí bpighne amach as ghunna agus chuaidh sé isteach ina cois agus ní thiocfadh léithe an t-im a bhaint as an chuinneoig ní ba mhó.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
go dti an lá a chuaidh sé faoi an creafóg.
ball sinsearach (stair)
2020-05-12 17:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ins an ghleann seo fad ó shoin agus bhíodh sé ag goid caoirigh o’n chnoc. Lá amháin nuair a bhí sé ag goid tháinig an tóir air agus theic sé. Nuair a bhí sé giota maith ar shiubhal agus nuair a shil sé go rabh sé as dáinsear shuid sé sios ar bhruach Nuair a bhí sé na luighe tamall thuit sé in a chodhladh agus ba goirid go bhfuair an fear suas leis. Leig an gaduidhe air go rabh sé i laige agus rith an fear ar an t-sagart. Ach nuair a tháinig an fear agus an t-sagart arais ní rabh an gaduidhe le feiceál agus ó an lá sin ní ba [n]? níor tugadh ainm air ach an “gaduidhe glic”. Tuairm bliadhain in a dhiaidh seo chuaidh sé ‘un faoisdine agus d’inis sé d’on t-sagart gur bhain sé rása as agus arsa an t-sagart leis. “An tusa an gaduidhe glic”. agus dubhairt an fear gur bé agus chros agus chros an sagart ar gan níos []? A ghoid. Chuaidh an fear ‘na bhaile agus níor ghoid sé níos mó
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 21:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[Note]
See Page 59
Pro Bono Publico [rubbing of the coin's obverse]
Industry has its own reward. [rubbing of the coin's reverse]
Found by T.W. Byrne, in Knockatomcoyle in a field when ploughing in the Spring of 1938. Got from him by Des. McDonald. Found near the spot where men where shot in 1798
mentioned on page 160
[Text on page 161 concealed by the note]
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 21:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus ceibí fear a rabh an t-im aige rachadh na béirinn a pholladh.
An t-seachtmhain ina dhiaidh sin bhí maistreadh eile réid le buaileadh aca agus rinne siad mar d’iarr an bhean déirce ortha. Ní rabh siad i bhfad ag buaileadh gur mhothaigh siad an sgairteach ag an doras. Bhí fhios aca go maith cé bhí ann agus ní rabh mórán deifre ortha a leigint isteach. Nuair a leig siad isteach é d’iarr sé ortha stad a buaileadh agus go bhfuigheadh siad a gcuid ime arais. Stad siad agus bhí a gcuid im fhéin aca indhiaidh sin.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 21:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí muirighean ina gcomhnuidhe ar an Mhalainn Mhóir uair amháin agus lá amháin bhí bean an toighe ag buaileadh bainne ach ní tháinig im ar bith air. D’innis sí an sgeal do fear an toighe agus seachtmháin in a dhiaidh sin bhuail siad arais acht ní rabh im ar bith air an lá seo acht oiread. Nuair a bhí an maistreadh buailte aca tháinig bean déirce isteach agus d’innis bean an toighe an sgéal dí. Dubhairt an bhean déirce go n-innseochadh sise daobhtha goidé a dheánfadh siad.
D’iarr sí ortha maistreadh eile a chruinnuighadh agus nuair a bhéadh siad ag gabhail a bhuaileadh cárda béirinn bhíg a chur ar than na cuinneoige agus nuair a bhéadh sin déanta chaithfeadh sí an bainne a bhuaileadh
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 21:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear i na comhnaidhe ar an Garbh-Ros am amháin. Oidhche amhain tháinic fear isteach ag iarraidh air gabhail chuig a teach fhéin no go rabh a bhó tinn agus go rabh sé fhéin ag gabhail chuig bhainfheir. Déirigh an fear agus chuaidh sé leis. Nuair a bhí siad tamall i na suidhe déirigh fear an toighe agus chuaidh sé go dtí an bhainfheir.
Suidhe an fear eile ag coimheadh na bó. Bhí sé ghá choimheadh tamall nuair a tháinig girrfiadh isteach ar an doras agus chuaidh sí ag tarraingt bainne as an bhó, déirigh an fear agus cuir sé i amach. Táinig sí isteach ath-uair agus chuir sé carr ar an fhear. Chait an fear fód uirthí gur chuir sé amach í. Tháinig sí isteach an tríomhadh uair. Rug an fear ar a ghuna agus chuir sé píosa sé-phiginn isteach ann. Sgaoil sé an t-urchar agus bhuail sé an girrfiadh agus ar an bhomaithe d’éirigh sí suas i n-a bhean.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ag teacht “na” bhaile lá amháin casadh bean air agus bhí sí ag iomhchur bascóide. D’iarr sí ar ban fhear cuiduighadh léith an bhascóid a iomhchur agus rinn an fhear sin. Nuair a bhí an fear a fhagháil thug sí sgilling, agus achan uair a gceannuigheadh sé dadaidh ar an sgilling gheibheadh sé i na phoca aríst í. Lá amháin thug sé an sgilling seo do’n sagart agus nuair a rug an sagart ar an sgilling d’imhtigh sé i ndeór uisge i n-a láimh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ocras air agus dubhairt an fear dubh go gcaithfeadh an bheirt aca a fhait a ith. D’iarr an fear dubh dhá pota brachán a chur síos, bhí fhíos ag Ned nach mbéadh sé abalta an pota bracháin a ithe.
Fuair sé mála agus cheangail sé thart ar a mhuinéal agus cuir isteach faoi a éadaigh é. Nuair a bhí an brachain réid thoisigh an bheirt aca a ithe. Dith Ned a sháith agus leig sé dó’n cuid eile tuiteamh isteach san mhála. Ní rabh an fear dubh abalta an póta bracháin a chríocnughadh acht dubhairt Ned go gcaithfeadh sé an pota a críocnughadh agus sa deireadh críocnughadh sé é. Ní rabh an fear dubh abalta troid agus thug Ned sgian dó agus d’iarr sé air sathach a thabhairt dó. Nuair a tughadh sathach dó tháinic an brachan amach as an mhála agus dhubhairt Ned go rabh sé níos fearr. D’iarr an fear dubh ar Ned sathach a thabhairt dó, thug Ned sathach dó agus mharbh sé é.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear sa Ghleann seo agus Ned Fiods a bhí mar ainm air. Lá amhain thug sé leis séan bhád agus chuaidh sé amach ag iasgaireacht, agus ní rabh duine ar bith leis ach é fhéin. Chuaidh sé amach giota maith agus dubhairt sé go rachaidh sé go bhfeiceadh sé bun na spéire. Bhí sé ag séoladh amach agus amach agus dubhairt sé nach rabh gar ar bith ann gur sgáile o’n fhairrge an spéir.
Nuair a bhí sé ag tionntadh tháinic tonn an-mhór agus sgoilt sé an bhád agus chuaidh an bhad go tan na fairrge agus annsin toisigh Ned ag snamh agus snamh sé ceithre míle. Chonnaic sé long mhór agus snamh sé fhaid leis an luing agus chaith an captain rópa fhad le Ned agus tharraing sé isteach é. Bhí fiche fear bán agus aon is fiche fear dubh ann.
Bhí fearg ar na dhubha siocair go rabh súil aca na fir bhána a chaiteamh amach san fhairrge. Dubhairt siad le Ned go gcaithfeadh sé troid le fear a ba láidre do na fir dhubha. Dubhairt Ned go rabh
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tháinic trí péas thart. Théith na fir uilig ach Seán agus thóisigh na péis ag iarraidh é gabhadh ach fuair Seán greim ar smachtín mór de báta agus bhuail sé an truír aca. Cupla lá i na dhiaidh sin bithear ag gabhail toisg eile poitín a dhéanamh agus tughadh sgéala dó na péis. An oidhche sin tháinic beirt péis eile agus d’éirigh leo greim a fhagháil air ach bhris sé ar shiubhail ortha agus d’imtigh sé go h-Albain.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear i na chomhnaidhe ar an coillte Fanaid darbh ainm Seán De Burca. Bhí sé lá amháin é fhéin agus cupla fear eile amuigh ins na sléibhte ag déanamh poitín. Nuair a bhí siad tamall maith ag déanamh póitín
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fir ins an Ghleann seo tuairm as fiche bliadhain ó shoin dar b’ainm daobhtha laighiní agus bhí púnt beag aca agus theidheamh siad anonn go Sligeach agus aríst. Ach uair amháin chuaidh siad anonn agus nuair a bhí siad ag teacht araise tháinic an stoirim. Bhí bucoid leobhtha. Thoisigh an t-uisge a theacht isteach agus theann siad ar na madaí-ramhaí, agus fá dheireadh landáil siad i gcuibhreann preataí. Nuair a tháinic siad amach as an bhad thiocfadh leobhtha a gcuid lámha a chur amach eadar na claraí.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag gabhail suas an staighre agus leig sé an láimh leis.
Thuit an fear i laige agus thionntuighan fear anuas agus fuair greim ar an lámh agus ghreamuigh ar a ghualainn aríst é.
Annsin d’éirigh an fear a bhí i laige agus fuair sé an t-airgead aríst.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ins an Ghleann seo fad ó shoin agus bhí sé an-ghlic. Lá amháin bhí sé ag gabhail amach ‘na Cairrice agus casadh fear air agus bhi muc leis. Shiubhail siad leobhtha agus ba ghoirid gur casadh tuilleadh fir ortha agus muc le gach fear. Annsin shíl an fear go mbéadh muc aige fhéin. Fuair sé greim cruaidh ar an bhata in a láimh agus dubhairt. In ainm an deamhain’ sa dhiabhail béidh muc agam fhéin agus bhuail boc ar buachallan buaidhe a bhí ag fás. Lionntuigh an buachallán isteach in a mhuic. Chuaidh sé ‘un’ an aonaigh leis an mhuic agus fuair sé an ‘piginn [is aoirde]? as an aonach. Annsin nuair a bhí an fear a cheannuigh an mhuic ag gabhail ‘na’ bhaile bhí aige leis an abhain a siubhail. Nuair a bhí sé fhéin agus an mhuc i lár na h-abhna thionntuigh an mhuc isteach í mbuachallan buidhe agus d’imthig leis an tuile.
Thionntuigh an fear chun an aonaigh aríst agus chonnaic sé an fear ar cheannuigh se an mhuc uaidh.
Rith sé i na dhiaidh le na chuid airgead a fhaghail uaidh agus rith an fear isteach i siopa agus fuair se greim lámh ar nuair a bhí sé
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An tráthnóna sin bíonn bainis aca agus bíonn na comharsanaí agus a gcuid daoine muinnteardha ag an bhainis seo.
Bheir na daoine pronntanaisí do’n bhean, bheircuid aca éadaigh dúithe agus an chuid eile neatheannaí fá choinne an toighe.
Geibh cuid de na giorrachaí óga giota bheag de’n chaca mhilis le chur faoi na gceann nuair a bheas siad ag gabhail a luighe, ar dóigh go bhféidfidh siad cá h-air a mbéidh siad posta.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. Nuair atá an lanamhain ag fágháil an toighe an mhaidin sin caiteann bunadh an toighe an maide briste i na diaidh le adh a chur ortha.
2. Fosda dá gcasfaidhe bean le gruaig dheirg úirtí nó bean chostarnocht cuirfeadh siadan mí-adh ortha.
3. Is gnáthach leis an bhean a bhéith gléasta i ngorm nuair a tathair a posadh.
4. Deir na daoine gur cheart do’n bhean ball amháin de na cuid éadaigh a choinnealt a bhí úirthí an lá sin.
5. San t-sean am ní bhíodh gluaisdéan ar bith leis na daoine, ní bhíodh leobhtha ach dhá charr agus dhá chapall ar thoiseach.
6. Deir na daoine go mbéadh níos mó adh ar an lanamháin dá geasfaidhe fear ortha ar tús n’ionad bean
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
éiginteacht a lá sin.
5. Fád ó shoin nuair a bhéad baineis ann bhíodh na seandaoine uilig cruinnighthe sa teach sin agus bhíod siad ag ól agus ag ceól go maidin.
6. Bheireann na comharsannaí pronntasaí de chineal eiginteacht do’n bhean atá ag posadh go h-áirid – airgead agus earraidhe
7. Deirtear gur chóir do’n fear léinidh de fhear eile a chaitheadh an lá sin agus go mbeadh adh mór air.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 20:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. An maide briste a chathadh indiaidh na lanamhna nuair atá siad ag dul amac ar an doras.
2. Béad mí-ath ortha da gcasfadh bean le gruaig ruadh ortha .
3. Is maith leis an bhean atá ag faghail posta . cóta agus hata gorm a bhéith uirthí
4. Deirtear má cuireann duine den lanamhain rud éigin ortha contrailte nuair atá siad ag cur a gcuid éadaigh ortha gheobhaidh siad clipeadh de chinéal
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Money is as hard to be got as wool in a goat house
As the fox said when he wetted on the stone it will be a good fire when it kindles
As drunk as a lord but never drunk until you fall out of a settlebed
As dry as a keck
As hard as flint
A child is as easy got as a wet foot
He has as money that would sink a ship and is as much in debt that would sink two.
He is as mean as coishin
As happy as a lamb with two mothers
When the girl entered the house she said, who comes oftener than I those in the house says "those who comes twice for your once"
If ifs and ands made pots and pans there would be very little left for the tinkers hands.
As hard as the hob of hell.
As long as long can be.
As mean as you look
A bird in the hand is worth two in a bush.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
V
Pleóid ar an óige sí ‘s cóir a bheith ann
Siubhlaidh sí go seólta nuair a thógas sí ceann
Ní h-ionainn ‘s na mná pósta mbíonn a gcóta
Tá poll ar a mbróga ‘s ní olann siad ceann. [fá na gcheann
VI
Goidé dheánfas mise ma imthigheann tú uain
Níl toighe ar mo cró ‘s níl sop ar mo chruaich
Níl eolas chuin do leabhtha agam ma tig orm ruaig
Dfág tú-n bhabái faoi leadhtrom’s amamaí faoi ghruáim.
VII
Cealg thusa an babaí ‘s na leig ortsa gruaim
Más óganach mise bheidh mo chunann leat buan
Go dtéigh cónair as clár orm bhárrtuigh ‘ go cruaidh
Do mhalairt ca ndeánann go rabh tú raithche san uaigh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Cailín beag suarach mé chuaidh ó fá’n choill
Bhaint beartín luachra ba ghlaise gheobhainn ann
Cé thárla fa ruaig orm ach an buachaill deas donn
Rug sé níos ‘ [?] anuas orm ‘s d’fhág mo croidhe trom
II
Ca rabh d’fhiadhnaise ‘nuair sin a chailín deas donn
Mise ars ‘n dréolan ‘s mé go ceólmhar fá’n toin
Má gnidhim focal brúge go gcaillidh mé’n ceann
Ní rabh focal as a bhéilín ach éolaidh’s bhí lion
III
Nach meanra do’n eanlaith a éirigheas go n-árd
‘S codluigheas n-a dhiaidh sin ar aon chraobh amháin
Ní hé sin damh fein é’s do mo chead mhíle grádh
‘S fada ó na cheile bhíos ar n-éirighe gach lá.
IV
Nuair a éirighin ar maidin is paidir damh’n déor
Aríst ins an oidhche is leannaig damh’n brón
Tá gruaig ó mo chinn ag imtheacht mar cheó
‘S mar ghrean os cionn duibheagain tá m’aignead [gach ló V
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Níl siadsan dathamhail ‘s ní bhíomsa bhfad ar an sgór
Díol siadsan cíos liom gan píghinn de n-easbhuig ar chlár
Bhí mé ar cheathramh an ag síle an Rí bhean i go mairidh sí slán.
IV
Tá Theidhleann faoi smíud le cumhaidh mór fháda mo diaidh
Ach nuair a bhí mé ann a lúb mór mhor gur aithinn siad mé
Ach mur dtugaidh siad damhsa dútracht olna agus éisc
Cuirfidh mé a gcliú ‘an siubhail go Cathair Uí Néill.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Chuaidh mé go Cróibh’ agus is mór a chruninigh mé ann
Fuair mé arán go léor’ agus ar ndóigh mór sparáil mé t-im
Teacht damh abhaile tráthnóna bhí lóistín agam sa ghleann
Nach ro-dheas mo dhóigh is mé ag ól lé Nioclas Ó’Beirn.
II
Tán céarbhach ar lár ‘s go brath ní bhainfidh sé cúig
Níor chuidigh na mná leis cárdaí cur ar a chúl
Ach bhainfinn se ‘n stát an lá bhí’n imirt ar siubhal
Munab é Kitty ‘n chúl sí shábhail an baile ar dhroc-chlín.
III
Nuair a thúghim go Sráthlaoighfheoil is caoineamail duine ‘s is cóir
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhéadh Séamus faoi bhruach no i n-ailteán ‘deánamh méadhg dha chuid bainne ‘s á ól,
Níl sean-bhean, bean aosta na gasur gheobha braon dá chuid bainne le h-ól,
Nach líonfadh a chroid ‘stoigh sa aigne, mar bíos na searraigh Féil Eoin.
IV
Sé grádh mo chroidhe ‘íochslainte an ‘whiskey’, sí chuirfeadh an dúil ins an cheol.
Go mbhfeárr leis an Phápa bheith dúblál’ ar a ghlúine ag an tsoisgéal ‘sa Róimh,
Leis na grásta go deachaidh mo mhuinntir go h-uile gan bacadh agus nglóir.
‘Sé saoilim ‘sa deirim gan mhagadh nach peacadh an gloine beag ‘ól.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Da bhfeicfea ‘n dubh dílis ar maidin a’ tabhairt bainne gan chanach gan chíb,
Gan buarach, gan seort ar bith cineáil, sí thógfadh ‘n dubh-brón de do chroidhe.
Ba bhinne liom ‘na ceól ach aon maidin an crónan ‘sa channa dul síos
Na na seoda, na trí seoda ba bhinne a seinneadh i bpárlús ar Ríogh.
II
Nach aoibhinn an saoghal atá i dTorraighe ag Séamus agus Iseabal Eoin.
Gan aon lá ar mhian leisean gloine fhághail nach líonfadh sé dabhach no dhó,
Sé dubhairt nach cúis ar bith ceilstean go líonfadh sé buideál ar ndóigh,
Cuirfeadh aoibhneas ar íochtar ár mbonnaibh da mbéadh sneachta ann ag Folach nabhfód.
III
Ach munabh é Rí mór na Sasan agus a maireann dha mhuinntir-san beo,
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ó! níl sin aon scafaire buachaill on Éirne go Co na Midhe.
Comh h-aigiantach macánta, baramhail le mo ghrádh geal-sa Peadar O’Baoighill.
IV
Cha ngráduighimh ‘s cha bposaim go síorraidhe aon bhuachaill ach Peadar O’Baoighill.
‘S muna bhfághaidh mise Peadar mar céile go réabfaidh an croidhe in mo chliabh
Nach méanra gan mé ‘s tú, a Pheadar ar oileán beag mara linn fhéin
Car bhaoghal liomsa buaidhreadh no áthrainn ann do dháil-sa a Ph. Uí Bhaoighill.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Tabhair scéala daim sear ‘un an Ghleanna go bhfuil [mé]? le fada ,mo luigh’
Mo chroidh ‘stigh ag réabadh le tuirse ‘s le buaidhreadh nach gcodluighinn ‘san oidhch’
Mo chosa, mo lámha gan spreacadh, gan aird agam ar fhidil no ar phíob.
Is gearr gur ‘bhí an uaighe mo leabaidh muna bpillidh tú ‘Peadair Uí Bhaoighill.
II
Is iomdha sin spréipire beaduighthe a shúibhlas go mall san oidhche,
Ag iarraidh bheith ag breágadh na gcailín a’s na buidéail leo crochta ar a dtaoibh,
Da n-abruigheadh a deaidí no a Mhamai go rabh óigfear comh maith leis ‘sá tír
Bhéadh sí an léim sin ‘na seasamh agus rachadh sí le Peadar O’Baoighill.
III
Da bhfeicfea-sa Peadar ar maidin ‘s é gleasca i gculaith gan spíd.
A’s loinnir na sgéimhe i n-éadán, ‘s é thógfadh an néal de do chroidhe
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Nach mise an truaigh a Mhuire’s mé ag imtheacht sa rodh lion fhéin
Gan fín mo léin í nigthe agan, gan bean mo Dhiaidh nó romhain
Nach damhsa d’éirigh n’tubaiste agus cailíní co saor le móin
Dá dtógainn suas mo mhisneach go bhfuighinn bean aca’s míle bó.
II
Ar dhul fríd bhaile’n Mhuillinn [dans]? Bhí Fuililiú agus tóir mo dhiaidh
Bhí madaidh Séain Mac Giolla Dé agus spuir ortha sa ród mo dhiaidh
D’éirigh mise ar n-eiteógaí agus luigh mé ar géagaibh cnó
Cruithneachta ban Éireann do dhíaidh sa Geobhas sinne ‘n bhuaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I.
Nach saoileann sibhse sibh fhéin gur bé siud an gléas is feárr
Bheith agam le glaiseadh na n’éan, agus buailfead go tréan an clár.
Tabhair damhsa fliuchadh mo bhéil má’s maith leat mise bheith slán,
‘Sa Rí nach mairg a mbeadh sé a chathadh i ndiadh ar mbáis.
II
‘S níl ach amadán duine gan céill a bhéadh ag dréimsa chás
Go ndéanfainnse muileann lion fhéin ‘s ach uile seoirt tréartha ‘bfeárr
Na luingis is luaithe ná’n ghaoth bhéarfadh ach aon ‘un trágh’
‘S an tart seo ‘nois da ‘mo claoidh’s gan Ré braon agham le fághal.
III
Tháinig mé d’fhreagairt mo léan go gcuirtear ‘[dans]gleas ar spáid
Leasochadh’n chur le na bhéal agus a bhéadh milis glan geár ag láin
Ruaigfeadh cloch agus cré ’sna crainn a bhí le seal a fás leitidh go bráth
Le go ndéarfadh ‘ach duine gur shaghad í s’nach bfeicfide a
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
IX
Tá Dochartaigh agus Bradain taobh thíos
A ghreanuigheas go buan dó’n tséol
Agus gréasuidhe beag eile ag sa dtaoibh
‘A cuirfeas an dian ‘sa bróig.
X
Nuair a theidhimse amach go Srathlaoighfhéoil
Bíonn fáilte ag gach aon ann romh aim
Imthigheann an tuirse ó mo croidh
Nuair a chruinnigheas an saoghal ‘mo chómhair.
XI
Mar tá biodaí Ní Dhochartaigh an h-aon
Agus Máire Ní Bhaoighill an dó
Agus Ceárr beag eile de mhnaoí
A bhfuil fad ar a saoghal go fóill.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
V
Sé Condaí Mac Lochlann mo mhian
Ar fhearaibh an t-saoghail níos mó
Da mbeadh Mac Lochlainn ‘na Rí
Bhéadh mil ar ach craobh ‘ás or.
VI
Tá cailíní deasa i Srathlaoighfeoil
A tháinig ó’n tsíol ‘s ó’n phór
Go gcuirfeadh siad maise ar do chroidhe
‘Na seasamh ar thaoibh an róid.
VII
Dambéinnse i dtoiseach mo shaoghail
‘S mé bheith i líon ban óg
Phósfain se bean as Srathlaoighil
Gan talamh gan síol gan pós.
VIII
Tá dís bheag eile sa tír
Nach n-imthigheann ar bhrian sa ceól
Mar tá Siubhan Ailt Chloch ‘s a nighean
Agus Dómhnall beag caoimheanghail cóir.
IX
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. Nuair a bhí mé ar seachran sa t-saoghal
‘S mé ag imtheacht liom fríd an cheó
Thárluigh Cródhamh ann mo líon
‘S bhí biadh ann de fhuigheall d’en t-sló.
II
Bhí sgairt ag gach duine ar gach taobh
Bhí againn san oidh ‘níos mó
Dá maireadh ‘n obair seo choidhche
Go ndíolfá gan phighinn do bhórd.
III
Tá Paidí Ua Cuinneagain shíos
Ar bhealach an mhínigh roinghainn
“Siubhail is bhí teacht ‘un mo thoigh”
Tá sé ‘n-am bhídh na chomhair”.
IV
Is doilig clann t-Suibhne a chlaoidh
Ach oiread le naoigh na Róimh
‘Sa lá thiocfas sgairt ar an t-saighal
Go rabh siad fa dhian sa ghlóir.
V
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Níor rugadh leobhtha é, no aon a dtáinig ó mhnaoi
Chuaidh a mheabhar ‘un seaíd, ní feídir a sholathar a chiodhch.
4
Shí Nansaí Ní Bhaoighill an fíor scoith fhinne ar mhná,
Go mairidh sí saoghal í gur buan a seilbh san áit
Sí scaipeadh ar bhochta gan scrupal gan spás gan cruadhas
‘S beannacht na bhflaitheas go bhfáigh’ sí mar féirin uaim.
ball sinsearach (stair)
2020-05-11 09:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A Sheímín Ui Bhaoighill is caoimheamhail maiseach do lámh
Is tú chuirfeadh ‘n chaoi agus an faobhar ceart ar mo shleán
Nuair a bheidheas tú sa scríb go fíor ar b’ainm dó’n bás
Go raibh Muire do chomhair agus aoibhneas na bhflaitheas go bhfáighid.
II
Már mhór an sgnios – leín gan bhréig da dtigeadh ún a t-saoghail
é theacht i na scéala gur éag sé Seímín Ua Baoighill
dheánfadh ‘n gunna sa claidheamh sach sciath a mbaineann dó Rí
‘San t-arm comh ghéar s’ go réabfadh sé ribe de’n ghaoth.
III
Tá na gailbhne seo ageád go leír a bhfuil ar an t-saoghal
Go ndeánfadh siad féin do threártha Sheímín Uí Bhaoighill
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 12:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ghiorsaigh na dtrí súl agus chaith sí a saoghal ag tarraingt mónadh agus uisce.
Pósadh an Franncach agus an bhreacach bhreac bhreagh agus bhí bainis acu a mhair naoi n-oidhche agus naoi lá.
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 12:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na gur Cailleach na gCearc agus an bháinríoghain ba chionntach leis an iomlán agus gur b’iad badh cheart a mharbhadh.
Sheól an fear leis annsin agus ní dheárn sé stad mara no mór chomhnuidhe go dtáinic sé i dtír i nÉirinn. Chuaidh sé go dtí Caislean an ríogh, bheir sé ar an bheirt bhan – an bhainríoghan agus Cailleach na gCearc – rinne sé teine mhór agus chaith an péire acu isteach i gceart lár na teineadh gur bruitheadh agus gur dóigheadh iad.
Thug sé leis anonn na Frainnce an dá ghiorsaigh nár innis gach ar bith ar an bhreacach bhreac bhreagh agus chongbhuigh sé fá na chúirt féin iad fad ‘as mhair siad.
Rinne sclabhuidhe de
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 12:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mhárach chuir sé an ghiorsach ar bhórd na luinge agus thárlaidh dí mar thárlaidh an dá lá eile.
Choimhead an fear go maith go rabh an bhreacach bhreac bhréagh ag ghabhail a thabhairt léim ó’n luing amach chuig a dearbhrathaireachaibh agus fuair sé greim uirthe agus thug sé ‘un toighe í.
“Leig amach mé chuig mo dhearbhrathaireachaibh” ar sí “Cha leigim” ars’ an fear “ach bhéirfidh mé do chuid dearbhrathar isteach chugat”.
Thug sé isteach na trí crann órdha agus bhuail sé gach crann acu le slat draoidheachta agus thionntuigh siad isteach ‘na dtrí mbuachaill bhréaghtha dhóigheamhla.
Bhagair an fear giorsach na dtrí súl a mharbhadh ach d’iarr an bhreacach bhreac bhreagh air gan sin a dheánamh léithe
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 12:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thug si léim ar dhaic na luinge agus shil si na naoi ndabhacha meala, agus léim sí amach arais imeasc na gcrann órdha.
Chuaidh an ghiorsach ‘na bhaile annsoin agus bhí lúthghaír mhór ar an fhear nuair a chonnaic se na naoi ndabhacha eile meala.
Bhí gasúr beag cliste ar sheirbhís ag an bhFrannach agus nuair a chuid giorsach na dtrí súl a luighe dubhairt sé le na mhaighistear nach rabh an ghiorsach ábalta mil a shileadh ar bárraibh a meár.
Bhagair an fear an ceann a bhaint de,n ghásúr ach d’iarr an gasúr ar an fhear an ghiorsach a choimhead go beacht lá thar na mharach.
An maidin lá thar na
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chonnaic an Franncach na naoi ndabhacha meala agus shaoil sé gur giorsach na dtrí súl i shil iad. Thug sé isteach ‘un toighe í agus bhí onóir agus urramh mór da fhághail aici an lá sin.
Ar maidin lá thar na bharach d’iarr an fear ar an ghiorsaigh ghabhail ar bhórd na luinge agus naoi ndabhacha eile meala a shileadh an lá sin. Chuaidh sí ar bórd ach sháruigh uirthe deánadh mar h-iarradh uirthe agus thoisigh sí a ghol agus a chaoineadh.
Deir na crainn órdha le crann an airgid “Arú, a bhreacaigh bhric bhreagh fuascail do bhean na dtrí súl indiú”
“Arú, a chuinn, a Uim agus a Áluim ghil dhuinn” ar sí “Char chumann, char chumann”
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na luinge agus trí ndabhacha meala a shileadh ar bárraibh a cúig méar. Chuaidh sí ar bhórd na luinge mar h-iarradh uirthe ach ní raibh sí ábalta an mhil a shileadh ar a meáraibh agus thosuigh sé a ghol agus a chaoineadh.
Deir na trí crainn annsoin le crann an airgid “Arú, a bhreacugh bhric bhreagh i inghean ríogh na hÉireann, fuascail do bean na dtrí súl indiú”
“Arú, a Chuinn, a Uim agus a Aluim ghil dhuinn” ars’ an bhreacach bhreac bhreagh “char chumann, char chumann”
Thug sí léim ar dhaic na luinge agus shil sí naoi ndabhacha meala ar bárraibh a cúig meár agus thug léim amach arais chuig na crainn.
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“ní rachfaidh mise leat”.
Bhi fhios ag an ghiorsaigh gur b’iad na crainn se triúir dearbhrathaireacha na breacaighe bric bréagh agus níor mhaith léithe a gcorrughadh.
Tháinig an bhreacach bhreac bhreagh go dtí an cladach annsoin, chaith í féin amach san fhairrge imeasc na gcrann agus d’fhás sí suas ‘na crann airgid. Thug an Franncach leis na ceithre crainn agus mar nach rachfadh an ghiorsach ar bórd leis, thug sé leis í i soitheach dithe féin. Ag teacht na Frainnce daobhtha chuir an fear na crainn ar aghaidh an toighe amach.
Ag éirghe ar maidin láthair na bharach daobhtha d’iarr an fear ar ghiorsach na dtrí súl ghabhail síos ar bhórd
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ábalta naoi nndabhacha meala a shileadh as bárra a cúig méar gach maidin. Tháinig sé anall le na tabhairt leis go bpósadh sé í. Dhearbhuigh an bhainríoghain dó, gurbh í a ingean féin, bean na dtrí súl, abhí ábalta na naoi ndabhacha meala a shileadh ar barra a cúig méar gach maidin. Chreid an Franncach an bhainríoghain agus thug sé leis a ingean.
Nuair abhí siad ag gabhail ar bhórd na luinge ag an chéidh chonnaic an fear trí chrainn órdha ag fás amuigh san fhairrge, agus dubhairt sé go gcaitheadh sé na crainn órdha a thabhairt leis ‘na Frainnce.
“Ma bheir tú na crainn sin leat” ars’ an ghiorsach
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
geal donn.
D’éirigh an bhreacach bhreac bhreagh i thug léithe i n-íochtar a cóta coilean beag deas madaidh a bhí aicí agus d’imthigh sí ag tarraingt ar a dearbhrathaireachaibh. Nuair a tháinig sí fhad leis an áit, bhí an caislean leagtha go talamh agus an áit thart fa dtaobh de lán fola. Léim an coilean amach as a cóta agus chrom sé gach áit dá raibh braon fola. Chruinnigh an bhreacach bhreac bhreagh an fhuil uilig, chuir isteach ina cóta é agus rinne sí ar an bhaile go buadhartha brónach.
-----------------------------------------------Bhí fear uasal thall sa Fhrainnc agus chualaidh sé go raibh inghean ríogh i n-Éirinn a bhí
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bháinríoghain de’n ghiorsaigh an raibh sé fíor go rabh an bhreacach bhreac bhreagh ag tabhairt bidh chuig a dearbhrathaireachaibh mar dubhairt Cailleach na gCearc. D’innis an ghiorsach dí go raibh iomlan ar innis an Chailleach dithe fíor.
Chuaidh an bhreacach bhreac bhreagh a luighe an oidhche sin, acht ma chuaidh níor chodluigh sí móran. I dtráthaibh an mheadhon oidhche chualiadh sí truisleach fá’n chistinigh. Chuir sí cluas le h-eísteacht uirthe agus d’áirigh sí an bhainríoghain agus Cailleach na gCearc ag cur faobhar ar scianaibh mar bhéadh siad ag gabhail a mharbhadh na ngasúr, Conn, Um, agus Alum
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dheachaidh an ghiorsach isteach ach sheasuigh sí ar aghaidh na fuinneoíge amach ag coimhead caidé bhí ag gabhail ar aghaidh istigh ‘sa chaislean.
Thug an bhreacach bhreac bhreagh an biadh do Chonn, Um agus Álum geal donn agus nuair abhí an biadh caithte aca, nígh sí a lámha agus a gcosa agus chuir sí isteach i luighe iad.
Dhruid sí an doras agus d’iarr sí ortha gan an doras a fhoscal go dtigeadh sise arais agus dubhairt siad-san nach bhfosclóchadh. Shiubhal an bhreacach bhreac bhreagh agus an ghiorsach leo annsoin agus nuair shroich siad an bhaile d’fhiafruigh an
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Suidh annseo agus leag do cheann ar mo ucht go ndeanfaidh tú do sgríse” ars’ an bhreacach bhreac bhreagh.
“Ní suidhfidh ars’ an ghiorsach. D’imthigh an bhreacach bhreac bhreagh agus rinne sí bealach mór roimpí agus líonadh uisge ‘na diaidh. Lean an ghiorsach í agus bhí sí eadar bheith siubhal agus ag snámh fríd an uisce agus h-obair go mbaithfidhe í acht tháinig sí slán sábhailt ‘na dhiaidh sin.
Chuaidh an bhreacach bhreac bhréagh go dtí an doras agus d’iarr sí ar a dearbhrathaireachaibh beaga dílse, Conn, Um agus Álum geal donn an doras a fhoscal dí. D’fosgail siad an doras agus chuaidh sí isteach chuca. Ní
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gabhail síos an bóthar dí d’amharc an bhreacach bhreac bhréagh thart agus chonnaic sí giorsach na dtrí súl a leanamhaint.
“Ca bhfuil tú ag dul”? ars an bhreacach bhreac bhréagh leí. “D’iarr mo mháthair orm a bheith leat-sa” ars’a giorsach na dtrí súl.
Shiubhal siad leo go dtáinic siad go dtí ubhall-ghort agus d’iarr an bhreacach bhteac bhréagh ar an ghiorsaigh gabhail isteach na gárraidh agus ubhall a bhaint, agus ubhall a ithe agus ubhall a thabhairt léithe.
“Ní bhainfidh mé ubhall agus ní íosfaidh mé ubhall agus ní thabhairfidh mé ubhall liom” ars’ an ghiorsach.
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
breagadóir mar í.
Bhí fearg mhór ar an bhainríoghain le Cailleach na gCearc. Chuaidh sí ‘un toighe chuicí agus dubhairt léithe go raibh sí gabhail a dí - ceannadh siocar í bheith ag innse bréag dhí.
“Na deana thusa sin arsa Cailleach na gCearc” no sin an rud a chuir an bhreacach bhreac bhréagh i gceann na giorsaighe ach cuir tusa giorsach na dtrí súil léithe amárach agus ní heagal dí no dheanfaidh sí faireachar mar ar cóir”.
Ar maidin lá thar na mhárach d’éirigh an bhreacach bhreac bhréagh go luath, agus rinne réidh biadh le tabhairt chuig a dearbhrathaireachaibh. Ag
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d’iarr sí ortha gan an doras a fhoscala go dtigeadh sí arais lá thar na bharach. Shiubhail sí léithe go dtáinic sí fhad leis an ghiorsaigh a bhí na codladh, tharraing sí an biorán suain as a ceann agus mhuscail sí.
“Nach náireach duit é” ars an bhreacach bhreac bhréagh “do luighe do chodladh nuair a badh cheart duit a bheith ag congbhailt cuideachta liom-sa”.
“Och! na h-innis do mo mháthair é” ars an ghiorsach agus gheall an bhreacach bhreac bhréagh nach n-innseochadh.
Nuair a tháinic siad ‘na bhailr d’innis an ghiorsach do na máthair nach raibh Cailleach na gCearc acht ag innsint bréag agus nar ceart aon nídh a chreidbheail uaithe
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Bainfidh mé ubhall, íosfaidh mé ubhall, agus bhearfadh mé ubhall liom” ars’ an ghiorsach”.
“Suidh annso anois go déanaidh tú do sgrísce ar mo ucht” ars’ an bhreacach bhreac bhreagh. Shuid sí síos agus leag sí a ceann ar a h-ucht, agus annsoin tharraing an bhreacach bhreac bhreagh ann biorán suain as a póca, sháith sí i gcheann na giorsaighe é agus thuit sí n-a codhladh.
Nuair a fuair an bhreacach bhreac bhreagh ‘n-a codladh í d’imthigh sí léithe ag tarraing ar caislean a cuid dearbhrathar, agus nuair a shroich sí an caislean thug sí an biadh daobhtha agus d’ith siad é. Nuair abhí siad réidh nígh sí a lámha agus a gcosa agus chuir sí isteach a luighe iad.
D’imthigh sí annsoin agus
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a cuid dearbhrathar. Nuair a bhí sí indiaidh imtheachta d’íarr an bhainríoghain ar ghiorsach an dá shúil a leanamhaint, agus coimead maith a chongbhailt uirthí. Lean an ghiorsach í agus nuair abhí an bhreacach bhreac bhreagh giota síos an camhsa, d’amarc sí thar a gualainn agus chonnaic sí an ghiorsach ‘n-a diaidh.
“Cad tuighe bhfuil tú mo dhiaidh – se”? ars’ an bhreacach bhreac bhreagh. “Tá” ars’ an ghiorsach, “d’iarr mo mhathair orm é”.
Siubhail an bheirt leó go dtáinig siad go dtí an t-ubhall –ghort, agus nuair a tháinic, d’íarr an bhreacach bhreac bhreagh ar an gíorsaigh gabhail isteach ‘na gharraidh agus ar sí “bain ubhall, ith ubhall, agus tabhair ubhall leat”.
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhailt liomsa ar an bhealach.
“Na h-inns orm” ars’ an giorsach agus dubhairt an bhreacach bhreac bhreagh nach n-innseochadh. Chuaidh an bheirt ‘n-a bhaile annsoin agus dubhairt an gíorsach le’n-a máthair nach raibh Cailleach na gCearc ach ag innse bréag, agus nár chóir aon ‘nidh a chreidbheail uaithe.
An bhainríoghain annsoin go dtí teach comhnuidhe Chaillighe na gCearc le’ na marbhadh siocar í bheith ag innsint bréag duithe. “Na leag bárr méire orm” arsa Cailleach na gCearc “ná sin an rud a chuir an bhreacach bhreac bhreagh i gcheann na giorsaighe” ach cuir thusa giorsach an dá shúil léithe amarach agus ní baoghal nó dheanfaidh sí coimead níos fearr”.
Ar maidin d’Eirigh an bhreacach bhreac bhreagh go luath, agus rinne sí réidh an biadh le na thabhairt chuig
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’imthigh an bhreacach bhreac breagh léithe annsoin chuig a cuid dearbhrathar leis an bhiadh agus nuair a thainic sí fhad leo sa chaislean d’iarr sí ortha a gcuid a dheanamh. Nuair abhí an biadh caitte aca nígh sí a lámha agus a gcosa agus chuir sí isteach i luighe iad. Ag imtheacht dí dhruid sí an doras agus d’iarr sí ortha gan a fhoscal go dtigheadh sí arais lathar-na-bhárach, agus dubhairt siad-san nach bhfosclóchadh.
Shiubhail sí leithe annsoin ag deanaigh ar an bhaile, agus ní dhearn sí moill ar bith ar an bhealach go dtáinic sí go dtí an áit a raibh giorsach ‘na leath – shúile ‘na codhladh. Tharraing sí an bioran suain as a ceann agus mhuscail an ghiorsach.
“Nach náireach duit é do luighe do chodhladh annsoin” ars’ an bhreacach bhreac bhreagh “gan cuideachta a chong-
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
giota síos an camhsa d’amharc sí ‘na diaidh agus chonnaic sí giorsach na leath – shuile a leanamhaint.
“Cad thuige bhfuil tú mo dhiaidh – sa?” ars’ an bhreacach bhreac bhreagh.” Tá, “d’iarr mo mháthair orm é” arsa an cailín.
Tháinig siad fhad lé ubhall-ghort annsoin agus d’iarr an bhreacach bhreac bhreagh ar an ghiorsaigh ghabhail isteach agus ubhall á bhaint. “bainfidh” ars’ an cailín agus bhain. “bain cnó anois” ars’ an bhreacach bhreac bhreagh “bainfidh” ars’ an cailín.
“Suidh anois go ndeanaidh tú do sgríosa” ars’ an bhreacach bhreac bhreagh. Shuidh an cailín agus nuair a shuidh sí, tharraingt an bhreacach bhreac bhreagh bioran suain amach as a póca agus sháith sí i gceann na giorsaighe é agus thuit sí ‘na codladh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cailleach na gCearc, “an bhainríoghain abhí annseo rómhat chuireadh sí bíadh amach chuig na bochtaibh gach lá”. Dubhairt an bhainríoghain annsoin go raibh sí ag cur an bhreacach bhreac bhreagh lé bíadh lé bíadh chuig na bochtaibh ach’ an lá, ach dúbhairt Cailleach na gCearc nach raibh ach chuig triúr mac an ríogh. “Béidh fhios sin agamsa amárach” ars’ an bhainríoghain. Bhí triur iníghean ag an bhainríoghain. Bhí dá shúil ag bean acu, trí shuil ag an dara bean agus bhí an tríomadh bean aca ar leath shúil.
Ar maidin d’eirigh an bhreacach bhreac bhreagh go luath agus rinne sí réidh bíadh fa choinne é thabhairt chuig a dearbhrathaireachaibh. Nuair a d’imthigh sí d’iarr an bhainríoghain ar ghiorsaigh na leath – shúile bheith léithe, agus shiubhail sí sios an camhsa na diaidh. Nuair abhí an bhreacach bhreac bhreagh
ball sinsearach (stair)
2020-05-09 11:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Rí agus Bainríoghain ann fad ó agus bhí inghean amháin aca dar b’ainm an Bhreacach Bhreac Bhreagh, agus tríur mac dár b’ainm Conn, Um, agus Alum Geal Donn.
Fuair a máthair bás agus annsin phós an Rí bean eile. Rinne sé cailean deas áluinn do na tríur mac i bhfad ó bhaile agus theighead an bhreacach bhreac bhreagh chuca gach lá le n-a gcuid.
Lá amháin bhí an bhainríoghain agus Cailleach na gCearc ag glacadh siubhail daobhta féin thart fa’n chaislean, agus bhain tuisle d’én bhainríoghain agus thuit sí.
“Dia agus Muire liom” ars’ an bhainríoghain. Ná raibh Dia na Muire leat” adeir cailleach na gcearc. “Cad tuighe an – abrann tú sin” liomsa ars’ an bhainríoghain. “Tá” arsa
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ribe gruaige ar a cheann, agus ní dheachaidh aon dhuine na chóir o’n lá sin amach.
Maighread Ní Giolla Cheárr (Aois 12 bl)
Fuair sí an scéal ó peadar Mac Giolla Cheárr
Aois 76 bliadhna.
Bhí aithne aige ar Sheaghan Ua Baoighill seo.
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá ór faoi’n talamh shuas a mbun an Easáin agus d’féach cupla fear an t-ór sin a fhághail ach sháruigh sé ortha. Annsin smaoitigh Séan Ó’Baoighill gur mhaith an rud an t-ór a fhághail.
D’éirigh sé go luath ar maidin agus nuair a bhí sé ag dul ar shiubhal fuair sé éadach bán agus chuir thart fá na cheann é agus d’imthigh é leis annsin agus thug spád leis. Chuaidh sé go dtí an áit agus rómhar sé leis giota ach caidé bhí le feiceáil ach an t’ór agus na sidheógai a damhsa air. D’fhéach sé leis an t-ór a fhághail ach ní thiocfadh leis. Béigin do dul na bhaile gan é.
Nuair a tháinig sé na bhaile an oidhche sin, chuaidh sé a luighe agus nuair a d’éirigh sé ar maidin ní rabh a’n ribe gruaige fághtha ar a cheann agus ní rabh gruag san éadach ach h-oiread agus o’na lá sin go bhfuair sé bás níor fhás a’n
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar an t-sráid agus thóg sé é.
Chonnaic fear eile é agus dubhairt sé gur leis féin an t-airgead.
“An rabh poll ins an ceann a chaill tú” arsa’n fear a fuair é “Bhí” arsa’n fhear eile.
“Bhal, níl aon pholl ‘sa cheann seo” arsa’n fear a fuair é agus choinnigh sé é.
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
6.
Bhí fear ann aon uair amháin agus nuair a bhí sé ag baint choirce lá amháin caidé rinne sé acht an mhéar a ghearradh de féin. Thóg sé an mhéar agus chuir air fein airíst i theann bréid thart uirthí.
Thóg sé an bhréid airíst do trathnóna agus nuair a dhamharc sé ar a mhéar bhí sé air [contrail]? – bhí an ionga ar íochtar in áit a bheith ar uachtar.
Tharraing sé amach é agus thionntuigh thart é agus i gcionn cúpla seachtmhain bhí sé mar bhí sé ariamh.
7.
Bhí fear ins an bhaile mhór lá amháin agus ní rabh tobac ar bith aige. Bhí sé ag siubhal suas an t-sráid agus caidé chonnaic sé acht píosa dhá scilling
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
5.
Bhí fear ann fad ó shoin agus bhíodh muc i dtólamh aige. Bhí an mhuc an dhána – a dtolamh ag tochailt – agus lá amháin chuaidh sé síos ‘na cheardchain le fáinne a fághail dó’n mhuc. Nuair a chuaidh sé isteach na cheardchan bhí an ghabha an ghnoitheach ag cur cruidhtheacha ar chapaill agus d’fiafruigh an fhear do a’ mbéadh faill aige fáinne muice a dheanamh dó- san.
Dubhairt an ghabha go mbeadh agus annsin d’fiafruigh sé de’n fhear an rabh miosúr soc na muice leis “Níl sé liom” arsa seisean “acht b’féidir go ndeanfadh miosúr do sóic féin cúir”.
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sí an mhathair isteach i gcomhra a bhí sa chisteanach.
Nuair a bhí na gasurai tamall astoigh rinne an cáilín tae daobhtha. Ní rabh tábla ar bith aca’ sa chistineach agus chuir sí na cupaí ar an chomhra.
Cé bith uthairt a bhí ar fhear acu dhóirt sé a chuid tae agus chuaidh sé fríd scoilt a bhi ‘sa chomhra. Thoisigh an bhean a bhí sa chomhra ag léimnigh agus ag scáirtigh agus ag búirfigh go rabh sé dóighte.
Scannruigh an dá bhuachall agus d’imthigh siad leobhtha an [mé]? a bhí ina gcorp. Bhí an mháthair uilig dóighte agus níor tháinig biseach uirthí go cionn fada go leór.
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní rabh sé acht istigh thar an doras gur dhubhairt a bhean leis “Tusa atá fliuch gabh amach agus tabhair isteach bucóid uisge”.
Thóg an fhear leis an bhucóid agus chuaidh amach chuig an tobar agus thóg braon uisge. Isteach annsin leis agus chaith sé an t-uisge isteach san eádan ar a bhean. “Anois” ar seisean “tusa atá fliuch gabh amach agus tabhair isteach bucóid uisge.
4.
Bhí cáilín agus a máthair ‘na gcomhnuidhe le chéile uair amháin. Thug an cáilín cuireadh ‘un toighe do bheirt bhuachaillí oidhche amháin. Ní rabh an mhathair doigheamhail agus bhí an droch éideadh uirthí. Nuair a mhothuigh an cáilín na buachaillí ag teacht chuir
ball sinsearach (stair)
2020-05-08 09:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
In a dhiaidh sin bhí siad ag éirghe tuirseach dó’n ghasúr. Lá amháin chuaidh an bhean suas i gcrann a bhí ar chúl an toighe ag thosuigh sí ag scairtigh
“Cú Cú”
Bhí fhios ag an gasúr go maith gurbh í a bhí ann agus gur mhaith leobhtha fhágail réidhtigh leis. Thosuigh sé ag caitheamh cloch ar an mhna gur ghortuigh sé í. Bhí an fhearg go bráth ar an fhear agus b’eígean do an phaighe uilig a thabhairt dó’n ghasúr agus d’imthigh an ghasúr leis ‘na bhaile go sona sásta.
3.
Chuaidh fear amach i gcionn a chuid oibre lá amháin. Ní rabh sé i bhfad ag obair gur thosuigh sé ag cur. Chuaidh sé ar fasgadh acht chonnaic sé nach rabh gar do ann agus phill sé chun an toighe.
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 13:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
lánamhain go dtí go gceólfadh an chuach.
‘Sé an mhargadh a rinne an fhear leis an ghasúr no dá dtigeadh fearg ar an ghasúr ní bhfuigheadh sé aon [pháighe]? agus da dtigeadh fearg ar féin chaithfeadh sé [páige]? Iomlán a thabhairt dó’n ghasúr.
Bhí an gasúr i dtolamh ag iarraidh fearg a chur ar an fhear. Bhí fhiar ag an fhear, -seo agus, lá amháin, d’iarr sé ar an ghasúr an t-eallach a chur trasna na h-abhna agus gan a gcosa a fhliuchadh.
Thiomain an gasúr leis iad go dtí an abhainn, gearr sé na cosa daobhtha annsin agus chaith trasna na h-abhna iad. Tháinig sé aníos abhaile annsin agus d’fiafruigh do’n fhear an rabh fearg air. Dubhairt an fhear nach rabh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 13:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. Bhí beirt fhear ag gabhail ó Connacht go Baile Atha Cliath uair amháin agus chonnaic siad muileann gaoithe nuair a bhí siad ag tarraingt ar a bhaile.
Bhí lá ciúin ann agus ní rabh an mhuileann ag córúgadh agus síl siad gur cros ár Slánuightheoir a bhí ann.
Shíl siad gur chóir daobhtha é a phogadh. Nuair a d’fheuch fear aca le na phógadh tháinig séidean beag, agus tháinig an mhuileann gaoithe thart agus gheárr sé a bhéal.
“Ó a Thighearna”! ar seisean, “ní cros ár Slánuightheora atá ann ar chor ar bith acht crann tocharta an diabhail”.
2.
Bhí gasúr ann aon uair amháin agus rinne sé aimsear le fear
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 13:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Slabhraí noiníní.
Cuirtear rúta nóinín amháin isteach fríd poll a ghnidhthear i rúta an nóinín eile. Leantar mar seo go rabh slabhra fada go leór deánta a rachadh thart ar mhuineal dhuine.
Coiligh gaoithe.
Gheibhtear préataí agus sáidhtear cleiteacha isteach ann-agus annsin leigtear ar shiubhal leis an ghaoth é. Bíonn greann ag na páistí ag reathaidh ina dhiaidh ag iarraidh greim a fhághail air.
(Tá siad seo ag na paisdí uilig)
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 13:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Imir a dó
Imir a trí
Imir a ceathair,
Órlaigh,
Fuinneógaí,
Ceap a h,Aon,
Ceap a Ceathar,
Ceap árthuighe,
Fear glas,
Cúl lamh,
“Gibby”
“Gabby”
“G ibby”
Follachain
Cromann páiste ar chlaidhe agus imthigheann na páistí eile uilig i bhfolach. Nuair atá an acu a bheith i bhfolach imthigheann an páiste atá ag cromadh ghá gcuartughadh. Caithfidh an chead páiste a thcídheann sé cromadh an chéad uair eile.
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 13:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
air.
Clocha Sheáin no “Jack - Stones”
Seo iad na téarmaí a bhiós againn:-
Aon,
Dó,
Trí,
Ceathair,
Bob-Jack,
Bob Jack & ones,
Bob Jack & twos,
Bob Jack & threes,
Bob jack & fours.
Craicealtaí,
Méar Fhada,
Bos – Bheag,
Bos – Mhór,
Craiceas – Bheaga,
Craiceas – Mhóra,
‘Rás,
Bos,
Bab – isteach,
Imira h-aon
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Caitheadh Aimsire.
1. Ag deánamh hátaí as luachair.
2. Ag deánamh hátaí as chócan.
3. Ag deánamh piostail uisge.
4. Ag deánamh gunnaí bleasgáin.
5. Ag deánamh bádaí as duilleogaí siolatraigh.
6. Dallóg.
7. Clocha Sheáin.
8. Follacháin.
9. hataí feag.
10. Slabhraí Neoníní
11. Pleataí Feag.
12. [C**ligh]? Gaoithe.
13. hátaí Cochain
14.
Dallóg.
Sin dallóg a chur ar dhuine agus é a bheith ag rith thart i seomra i dtréim greim a fhágail ar dhuine de na páisti a bhíos ag imirt leis. Cé bith a bhfuigh sé greim béidh ar an dallóg a chur
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ó sin amach.
3.
Ma cuirtear teanga an mhadaidh ruaidh le cnap tarraingeochaidh sé an droch - rud as.
4.
Ma bheireann duine ar frog beo nuair dhéideadh ar agus an frog a chur isteach ina bheal agus teannadh ar leis an fhiacal thinn.
Deirtear go leigheasfaidh seo an déideadh in am ghoirid.
5.
An cros ar dhruim an asail a phógadh agus imtheochaidh an déideadh.
6.
Ma chuirtear teanga an mhadaidh ruaidh le cnap deilg a bhéadh i gcos dhuine tarraingeóchaidh sé amach é. Acht, ma chuireann sé a chuid fiacle fríd a theanga níl leigheas ar bith ann
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na chéile)
59. Siubhlann sé an domhan agus an bás leis in a bhilg?
(Gunna)
60. Súil amhaín ag baint súile as céad?
(Bean ar leath-súil ag piocadh brúitín)
61. Níl sé amuigh no níl sé istigh ach tá sé idir an t-aer agus an talamh.
(Fuinneóg)
62. Théid sé thart fá’n teach agus fágann sé dhá coiscéim ‘na dhiaidh.
(Fear ag siubhal)
63. Caidé atá cosamhail leis an chéad leath dé’n ghealach.
(An leath eile)
64. Ca suid tchím fríd an mhónaidh, fear gan leanadh agus é gan rith, fear na cóise caola cruaidhe, sé mo thruaighe fear gán mhaith.
(Fear marbh)
Maighread Níc tSeaghain (aois 14 bl) Cill Chartha a chrumnigh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
54. Tá sé comh bán le bainne is ní bainne é,
Tá sé comh glas le feár, is ní feár é,
Tá sé comh dearg le fuil is ní fuil é,
Tá sé comh dubh le gual ‘s ní gual é?
(Sméar dubh)
55. Cé sin a tchím fríd an bhog mhór?
Fear beag agus bior ina shrón. Ceithre fiacla mar a chiór agus braithlín ar a thóin?
(Gearrfiadh)
56. Toit ar shliabh gan teine?
(Ceo)
57. Tá sé comh chruinn le do cheann is tá sé comh fada le mílte crann.
(Cearthlín snáth)
58. Rud nach rabh agus rud nach mbíonn sín amach do lámh agus tchífidh tú é. (Níl aon mhéar comh fada le
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Éirinn léim a thabhairt ar a dhruim?
(Eascon)
49. Tá bean bheag amuigh annsin agus tá sí ro-fhranncach; tá peiteacóta buff uirthí, bearad is plaincead?
(Beachóg)
50. D’éirigh mé amach maidin cheoigh agus chualaidh mé scairt ar an chnoc úd thall. Ní géim bó é, no scairt coiligh nó scairt ó’n duine beo?
(Srúthan)
51. Siubhlann sé ar maidin ar ceithre cosa, ar dhá chos san mheadhón lae agus ar trí chosa sa tráthnóna?
(Duine)
52. Bíonn sé ar an t-uisce agus ní bháidhtear é; bíonn sé sa t-siopa is ní dhíoltar é; bíonn sé sa teine is ní dhóightear é?
(Solus na gréine)
53. Dhá chluais gan ceann, easnacha gan drom agus tóin gan ruball? (Tubán)
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(Fear ag baint na feásoíge de féin)
41. Cáidé atá níos lugha no súil míoltóige?
(An duladán a rachadh isteach inntí)
42. Tá sé idir dhá uisge agus ina dhiaidh sin níl sé fluich?
(Ubh ag gé)
43. Téigheann dubh agus bán suas fanochaidh bán shuas agus tiocfaidh dubh anuas?
(Ubh ag cearc)
44. Geárrfhiadh fhránncach ag damhsa ar leath-chois? (Dosáin fraoich)
45. Barrraille ar an t-sráid agus a dhá cheann druidhte?
(Ubh)
46. Fód bog eadar dhá bhog, is bog an fód é agus is bog?
(Teanga)
47. Caidé a luigheas in a shalochar féin?
(Aibhleógaí)
48. Each caol dubh agus a chúl leis an t-sruth agus dúbhshlán i bhfuil in
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé a chur?
(Fear ag cur phreátaí)
36. Fear beag donn ‘na luighe ag an tobar; ní olann sé bainne agus ní itheann sé arán agus ní dheanfaidh sé a dhath is cuma cé ‘n obair no go gcuirfidh tú a cheann síos ins an tobar?
(Peann)
37. Tá sé thall, tá sé i bhfus, tá se i gConnachta na gcros, ar leac sliabh a’ dTuaidh agus i gcoilltibh ina measg?
(Ceo)
38. Tá bean bheag amuigh annsin agus agus níl sí ro-fhranncach i tá peiteacóta beag buidhe uirthí, pluid agus plaincead
(Stuca chóirce)
39. Dubh beag dubh ceangailte ar igín?
(Sméar dubh)
40. Chuaidh mé amach maidin amháin ag baint chaonaigh, an méid a bhain mé chaith mé uaim é, agus méid nar bhain mé thug mé liom é?
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(Bean ag fuaghail)
29. Caidé tá ro-ghoirid agus nuair a gheárrfas tú giota de béidh sé fada go leór?
(Uaigh)
30. A fhad a shuidheann sé is giorra a fhásann sé.
(Coinneal lasta)
31. Cé an áit ar buaileadh an chéad táirne?
(Ar an cheann)
32. Caidé bhíos na mna ag cuartughadh agus nach maith leobhtha a fhághail?
(Poll ar stóca)
33. Moiltín iarainn agus ruball olna as
(Snáthad Mhór)
34. Fa Shamhain, fa shamhain d’ith mé mo chuid de’n ghamhain, bliadhain ó’n t-Samhain bhí an gamhain na bhearrach?
(Gruth buidhe)
35. Bhí sé ag cur go dteachaidh sé a chur agus nuair a chuaidh sé a chur stad
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(Bhí sé ins an dorchadas)
21. Dhá chos faoi, trí chosa os a chionn, a cheann in a thóin agus a thóin os a chionn?
Fear agus póta ar a cheann)
22. Teachtaire beag ó theach go teach agus bíonn sé amuigh ‘san oidhche?
(Cásan)
23. Tá bean bheag amuigh annsin agus tá beilt da cuid féin aicí?
(Pionann choirce)
24. Suibhlann sé Éire agus a cheann faoi?
(Táirne bróige)
25. An té a ghnidheas é ní chaitheann sé é agus an té a chaitheas é ní fheiceann sé é?
(Comhnair)
26. Siud ‘sa chlúid é, agus dhá chéad súl air?
(Reideal)
27. Codhluigheann sé san oidhche agus a cheann ina shúil?
(Buadharach bó)
28. Asal iarainn ag dul anonn ar dhroichead cnámh agus buachaill buidhe a thiomaint?
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
teach agus beireann sé ubh in gach uile pholl.
(Clocha sneachta)
15. Stucaire, stangaire, i ndoras gach aonduine?
(Carn aoiligh)
16. Da mbuailfeadh clog an trí dheag, caidé’n t-am a mbeadh sé?
(Am le’ na fághail cóirighthe)
17. Caidé an rud is comhulta ‘sa toigh?
(An clog, siocair go bhfuil a dhá láimh i dtólamh shuas ar a eádan)
18. Da dteídheadh muc isteach i gcoill, ca fhád isteach a rachadh sí?
(Leath bealaigh, siocair da dtéigeadh sí thara leath bealaigh, amach a bhéadh sí ag dul)
19. Tá sí amuigh ‘s tá sí astuigh agus níl sí amuigh na astuigh ‘na dhiaidh sin?
(Cása an dorais)
20. Cé’n áit a rabh Maoise nuair a chuaidh an choinneal as?
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(Tuar Cheatha)
8. Ceathrar a’ rith; ceathrar ar crith; beirt ag deánamh an eolais agus róibín ar deireadh?
(Bó)
9. Scidín, scoirín, préata beag ‘sa’ poírín. Cé’ acu is lugha?
(Préata beag)
10. Théid sé thart fá’n teach agus fá’n teach is ní fheiceann grian nó gealach é?
(Cearc ag iomchur uibhe)
11. Cáidé dubhairt “Matúsalamh” nuair a bhí sé ar leabaidh a bháis?
(Dubhairt sé go rabh an bás aige)
12. Tá ceann agus chos air acht níl corp no anam aige?
(Píopa)
13. Théid sé suas an abhainn agus síos an abhainn agus ina dhiaidh sin ní bhuaileann sé an t-uisge?
(Ubh ag lacha)
14. Théid sé thart fá’n teach agus thart fá’n
ball sinsearach (stair)
2020-05-06 12:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tomhaiseanna.
1. Thart an teach a’s thart an teach a’s luigheann sé sa chlúid?
(Scuab)
2. Tá gearrfhiadh ins an phoill chroimeadaigh chramadaigh, a’s ní fhágann sé aon mhaide sa choill chroimeadaigh chramadaigh nach mbogann sé le na dhá leibide - leabaide?
(Figheadoír ag Fhigeadóracht)
3. Deirgín ! Deirgín ! buail an poll dubh?
(Teine faoi phota)
4. Ceist orm, ceist ort. Ce’n bior a chuir Fionn in a bhrat. Ní hú, ‘s ní há, ‘sní maide; sní cnámh, sní cloch?
(Bior siocáin)
5. Caidé na trí rudaigh is salaigh amuigh?
(Figheadóir, Muilteóir agus Muc)
6. D’éirigh mé amach maidin dheas cheo’ [a]?
Chonnaic mé an marbh ag iomchur an [bhe]?
(Bád agus fir ann)
7. Droichead ar loch gan maide gan cloch?
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 16:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cuirtear rudaí 'sna boithigh le tinneas agus aicídeacha a choingbheailt ar shiubhal ó na beithidhigh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean Nósannaí.
Nuair a cuirtear an t-uisge coisreactha ar na crosanna, cuirtear ceann acu i gcionn a toighe. Cuirtear annsin é mar sciath le linn gaoithe móire agus toirnighe.
Cuirtear ceann san stábla le gach tinneas agus aicídeacha a coingbheailt ar shiubhal ón capall.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an tábla téigheann sé amach.
Bheireann sé na feaga leis agus ag teacht ar leic a’ dorais do déireann sé, “gabhaigidh ar bhur nglúnaibh, fosclaigidh bhur súilibh agus leigigidh isteach Bríghid”. Freagrann bean a toighe, “sé beatha”. Sgairteann seisean ath uair, “gabhaigidh ar bhur nglúnaibh, fosclaigidh bhur súilibh agus leigigidh isteach Bríghid”. Freagrann sise, “sé beatha, sé beatha”.
Sgairteann seisean an tríomhadh h-uair, gabhaigidh ar bhur nglúnaibh, fosclaigidh bhur súilibh, agus leigigidh isteach Bríghid. Freagrann bean a’ toighe, “sé beatha na mná uaisle”.
Annsin fágann sé na feaga faoi’n tábla go mbíonn an tae thart. Nuair a bhíos an tae thart gnídheann gach duine de’n teaghlach cros. Nuair a bhíos na crosanna deánta fágtar san fhuinneoig iad. Lá thar na bharach cuirtear uisge coisreactha ortha.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Oidhche Fhéil Bhríghde.
Oidhche amhain gach bliadhain bíonn féile mór ag na daoine i n-onóir Naomh Bríghde. Ar an céad lá de mí na Feabhra a choinnigheann siad an féile.
Is mór an meas atá ag na daoine ar Naomh Bríghde, nó níl aon oidhche nach n-ofráileann siad suas trí Aibh Máire ionns uirthí ag iarraidh uirthí bheith mar threoraidhe acu ar an t-saoghal seo ach go h-airithe ar uair a mbáis.
Ar an céad lá de Feabhra gnídheann siad rud spesialta amhain ina cuimhne agus is é sin “deánamh na gcros”. Ar oidhche an lae sin téigheann fear a’ toighe amach agus gearann sé garbhog feag.
Bheireann sé na feaga leis go dtí an teach agus fágann sé ag an doras cúil iad. Annsin ag tuitim na h-oidhche nuair atá an lampa lasta agus an tae a dheánamh réidh, agus na soithigh ar
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
rann-cuibhrinn a bhí ag na daoine.
Annsin nuair a bhíodh an coirce agus na préataí bainte tuiteadh siad amach fán chnámhaid.
Annsin sgaradh siad o na chéile agus théigheadh siad ag obair i gcuideachta duine eile. Bhí smacht mór ag na tighearnaibh ar na tionóntaidhthe.
Muna ndíolfadh siad an cíos an lá a bheadh leagtha síos ag na tighearna cuirfidhe amach as a gcuid talaimh iad.
Cíos leagadh a tighearna lá spesialta amach leis an cíos a dhíol. Annsin muna mbéadh siad ábalta an cíos a dhíol an lá sin tiocfadh na báillidhthe agus thiomaineadh siad na ba ar shiubhal agus dhíolfadh siad iad ar cheannt. An cuid is mó de’n am, ceannochadh na comharsain na ba do na daoine a cuireadh as seilbh.
Cuir as seilbh. Nuair nach ndíolfadh na tionóntaidhthe an cíos an lá atá leagtha amach dobhtha chuirtí as seilbh iad. Chuirtí amach iad agus annsin leagtaí an teach ach nuair a bhíodh seadhaoine san teach dó daoine laga ní chuirtí amach iad.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Tighearna Talaimh.
Bhí baicle tighearna talamh ina chomhnuidhe chuid de’n bhliadhan ar a Chlochar, áit taobh thuas de’n Charraic. Na Musgraves a tugtaoi ortha. Bhí tighearna talaimh eile ina chomhnuidhe ar a Doire Leathan dar b’ainm Murry Stewart.
Tá sé tuairim as ar sgór bliadhan ó bhí siad annseo. Níor shíl na daoine morán de na tighearna talaimh. Cuireadh daoine as seilbh ins an cheanntar seo.
An dream a cuireadh as seilbh thigeadh na h-Agents agus bheireadh siad seal goirid dobhtha leis an cíos a dhíol.
Nuair a bhíodh an t-am sin reaithte tigeadh na baíllidhe agus leagadh siad an teach agus chuireadh siad na daoine amach as.
Annsin tiomáineadh siad na ba ar shiubhal agus díoladh siad ar cheannt iad. Na daoine óga a cuireadh as seilbh d’imthigheadh siad go Meiriceá. Ach na seandhaoine fanadh siad i dteach comharsain.
I n-aimsear Chromwell tháinig na Sasanaigh go dtí an tír seo agus ghlac siad seilbh ar thalamh na ngaedheal. Sul a rannadh an talamh i bhfeirmeacha,
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ar dtús gheibheann an duine atá ag gábhail gnidheann sé an dá ceann de tanaidhe. Annsin cuireann sé an dá ceann le céile le tairgní agus bíonn sé lubhtha cosamhail le fáinne mór. Annsin gheibheann sé slatacha eile agus bainneann sé an croiceann daobhtha. Annsin cuireann sé ceann de na slatacha isteach sa fáinne. Annsin cuireann sé isteach ceann eile giota beag uaidh. Cuireann sé tuairim seisear de na h-easnacha seo isteach uilig. Tá sé réidh annsin leis na slatacha a chur thart ortha. Annsin casann sé slat thart idir na slatacha atá istigh sa fáine. Nuair a bhíos an slat sin casta aige chuireann sé isteach ceann eile agus casann sé é mar a gcéadna. Bíonn sé ag casadh agus ag casadh go mbíonn an bascáid deánta aige. Annsin cóirigheann sé suas é agus bíonn sé réidh annsin.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ag deánamh Cliabh.
Ar dtús gheibheann mo uncail na slatacha agus píosa córda agus téigheann sé suas go dtí an cuibhreann. Bheireann sé ar slat agus sáitheann sé síos sa talamh é. Annsin geibheann sé greim ar shlait eile agus sáitheann sé isteach sa talamh é tuairim is ar ceithre órdláigh ón chéad ‘saithteán’. Bíonn sé ag sáitheadh síos ‘saithteán’ mar sin go mbíonn ceárnóg deánta aige. Annsin nuair a bhíos siad uilig sáithe aige ceanglann sé an phíosa rópa ar a mbarr. Annsin bheireann sé ar slait amháin agus chasann sé thart ar na slatacha eile atá na seasamh sa talamh é. Chasann sé an t-slat seo isteach agus amach idir na slatacha eile. Nuair a bhíos an slat sin istigh aige gheibheann sé greim ar ceann eile agus gnídheann sé an rud ceádna leis. Gnídheann sé mar sin go mbíonn 18 rodhannaí deánta aige. Annsin gnidheann sé na camógaí. Annsin gnidheann sé 18 rodhannaí dá uair eile sul ma gnídheann sé an tóin. Nuair a bhíos an tóin deánta aige cuireann sé na h-ursacha isteach ann. Annsin tá sé réidh.
An Dóigh le bascáid a dheánamh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Túsuigheann siad ag scoilteadh. Na préataí a bhfuil geineamhain (a bhfuil) ins gach ceann aca. Caitheann siad an pór isteach i gcliabh nó i mbascóid. B’féidir go mbéadh cupla geineamhain i préata agus gnídheann siad pór doibhthe uilig. Dá mbéadh giota fághtha nach bfuil aon geineamhain ann. Bheir siad an t-ónóg air agús caitheann siad ar shiubhal é. Gearrán siad leobhta mar sin go mbíonn cupla cliabh gearrtha aca. Nuair a bhíos siad gearrtha cupla lá cibealann siad iad. Gheibheann mo athair an mála Plandála agus na liaghain agus bheir sé amach go dtí an cuibhreann iad. Bheir sé cliabh phóir amach fosta. Líonann sé mála d’en pór agus bheir sé leis suas go dtí iomaire iad. Cuireann sé trí scoilteán treasna ar bárr an iomaire agus trí ceann eile giota beag síos uatha sin. Leanann sé mar sin go mbíonn sé ag bun an iomaire. Annsin téigheann sé go n-iomaire eile agus gnídheann sé an rud céadna. Bíonn duine – eighinteacht ag cibeál annsin. Cuireann sé an liaghain síos faoi an talamh agus gnidheann sé poll ann, agus cuireann sé an scoilteán isteach ins an pholl arais le créafóig agus buaileann sé an liaghain cupla uair ar a mhullach. Sin an dóigh a chibhéalann siad na préataí. Cuidigheann na comharsan le na chéile an scoilteadh a dheánamh agus corr uair an phóir a chur síos. Tá mórán focal aca nuair atá siad a chur na bpréataí. Seo iad – an scoilteán, an tonóg, Mála Plandála, liaghan ag marcál, an dorgán.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na Préatai
Ní chuireann muid préataí ar an fheirm sa bhaile gach bliadhain. Cuireann muid préataí ann bliadhain amháin agus coirce ins an talamh céadna an bliadhain na dhiaidh sin agus mar sin de préataí agus coirce gach darna bliadhain. Ullmuigheann mo athair an talamh fá na gcoinne. Is i n-iomaireacha a chuirtear na préataí. Gheibheann mo athair córda agus ta slat ceangailte ar gach ceann de agus sáitheann sé píosa amháin aca suas ag bárr an chuibhreann agus bheir sé an córda síos go díreach go dtí an bun. Annsin gnídheann sé lorg claise ag taobh an líne. Is i sean-talaimh le spádaí a gníthear an iomaire. Níl a fhios aca cé aca gnídheadh siad na spádaí san áit seo fad o shoin nó nach ndeánadh.
II
Cunntas ar an phór.
Ar dtús gheibeann muinntear an bhaile cliabh agus sgian géar. Ceangailleann siad giota beag éadach ar an áit a mbíonn an t-órdóg ar an sgian, nuair a bhíos duine a scoilteadh. Annsin tugann siad asteach baiscóid nó cliabh de préataí as Toigh na bPréataí. Annsin
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a usáid anois agus tá tumbaí ins an reilg cosamhail le tablaí agus tá ainm an duine a fuair bás scríobhtha ós a gcinn. Tá crosannaí beaga ann deánta de adhmad agus blathannaí ag fás ar cuid eile agus potaí gloine ar cuid eile aca. Ta tumbaí mar a gcéadna i Reilg na Prodúsdúnach. Tá tumbaí ins an t-sean reilg fosta agus ta cuid aca cosamhail le tablaí agus ainmneacha na ndaoine a fuair bás scríobhtha ar a mullaigh. Tá an sean-reilg seo diomhaoin anois. Tá sé tuairim ceithre scór bliadhain ó cuireadh an duine deireannach ann. cuirtear na leanbhai nach bfuair baisteadh síos ag bun na reilige ins an áit nár beannuigheadh sa reilg atá ag Caitliocaigh a usáid anois.
ball sinsearach (stair)
2020-05-05 15:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá trí reiligí sa parróiste seo. Tá an ceann a bhfuil na Caitliocaigh ag baint úsáid anois as ar thaobh an bhealaigh mhóir atá ag gábhail ó Chill Cartha go Tamhnaigh. Tá an ceann a bfhuil na Produstúnaigh a baint úsáid as anois ar an bhealach atá ag gábhail ó Cill Cartha síos go dtí an áit a chasann Abha Ghleann Eadartha agus Abha Baile Dhuibh ar a chéile agus tá Abhá ag reathaidh síos idir an dá reilg, an Reilg Caitliocach agus an Reilg Produstúnach. Cuirtear daoine ins an reilg atá ag na Caitliocaigh ag taobh an bhealaigh mhóir agus cuirtear daoine ins an reilg atá ag na Produsdúnaigh ar labhras fá dtaoibh de cheana fhéin. Ach ní cuirtear aon-duine ins an cheann eile atá suidhte siar-dtuaidh de Cill Cartha. Ta Cuma ceárnógach ar an triúr aca. Ta fothras teampaill ins an t-sean reilg atá suidhe siar - dtuaidh de Cill Cartha agus tá teampaill tóghta sa reilg atá ag na Produsdúnaigh. Cuireadh daoine i bfóthrach an t-sean - teampaill siar-dtuaidh de Cill Cartha. Tá na trí reiligí leibheáilte. Tá tumbaí ins na reiligí. Tá tumbaí maramair agus clocha gearrtha ins an reilg a bhfuil na Caitliocaigh
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sunday dinners. When a man had a "meitheal" working, "bean an tighe" would have a dish of butter prepared for dinner. If she had caggage growing she would dress the "greens" with butter and serve on wooden plates. It must'nt be forgotten that porter was also served. Hens were also (served) kept and the eggs were eaten. They were fed on the "broe" of the potatoes and on grass.
"Boxty" was prepared for Hallow Eve and for Xmas Eve. When the new potatoes were dug "bruisey" or [bruitan] was made. For the 11th Nov a fowl was cooked and for shrove tuesday "bonnachs" were made. On Easter Sunday, the people feasted on eggs. The children had a "prochog".
After a cow calving "beistings" were made for dinner. This was the first milking boiled. Side-tables were in fashion here long ago and are still. There are two beams going up side by side. They are the breath of the table apart. Then there is an iron bar running through the top of the table, which is going through the beams. The table is swung up and down according as it is desired.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhíodh siad tiormuighthe annsin arais bhíodh siad réidh le lasadh annsin. Ní bhíodh coinnle ar bith ag cuid aca acht teine mór agus é ag soillsuighadh síos fríd an teach.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Toighthe ceann toighthe a bhíodh ag na daoine fad o shoin. Bhíodh leabhaidh sa chlúid aca agus codhluigheadh an t-sean lanamhain ann. Bhíodh an teine ins an balla treasna aca fad o shoin. Bocsaí a bhíodh ós cionn na simleór aca. Bhíodh ceithre doirse ar cuid aca agus trí doirse ar cuid eile. Bhionn ceann ar aghaidh an toighe agus ceann ar a chúl agus ceann ar an t-seomra mór agus ceann eile ar an t-seomra bheag. Cuid eile ní bhíodh aon seomra beag agus annsin ní bhiodh ach trí doras ar an teach. Bhíodh laistí ar na doirse le na ndruid agus le na n-osgailt. Bhíodh an t-urlár deánta de créafóig. Bhíodh na ballaí déanta de clocha agus créafóg. Bhíodh leath-doras ar an cuid is mó de na toighthe agus bhíodh an leath-doras taobh amuigh d’en doras mór. Bhiodh móin agus cipíní agus adhmaid mar adhbhar teineadh ag na daoine. Coinnle a bhíodh mar solus aca fad ó shoin agus bhíodh siad deánta de feaga. Ar dtús baineadh siad an croiceann glas de na feaga agus annsin cuireadh siad suas go dtriomochadh siad. Nuair a bhíodh siad tiormuighthe annsin cuir siad uais-c ionnta. Nuair a
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhíodh sé abálta a thabhairt anonn bheireadh siad anonn é agus leigeadh siad na luighe é leis an iarann.
D’fágadh siad annsin go mbíodh sé cruaidh. Nuair a bhiodh sé cruaidh ar taobh amháin tionntóchadh siad thart an bonnóg agus bhíodh an taobh eile d’en bonnóig leis an teinidh annsin. Nuair a bhíodh an taobh sin cruaidh thógadh siad ó’n teinidh é. Gnídheadh siad arán phlúir fad o shoin fosta.
Arán Plúir.
Gheibheadh siad baisín céad uair agus cuireadh siad gráinín ann. Go minic chuireadh siad dhorn de min bhuidhe fríd. Chuireadh siad gráinín soda agus gráinín salainn isteach leobhtha annsin. Chuireadh siad pandaí blaithche isteach annsin agus mheasgadh siad na ceithre rudaí le chéile. Bhíodh siad ag measgadh agus ag measgadh leis an spanóig go dtiocfadh an spanóg amach glan. Nuair a thiocfadh sé amach glan gheibheadh siad gráinín de phlúr le na thiormughadh. Annsin chaitheadh siad giota beag ime nó bealadh eighinteacht ar an oidhean. Chaitheadh siad an t-arán isteach annsin bhruigheadh siad thart ins an oidhean é. chuireadh siad an oidhean annsin ar an teinidh agus chuireadh siad an clár air annsin. Cuireadh siad aibhléogaí ar an chlár annsin. D’fágadh siad annsin é go mbíodh sé deanta.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
isteach san oighean é go mbéadh sé deánta. Nuair a bhíodh sé deánta thógadh siad amach é.
II
Gníthear an bocstaí agus arán préataí go fóill. Oidhean an t-ainm atá ar árus an aráin. Cuirtear cros ar bharr an chiste. Ní glacann sé oiread ama le na dheánamh nuair a bhíos cros ar a bhárr as a ghlacann sé nuair nach mbíonn cros air. Gnídheadh siad arán mhin-choirce nó arán mhin-cruaidheamhail fad o shoin fosta.
II
An Dóigh a Gnídheadh siad é.
Ar dtús geibheadh siad báisín agus cuireadh siad gráinín mhin-choirce isteach ann. Annsin chuireadh gráinín siúcra isteach leis agus mheasgadh siad an dá rud le céile. Gheibheadh siad pandaí de uisge te agus mheasgadh siad mhin-coirce agus an t-uisge le chéile. Nuair a bhíodh cineál de liathróid deánta d’en mhin thógadh siad amach ar an tábla é. Annsin bhíodh siad ag a bháchail go cionn tamaill. Bhruigheadh siad amach annsin é go ndeánadh siad bonnóg ceárnógach dó. Annsin gheibheadh siad gráinín phlúir agus cuimileochadh siad gráinín de ar gach taobh d’en bhonnoig. D’fágadh siad annsin é go mbíodh sé righin go leor le greim a fhághail air le na thabhairt anonn go dtí an t-iarann a bhíodh na seasamh ag an teinidh. Nuair a
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Arán.
Bocstaí agus arán préataí a bhíodh aca fad o shoin.
Arán Preathaí.
Nuair a bíodh na daoine ag deánamh arán préataí fad o shoin gheibheadh siad cupla préata bruithte agus baineadh siad an croiceann daobhtha. Annsin ghearradh siad an biadh atá taobh istigh d’en croiceann isteach i mbaisín agus cuireadh siad plúr isteach ann fosta agus mheasgadh siad a dá rud le chéile. Annsin nuair a bhíodh sé réidh cuireadh siad isteach i n-oidhean é. D’gágadh siad annsin é go mbíodh sé bruithte. Annsin bhaineadh siad amach é agus d’fágadh siad annsin é go n-itheadh siad é.
II
Bocstaí
Ar dtús gheibheadh siad báisín agus meilteór agus gráinín préataí móra. Bhaineadh siad an cnoiceann de na préataí agus annsin tosuigeadh siad a meilt leis an mheilteór. Nuair a bhíodh na préataí uilig meilte aca gheibheadh siad éadach bán agus cuireadh siad cuid d’en stuf isteach san éadach agus bhrúigheadh siad an t-uisge asta. Annsin gnídheadh siad cáca de agus cuireadh siad
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
shiubhail. Ach caithfidh sé béith fríd an teach agus an dallóg air go bhfuighidh sé greim ar duine eighinteacht.
Stáisúin.
Suidheann na daoine ar cathaoireachaibh díobh fhéin giota maith ar shiubhal ó chéile. Gheibheann duine amhain peannluaidh agus paipéir agus sgríobhann sé síos oiread bailte agus tá de daoine ag imirt. Annsin téidheann sé ó dhuine go duine ag tabhairt ainm baile do gach duine le cuimhna a choingbheailt air. Gheibheann duine amhain dallóg agus cuireann sé air é. agus seasann sé i lár an urláir. Suidheann an duine a bhfuil an páipeár aige, ar suidheachan do féin fosta. Sgairteann sé amach dhá ainm baile agus cuireann na daoine ag a bhfuil na h-ainmneacha sin suas a gcuid lámh. Caithfidh na daoine malairt áiteach a dheánamh. Nuair atá siad ar a mbealach ó áit go h-áit mar seo gnídheann an duine a bhfuil an dallóg air iarraidh le greim a fhághail ar dhuine de na daoine sin. Ma gheibh sé greim ar dhuine ar bith acu cuireann sé an dallóg air, ach muna bhfághann caithfidh sé an dallóg a choingbheailt air go bhfuighidh sé duine eighinteacht. Nuair atá gach duine socruighthe ina áit sgairtear amach dhá ainm eile agus gnídhthear an rud céadna arís.
Leantar de’n cluiche seo go n-éirighthear tuirseach dá imirt.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
céad duine agus leigeann sé air go bfuil sé ag tabhairt an cnaipe dó, téidheann sé fhad le gach duine eile mar rinne sé leis an céad duine go dtí go mbíonn sé ag deireadh an líne. Annsin fiafruigheann sé do dhuine éigin cé h-aige a bhfuil an cnaipe. Muna dtomhaiseann sé i gceart é cuirtear stríoc súithche ar a aghaid mar phionós. Caithfidh an duine sin tomhas annsin agus gheobhaidh seisean stríoc san aghaidh fosta muna dtomhaiseann sé i gceart. Má thomhaiseann an céad duine i gceart bheirtear an cnaipe dó le na chur thart, agus suidheann an duine eile na áit. Leantar de’n cluiche seo comh fada agus is mian leo.
Sa teach. – Dallóg.
Réidhtightear thart an teach agus geibhtear sean bearad nó sean éadach. Beirtear an dallóg ar an t-éadach seo. Cuireann duine amhain an dallóg go teann thart ar a cheann agus ar a shúile san dóigh nach bhfeiceann sé aon rud agus cuireann sé snaidhm air ar chúl a chinn.
Spréidheann sé amach a dhá láimh agus téidheann sé fríd an teach ag iarraidh greim a fhághail ar duine eighinteacht. Ma gheibh sé greim ar dhuine ar bith caithfidh sé innse cé an duine sin.
Ma innsigheann sé a ainm i gceart baineann sé de an dallóg agus cuireann sé ar, an duine sin é.
Muna n-innshigheann sé a ainm ceart caithfidh sé an dallóg a choingbheailt air agus an duine a leigint. ar
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cé mhéad adharc atá na seasamh.
Diúicí Deoicí:
Beirt a imrigheas an cluiche seo fosta. Gheibhtear bioran agus bheireann duine acu leis é. Chuireann sé a dhá láimh ar cúl a dhroma agus chóirigheann sé an bioran i lámh amhain san dóigh nach mbéidh fhios ag an duine eile cé’n láimh ina bhfuil sé. Bheireann sé a dhá dhorn ‘un tosaigh agus déireann an duine eile an rámas seo, focal do gach dorn.
Diuicí Deoicí,
Heady pin,
Let me lose, or let me win,
Here’s the hand, the pin lies down dead in.
Fosclann an duine an lámh ar a dtuiteann an focal ‘in’, agus ma tá an bioran sa lámh sin bheireann sé do’n duine eile é leis an cluice a leanstan. Muna bhfuil an bioran san láimh sin, coingbhigheann sé é agus déireann an dara duine an rámús arís.
Cnaipe.
Thig leis an oiread daoine is mian leo an cluiche seo a imirt. Suidhtear thart i líne agus gheibheann duine amhain cnaipe. Coingbhigheann gach duine a cuid lámh le chéile agus iad sínte amach. Seasann an duine eile a bhfuil an cnaipe aige, agus coingbhigheann sé a chuid láimh sínte amach mar an cuid eile ach amhain mar an cuid eile ach amhain go mbíonn an cnaipe idir a lámhaibh aige. Téidheann sé fhad leis an
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Neóin a phreabann,
Preabann súile,
Súile seicne,
Seicne mine,
Mine aon cois sliomaigh,
Sliomaigh slata,
Buille beag ar bharr a shlaite,
Crup isteach a phlaice.
An cos ar a dtuiteann an focal ‘plaice’ caithfidh sé an glún a crupadh isteach.
Téidheann siad ar aghaidh arais leis an rámus agus cruptar gach cois a dtuiteann an focal ‘phlaice’ air uirthí. An té is deireannaigh nach bhfuil nach bhfuil a chosa cruptha aige tá’n cluiche aige.
Hurly Burly:
Beirt atá de dith leis an cluiche seo a imirt. Seasann duine ar chúl duine eile agus bualann sé a druim le na lámha ag rádh san am céadna:
“Hurly Burly trump a’ trace,
The cow went to the market race,
Míle muc i mála muc,
How many horns stant up?”
Cuireann sé suas oiread méar agus is mian leis, agus tosuigheann an duine eile ag tomhas cé mhéad méar atá thuas aige. Muna dtomhaiseann sé an méid ceart an céad iarraidh ní bhéidh seans ar bith eile aige agus deirtear an rámus arís. Leantar de go dtomhaiseann sé i gceart
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 15:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ainmneacha na gCluichí:
Cois Teallaigh: “Lurapóg Lárapóg”; “Hurly Burly”; “Dúicy Jocky;
Sa teach.
Dallóg; Stáisiúin; Jackstones; cárdaí; díslí; cnaioe; Cor a’ t-Saoghail; Cnaipe Damhsa; Nead an Phreácháin.
Ar Sgoil.
Folachan Na gCruach. “Duck”, “Hares and Hounds”, “Rats, Rabbits and Rubbish”, “Three times Round”, Out and in on Windows”. “Through the Riddle”. “Tig”.
An Dóigh le na n-Imirt.
Lúrapóg Lárapóg.
Suidheann líne Daoine thart fán teine agus cuirtear na cosa amach san dóigh go bhfeicfear iad. ‘Sé an duine atá ag tús an líne a déireas an rámus. Toisigheann sé ag an ceann eile de’n líne leis an rámus agus déarfaidh sé focal leis an eile cois.
Isé seo an rámus:
Lúrapóg Lárapóg,
Ladhara Buidhe,
Buidhe Neóin,
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus gur bhfearr dó bheith muinnteardha do na sidheogaí nó iad a bheith na naimhde aige. Phós Fionn Anna agus dimthigh Déirdre léithe go mhí - shásta. Ní rabh fhios ag Fionn nó ag Anna sin. Lá amháin bhí Fionn ag seilg agus chonnaic sé fear agus cailín ag tarraingt air. Nuair a thainig siad i neas dó, d’aithin Fionn gur deirbhsíur a mná a bhí ins an cailín. I bhfaiteadh na súl caith an fear dartán ar Fionn agus fágadh a corp uilig gan lúth gan lathair, ach amháin a láimh clé. Bhí an dartán le na thaobh agus bhí an fear eile ag dréim a fhághail. Ach coingbhigh sé ar gcúl é go dtainig an Fhéinn a cuiduighadh leis. Fuair an Féinn greim agus bhí siad ag dul a mharbhughadh.
Tharraing sé amach dartán beag agus chaith ar Fionn é agus bhí sé ní ba láidre no bhí sé ariamh.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Pósadh Fhinn.
Oidhche amháin bhí Fionn na luighe faoi chrann. Bhí Bran leis agus niorbhfada gur leig sé tamhthann. Léim Fionn na seasamh agus thainig beirt cailiní fhad leis. Bheannuigh Fionn dobhtha : “Cá h-ainm sibh” arsa Fionn. “Anna agus Déirdre”, arsa siadsan, “beirt inghean le Culann atá ionainn”, “Tainig muid a iarraidh ort duine againn a phósadh”. Dubhairt Fionn nach bposfadh sé ceachtar acu. Annsin dubhairt Deirdre gur de na sidheógaí í
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
i dtolamh.
Ach thug an ghasúr a fhocal do go ndeánfadh seisean coimhead ar a bhothan. Cúchulainn an t-ainm a tugtar air ariamh ‘na dhiaidh sin.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ins an t-sean aimsear bhí baicle saighdúir i n-Éirinn. ar dtugtaoi curaidh na Craoibhe Ruaidhe ortha. Imeasg an sluagh seo bhí fear dar b’ainm Cúchúlainn. Deirtear gur seo an dóigh a bhfuair sé a ainm.
Nuair a bhí sé na stócach chuaidh sé ar chuairt chuig gabha dar b’ainm Culainn. Is dóiche go rabh cú crosta aige. Nuair a bhí Cúchulainn ag gabhail in aice an toighe léim an cú air. Thóg an gasúr cloch trom agus chaith sé ar a cú é agus mharbhuigh sé í.
Ní rabh Culainn leath shásta nuair a mharbhuigheadh an cú agus bhíodh sé ag mairgnigh
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an Fhir mhóir” mar ainm ar an áit ar thuit sé go dtí an lá atá indiú ann.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus bhí piosaí de shean potaí, agus piosaí de buideail agus clocha beaga ann. Bhí súil aicí é a tachtadh. Diarr sí ar Cú-chulainn ar mhaith leis braon tae. Dubhairt sé go rabh án ocras. Thug sise an tae agus an t-arán dó agus dith sé an t-iomlán. Nuair a bhí sé réidh mhusgail an leanbh agus diarr Cúchulainn air éirigh. Déirigh sé agus dubhairt le Cúchulainn go rabh cleas deas aige a thaisbhean a a athair dó. Chuaidh an beirt aca amach agus fuair an fathach baraille mór. Cuaidh siad suas ar malaidh mór a bhí i gcúl an thighe. Chuaidh an fathach suas ar an barraille agus dimthigh sé síos an malaidh agus thiocfadh leis fhathaigh é fhéin a chongbheailt air nuair a bhí sé ag teacht thart. Nuair a thainig sé go bhruach na fairrge thainig sé de, agus thug sé an barraille leis suas go dtí mullach na mallán arís. Diarr sé ar Cúchulainn é a deánamh. Rinne sé go maith, agus nuair a thainig sé go bun ní thiocfadh leis teacht de. Thuit sé, bhris sé an bhruach agus chuaidh sé fhéin agus an bruach isteach san fhairrge agus báitheadh é. Tá [“Tóin]? an
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Fiannaidheachta.
Bhí fathach aon uair amhain i dTeidhleann agus bhí sé in a fhear án-mhór. Cualaidh muinntir Teidhleann iomradh go minic ar Cúchulainn. Bhí Cúchulainn le theacht chuca aon uair amhain le tamall a caitheadh leobhtha. Chualaidh an fátach i dTeidhleann go rabh Cúchulainn ina fear án – mhór ar fad agus bhí eagla mhór air. Nuair a bhí an fathach i dTeidhleann ag súil le na theacht chuir a bhean isteach i gcliabhan mhór é agus thosaigh sise ag bhogadh an cliabhain. Nuair a táinig Cúchulainn isteach damharc sé isteach sa chliabhan agus arsa seisean. “Is mór an leanbh sin atá agat. Cá bhfuil an fear é fhéin”? “Tá sé shuas ar Sliabh Liag ag seilg,” ars an bhean. Bhí sise ag leigint uirtí go rabh sé ar shiubhail agus é san cliabhán san am céadna. Bhí bunnóg mór aráin mhín cnuaidheamhail deánta aicí [muna]? choinne agus
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Chéad Mhuc.
Lá amhain bhí Íosa ag siubhal agus casadh bean bhocht air agus ní rabh airgead ar bith aicí leis an chíos a dhíol. Dfhiafruigh sé dítí an rabh min Cruaidheamhailm ar bith aicí. Dubhairt sí go rabh. Rinne Íosa trí cnapán as chur sé faoi aon duine ar bith ach dimthigh sí agus dinnis sí dó a comharsanach e. Ghoid sise ceann de na cnapáin agus chuir faoi gugán é. I gcionn míosa thainig dhá mhuc amach as faoi an gugán a bhí ag an mhnaoi bhoicht agus an ceann a goideadh tháinig luchóg amach as faoi.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Da mbeadh daoine ag tabhairt bainne do dhuine eile chuirfeadh siad salann ins an channa ar eagla go dtabharfadh an duine sin an t-ádh atá ar an stoc ar shiubhal. Cuirfeadh sean mná slámán salann ar bharr an ime sul a dtabharfadh siad do stráinséir é lé na tae bá gnáthach leis na sean-mná salann a chur ar an canna a chuirfeadh siad an bainne ann roimh blighe na bó.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá daoine maith ag dhul daobhtha. Cuirtear crosannaí Fhéil Brighde i dteach ná mbó. Cuirtear crus beag leis an baine ar an bó indiaidh i a blighe.
Caithear capall óg nó searrach a ceannach Caithtear é a cleachtughadh do na dallogaí ar dtús annsin don súgan brághaid Ceangaileann cuid de na daoine crann dó rópa agus greamuigheann siad an rópa don súgan brághaidh agus tarraigeann an seárrach an crainn leis. Sin an doigh le na cleachtugadh don súgan brághaid. Cleith fhorrsuighe a bhíos ag cuid de na daoine in áit crann.
‘Tuirs’ a deirtear le muc le é a sgairteadh chun bidh
‘Noitsí’ a deirtear le caora
‘Diúc’ an t-ainm a sgairtear ar cearca le iad a sgairteadh un bidhe
Bíonn neadracha amuigh ins an choirce ag na chearca. Bheireann siad uibheacha ann Corr - uair luigheann cearc ar uibheacha a béidh i nead den chineal seo agus tigeann sicíní amach. Ní tharluigheann seo acht go h-annamh
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bó, asal, gamhain, cearca, siciní, na h-ainmidhthe agus na h-eanacha atá againn sa bhaile. Tá bó – an maoilín an t-ainm atá uirthí – againn sa bhaile. Gabh síos, go suas, go anuas as seo a deireann duine atá ag tiomaint bá. Dá mbeadh sé ag iarraidh ortha stapadh dearradh sé “Teith!” nó [diorrs]?
“Sugaí” no Sugadín an t-ainm ata ar na gamhnaibh.
Boitheach a bheirtear ar teach na nbó. Cuirtear feaga, raithneach, féir, cocán butáilte grabhar mónadh, mar easar faoi na buaibh. Bíonn rópa ceangailte don stáca atá ceangáilte san bhalla. Tá buarach no (bórach) ceangailte don rópa seo. Tá snaidhm thaobh amhain den buarach agus súl ar an taobh eile. Nuair a bhios an bórach thart sá muinneal na bó tuirtear an snaidhm isteach sá lúbh
Gnídhthear na ceangail sa bhaile. Tá
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
coirce agus ólann sé uisge. Bheirtear an capall go dtí an ceardcha agus cuireann an gabha croidhtheacha air. Is mór an obair capall óg a ceannsú, cuirtear an adhastar air ar dtús agus tiomáintear thart ar feadh cupla lá é agus an adhastar air. Annsin cuirtear na dallogaí agus an súgan bráighidh air.
Nuair a éirigheann sé cleachtuighthe diobhtha sin cuirtear an cosnadóir agus an cearrt air.
‘Thuirs’ a deirtear leis an mhuc.
‘Faot’ a deirtear leis na lachain.
‘Duíc’ a deirtear leis na cearca.
‘Suc’ a deirtear leis na gamhna.
Cuirtear súithche mar mharc ar na h-uibheacha goir.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí bean ina comhnuidhe i mbaile airithe am amhain, agus bhí draoidheacht aicí. Bhí cumhacht aicí í féin a athrughadh isteach ona gearr fhiadh ina rachaidh isteach go gach boitheach san bhaile, agus nuair a rachadh muinntir na dtighthibh a’ mblíghe na mbó ní bhfuigeadh siad deor bainne. Bhí seo ag dul ‘un tosuigh ar feadh fada go leór. Sa deireadh d’innis an sean cailleach a rún do páiste a mic.
Lá amhain d’athruig an sean cailleach í féin isteach ina gearrfiadh. D’imthigh sí síos go h-áit a rabh fear ag buachailleacht ba. Nuair a tháinig sí fhad leis an fhear thug sé buille de shlait dithí agus sgairt an páiste amach “a mháthair mhóir tá tú ag díol go daor ar son do cuid diabhlaidheachta anois”. Indhiaidh sin fuartah amach cáidé bhí ag teacht ar an bhainne.
Lonnus nach gcaillfeadh bhó a cuid bainne ba ceart a umha a níghe le na cleimirt fhéin. Le bó a dheánamh furust a bhlíghe indhiaidh gamhain a bheith aicí ba cheart a umha a níghe le gruth- buidhe.
Deirtear nach ceart bó a bhlighe ar an urlár nó má gnidhthear sin caillfidh an bó a cuid bainne uilig. ní bhíonn morán dóigh ar teach nach mbíonn capall ann. Ní maith leis na seandhaoine roimhe seo daoine eile béith ag amharc ar a bheithidhigh. Comhnuidheann an capall san stábla, áit nach mbíonn aon rud ann ach é fhéin. Tá mainseár ins an stábla, agus astoigh annsin a cuirtear an féar do’n capall. Itheann an capall féar agus
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ainmhidhthe na Feirme.
Tá ba, capall, agus asal againn.
An ‘Maoilín Gorm’ an ‘bhó bhreac’ agus an ‘bó bhuidhe’na h-ainmeacha atá ortha. Nuair atá fear ag iarraidh na ba a stapadh déireann sé ‘Diorrs’ no ‘Téit’. ‘Sugaí’ a bheirtear ar na gamhnaibh. Agus amanna bheirtear ainm peaca ortha mar ‘Dot’ agus ‘Jane’, bóitheach a bheir muid ar teach na mbó.
Is iomdha cineál casair a chuirtear faoi na buaibh. Cuirtear feár i n-amanna agus feaga, agus cothan fútha. An ‘buarach’ nó an ‘bórach’ a bheirtear ar an rópa a gceangaltar na ba leis. Istoigh ins an bhalla ag ceann an bhó tá crann líomhtha. Ins an crann líomhtha tá súl beag, agus tá an buarach istoigh ins an t-súl, agus cuirtear an rópa sin thart ar a muineál agus chuirtear dá snaidhm air.
San bhaile a gnidhthear an cuid is mo de na cheangail.
Crochtar bratóg bríghde ins an bhoithigh le gach tinneas agus ní rabh a choingbheailt ar siubhal ó na beithidhig Cuirtear chrosanna ann fosta agus uisge coisreactha. Fadó shoin gníodh na mná corrbhaidh ar ba le droch súil.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(II)
A’s gur ag liam a t-Sualann a bhí siad ar féarach.
Tré múnógaí sléibhe a’s ‘na gcodladh ins an fhraoch.
M’och, och ars an chearc a’s í ag dul ar an fharadh.
Nar thruagh leat mó leadtrom anois teacht na h-oidhche.
Gan fios ar a talamh cá bhfuil céile mo leabtha
Mó athair mó chloinne ní fheicfidh mé a choidhche.
(III)
Sceil siad na cosa a’s pioc siad na cnámha.
Bhí siad an lá sin súgach go leór.
Ach bhfeárr díobhtha spóilín a cheannacht ar cháirde.
Sul a dteachaidh an gháir fríd Conndae Mhuigheó.
(IV)
Nuair a amharcaim siar go fada sa room.
Bhí rápla uathta, toró agus gleó.
Ag daill ann a’s ag bacaigh a’s ag cailleachaí ‘ruascadh.
Fear lag sa clúid agus glach lé na sgód.
(V)
Bíonn tincléirí ag obair ann.
Bhí budget agus a múnla.
Bhí fear clainn a Clúnlach agus cleite ar scól.
Bhí claod agus snagadar air
Bhí fear scríobadh an t-súithche agus bá doimhne bhí cnúb
Ar fhear mhillte na mbróg.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Cearc agus an Coileach a d’imthigh ar Strae.
(I)
Shiubhail siad sin Éire go mbris siad a gcroidhe.
Bhí siad i Sligeach seal tamallt na dhiaidh sin.
Gur chuir siad sin scéala fá dhéin lucht a dlighe
Saoradh i gCill Alaidh iad ag seisiún as ag bench.
Is binne gan chéill a chuireann tú seacht.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seán Brún.
(I)
Tán t-Iolar ar luigh a’s ní thig sé choidhche anuas.
Go dtéighidh sé in uaigneas gleannta.
Tá’n t-Iolar ar an chuan comh dubh leis a ghual
Agus a cleiteacha anuas lé fánaidh.
‘M’och, och arsa an chuach a’s é ag craitheadh lé fuacht
Ní fios domh chá h-uair a labhraim.
Is fada liom uaim go bpillfidh Seán Brún.
As go seinim mó Chuainín Samhraidh.
(II)
‘A Chonnacht Uí Dhuachraidhe d’uirdigidh mó súile.
Tá seinim lé cúig thrí-ráithche.
Suid cugaibh go sugach clann file na mBrúnach.
As ag imtheacht as crúba a námhad
Sé deastar na cúigithe clann file na mBrúnach
Fear baile nach n-ólfadh a shláinte.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Níl sé na ló na ló.
Éirigh dó shuidhe a bhean a’ toighe ‘s na chuir gruam indó mhalaidh.
Líon tú fhéin lé cárta díghe agus béidh muid ag gabhail ceóil go maidin.
Níl sé na ló nó na ló a’s níl sé ‘na ló nó na mhaidin
Níl sé na ló a’s ní bheidh go fóill a’s is fada an uair go n-éirigheann an gealach.
(II)
Tóg na cupaí a’s na gloiní tá na gamhna ag dhul a d’aoibheall
Mur’ bhfuil airgead fá dó phócaí buail a bothar as gabh ‘na bhaile.
Níl sé na ló nó na ló a’s níl sé na ló nó na mhaidin.
Níl sé na ló as ní bhéidh go fóill a’s is fada an uair go n-éirigheann an gealach.
(III)
Éirigh dó shuidhe a fhear - a’ - toighe,
Cuir ort dó bríste a’s na fan lé dó h-ata.
Go rabh tú ag ól leis an fear chóir.
Bheás ag ól annseo go maidín.
Níl sé na ló nó na ló a’s níl sé na ló nó na mhaidin.
Níl sé na ló as ní bhéidh go fóill. Is fada an uair go n-éirigheann an gealach.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Níl lé fághail acha ach lucht scig agus magaidh.
Agus gan spré mór sa tír seo ní pósfar na mná.
ball sinsearach (stair)
2020-05-04 12:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(I)
Tá’n Geimhreidh agus an t-Earrach agus Fóghmhar Buidhe na leacán.
Agus gheall tú go liom fhéin ar a t-snamh.
Ag éirigh domh-sa ar maidin triall ag dhul ‘un Aifrinn.
Cé casadh orm ach rúnsearc mó cléibh.
(II)
Báin mé díom mo h-ata agus d’umhlaigh mé dí go talamh.
Agus d’fiafruigh mé dón ainnir a’ bpósfad sí mé.
Ach fócal níor fhan aicí dó cléireach no dó shagart
Ach a Sheáin Mhac Dhuibhir ar chaill tú dó chiall.
(III)
Ach ‘a mbéadh sé fhéin comh deas lé ‘Bhénus’ nó le ‘Pholly’.
Cuid aca bíonn’s follamh bíonn siamsa ar bhí ‘na gleó
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Roughly about 4' in height, 2½' in bottom and about the same on top. The sides close in a little ¾ ways up and then open out again. [small drawing of churn]The present one we have is about 20 years.
This is what is known as the old type. Now there may be seen -; the revolving one; the one with the fixed frame and churned by a handle. The old one or one we have is churned by an upward and down motion.
Here are the names of the various parts.
The dash
The coppin, or little wooden affair which is placed on the
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tobac agus píobaí agus cláracha comhncha,
Ag pilleadh abhaile teacht a’ trathnóna,
Fuair mé an t-sean duine ag glanadh a shróna.
Curfá.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mó Sheanduine Dóighte.
Cuirim mó sheanduine síar go dtí an liagharán.
An áit a rabh míle agus fiche de shliabh ann.
Fuair sé an fionnadh agus chaill sé na fiacla,
Agus tháinig sé abhaile i bhfuilimist bliadhna.
Curfá.
Hó ró mó seánduine dóighte
[Brón]? Ar an tseán duine is mairg a phós sé.
II.
Da mbéadh sin agam-sa srathar as diallaid,
Sulmeach leathar agus béalmach iarrainn,
Tógfainnse an scafaire suas ins an diallaid,
Agus leigfinnse an seanduine bealach a’ diabhail.
Curfa.
III.
Chuaidh mé ‘un mhargaidh ag ceannacht a chorca,
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní tháinig ariamh, a’s ní thiocfaidh a coidhche.
Is dá mairfead sé m’athair,
Nach dtabhairfinn dó fasgadh nó dideán.
As Híombó.
(V)
Suid síar a bealach as lean é go h-árd,
O Droichead na gCaillig go Carraí na gCaorach,
Tá an bealach fluich salach as an gealach gan éirigh,
As agam le dul go Dún Creathnaighe fa’n tacar seo d’oidhche.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní tháinig ariamh, a’s ní thiocfaidh a coidhche.
Is dá mairfead sé m’athair,
Nach dtabhairfinn dó fasgadh nó dideán.
As Híombó.
(V)
Suid síar a bealach as lean é go h-árd,
O Droichead na gCaillig go Carraí na gCaorach,
Tá an bealach fluich salach as an gealach gan éirigh,
As agam le dul go Dún Creathnaighe fa’n tacar seo d’oidhche.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Art Ua Ceallaigh.
(I)
Lá amhain dá dteachaidhn mé amach fá na mínte mór,
I dtoigh Airt Ua Cheallaigh a tarluigh mé an oidhche sin,
Fuair mé teach follamh gan teine gan daoine.
As dá bhfanfainn go maidin bheithéa b’fada domh an oidhche
As híombó.
(II)
Níor bhfada is níor gearr go dtáinig Art ‘un a toighe.
Níor bheannuigh a’s níor mhallaigh gur fiafruigh sé díom,
“What is the matter a dhuine eá mbíonn tú,
Nó goidé ‘n seachrann a ruaig ‘un mhó trighe tú?”
As híombó.
(III)
Straigléira bocht mé bhí idir da dtíre,
A tháinig isteach a dheánamh mó sgríste,
Ach dá bhfanfainn go maidin,
Bhéithea bfada damh an oidhche
As híombó.
(IV)
Is annamh sin straigléirí teacht in mó thighe,
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Art Ua Ceallaigh.
(I)
Lá amhain dá dteachaidhn mé amach fá na mínte mór,
I dtoigh Airt Ua Cheallaigh a tarluigh mé an oidhche sin,
Fuair mé teach follamh gan teine gan daoine.
As dá bhfanfainn go maidin bheithéa b’fada domh an oidhche
As híombó.
(II)
Níor bhfada is níor gearr go dtáinig Art ‘un a toighe.
Níor bheannuigh a’s níor mhallaigh gur fiafruigh sé díom,
“What is the matter a dhuine eá mbíonn tú,
Nó goidé ‘n seachrann a ruaig ‘un mhó trighe tú?”
As híombó.
(III)
Straigléira bocht mé bhí idir da dtíre,
A tháinig isteach a dheánamh mó sgríste,
Ach dá bhfanfainn go maidin,
Bhéithea bfada damh an oidhche
As híombó.
(IV)
Is annamh sin straigléirí teacht in mó thighe,
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(VI)
Seacht m-anam fear do thíre,
Seach a bhfacha mé de na daoine,
Gur tógadh i dtús mó shaoghal mé,
I mbaile [lismelone]?.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Amhrán Mearica.
(I)
Glac mé smaoituighadh in mo inntin,
‘Gur lean mé do go cinnte,
Go néalochainn o mó muinntir,
Anonn un Oileáin Úir.
(II)
Glac mé an darna smaoiteadh,
Go bpillfinn arís go h-Éirinn,
An áit a rabh mó daoine
Le mó caoineadh ós cionn cláir.
(III)
Shiubhail mé dá céad míle,
Gan teach, gan cró, gan daoine,
Ní fhacaidh mé capall, bó nó caoire,
Ag deánamh ingilt ar an fhéar.
(IV)
Bhí géimneach agus buirfeach,
Beithidhigh allta ann,
Bhí fir agus mná gan t-sainn ann, a chasfa fá do mhéar.
(V)
Thárluigh isteach i dteach mé,
Bhí sean bhean ins an clúid ann,
Agus a stocaí ar a glúna,
D’éirigh sí go lúsrach a’s tug sí domhsa póg.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bás na bPréataí.
(I)
Liostáil mé le sairgeaint i gcionn a bhaile mhóir,
Chuaidh mé leis thár sáile mó creach a’s mo mhíle brón.
Ghlac mé gan a sásta cluimh gearrtha ina mhála.
‘Gus mheas mé féin gur b’fearr é na Conndae Mhuigheo.
(II)
Ma téigheann tú coidh” go Connachta tabhair ruaig ar an Aillt Mhór.
Agus innis dó mó mhuinntir go bhfuil mé faoi bhrón,
Go bhfuil mé tinn tréarthaí as gan duine ar bith le m’fiafruigheadh.
‘S mé smaoituigadh fríd na néaltaí ar Conndae Muigheó.
(III)
Tá trí pingin déag amuigh agam i gConndae Mhuigheo
Ní thig liom dul fá choinne tá an tuile seo ró-mhór.
Go bhfásaidh ubhlaí geimhridh ar crannaibh glasa fuinnseogach,
Cumhaidh ní fágaidh m’inntin do Conndae Mhuigheó
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgab siad suas iad fríd na sleibhtíbh,
As bhí buachaillí Molly ag damhsa le pleisúir agus Ran - Dan.
(V)
Thug siad John Únaighín síar ‘un a céabha,
Arsa fear acu “dheánfaidh muid a’ chéasadh”,
Arsa fear eile “dheánfaidh muid a bháthadh”,
Arsa gasúr bheag i mbeárla “ní dheánfaidh muid a’thrughadh agus Ran - Dan.
(VI)
Siad buachaillí an baile seo atá a cailleadh a náire.
Mac Úna Den agus baldic go h-áirid.
Pat agus Maitiú a’ reathaidh na ceardcha,
‘S ach a bé an step bhí an baile seo nairithe agus Ran - Dan.
(VII)
Sé Séimidh ba h-léin an Gall ais an tír seo,
Is gnoitheach é ag cainnt le lucht siubhaltach na h-oidhche,
Má bhíonn mé beo tráthnóna Dia h-Aoine.
Béidh muid i ngarbh Ros i dtráthaibh an Meadhon oidhche, agus Ran-Dan.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Clann ‘Mholly’.
(I)
D’Éirigh Clann Mholly amach ar na h-árdáin,
Chonnaic siad teach beag deánta san chlábhair,
d’Éirigh fear acu suas in áirde.
Agus labhair sé le Condí shíos ins an phárlas agus ‘Ran - dan’.
(II)
Bhí Nioclas faoi’n leabaidh cuartughadh a chuid bróg.
Sgairt sé le Máire gan an teallach leigean leobhtha,
Bhreis siad a póta ‘s ní áirighim a stópa
Agus leig siad an t-asal amach fríd an eorna agus Ran - Dan.
(III)
Nuair a connaic Coundí an fear an fear bhí n-áirde,
Sgairt sé síos “A Máire na Sgánruigh”.
“Seadh” arsa Mháire “agus fuair mise ‘n t-adhbhair,”
“Ar n-dóige arsa Mholly gheobhaidh mise sásamh agus Ran - Dan.
(IV)
Mínigh sín bhradán mharbhuigh síad an oidhche sin,
go h-aidhbéil bruic gheala agus eascoin dá réir sin,
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nó i [lursela]? na mbréag, níor creid mé go h-éag.
Go síntear i gcré faoi’n talamh mé.
V
Agus a bhas bhocht chaol. Sin mar chaith mé mó shaoghail
An admhuigheann tú an féidir chá rachas mé.
Caith uait an bogha ‘s na tracht air níos mó,
Agus seo dhuit mó píopa agus dearg é.
VI (An bás)
Dheánfaidh mise foighid a’ taithmheail liom do dóigh.
Suidhfidh mise síos agus b’annamh liom.
Caithfidh mise toit ó fhear gan locht.
A labharas anois comh greannmhar liom.
VII
Chaith mé ‘rith mo saoghail a chur chailleachaigh ‘un scaoith.
‘S tú an céad fhear ariamh thug cuireadh damh.
‘S a cláirínigh claor druid amall le mo taobh.
Bheirim fiche bliadhan eile dhuit ‘s ní corruighim tú.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 12:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An bás agus an Cláiríneach.
(I) (An Cláiríneach).
Tráthnóna liom fhéin tháinig an bás fá nó déin.
‘S nuair a chonnaic mé a éadan creathnuigh mé.
Bhí a cuid fhiacail go léis ar a gcurr ‘s iad géar,
Chur siad fuil in mo phluic cé gur tanaidh mé
(II) (An bás).
A sean - duine bhocht críon - chaol, an gall tú nó gaedheal.
Mhahomidean, hindú, nó Éiriceach.
An dtug tú isteach d’aon dream nó shean lúither caim
Bhí i slamhraidhe faoi chuim an án – spiorad.
(III) (An Cláiríneach).
Cláiríneach bocht mé atá i ndeireadh mó shaoghail,
Agus caith mé seal duithe amhaideach.
Tá fhios ag an t-saoghal go rabh mé gan chiall
Agus admhuighim fhéin gur ‘barraidhe’ mé.
IV
Níor thug mé isteach d’aon dream nó do sean luither cam
Nó níor mealladh le [bíobbú]? Na ngalladh mé.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 11:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
V
Níl aon phlannda sa gharraidhe níos deise nó Máire.
Gaedhealach nó Gallda dá bhfuil ins an tír.
Tá na h-Aingle dá garrdáil ‘s ag coirughadh a h-áite,
‘S tá sí san áit nach ngoidfear í choidhche.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 11:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí mé thíar i Malainn.
(I)
Ar a theacht i láthair domh, bhín cónair ar lár ann.
Mhusgail mó mhisneach, mó mádúr, mó chroidhe.
Bhín crónaire gallda ag cur tuaraisce a bhais se.
‘S gan goidhé’n fáth ach a líonadh a’ dlíghe.
(II)
Nach í Maighread a bhí cráidhe nuair a connaic sí na gárda,
Cruinnuighadh as gach ceárn, ag commóradh a inghin.
‘S nach rabh plannda sa garraidhe níos deise nó Máire,
Gaedhealach nó Gallda dá raibh ins an tír.
(III)
Nach thobhann an chás tháinig ar inghean ‘Jamie A’rais’
Nuair a d’éirigh sí aníar as an leabaidh ‘na suidhe.
Ní bhfuair sí aon spás ach an leath-uair amhain.
Go dtáinig Sagart na nGrás ‘s gur fhuasgail sí dí.
IV
Níl aon maitheas nach deárn sí nach dteacaidh na sgálaibh,
Ní bhfuair sí aon mheadhchan ba taithnighe nó é.
Ach tiocfaidh an lá a mbéidh a saoghal ar a’ sgartha,
Agus teídhfidh Máire na suidhe go fíor.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá tríomhadh bean agam-sa agus caithfidh sí uad – druin a fhághail.
Cuirim sgread mhuin ortha is doiligh damh humoar a fhágail.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
IV. Siubhan Ní Dhuibhir.
Ag éirigh ar maidin, ag tarrainht ar an aonach mhór,
Ag díol a’s ag ceánnacht mar bhí siad mó cáirde romham.
Bhuail thart ar a bhealach mé,
Suidheamar síos ag ól,
Le Siubhan Ní Dhuibhir a d’ól mise luach na mbróg.
II
Saighdúir singil mé a briseadh as gárda an Ríogh,
Réidh phingin agam a bhéarfainn ar eárta díghe,
As bhuailfinn se droma, a’s seinfinn ar cláirsigh caoin.
Is béidh bean agam-sa, a’s baile a geobhas mé.
III
“A Shiubháin Ní Dhuibhir nach miste leat mise bheith tinn?
Mhó bhrón! Ní miste liom thusa bheith sínte i gcill,
Breoithte muilte bheith ag seinim ar thaobh do chinn,
Gan faoiseamh, gan furtach, go sgoiltfidhe sé réamha an chinn.
IV
Tá bean agam-sa is cosamhail le cuaichin í.
Tá a gruag ag tuitim dí is a ciortach ag imtheacht le gaoth.
Bhuail mise bleed uirthí ag tochartughadh an iairnín caon,
Ag deánamh bog uirthí as tochartughadh cruaich Faríor.
V
Tá bean agam-sa, a’s caithfidh sí píopa a fághail,
Tá bean eile agam a’s caithfidh sí snaoisín a fhághail.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
IV
Is truaigh gan tú san chlúid agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san chlúid agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san chlúid agam,
Is cipín in do shúil agat,
A’s nach deas an ruaille – buaille,
A dheánfadh sean bhean bhocht.
V
Is truaigh gan tú san ceardcha agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san ceardcha agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san ceardcha agam,
Is croidhtheacha ar do shalaibh agat,
Is nach deas an capall rása,
A dheánfadh sean bhean bhocht.
VI
Is truaigh gan tú san arm agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san arm agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san arm agam,
As do dhá láimh sínte amach mait,
Is nach deas an gunna saighduír,
A dheánamh sean bhean bhocht.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
2. A Shean Bhean Bhocht.
(I)
An rabh tú ar a mhargadh,
A shean bhean bhocht.
An bhfaca tú, as an gcuala tú,
A shean bhean bhocht.
Chonnaic mé ar a’ mhargadh í,
‘S í ag cunntas a cuid airgid,
Buachall beag an chúige ag siubhal le na cois.
II
Is truaigh gan tú san mhuileann agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san mhuileann agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san mhuileann agam,
A’s do cúl le sac na mine,
A’s nach deas an ‘Dusty Miller’ a dheánfadh
Shean bhean bhocht.
III
Is truaigh gan tú san bhád agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san bhád agam,
A shean bhean bhocht.
Is truaigh gan tú san bád agam,
A’s do dhá cos suas ináirde’
Is nach deas na maidí rámha,
A dheánfadh sean bhean bhocht.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ag cruinnuighadh ar bith a mbéad – sa ann,
Bhíodh na cáilíní i gcomhnuidhe ag amharc ort,
Ach anois is Cuma leo fá dtaobh duit,
Tá do mhargadh deánta.
Curfá.
Tá do mhargadh - - - - - -
V
Comhairle díbh a fheara díomhain,
gan bheith i ndeifre pósadh,
nó tchídh tú féin níl meas ar bith ort,
Nuair atá do mhargadh deánta.
Curfá.
Tá do mhargadh - - - - - -
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(1) Tá do Mhargadh Deánta.
Curfá.
Tá do mhargadh, tá do margadh, tá do mhargadh deánta,
Ná éirigh, éirigh, ná ná éirigh,
Tá do margadh deantá.
2
Ag spree nó damhsa, is Cuma leat,
Ní amharcaidh aon cáilíní ort-sa,
Is Cuma leat caidé a chaitheas tú,
Tá do mhargadh deánta.
Curfá.
Tá do mhargadh : - - - - -
(III)
Do ceann bhí catach am amhain,
Agus spéis na gcáilín astoigh ann,
Ní amharcaidh siad san ort anois,
Nó tá do mhargadh deánta.
Curfá.
Tá do mhargadh - - - - -
IV
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhíodh Peadar Amaideach ag dul thart annseo fá tuairim deich mbliadhan agus fiche ó shoin. Níl fhios agam caidé an t-ain ceart a bhí air. Ach ní rabh ainm ar bith ag na daoine thart annseo air ach Peadar Amaideach. Ní rabh áit comhnuidhe ar bith aige ach ar siubhail fríd an tír o theach go teach.
B’ iomdha oidhche a chaith sé a dteach s’againne agus bhíodh sé i gcomhnuidhe ag iarraidh ar bhunadh an toighe brachán a dheánamh do.
Oidhche amhain dá rabh sé ‘tigh s’againne rinne mo mhathair mhór braon brachán do nuair a d’iarr sé uirthí sin a dheánamh. Nuair a bhí an brachán bruithte dith sé a sáith de agus ní dhearn sé a dhath annsin, ach an méid brachán a bhí fágtha a chur isteach sa’ mhála a bhí leis agus imtheacht amach ar an doras.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
capaill leobhtha. Ag cruinnuighadh a bhíos siad san fosta agus ní dhíolann siad dadaidh. Ní innseann siad sgéaltaí ar bit agus ní bhíonn aon paidir acu ach oiread. Bíonn dream eile ag dul thart, Muinntir Mhic Rabhartaigh. Ag cruinnuighadh fionnadh capall a bhíos an cuid is mó de’n chlann seo agus bíonn toighthe chanabhas deánta acu annseo ‘s annsuid fríd an tír.
Bíonn corr – duine eile ag dul thart fosta agus gheibheann siad lóistín ins na toighthibh go maidin. Cruinnigheann na daoine isteach chuig an teach sin agus corr uair théidheann an fear siubhail ag gabhail cheóil.
Bhíodh fir siubhail greannmhara ann roimhe seo. Bhí fear ag dul thart dár b’ainm Annrias Ua Domhnaill agus nuair d’fiafruightí de car b’as é déarfadh sé,
“From the County ‘go luck’ where the ducks go barefooted!” Bhíodh fear eile ag dul thart dar b’ainm Ned Ua Ruairce agus fear greannmhar a bhí ann fosta. Shuidhfeadh sé síos agus ar bhall beag toisigheadh sé ar deilín –
“My brother was seven weeks and ninty days crossin’ the Bay Bisky”. Bhí fear ar a dtugtaoi Peadar Amaideach ag dul thart annseo agus bhí sé creapáilte. Gheobhadh na fir seo uilig lóistín thart annseo ar feadh oidhche agus théigheadh siad ar shiubhal arís ar maidin. Ní bhíodh na daoine a bhíodh ag dul thart fadó shoin ag díol dadaidh, ach ag cruinnuighadh agus ní bhíodh a mbiadh fhéin leis an mhór – chuid acu ach oiread. Ach bhí daoine maithe ann agus bheirfeadh siad biadh agus éadach do na fir siubhail, agus do na gcuid ban agus páistí, dá mbéadh mná agus páistí leobhtha.
ball sinsearach (stair)
2020-05-01 10:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Anois agus aríst glaodhann lucht siubhail go dtí mó theach-sa.
Ní h-iad na daoine céadna a thigeas i gcomhnuidhe nó bféidir go dtiocfadh cupla duine ‘un toighe lá nach bhfeicfidhe níos mó.
Tigeann fear ar a dtugtar Maitiú Ua Ceallaigh thart annseo go minic. Díolann sé bioráin agus sguabanna beaga a gnídheann sé fhéin as fraoch. Ceannuigheann sé olann ach ní iarrann na daoine luach uaidh air agus bheireann sé bioráin dhóibh mar mhalairt air. Bíonn fáilte ag an uile dhuine roimh Maitiú ach ní fhanann sé i bhfad i dteach ar bith.
Tá a áit chomhnuidhe i dTamhnaigh. Teach beag a thug duine de bhunadh Mhucrois dó mar déirce. Ceannuigheann sé a bhiadh fhéin leis an airgid a gheibh sé ar an olann agus iomchurann sé leis ó áit go h-áit, nuair a bhíos sé ag cruinniughadh. Ní bhíonn aon paidir nó deilín aige ach labharann sé go céillidhe leis na daoine. Is de siubhail a chois a théidheann sé ó áit go h-áit.
Bíonn dhreamanna eile ag dul thart ar a dtugtar Muinntir Uí Fhraoighil ortha, agus bíonn cearrtanna agus
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
People say that no milk must be sold on May morning - and if milk is taken to a house for a present, the can or jug in which it is sent must not be sent back empty, so frequently a pinch of salt is put in it - or a coin if there are children in the house.

Long ago an old man called Paddy Ward, spent the winter going about from farm to farm clipping horses with the scissors and comb and then he would singe the odd hairs.

Sometimes hunters or carriage horses would be singed secondly in a few weeks. The hair of cattle was always put into plastering for ceilings to make it stick better.

When dogs whined at night many old peolpe firmly believed that a death in the family was at hand.

And also if pigs are restless at night trouble is near for the owners.

People dread hearing a cock crowing at midnight, as they say he is inviting Death to the place - and they say the same when he crows in the doorway (of) the house.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na h-Aicídeacha Léigheasanna.
An Déideadh Trí dealg a tharraingt as grainneóg Fhéir le do bhéal.
Dóghadh Croidhe. Sóid leaghtha ar bhainne a ól.
Pianta na gCnámh. Dul faoi dhreasóig a bhfuil a dhá cheann greamuighthe sa talamh.
Neascóid. Ceithrín grionlus a chur leis.
Bhonn Bhualadh Ceithrín lionn bhuidhe a chur leis.
Leónadh. Ceithrín fleadh a chur leis.
An Teine Fiadhain. Im losgca a chuimilt air.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
arís : “An gortughadh é seo?” agus freagrann an duine eile : Ní h-eadh ach léonadh”. Cuirtear an dá cheist seo uair amháin eile agus bheirtear an dá fhreagair ortha do rhéir mar fhóireas siad. Annsin deir sé “A fhir udaí thall tóg leat an léonadh seo fríd an mhónaidh”. (ortha an léontá a bheirtear ar seo.)
(9) An Borra Phéist An – bhruith muice a chur leis, neart uisge a ól.
(10) An Teine Fiadhain Bonn óir a chur leis.
(11) fáirthní Uisge Tobar gan iarraidh.
(12) Cait Brághaid An seachtmhadh mac a bhéadh ag fear ar bith a thabhairt chuige agus a lámh a leagan air.
Na h-aicídeacha a thigeas ar ainmhidhthibh.
Na h-Aicídeacha Na Leághasanna.
(1) Galar na gCat Neart bláthach a chur ar na cluasa nimhneacha.
(2) Galair Sgrathach Dip a chur ar an chaora.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na h-Aicideacha Leaghasanna
(1) An Déideadh Trí dealga a tharraingt as gráinnéog fhéir leis an fiacail tinn. Nó sgreadh a bhaint as frog leis an fhiacail tinn.
(2) An Bruithtineach Anbhruith neantógaí a ól.
(3) An Triuch Bainne asail a ól.
(4) An Buidheachán Bainne asail a ól.
(5) Pianta na gCnámh Sáile a ól.
(6) neaschoid Slán – lus bruithte a chur leis mar ceithrín.
(7) Bonn – Bhualadh Praistéal a chur leis.
(8) Leanadh An cos léonta a tharraingt agus a rádh.
“An léonadh é seo?” agus freagrann an duine a bhfuil an léonadh air : “Ní h-eadh ach gortughadh”. Fiafruigheann an duine eile. “An gortughadh é seo?” agus deireann an duine eile : “Ní h-eadh ach léonadh”. Fiafruigheann an céad duine annsin : “An léonadh é seo”, agus deireann seisean. Ní h-eadh ach gortughadh. Fiafruigeann an céad duine
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na h-aicídeacha Léaghasanna
(1) Galar na gCat
(2) Dall na Mullóg
(3) Galar na gCleite
(4) Doirb
(5) Galar na Scráth
(6) Salach ar béil (I) Préataí amha a thabhairt do’n beatadhach le h-ithe. (II) Salann a chuimilt ar an bhéal. (III) Cleimirt a chuimilt ar an bhéal.
Leaghashanna i dToibreacha Naomhtha.
Tá tobar i bparráiste Gleann Colmcille ar a dtugtar Tobar Colmcille. Dá bhfanadh duine nár shiubhal ariamh ag an tobar sin ag trosgadh ar feadh naoi h-oidhche léaghasfaidhe é.
Tá léaghas i h-uisge Tobar Cíaran do fáirthní. Tá sé suidhte ar a’ t-Sealbhuidhe. Tá an tobar suidhte ar thaobh an bhealaigh mhóir atá ag reathaidh ó Cill Cartha go dtí na Cealla Beaga. Leis na fairthní a léaghas caithfear an áit a bhfuil siad a níghe leis an uisge agus i gcionn naoi lá béidh na fáirthní ar shiubhal.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
galar tuitimeach ag na daoine. Cuireadh siad duileóg neanntóige isteach i gcupa agus cuireadh siad an cupa thart fá corp an duine trí h-uaire. Annsin an giota den chroidhe a béadh ar shiubhal tchidhfeadh siad an giota sin ar an duilleóg. Annsin bhéarfadh siad anbhruigh neanntóige de’n duine le h-ól gach lá. Chuireadh siad an cupa thart gach lá gó dtí sá deireadh bheadh an duilleóg lán. Annsin déarfadh siad go mbéadh an croidhe bisighthe.
Galar [bnanne]?
Galar Craosach. Taos min cruaidheamháil.
Galar Creatha Neart oibre.
Galar Dúdáin
An Ruadh Ceithrín a dheanamh de bó muc agus im agus arán gheal agus a gcur leis an ruadh.
An Ró – sleanntach Ceithrin a deanamh de dhuilleógaí Phádhraig agus a gcur leis.
Sailín
Snag Scannrughadh a tabhairt don duine a bhfuil an snag air.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An barra phéist (II) Tá léigheas i gceithrin as an rud [bár]? A bhíos ag bun copóige do’n barra-phéist.
(10) An Déideadh Ceann ‘Frog’ a coingbheailt in do bheal go leigridh an ‘frog’ sgread.
(11) An Neascóid Tá léaghas a gceithrín a gnidhthear as an duilleóg Pádruig agus an copóg do neascóid.
(12) An Truich Bainne asail a ól.
(13) An Aillse
(14) An Tonntaosg Uisce te a ól.
(15) Galar Croidhe
(16) Piantai na gCnamh Sáile a ól
(17) Bun – Bhualadh Ceithrin a dheanamh de préataí [busta]? Agus a chur leis.
(18) Leonadh (1) An snath – leonadh a chur air. (11) lóibh ghorm a chur leis.
(19) Fairthní Ceithrín a deanamh de lán cleite agus a chur leis na fairthní.
(20) Bun – ribe Tá léigheas ag Clann Coilín do’n bun – ribe.
(21) Gearbóg Uachtar bhainne a chur air
(22) Cait Bhraighid Teangaidh madaidh ruaidh a chur leis.
(23) Follán saith Anál duine nach bhfaca a athair ariamh (a anál) a shéideadh trí h-uaire i mbéal an pháiste a mbíonn an aicíd air.
(24) An Galar Breac
(25) An Galar thuitimeach Ins an am fadó bhí leaghas an
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ná h-Aicideacha Léaghasanna
(1) An Bhruitthíneach. An bhruighth Neanntógai a ól
(2) Dealgnach. An bhruighth Craobhruiche a ól.
(3) An Buidheacháin An bhruigh Cnadáin a ól.
(4) Galar na bPluc Adhastar capaill a chuir ar an duine a mbíonn sé air agus a thiomaint síos agus suas trí h-uaire faoi droichead.
(5) Salach ar Béil Anál duine nach bhfaca a athair ariamh (an anál) a shéideadh trí h-uaire i mbéal an duine a bíonn an salach ar béil aige.
(6) An Teinidh Fladhain Copóg a chur ar an spota agus comhartha na croiche a ghearradh trí h-uaire air le h-aibhléog agus paidir a rádh san am céadna.
(7) An Eag Dhubh Súgh bilín bhró a ól.
(8) An Tonntach Sáimh
(9) An Barra Phéist Fear atá pósta ar mnaoi a rabh a sloinne céadna uirthí as bhí ar fhéin sul ar pósadh iad tá an léaghas ag an lanamhain sin don Barra Péist.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
brón air nach rabh ceann acu aige fan. Dubhairt an fear leis go bbéadh sin ar a mhargadh. Shíl Jimmy go rabh án – chonnradh aige. Rith sé abhaile comh gasta as tháinig leis. Bheir sé greim ar sgin mhóir agus chuir sé isteach fríd ucht a mhná agus thuit sí marbh. Thosuigh Jimmy ag séideadh ar an fhead ach ní rabh gar ann níor tháinig an bhean chuig a beatha.
Cuireadh Jimmy i bpríosún ag an am sin agus níor chualthas fá dtaobh dé ní ba mhó.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
góide an maith a bhí san coinín. Dubhairt sí leis gur bhé an coinín an rud ba úsáidighe san teach, nó gach lá ag am dinneára théigeadh sé ‘un a phortaigh fá choinne Sheághain. Agus gnidh sé an rud céadna ag am tae”. “Is mairg nach bhfuil ceann acu sin againne”, arsa Jimmy. “Bíodh sé ar a mhargadh”, arsa bean a’ toighe. Thug Jimmy leis an coinín agus an capall agus shíl sé go rabh án – connraidh leis.
Dubhairt sé le na mhnaoi go rachadh seisean ‘un a’ phortaigh lá thar na bharach, agus go dtiocfadh an coinín fá na choinne ag am dinneára. Ag am dinneára leig bean Jimmy an coínín amach. Nuair a leigeadh an coinín amach rith sé isteach i bpoll agus ní facthas ní ba mhó é. “Béidh sé annseo i mbárach arais”, arsa an fear a ceannuigheadh an capall uaidh nuair a d’imthigh Jimmy leis an choinín. “Imreochaidh muid cleas eile air”, arsa bean a toighe.
Tá coileach bréagh annseo agus mairfidh mise é, agus dhóirtfidh mé a chuid fola ar m’ucht. Annsin nuair a thiocfas seisean tuitfidh mise agus tusa amach. Bhéarfaidh tusa greim ar an sgian mór atá annsin agus beir greim orm-sa agus leig ort go gcuirfidh tú isteach fríd m’ ucht, agus tuitfidh mise ar an talamh. Annsin beir greim ar an fhead sin sin agus séid é agus tiocfaidh mise chuig mó bheatha arais. Lá thar na bharach táinig Jimmy. D’imir an bheirt an cleas. Nuair a chonnaic Jimmy an maitheas a bhí san fhead bhí
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí sin ann agus is fadó bhí bacach ag siubhal fríd an tír seo dar bhainm Jimmy Hogie. Bhí a bhean leis. Chuaidh sé síos go h-aonach na gCeall am amhain a rabh sé ag fanacht thíos i bhFionntrágha, agus cheannuigh sé sean-chapall agus thug sé luach mór air. Ní thabhairfeadh sé an luach air ach a bhé gur dhubhairt an fear leis a ceannuigh sé an capall uaidh go bhfuigheadh sé scilling faoi bholg a’ bheithidhighan uile lá a rachadh sé amach a ghlanadh sé an stábla. D’fhéach Jimmy le seo ach ní rabh gar ann, ní rabh dol aige an scilling a fhághail.
Nuair a chuaidh an fear a dhíol an capall abhaile dubhairt sé le an mhnaoi, “béidh sé annseo i mbárach arais, leis an chapall”. “Bhí do thost”, arsa sise, “gabh thusa ‘un phortaigh agus ag am dinneára leigfidh mise ceann de na coininí amach, agus nuair a rachas sé fhad leat-sa tar abhailethusa annsin”.
Bhí go maith lá thar na bharach tháinig Jimmy Hogie agus an capall leis. Nuair a tháinig sé isteach leig bean a’ toighe an coinín as an bhosca agus d’imthigh sé ‘un a’ phortaigh. Dfiafruigh Jimmy díthí
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bíonn fáilte roimh cuid acu, agus roimh cuid eile ní bhíonn. Fanann siad tuairim deich mbomaite i ngach teach. Iomeurann cuid acu biadh leobhtha, agus iarrann cuid eile acu biadh agus déire.
Iarrann siad airgid, éadaigh, agus biadh.
Píobairí a bhí i gclann Uí Chonaill agus téigheadh siad-san thart ina ndreamanna. Fidileoirí a bhí i gClann Uí Dhochartaigh agus téigheadh siad-san thart ina ndreamanna. An lucht a mbíodh gléasartaí cheoil acu, bhíodh fáilte rompa in ngach teach a théigeadh siad ann.
Nuair a bíonn na laethe fliuch cruinnigheann na daoine isteach ag éisteacht leo, ach nuair a bíonn na laethe maith, ní thabhaireann siad áird ar bhith ortha.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lucht Siubhail. (ar lean.)
Glaodhann lucht siubhail go dtí mo theach go [mine]?
Ní h-iad na daoine céadna a thigeas i dtólamh. Tigeann dream úr an uile lá comhair a bheith.
A n-Aimneacha.
Pat Mac Conaill.
Jock a Bowl of Tea.
Charlie na gCos Dóighte.
Micí Mac Conaill.
Aodh Ua Dhochartaigh.
Séamus Ua Ruairce.
Mícheál Chordáin.
Maitiú Ua Cheallaigh.
Jimmy Bhríghde.
Jimmy Hogie.
Ba as na Rosaibh cuid mhór acu, agus o Ceann Mháláinn cuid eile acu.
Bíonn earraidhe a ndíol ag cuid acu, agus ag cuid eile ní bhíonn.
Díolann cuid acu pioctúirí ag páidríní. Diolann cuid eile acu brait urláir agus cannaí. Ceannuigheann siad na h-Earraidhe ins na siopaí.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus suas fhad leis an mhnaoi leis. Caidé bhí ina lámh leis ach an stoca eile agus cloch mór istigh ann Fuair sé greim muineáil ar an mhnaoí agus arsa seiseán. “Cá bhfuil an stoca a ghoid tú uaim indhé”. “Diarr tú orm é a chuir ar mó chos” arsa sise. Go díreach lé sin tháinic fear a’ toighe isteach. Tháinic scannradh ar an bhachach agus arsa seisean. “Amharc anois a fhear a’ toighe ceannuigh mé péire stocaí dó dó bhean agus nuair a fuair sí an seans tharraing sí an ghruag amach as mó cheann. Nuair a bhí sé ag dhul amach ar an doras casadh madadh air. Thug sé buille de’n stoca do’n mhadadh agus sín sé marbh é. Ní rabh fhios ag an fhear cé’n dóigh ar mhairbh an bacach an madadh leis an stoca mar ní rabh fhios aige go rabh cloch sa stoca ar chorr ar bith agus o sin amach shíl na daoiní gurbh fear draoidheachta a bhí i Saidhmidh agus o sin amach Saidhmidh Na bPisreóg a bheireadh na daoiní air agus go dtí an lá a fuair sé bás bhí eagla bhí eagla ar gach duine roimhe.
ball sinsearach (stair)
2020-04-29 15:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Scéal fa Saidhmidh A’ Dochartaigh.
Bá as Ciarraighe Saidhmidh A’ Dochartaigh. Goid sé rud éighinteacht nuair a bhí se óg agus cuireadh amach as Ciarraighe é. dFág sé agus tháinic sé shuas go Muin Séarlais i gConndae Dhun Na nGall. Bhí bóitheach beag dé tóighe aige agus théigheadh sé féin agus a cholcheathar, Micí A Docharthaigh amach a’ chruinnuighadh gach lá agus corr uair codhluigheadh siad lé taobh a’ bhealaigh mór. Bhíodh Saidhmidh cineál amaideach corr uair. Bhí sé ag fanacht i dteach i n-Dachtán am amháin agus lá aonaigh amháin chuaidh sé amach go dtí an aonach. D’ól se cupla gloine agus chuaidh se ar meisce. Chuaidh sé anonn fhad lé ceanntóir agus cheannuigh sé péire stocaí ar scilling. Cuaidh se síos fhad lé sean-bhean a bhí giota taobh thíos dé agus arsa seisean léithe. “Seo dhuit a bhean chóir tabhair an stoca seo abhaile leat agus ma thig lá fuar cuir an stoca seo ar do chos agus na bain díot é go dtéighidh mise suas fhad leat. Bhí an bhean seo bocht agus bhí athas uirthí stoca a fhághail. An lá na dhiaidh sin chuir an bhean an stoca uirthí agus i lár an lae cé téid sí ag teacht aníos a’ ród ach mó óganach agus rud éighinteacht ina lámh leis. Isteach leis
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 12:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Díolann sé an olann annsin agus gheibh sé airgead air. Ceannuigheann sé a bhiadh leis an airgead a gheibh sé air.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seán Ruairc.
Éile Ruairc.
Maitiú A Ceallaigh.
Charlie Na h-Uibheacha.
Paidí Na Píghne.
Willie The Wisp.
Peadar. na daoiní is mó a thigeas thart. Bíonn earraidh beaga mar pioctúirí, snathaidí, bioráin agus rudaí beaga eile a ndíol ag cuid aca. Ceannuightear cuid dé na h-earraidh seo uatha agus bíonn fáilte mór rompa ins na toighthe. Fanann siad oidhche annseo agus oidhche annsuid. Gníthear leabhthacha beaga amuigh sa scioból dóibh na corr uair nuair nach mbíonn ach duine no beirt ann cuirtear suas leabaidh beag sa chludaigh dóibh. Iomchurann chuid dobhta a gcuid biadh thart leobhtha. Cuid eile acu ní iomchurann siad biadh ar bith leobhtha. Iarrann an mhór-chuid díobhtha déirce. Iarrann cuid díobhtha airgead, cuid eile gráinín min nó gráinin phliúir agus iarrann cuid eile díobh préataí. Is ag siubhal a bhíos an cuid is mó de’n lucht siubhail. Innsigheann siad neart scéaltach agus eachtraí ins na toighthe agus cruinnigheann na comharsanaí isteach ag éisteacht leó.
Tá bacach na comhnuidhe amuigh i dTamhnaigh i bParráiste Chille Chartha a dtugann siad Maitiú A Ceallaigh air. Thug fear as Mucros teach beag dó mar déirce. Téighean Maitiú thart ag cruinnuighadh olann. Bíonn bioráin agus snathaidí a dhíol aige. Bhíonn sean-asal leis corr uair agus iomchuireann sé an mála olna dó ach iomchuireann sé féin amanna eile é. Cruinnigheann sé sean-éadaigh fosda.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lucht Siubhail.
Thig lucht siubhail go dtí mó teach-sa ó am go h-am. Ní h-iad na daoiní (sin) céadna a thigeas i gcomhnuidhe.
Siad Charlie na gCos Dóighte.
Micí A’ Dochartaigh.
Saidhmidh A’ Dochartaigh.
Seán A’ Ceallaigh.
Mícheál A’ Ceallaigh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cluais, gan suíl gan béal, bhí dathair na reithe, bhí do mhathair na caoire is sé an t-ainm a bheirim ort. ‘Sean Caibin Liath’”
“Ní baisteadh tuata sin,” arsa an sagart.
‘Ní páiste sin’, arsa Micheal.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Micheál i gCill Cartha am amhain. Bhí iomradh ar go rabh sé eagnaidhe. Nuair a rugadh páiste ins an am sin bá ghnathach féasta féasta a bheith ag na daoine. Theigheadh Micheal Ua Chordáin chuig na féasta seo agus bhfearr leis na daoiní gan a theacht. Rinne siad casaoid den stagart fá dtaobh de.
Lá amhain nuair a bhí Micheal ag siubhal an bhothar fuair an sagart suas leis. Diarr an sagart ar Mhicheal cá h-áit a rabh sé ag dul agus dubhairt Micheal go rabh sé ag dul amach chuig an Chruaich bheag chuig baisteadh a bhí annsin. Dfhiafruigh an sagart de an dtiocfadh leis baisteadh tuata a dheanamh agus dubhairt Micheal go dtiocfadh. Casadh ortha ar thaobh an bhealaigh mhóir sean bhearad a bhí déanta de olann. Diarr an sagart ar Mhiceal baisteadh tuata a dheanamh ar an sean h-ata. Dubhairt Micheal:-
“Baistim thú gan ceann gan
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
2. Bhí Seamús agus Ned Ua Ruairc ins an Fhrainnc nuair a bhí an Cogadh Mór ag dul ‘un tosaigh. Nuair a thainig siad abhaile bhí Seamús ag rádh : “Nuair a bhí mise agus Ned ins an Fhrainnc sgaoileadh Ned san ceann ceann le gunna. Baineadh an ceann de. Dimthigh a cheann san aer. Nuair a bhí ceann Ned ag dul ar siubhail san aer sgairt sé amach (“Good bye Jimmy pray for me”).
3. Bhí Pádruig an Athchoire (Mac Lochlainn) i mbaile i Gcúl na Cruache oidhche amhain. Ní rabh cochan le fághail aige ins an teach a rabh sé ar lóistín ann. Dimthigh sé fríd an bhaile acht ní bhfuair sé cochan in aon teach san bhaile. Dubhairt Pádruig :- “Baile bocht baile gan sop!”.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Lá amháin bhí Ned Ua Ceinnide i dteach pobail in Árd na Ratha. Bhí torraimh ann. Bhí Ned comhgarach don áit a rabh na daoine ag sgairtughadh an ofhráil. Bhí sé ag éisteacht. Bhí aithne aige ar na daoine. Stad an sgairteadh ar feadh bomaite. Seas Ned suas agus sgairt sé amach. “It would be fitter for yous go home an ‘pay yer debt!”.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus cruinneochadh siad mín. Bhíodh sac leo le preataí agus sgeidhíní a chur ann.
Bíonn fáilte rompa ins na tighthibh. Coinnigheann na daoine iad ar feadh oidhche agus imthigheann siad ar maidín. Codluigheann cuid aca ar sáideóg sa chludaigh. Dá mbeadh sgiobal ag duine bheárfadh sé do fear siubhail ar feadh oidhche é. Bíonn biadh ag cuid aca agus ní bhionn dadaidh ag cuid eile. Iarann siad déire ó ná daoine. Iarann siad té, súicra, uibheacha, plúr, préataí, bainne, min, agus airgead. Teigheann cuid aca de siubhal na gcos agus cuid eile ar trucall agus carraí. Bíonn carraí, caiple, agus aisle leobhtha. Comhnuigheann siad-san amuigh san oidhche i gcampaí.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lucht Siubhail.
Tigeann lucht – siubhail go dtí teach sughainne o am go h-am. Tigeann dream amhain uair éiginteacht agus bhfheidir nach dtiocfadh siad-san go ceann bliadhna eile. Ní h-iad na dreamannaí céadna a thigeas i gcomhnaidhe. Seo iad na na daoine a thigeas :- Muinntir Uí Fríghil : comhnuigheann siad in Inbhear, Thir Chonaill.
Muinntir Uí Ceallaigh :- Seán, Maitiú, Micheal. comhnuigheann siad fríd an conndae.
Muinntir Uí Ruairce :- Comhnuigheann siad i nDug an Éile.
Muinntir Uí Dochartaigh :- Comhnuigheann siad i n-Árd na Ratha.
Seamús A t-Siúcra
Paidí na Pighne.
Pádruig an Athchoire :- Comhnaigheadh sé in Athcoire, Teidhleann
Ned Ua Ceinnide :- in Árd na Ratha.
Díolann siad :- bioráin, brait urláir tíorthai, snathadái, barr – iallacha, stúcai, eadaigh – aprún éadaigh – clár, páidríní, pioctúirí, sgabal.
Ceannuighthear na h-earraidhe uatha
Ceannuigheann siad na h-earraidhe ins an t-supa. Earraidhe ar bith is féidír leobhtha a dheánamh gnidheann siad fhéin iad. Gheibh siad an adhbhar ins na síopaí go saor.
Sa t-sean am bhíodh málá bán aca agus
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Míceal Cordáin:
Lá amhain bhí Míceal shíos i Róisí na gCeall. Cuaidh sé isteach i dteach gallda a’s bheannuigh sé i mbearla do’n mhnaoi. Bheannuigh sí do agus ba h-é an céad ceist a cur sí air. “Hev ye iny cure for the toothick”. A hev” arsa Micheál agus thosuigh sé. “A chailleach mór Gallda na ghéill ariamh do Muire, fadiseamh nar fhaghaidh tú go dteighidh tú ar mire”. “Good yourself, Micheál”, arsa sise agus thug sí déirce maith dó.
Nuair a bhí sé ag dul síos an casán bhí sí ag sgairtigh leis. “’Am gettin better” An cheád lá eile a thainig sé thart thug sí sgilling dó.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Iarrann siad déirce corr uair. Pigheann corr uair agus áit le codhladh uaireannta eile. De shiubhail na gcos a téigheann siad o áit go h-áit. Innsigheann siad sgéaltaí agus eachtraidhe ins na tighthe corr uair. Corr uair gheibeann siad áit le codhladh i sean scioból no b’feidir ins an teach. Bíonn siad ag innse sgéaltaí agus eachtraidhe i rith na h-oidhce go dtéigheann siad a luighe. Bhíonn siad ag innse cá dtáinig siad as agus an t-ainm atá ortha agus na rudaí iongantacha a chonnaic siad. Nuair a éirigheann siad ar maidin téigheann siad ar shiubhal áiteacha eile ag cuartughadh rudaí. Ta sgeal aca fá Mícheál O Cordain. Is é an sgéal é;
Lá amháin bhí Mícheál ag siubhail suas sráid Baile An Droichead agus chonnaic sé beirt fhear istigh i dteach agus iad ag ól. Chuaidh Mícheál isteach go dtí an teach agus diarr gloinne ar fhear a t-siopa. Thug sé an gloinne do Mícheál agus dól Mícheál an gloinne. Nuair a bhí an gloinne ólta ag Mícheál níor mhaith le Mícheál dhíol ar a shoin. Dubhairt ceann de na fir leis “Is milis a ól acht is searbh a dhiol”.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Glaoidheann lucht siubhail go dtí mo theach-sa o am go h-am. Ní h-iad na daoine chéadna a thigeas i gcomhnaidhe. Seo iad ainmneacha na daoine a thigeann go dti mo teach-sa.
(1) Paidí na Pighne.
(2) Míchéal o Chordain.
(3) charlie na h-uibheacha.
(4) Jock an Bowl a tae.
(5) charlie cos dóighte.
(6) Willie the wisp.
(7) Máire na scaball.
(8) Paidí an Ath-choire.
(9) Peadar.
(10) Seán Ua Cheallaigh.
(11) Maitiú Ua Cheallaigh.
(12) Míchéal Ua Cheallaigh.
Bhíonn earraidhe aca a ndíol. Bhíonn píoctúirí, blathannaí, brait úrlár, barr-iallacha, agus bearáin aca a ndíol.
Ceannuightear rudaí uaithe. Bíonn fáilte rompa ins na tigthe. Fanann siad san teach ar feadh cupla bomaite no b’féidir go gcaithfeadh siad an oidhce ann uaireannta eile.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
h-aithrige an áit a siltéar na deóra. Nígh no croidhe le gradh ar an Athar as mo lár gan smál gan peacadh a Thíghearna ar uair mo báis go dtugaidh tú mo anam ‘na Flaithis.
ball sinsearach (stair)
2020-04-28 11:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Órtha A’ Sgabaill.
Deireadh an sagart an phaidir seo nuair a bhíodh sé ag beannughadh sgabaill.
An gcluin tú mé a lucht na sgabaill na bhígidh failligheach ann mhur gcás. Is mairg a bheadh gan caraidh as mé in mo luighe ar leabaidh an bháis. A dhuine bhoicht gan céill na deán bréag le Mhuire Na h-ith feól Céadaoimhe agus ná héagchaoin do thinneas. Umhluigh don Cléir agus dó na cúig féilte Muire. Glac Cumaoineacha dílse Dé agus béidh tú ar féasta gcros na n-aingeal. Bhí Muire agus an mac ag siubhal amuigh sa lá agus casadh dóbhtha pearsa de dhuine naomhtha sa ród. Sgaball bhréagh de na bhrainnse óir. Níl aon duine a chaithfeas mo chulaith mar is coir nach mbéidh séala ar a anam ins an ghlór. A Maighdeán mhortamhail, glormhar, beannuighthe, is tú mo lón, no stór, a’s mo thaisgidh : is tú an réalt eólais a bíonns romham ar an bhealach ag deánamh domhsa an t-eólas nuair a bhíos an tór ar an pheacach.
A Bhánríoghan na bflaithis, as a Athar na Trócaire is leat a ghnídhim mo chasaoid ar maidhín as tráthnóna: Mo shabháil ar na peacaidh agus mo chur ar an eólas go pobal na
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mo chás maidin agus tráthnóna. Tobar na h-aire agus sailte na ndeór, ar uair mo bhás tabhair mo anam bFlaithis.
Deireadh an sagart an paidir sin fad o shoin nuair a bhéadh sé ag cuir na scabaill ar na daoine.
(3) “Do codladh atá tú a mháthair?” “Ní hé a mhic acht Aisling a rinne mé ort sa aréir. Go rabh tusa do cheangal le rópa caol cruaidh. Táirghní ghábhail i mbonnaibh do dhá chos agus i gcroidhtheacha do dhá bhois. Coróin spíonna ar do cheann agus crig nimhe a gábhail fríd do croidhe agus do chuid fola fíor uaisle ag éirigh anáirde agus ag tuitim ar an talamh síos.
(Sin Aisling a rinne máthair Dé agus tá sé le rádh am ar bith is mian le duine é a rádh)
(4) I gCuimhne na gcúig n-arán agus an dá iasg a rann Dia ar an chúig míle daoine. Rath an Ríogh go dtigidh Uaidh ár ar gcuid agus ár gcomhnuidhe. (Sin altughadh a deireann na daoine roimh bidh oidhceanna Chinn Féile.)
(5) Tá ceithre cóirnéail ar mo leabaidh. Aingle Dé go rabh innte scabtha. Ma gheibim bás roimh an maidin Flaitheas De go rabh mo leabaidh.
(Deirtear an paidir ag dul aluighe dúinn.)
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(1) A Íosa na fíor- uaighe.
Fuasgail dóbhtha – san agus dúinne.
Deirean fear an toighe sin deic n-uaire agus deireann freagrann an cuid eile d’en teaghlach é gach uair de na deic n-uaire agus deireann siad “Suaimhneas síorraidhe dóbhtha-san agus dúinne” Annsin deireann siad uilig le chéile, “Go móltar Ainm an Tighearna, go móltar againne agus grádh.
Deirtear an paidir sin oidhche na Marbh.
(2) Órtha an Scabaill
An gcluin tú mé a lucht na scabaill na deán faillighe ar ár gcás; Nach truagh duine gan a charaidh agus é na luighe ar leabhaidh a bháis. Ó duine bocht gan chéill do éagcaoin dá h-innis na deán breágh le Muire. Glac comaoineacha dísle Dé agus béidh tú féasta gcros na leanbh. Bhí Íosa agus a mháthair ag siubhail amuigh sa ród lá. Casadh an síorbhíonach, an duine naomhtha ins an róim. Scab sé an brainnse a bhí leis in a láimh dheis. An scaball bréagh na brainnse óir. Níl duine ar bith a caitheas an leath – bhreac nó béidh séala ar a anam sa ghlór. Athair na suairce agus athair na gnás is leat-sa gridhim
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ag súil go mbéidh sí mar treoraidhe againn ar an t-saoghal seo,
Agus go h-áirithe ag uair ar mbáis.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Páidreacha a deirtear gach maidin.
(1) A Aingeal choimheadaigh, a Aingeal Dé,
Cuidigh liom ar feadh an lae.
Bhí liom lá mó bháis agus saor damh loghadh,
Agus na leig do’n diabhal mé a chur amugha.
(2) Ofrailim ionns air Íosa agus an Maighdeán Mhuire,
Mo chorp agus mo anam, mo chroidhe agus mo thoil,
Beannuigh mo cuid briathra, smaointeadh, agus oibreacha,
Ar feadh an lae seo, chun do glóire agus do onóra.
Paidir a deirtear gach oidhche cinn féile.
(1) Buil na gcúig n-arán agus an dá iasg,
Ar na cúig míle a rann Dia,
Rath an Ríogh go dtigidh anuas anocht ar ár gcuid agus ár gcuideachta.
Paidir a deirtear ag craitheadh an t-uisge coisreachta ort fhéin.
(1) Déagh - grása Dé liom inaghaidh mo chuid [naimhdec]?
Uisge as taobh chríose nígh mo cuid peacaidh ar shiubhal,
Tabhair do na h-ainmneacha bochta suaimhneas síorruidhe,
Agus go soillsighidh síor - solus na Flaithis ortha,
Agus go suaimhnighidh siad i síothcháin: Amén!
Paidir a deirtear indhiaidh an páidrín páirteach.
Trí Áibh Máire ionns ar an geineamhain Naomhtha gan smál,
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Paidreacha a deirtear ag gabhail a luighe dúinn.
(1) Pronnaim mo anam ionns ort a Íosa,
Ní a iarraidh araist atá mé,
Tá ceithre coirnéal ar mo leabaidh,
Aingle Dé go rabh thart fá dtaobh díom,
Ma fhághaim-se bás roimh an mhaidin,
Flaithis Dé go rabh mo leabaidh.
(2) Ag achan chóirnéal de mo leabaidh,
Tá aingeal Dé ‘na luighe mo chomhead,
Maitiú, Marc, Luke agus Seán,
Coisreac an leabaidh a luighim - sa air.
(3) l n-ainm an Tighearna Íosa Céasta,
Luighim síos go suaimhneach.
Bheannuigh mé a Thighearna, threoruigh agus riaghluigh mé,
Indhiaidh an saoghal triobloídeach seo a fhágail.
Glaoidh chugat mé agus saothruigh damh beatha shúthain : Amén!
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Maighdine Muire, mar shúil go mbéadh sí ‘na buan carad againn go spéisialta in am cruadhtan an bháis, agus go ndeanfaidh sí eadar ghuidhe le na Mac Íosa ar ár son.
3. Altughadh Roimh Bídh.
I gcuimhne na gcúig n-arán agus an do iasg. Rath agus rathúnas orainn féin agus ar ár dteaglach.
4. Seo Paidir a deirtear indhiaidh an dinneara ar lá Nodlaig.
Glór agus moladh agus buaidheachas dó Dia go mbéidh muid uilig beó bliadhain ón lá indiu. Muna mbéidh muid níos fearr gan a bheith níos measa, an uile sheórt pleísiúr agus subhailce go dtigidh in ar measg.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Paidreacha (ar lean).
1. Deirtear an paidir seo ag am luighe:-
Paidir agus Abhé Máire le muid bás Críostaidhe a fághail Umhal Ola Sagairt a fhághail ar uair ar mbáis agus deágh chríoch ó uair ar mbaistidh go dtí uair ar mbáis. Breitheamhnas fabhrach agus Trócaire Dé go bhfuigidh muid a lá deireannach.
Deirtear na paidreacha seo indhiaidh an Phaidrín Páirteach gach oidhche.
1. Paidir agus abhé Máire le cuidiughadh agus congnamh linn, ar mhuir agus ar tír agus ar achan bealach a rachas muid, gach geíbhínn agus gach gcruaidh - chás is mó a bhéas muid ann. Fuasgladh agus fiortach dúinn, cabhair agus tárrthail muid mas é sin dó thoil; A Thighearna agus a shlánuightheóir tá mé míle buidheach duit ar son dó thiodhlacaidhe agus na grásta a thug tú dúinn go spéisialta ó’n oidhche ‘nocht go dtí solas a’ lae imbáraigh ins na grástaí is mó agus ins na peacaidh is lugha.
2. Paidir agus ábhé Máire amháin duthrachtach i gcuimhne na
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Déagh chríoch, A Thighearna, go rabh ar deireadh ár mbeatha.
4. Seo thíos an paidir a deirtear oidhche na marbh:
An duine atá ag tabhairt amach an paidrín deireann sé: “A Iósa na dtruan deán truaighe dóibh san a’s
dúinne”.
Freagarann na daoine eile ata sa teach: “Suaimhneas siorruidhe dóibh-san a’s dúinne”.
Deireann an duine atá ag tabhairt amach an paidrín an paidir sin deich n-uaire agus freagarann na daoine air leis an paidir eile deich h-uaire. Gnídheann siad seo cúig h-uaire cosamhail leis an Paidrín Páirteach.
5 Deirtear an paidir beag seo indhiaidh an Paidrín Pairteach:
“Paidir is Abhe Mharia chuig Dia ar son na h-anamacha bochta atá i bPurgadóir agus nach bhfuil aon duine ar an t-saoghal seo le guidhe ar a son”.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Paidreaca.
1. is mé an creatúr lag faoi ualach trom;
Da mhéad mo pheacaidh is áithreach liom.
Admhuighin creideamh Dé go síor,
Le grád mo croidhe is dócas fíor.
A’ cois na croiche glaoidhimh suas:
“A Thighearna, A Iósa, claoin anuas.
2. Deirtear am paidir seo oidhceanntá cinn féile roimh an suipear a ithe:
Buail na gcúig aráin agus an dá iasg ar na cúig míle a rann Dia a rinn na rinn, go dtaraidh chugainn ar gcuid
agus ar gcuideachta.
3. Seo paidir a deirtear indhiaidh an Paidrín Páirteach roimh dhul a’ codladh do muinntir a toighe:
Paidir as Abhe Maria chuig Dia
Gan bás a fhághail in aon peacadh
De na seacht bPeacaidh marbhta.
Bás Críostaidhe a tabhairt dúinn,
Bás umhal; Ola laithighe; Déagh bhás.
Déag lá na cille,
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
V
Mura bhfághann mise bata glan réidh,
Coingbheachas é faoi chíos
Chuirfidh sé orainn’ ré - thréith
Amach fá na sléibhtibh arís.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 11:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cnapastún Mhucrois.
I
Nach claoidhte an obair ar Eoghain,
Bheith ag buachailleacht bhó gach la
Ar léantra loma thráigh labhair.
‘S na connaí le tóin na n-allt
II
Dá mbéadh Móin na Scarradh ar gcomhair.
Ní fheannaimis bó go Cáisg.
Is measa liom Neillidh ‘gus Eoghain.
Beith ag sileadh na ndeór gach lá.
III
A Chonaill, nach truagh leát mó sgéal
‘bheith i bpionnus ‘s i bpeín mar ‘táim.
I mbaile, gan sonas, gan séan,
Gan aiteas, gan aon, gan ádh.
IV
Tá Cnapastún Mhucrois ró – threán.
Ní gheíllfidh sé do Ghaedheal no do Ghall
Ní stapfaidh sé d’gunna nó claidheamh.
‘S tá club aige ‘reábfadh ‘n t-saoghal.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 10:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bás an Ríogh.
Cuaidh Cnapastún – an rí a bhí ar Sidheogaí Mhucrois fad o shoin – cuaidh sé go Connacht am ámhain. D’innis sé do fear as Mucros :
“Amharc ins an tobar nuair a bhéas mise tamall imthighthe. Agus ma bhíonn dath dearg ar uisge an tobair sin comhartha go mbéidh mise marbh agus ma bhíonn uisge an tobar glan – sin comhartha go mbéidh mise beó”.
Níl fhios ag na daoine ar amharc an fear san tobar no nar amharc, ach is cuma, níor chualaidh muinntir na
h-áite seo morán iomraidh fa Cnapastún o shoin. Tá Tobar Cnapastún i Mucros go fóill.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 10:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an céad fear a diarr Cnapastún air dul go Connacht leis, nuair a damharc sé ar a bhonn bonn de iarann dubh a bhi ann.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 10:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d’fág an fear a diarr Cnapastún air gan a áit a fhágail d’fág sé é agus h-aithnigheadh Cnapastún. Ach ní rabh fhios ag na daoiní cé’r bhé an duine. Buaileadh an liathróid arais in aice báirí bhunadh Mhucrois agus go díreach nuair a bhí an liathróid ag an bháire. Ar a bhomaite thoisigh na gártha shuas i Malaidh Na Bruighne. Dimir siad leó ach bhí imirtheóirí Chille Cartha ag cailleadh go mór.
Nuair a stad an cluiche bhí imirtheóirí Cille Cartha ocht mbáire buailte. Tugadh bonn ór do gach duine de imirtheóirí Mhucrois. Cupla mí ‘na dhiaidh sín bhí Cnapastún agus a chuid sídheóg ag dhul anonn go Connacht lé cogadh a chuir ar sídheógaí Connachta. Diarr sé ar dhuine de imirtheóirí Mucrois dul leis ach ní rachadh sé. Dubhairt Cnapastún leis an fear go mairbhfidhe eisean i gConnacht muna rachadh seiseán leis. Ach ní rachadh an fear. Agus dubhairt Cnapastún leis “Ar maidin imbárach amharc tusa ar do bhonn óir agus ma bhíonn sé ina ór go fóill béidh mise beoh ach ma bhíonn sé ina iarann béidh mise marbh”. Diarr sé ar dhuine eile dé bhunadh Mhucrois dhul leis annsin, ach ní rachadh seisean ach oiread agus dubhairt Cnapastún leis. “Ar maidin imbárach tar thusa go dti an tobar seo agus ma bhíonn sé ina fhuil béidh mise marbh ach ma bhíonn sé glan béidh mise beó. An maidin na dhiaidh sin tháinic an fear go dtí an tobar ach bhí an t-uisge ‘na fhuil. Bhí Cnapastún marbh. An maidin sin fosda nuair a d’amharc
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 10:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mar Bhain Imirtheóirí Mhucrois an cluiche ar Imirtheóirí Chille Cartha.
I bhfad o shoin deir na seandaoiní go rabh comhnuidhe ar sluagh sídheóg síos i Malaidh Na Bhruighne i Mucros. Bhí rí ortha darbh ainm Cnapastún agus bhí sé án-mhór lé bunadh Mhucrois. Lá amháin thug bunadh Mhucrois cuireadh dó imirtheóirí Cille Cartha teacht isteach go Tráigh – Labhair lé cluiche Iomána a bheith acu. San am seo bá iad bunadh Chille Cartha na h-imirtheóirí a bfheárr sa Chonndae seo. An lá roimh an chluiche arsa Cnapastún lé fear as Mucros “Cuideochaidh mise libh an cluiche a imirt agus fhad a’s fhanfas tusa ins an áit a chuireas siad ar dtús tú ní aithneochaidh mise i lathair”. Lá - thar - na - bharach thoisigh an cluiche. Bhí bunadh Mucrois ar an taobh dé’n tráigh a bhfuil Malaidh Na Bruighne taobh thuas de agus bhí bunadh Chille Chartha ar an taobh eile de’n tráigh. Caitheadh an liathróid cnaig san aer agus fuair duine de bunadh Mhucrois greim air agus chuir sé báire isteach. Bhuail duine de imirtheóirí Chille Cartha an liathróid amach arís. Ach ar an droch uair
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 10:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus sidheogaí Mhucrois. Nuair a chuaidh Cnapastún fá choinne Brún le cuiduighadh leis, dhúiltuigh Brún cuiduighadh leis. “Bhail”, arsa Cnapastún leis, “gabh thusa go dtí an tobar sin thíar ar a sé o chlog tráthnona an lae mbharach, agus ma bhíonn uachtar uisge an tobar glan béidh mise beo, agus ma bhíonn sé na fhuil béidh mé marbh”.
D’imthigh sé go Connachta agus tráthnóna lae thar na bharach chuaidh Brún go dtí an tobar agus bhí an t-uisge ‘na fhuil. Níor chualthas aon iomradh fá Cnapastún ón lá sin go dtí an lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2020-04-27 10:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bás Chnapastúin.
Ins an t-sean am bhí sidheog ina chomhnuidhe thíos i Mucros ar a dtugtaoi Cnapastún air.
Bhí a mhac i n-aoinfheacht leis. Bhí lios acu ar Malaidh na Bruighne, áit atá suidhte taobh thios – dheas de Tráigh Lobhar.
Ag an am sin fosta bhí sidheog eile ina chomhnuidhe ar bhruach na fairrge os cionn Tráigh Bháin ar a dtugtaoi Brún Rhuadh air. Bhí Cnapastún agus Brún Ruadh án mhór le na chéile. Aon lá amhain bhí Cnapastún agus a mhac agus Brún Ruadh amuigh i mbarc. Chuaidh siad síar faoi’n Ruadhlach, agus ag áit ar a dtugtaoi ‘Spine Bhuidhe’ air bhuail an bháid inaghaidh charraic agus briseadh é. Báitheadh mac Cnapastúin san áit sin agus mar deir an sean fhocal.
“Ar fheol mic Cnapastúin. Bíonn na seádain i gcomhnuidhe reamhar”.
Ag an am sin téigheadh sídheogaí Mhucrois go minic síar go Connachta le cath a chur ar sidheogaí Connachta. Théigheadh Brún Ruadh síar fosta ag cuiduighadh le Cnapastún. Ach sa deireadh d’éirigh sé tuirseach de. Am amhain bhí cath mór le bheith idir sidheogaí Connachta
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
One night a man named John Ryan, Gurtahalla, Upperchurch, Co. Tipperary was coming home from Thurles. When he reached the Ragg he pulled in the horse for a drink of water where there is a big deep drain of water by the side of the road. The horse shyed as he was going to drink the water he jumped across the drain threw the man out of the car and into the drain and he was drowned. He was got dead in the drain the following morning. there was no injury done to the horse or damage done to the car. During the time of the big snow when the snow was melting and the rivers were flooded there was a man drowned in the Clodia river. Michael Delaney, Drumbane, Thurles. He was a native of Crovonore, Borrisoleigh, Thurles. One very wet morning as he was returning from Drumbane creamery he had to
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dear! what a fuss these old ladies do make
I believe in my heart they do make a mistake
For if all the young ladies of men were afraid,
Why Granny herself would have died an old maid.
Died an old maid! died an old maid,
why Granny herself would have died an old maid.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
536
A story.
Once there was man coming from the fair of Claremorris with bonhams in a cart. He was gone a long peice when he missed the bonhams. He had a bad crib and he lost the bonhams. He had passed "Poll a Phúca". He was drunk and he turned round on the road and went searching for the bonhams. It was about two o'clock in the night. When he was at "Poll a Phúca" something like a dog followed him. He was coming near the cart another dog jumped in and would not let him in. They kept on like this until they came to "Poll a
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Páirc a Dróighin.
Bhí fear ann aon uair amháin darbh ainm Conall Ua Dubhgáin agus bo as litir é. Tháinig sé isteach go Páirc a Dhroighin lá amháin le adhbhar trí lámhfrann bhuailte. Bhain sé na lámhfrainn agus ag teacht anuas bun na malann baineadh trí cleas a tuinne as. Nuair a cuaidh sé abhaile bhí dha bhó de na chuid marbh roimhe.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
anonn go Beann Bulbáin agus fuair sé an dá bhó agus dhá gamhain leóbhtha. Thainig sé abhaile leó agus chasadh Pilip air ar Thráigh Lobhair nó bhí sé ag fanacht air i rith a’ lae. “Sin dó dhá bhó anois” arsa Cnapastún leis. “agus is iomdha fear de mó chuid ata caillte i bhfathach leo”. Níor dhubhairt Pilip focal ach thiomain sé an dá bhó leis abhaile.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mar fuair Cnapastún Mhucrois an dá bhó a bhí caillte.
I bpáirc ata ar Mhalaidh na Bruidhne thaobh toir dheas de Thraígh Labhair, tá lios ar bharr an mhalaidh agus deirtear gur bé sin an áit a raibh Cnapastún, rí na sídheóg ‘na chomhnuidhe, lá dhá laethe.
Nuair a mhair Cnapastún bhí fear ‘na chomhnuidhe i gCnoc Cartha – comhgarach do Chill Chartha dar b’ainm Pilip Ua Grotharthaigh. Chaill an fear seo dhá bhó agus shíl sé gur ghoid Cnapastún iad. Thainig sé fad le Cnapastún lá amháin ag radh. “Thainig mé ag iarraidh mó dhá bho mait arís”. D’freagair Cnapastún é “Go dearbhtha dhuit ní agam-sa ata siad ach tar cugam i mbárach agus dheánfaidh mé mó dhícheall ias a fághail duit, agus mó gheibhim fhéin is iomdha fear de mó chuid-se a bhéas marbh i bhfathach leo, ach tá tú ag cur éagóra orm ma síleann tú sin”. An lá ‘na dhiaidh sin chuaidh Cnapastún
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(A) Malaidh na Bruighne.
Ar an taoibh shoir-dheas de Thráigh LobhAir i Mucros i bParróiste Cille Chartha tá malaidh le feicéailt ag árdughadh féin aníos ó’n chladach. Tá fánaidh maith rithte leis an mhalaidh seo ar thaoibh na trágha de ach níl an fánaidh baoghal ar comh rithte ar thaoibh an bhaile de. Bhíodh sluagh sidhe in a gcomhnaidhe ins an mhalaidh seo fad ó shoin agus bhí rí ortha dar b’ainm Cnapastúm. Is iomda sin troid agus bruighean a bhíodh ag sídheogaí Mhucrois le slóighthe sidhe eile. Throideadh siad le sidheógaí Gleanna Bholcám a bhí ‘na gcomhnuidhe i nGleann Bholcám : gleann fiadham atá i n-uachtar Gleann a’ Bhaile Dhuibh. Bolcan an rí a bhí ar shluagh sidhe Gleanna Bolcám. Throideadh siad fosta le sídheoghaí Chonnachta agus de réir cogamhlachta throidtidhe ‘ac darna cath ‘sa’ bhaile agus ach darna cath ar an choigcrich .i. ar talamh a náimhdé. Thall i gConnacht a marbhadh Cnapastúm, nuair bhí sé ar thoiseach a shloigh i dtroid a bhí eatorra féin agus sluagh sidhe Chonnachta. Troideadh an cath seo ar Bheann Bulbáin idir Mullach Mór agus Sligeach.
An tobar a bhfuil iomrád air ins an scéal céadna tá sé le feicéailt go fóill ar thaoibh na trágha de Mhalaidh na Bruighne. Tobar Chnapastuin a beirtear air go dtímh lá indiu. Tá neart scéaltach ins an cheanntar seo go fóill fa Chnapastún Mhucrois agus a shluagh sidhe. Seo in ar ndiaidh cuid aca a scríobhadh síos mar d’innis seandaoine an cheanntair iad.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dó na chéile ann.
(15) An Áll – Scairteadh an t-ainm sin air siocar gur áit án-fluic ann.
(16) An Seán-Ród – Scairteadh an t-ainm sin air siocar go rabh sean-ród ann fadó.
(17) Pairc Philip. Scairteadh an t-ainm sin air siocar gurbh lé fear darbh ainm Philip é.
(18) Sruthán Na Bfothrach –
(19) Poll A Dachtáin – Poll é sin atá deánta ins an talamh i dtalamh a thugann siad Dachtán mar ainm air. Tá leac mór os cionn an pholl agus tá sé comh tirm a’s thiocfadh leis bheith, istigh ins an pholl sin. Tá cineál lafta air agus thiocfadh lé duine dhul suas agus suidhe air. Fad ó shoin nuair a bhí an Cogadh Mór in Éirinn chuaidh cuid dé na h-Éireannaigh i bhfolac sa pholl sin agus ní bhfuair an námhad iad.
(20) An Casan Cumhang – Sgairteadh an t-ainm sin air siocár é bheith comhthrom agus cosamhail lé casán.
(21) Gort-Na-Rann –
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Áit – Ainmneacha.
(1) Garraidhe Néill – Tugadh an t-ainm sin ar an ghárraidhe siocar gurbh lé fear darbh ainm Niall é.
(2) Árdán Beag –
(3) An Árd –
(4) Páirc A Tobair – Scairteadh Páirc a’ Tobair ar an pháirc sin siocar tobar fíor uisce a bheith ann i dtólamh.
(5) Cnoc a’ Toighe –
(6) Scriog Dhubh – Scairteadh Scriog Dhubh ar an scriog sin siocar dath dubh bheith air.
(7) Leána Cnó – Báisteadh an t-ainm sin air siocar cnó a bheith ann fada ó shoin lé caoirigh a chuir isteach ann lé na lomadh.
(8) Scriog Na Máinsleóg –
(9) Múnóg.
(10) Páirc A Mhíodúin.
(11) Dachtán Mór.
(12) Stacarnach – Scairteadh an t-ainm sin air siocar go bhfuil stacáin móra na seasamh suas ann.
(13) Dachtan Beag.
(14) Clocha Móra – Scairteadh an t-ainm sin air siocar go bhfuil mórán clocha móra chomhgárach
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(3) Árd na Gaoithe:
(4) Druim an Láisín Liath: Sgairteadh an t-ainm sin air siocar go bhfuil deánamh air cosamhail le druim láisín.
(5) Nín a’ Mhullach:
(6) Stuacán:
(7) An Charraic Dhubh:
(8) Poll Mór Jimmy: Baisteadh an t-ainm sin air siocar go rabh fear dar b’ainm Jimmy Dakota ag siubhal sa chnoc. Chuaidh sé isteach i scraith luing a bhí ann agus b’éigean do gach fhear sa bhaile ghabhail suas agus a tharraingt amach. Ariamh ó shoin Poll Mór Jimmy a tugtar ar an pholl sin.
An Fheirm san Chruaich Bhig.
(1) An Stól:
(2) Poll na gcat Fiadhain: Sgairteadh an t-ainm sin air siocar go mbíodh án - méid cat fiadhain ann roimhe seo.
(3) An Garraidhe Beag:
(4) An Garraidhe Mór:
(5) Tón a’ Mhíodúin:
(6) An Croch Cheásta: Tuairim dá fhichead bliadhan o shoin, tháinig oidhche chruaidh thoirnighe. Thuat splanne ar charraic mhóir thuas sa chnoc agus ghearr sé comhartha na croiche san charraic. Ó shoin i leith an Chroch Céasta a tugtar air an áit.
(7) Sgreag an Ghearráin:
(8) Tón na Gaoithe:
(9) An Pháirc Cruinn:
(10) An t-Árd Loisg:
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Áit Ainmneacha.
An Feirm i nGort t-Sáile.
(1) An Leána:
(2) Páirc a’ Míodúin:
(3) Lóchtar:
(4) An Árd:
(5) Ant-Larann Smúdála: Sgairteadh an t-ainm sin air, siocair go bhfuil deánamh air cosamhail le larann smúdala.
(6) Faoin Bhaile:
(7) Na camrógaí: Sgairteadh an t-ainm sin air, siochar oiread crann bheith ag fás ann.
(8) An Malaidh Dhearg:
(9) Bárr a’ Bhaile:
(10) Portach a’ léana:
(11) Na Portaigh Boga: Sgairteadh an t-ainm sin air siocar go bhfuil talamh án- bhog ann.
(12) Ailt Abhainn:
(13) Abar Bán:
(14) An Lag:
An Feirm i Ruadhlach.
(1) Páirc na h-Aiththe.
(2) An Phairc Mhór: Sgairteadh an Phairc Mór ar an phairc siocar go bhfuil sé ina phairc mhór.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
8. Tráigh Lobhair :
9. Allt a’ Stóir :
10. Tráigh a’ Stóir :
11. Lobhar : Carraic mór ata ann.
12. Doras Ealóidh : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair an Cuma ata air.
13. ‘Stuimpí’. : Thainig corp duine isteach san áit sin nach raibh cosa ar agus sgairteadh ‘Stumpí’ ar an poll ‘na dhiaidh.
14. Poll Chaithlín :
15. Oilean na Creíbhreice : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go raibh crébhreic ag amuigh air.
16. Poll Doinithe :
17. Léana Bhán : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go bhfuil sé na léana deas glan.
18. Fhargain Dúnta :
19. Fhargain Leathan :
20. Fhargain Jack :
21. Bolan Darach :
22. Beul a’ Sgeadamain : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair a chuma nó tá sé cosamhail le béal mór.
23. An t-Allt Mór : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go bhfuil sé na allt án-mhór.
24. Sgilleadh Cloch : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go bhfuil an-mhéid cloch ann.
25. An Casan Cumhang : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go bhfuil sé na chasan án-chumhang.
26. Leac Áine :
27. Moinéar :
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Áit Ainmneacha (Ar Lean).
1. An Tráigh Bhán: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair gur de ghaineamh bhán ata an tráigh deánta.
2. Poll a’ Dobhar-Chú: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go mbíodh dobhar-chú ‘na comhnuidhe ann roimhe seo.
3. Leac an Eidhneáin : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair eidhneán a bheith ag fás ar an allt ata os a chionn.
4. Poll Ghorthaidh : Thainig corp fir dár b’ainm Gorthaidh isteach fa thír ‘san áit sin fad ó shoin agus sgairteadh ‘Poll Gorthaidh ar an pholl sin ‘na dhiaidh.
5. Leac ‘Freann Toigh’ : leac an-comhthrom ata ann agus tá staighrí ag dul suas chuige.
6. Na Doirníní : Clocha mOra cruinne ata ionnta agus is é sin an fáth ar sgairteadh na Doiríní ar an áit sin.
7. Teach a’ Mhargaidh : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go raibh sé cosamhail le teach mhór mhargaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Áit Ainmneacha (Ar Lean).
1. An Tráigh Bhán: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair gur de ghaineamh bhán ata an tráigh deánta.
2. Poll a’ Dobhar-Chú: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go mbíodh dobhar-chú ‘na comhnuidhe ann roimhe seo.
3. Leac an Eidhneáin : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair eidhneán a bheith ag fás ar an allt ata os a chionn.
4. Poll Ghorthaidh : Thainig corp fir dár b’ainm Gorthaidh isteach fa thír ‘san áit sin fad ó shoin agus sgairteadh ‘Poll Gorthaidh ar an pholl sin ‘na dhiaidh.
5. Leac ‘Freann Toigh’ : leac an-comhthrom ata ann agus tá staighrí ag dul suas chuige.
6. Na Doirníní : Clocha mOra cruinne ata ionnta agus is é sin an fáth ar sgairteadh na Doiríní ar an áit sin.
7. Teach a’ Mhargaidh : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go raibh sé cosamhail le teach mhór mhargaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Áit Ainmneacha (Ar Lean).
1. An Tráigh Bhán: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair gur de ghaineamh bhán ata an tráigh deánta.
2. Poll a’ Dobhar-Chú: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go mbíodh dobhar-chú ‘na comhnuidhe ann roimhe seo.
3. Leac an Eidhneáin : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair eidhneán a bheith ag fás ar an allt ata os a chionn.
4. Poll Ghorthaidh : Thainig corp fir dár b’ainm Gorthaidh isteach fa thír ‘san áit sin fad ó shoin agus sgairteadh ‘Poll Gorthaidh ar an pholl sin ‘na dhiaidh.
5. Leac ‘Freann Toigh’ : leac an-comhthrom ata ann agus tá staighrí ag dul suas chuige.
6. Na Doirníní : Clocha mOra cruinne ata ionnta agus is é sin an fáth ar sgairteadh na Doiríní ar an áit sin.
7. Teach a’ Mhargaidh : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go raibh sé cosamhail le teach mhór mhargaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-25 15:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Áit Ainmneacha (Ar Lean).
1. An Tráigh Bhán: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair gur de ghaineamh bhán ata an tráigh deánta.
2. Poll a’ Dobhar-Chú: Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go mbíodh dobhar-chú ‘na comhnuidhe ann roimhe seo.
3. Leac an Eidhneáin : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair eidhneán a bheith ag fás ar an allt ata os a chionn.
4. Poll Ghorthaidh : Thainig corp fir dár b’ainm Gorthaidh isteach fa thír ‘san áit sin fad ó shoin agus sgairteadh ‘Poll Gorthaidh ar an pholl sin ‘na dhiaidh.
5. Leac ‘Freann Toigh’ : leac an-comhthrom ata ann agus tá staighrí ag dul suas chuige.
6. Na Doirníní : Clocha mOra cruinne ata ionnta agus is é sin an fáth ar sgairteadh na Doiríní ar an áit sin.
7. Teach a’ Mhargaidh : Sgairteadh an t-ainm sin air siocair go raibh sé cosamhail le teach mhór mhargaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 12:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
If you get a yellow ragweed and cut it up real fine and get a bit of soap and fine sugar, mix them all together you will have the of of a stone bruise.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
9. An Sruthán Mhór. Tháinig tuile mór tuairim céad bl o shoin bhí sruthán beag san áit seó, ach strócadh ar siubhal é. Bhí daoine amuigh ar an oileán agus connaic siad an domlán. Connaic siad sgeidíni amuigh ar an fairrge – sgeidiní a tugadh ar siubhal as cuibhrinn leis an tuile. Deir na daoine gur inaimsir na ghorta a tháinig sé.
10. An Pháirc Bhracach.
11. An Árd Ruadh.
12. An Pháirc Chruinn.
13. Damannaí an lín. Bhí lín a’ fás ar a bhaile seo fad o shoin. Bhí damannaí aca leis an lín a cur ar maois ionnta. Bá é sin fáth a tughadh Damannaí an lín ar an áit bhog seo ag taobh a’ bhealaigh mhór.
14. An Charraig Mhór
15. An Píopa Briste.
16. Bealach Pholl a’ Choirc. Seo bealach o’n bealach mór go Poll a’ Coirc an áit a gnítí salann fad o shoin.
17. A Pháirc.
18. Lochtar.
19. An Éalach Salach.
20. An Gobán Fada.
21. An Uaig Bhán.
22. Log ‘a Raithnighe.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ainmeacha Áiteacha.
1. An Poll Buidhe : Sgairteadh an t-ainm seo air siocair go bhfuil uisge an buidhe san áit seo.
2. An Árdán Bán.
3. An Mhalaidh Bhán.
4. An Cásan Lár. Casán ata idir toighte iochtarach agus uachtarach an bhaile.
5. An Casan Uachtarach. Casan ata on bealach mór go barr a’ bhaile.
6. Barr a’ bhaile. Aít comhtrom ins an chnoc taobh thuas de’n baile – baile áit a rabh toighte fad o shoin.
7. Aillt a’ Gheafta.
8. Chúl a’ Garraidhe.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(11) Ní thuigeann an sáthach an seang agus ma thuigeann féin ní i n-am.
(12) Is mairg a marbhadh an muiltín Foghmáir.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(1) Síleann an fear ceille gur bé féin fear na mire.
(2) Ní dhearn Dia béal ariamh nach dtearn sé greim le cur ann.
(3) Slán mar a h-innstear as i bhfad uainn an urchóid.
(4) Carrabaigh oighinsigh ag troid le mathair a céile.
(5) Nuair a labharann tú na abair barraidheacht.
(6) Is doiligh gearr – fiudh a chur amach as tom nach bhfuil sé ann.
(7) Níos lochruigh ná an ghrian nighean Cormaic Mic Airt.
(8) Tá a riteamhlacht aige.
(9) Bean ag Mór agus Mór ar lorg déirce.
(10) Is fealltach an gaoth nach séideann go maith do duine éícint.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(1) Nuair a bheárnaighil ar an chruach is fusa don sluagh fhagháil.
(2) Ní truime don loch an lach agus ní truime do lach a sréin ní truime do chaora a h-olann agus ní truime do colann ciall.
(3) Am amháin bhí baintreabhach ann agus bhí mac amháin aicí agus fuair sé bás agus arsa sise -- Is ionann mach as gan aon mhac is ionann dhá mhach as an aon mhac ach dá mbéadh agam a shé na a sheacht ní thiocfadh mo chreach ar ar aon acht.
(4) Is fada mo cosa gan bróga ach is fuide mo phócaí gan pinginn is fada mé ag cainnt le mna óga ach níor ól mé an deor le mo mhian.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(43) An rud a gheibtear go réidh ní shiltear dadaidh de.
(44) Má tá adh ar bith ann is é an cos siubhal a gheobhas é.
(45) Is ar mhaithe leis fhéin a gnídheas an cat crónán.
(46) Bean gan páiste, bean gan leith – sgéal.
(47) Is fearr greim coinín nó dhá greim cat.
(48) Dá gcuirfeá spéis ins an Carn – aoiligh níor léar duit a dúlagán.
(49) Níor léigheadh ariamh cé aca a bfearr, luathas nó mall; acht bheith i n-am ag Aifreann Dé.
(50) té nach bhfuil ní folair dó bheith glic.
(51) Fear gan cainnt fear gan airgead.
(52) Is bocht an rud a bheith ró-sanntach.
(53) Ní dheanfáidh cainnt cásóg.
(54) Is fusa a rádh na a dheánamh.
(55) Muinnteardhas muice do charnán phréataí.
(56) Is ionann le cheile ball seíre a’s a ghiolla.
(57) Trí nídh gan mhait.
Portach ar sliabh.
Coill i bhfad uait agus
Ciall i gceann duine bhoicht.
(58) ‘Gach aon mar oiltear é : da dtógtaí i mbachta mónadh is ann a bhfearr leath a beith’
Bhí gasúr beag sean aimseardhá ina comhnuidhe ar na Caislíni fad ó shoin. Dimthigh sé o bhaile agus nuair a tháinig sé arais bhí muinntir na h-áite ag fiafruigh dé ce’n dóigh ar taitín an áit leis. Dubhairt an gasúr : “Gach aon mar oiltear é, da dtogtái i mbachta monádh is ann a b’fearr leat a beith”.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(16) Is olc a t-síon nach fearr do duine – eighinteacht.
(17) Muna ndéanfaidh tú do gnaithe i n-am béidh tú do phleidhseam.
(18) Is fearr stuaim nó neart.
(19) Éist mórán agus can beagán.
(20) Níor dhún Dia bearna ariamh nár fhoscail sé ceann eile.
(21) Ní hé fear mór an fear oibre.
(22) Gheobhaidh cos ar siubhal rud nach bfuighidh cos na comhnuidhe.
(23) Ní théigheann cuileóg san bhéal a bhíos dúnta.
(24( Is maith Dia go lá.
(25) Tá cú mall sona.
(26) Tús maith leath na h-oibre, misneach maith leath na h-éachta.
(27) An fear nach glacann comhairle glacann sé comhrac.
(28) Is fearr éan in do láimh na beirt ar tom.
(29) Sé an rud is annamh is tongantaighe.
(30) Na bain d’on rud nach mbaineann duit.
(31) An té nach bhfuil ciall aige bhearfaidh an saoghal ciall dó.
(32) Is fearr ubh indiu nó dhá ubh i mbárach.
(33) Is furust a rádh acht is doiligh a dheánamh.
(34) Is neise comhair Dé na ursa an doras.
(35) Is fearr go mall nó go bráthach.
(36) Mas fada an lá tiocfaidh an oidhche fá dheireadh.
(37) Is glas na cniuc i bhfad uainn ach M’as glas ní féaramhail.
(38) Abair beagán as leig mórán thart.
(39) Is maith dia fá na bróga ach an leathar a bheith agat fhéin.
(40) Marbh le tae marbh gan é.
(41) An rud is measa leo do bháis b’féidir gur clar do leasa é.
(42) An rud a cruinnightear go cruaidh imthigheann sé go réidh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-24 11:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean Fhocla
(1) Muna gcuirfidh tú san Earrach ní bhainfidh tú san fhóghmhar.
(2) Mar dubhairt an t-éan muna bhfuil an rud agat fhéin béidh tú gan é.
(3) Is fada siar an rud a chuirfeas Dia aniar.
(4) M’as olc an maol is measa mullach.
(5) Níl crann ar bith sa choill níos measa na an crann gan scafóg.
(6) Níl crann ar bith comh h-árd le crann na foighde.
(7) Cuir hata ar bata sé an bata i gcomhnuidhe é.
(8) Sanntuigheann an t-sainnt an t-ór.
(9) Thig maitheas mór as moill beag.
(10) Tabhair do chóta leat lá maith as déan do rogha rud leis lá fliuch.
(11) Nuair atá an cat amuigh tá cead rinnce ag na lóchógaí.
(12) Sé do comhairle fhéin is lugha chuireas fearg ort.
(13) Bhéarfaidh do srón fhéin comhairle dhuit.
(14) Mo lá-sa indiu is do lá-sa i mbárach.
(15) Is léar dón dall a bhéal.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 19:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
to a railway line,
The navvies they came up to us and loudly they did rail,
They cursed and damned the Paddies and the sons of Granuail.
VII
Up steps Barney Wlash and says "What do you mean,
Are we not men as well as you and havent we a name,
So Faugh - a - Ballah, clear the way, for some of you must fall,
Here stands the sons of Irish men that never feared a ball.
Three verses left out (see them outside) Last verse.
VII
So, here's long life to Reilly Mc Cormick and Mc Cabe,
And likewise brave Mc Corner who never was afraid,
And every man from Paddy's land who fought upon that day,
And forced those English navvies in crowds to run away.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 19:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
to a railway line,
The navvies they came up to us and loudly they did rail,
They cursed and damned the Paddies and the sons of Granuail.
VII
Up steps Barney Wlash and says "What do you mean,
Are we not men as well as you and havent we a name,
So Faugh - a - Ballah, clear the way, for some of you must fall,
Here stands the sons of Irish men that never feared a ball.
Three verses left out (see them outside) Last verse.
VII
So, here's long life to Reilly Mc Cormick and Mc Cabe,
And likewise brave Mc Corner who never was afraid,
And every man from Paddy's land who fought upon that day,
And forced those English navvies in crowds to run away.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgeál.
Bhí caislean Uí Dhomhnaill tógtha ar an abhainn ata ag dul fríd bhaile Dúin na nGall. Nuair a mhair Aodh Ua Domhnaill agus a bhean ann bhí a bhean lá amháin ‘na seasamh ag an fhuinneóig agus í ag caiteammine amach san abhainn. Chonnaic Aodh í ach níor leigh sé air go bhfaca sé í go dtí go raibh sé uilig caithte amach aige. “Mur’ bfuil tuilleadh mine agat béidh dó bhrachan lam” arsa seisean léithe.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
97. Is olc an capall nach bhfuil ábalta a ugham féin a iomhcar.
98. Níl fuigheall a mhagaidh maith.
99. Na creid an céad sgéal go gcluinidh tú an dara ceann.
100. Is olc an tríomhchadh h-uair nach mbaineann.
101. Goide sin dó’n té sin nach mbaineann sin dó.
102. Na tabhair léim go n-amharcaidh tú romhat.
103. Mar bhfuil tuilleadh mine agat beídh do bhrachan lom.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
70. Tá iangacha cruaidhe ag beathadhach fir eile.
71. Tá pice de dhusta Marta comh maith le pice óir.
72. An rud a sgríobhas an púca léigheann sé féin é.
73. Fear – na – bó san abar ‘as é féin ina ruball.
74. Tá aran i mbun an fhraoic agus gort i mbun na bhfeag.
75. Ní beag beagan de dhroch bhrachain.
76. An té is fhearr a bhéas liom, sé is fearr a gheobhas roinn.
77. Is binn beál na cost.
78. Tá cead cainnte ag fear caillte na h-imire.
79. An té bhrostuigheas an uile, an té cuidigheas a dheánamh.
80. Ní sgéal rún é an nídh a bhfuil fhios ag triúr.
81. Ní neart go cur le chéile.
82. Is minic a bhí cú mall sona.
83. Is doiligh bheith in am ag aonach nó ag margadh.
84. Tiocfaidh an t-carrach gan aon sméar.
85. Ma’s mall is mithid.
86. Ní bhfuair an madadh ruadh teachtaire ariamh ní bhfearr na é féin.
87. An rud a shíleas duine ‘bheith le n’aimleas, b’feidir gur le na leas é.
88. ‘Ach éan mar ‘oiltear.
89. Sháruigh sé ar an roithlean an da thráigh a fhreasdal.
90. Is olc a’bhaile nach fearr é n’an t-aonach.
91. Ní ionann dul na bhaile mhór ‘s a fhágailt.
92. Ní raibh an t-anas ar Mhaghnus gur phós sé.
93. Tuigeann an uile duine a bhalbhan féin.
94. Ní bhíonn cuimhne ar an arán ata ithte.
95. Nuair a bhíos an bolg lán is maith leis an chnamh síneadh.
96. Dearbhrathair de’n t-sac a mála.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
44. Níl aon teine mar do teine féin.
45. Na mol is na caín tú féin.
46. Aitnigheann ciaróg, ciaróg eile.
47. Is glas na cnuic i bhfad uainn ac ma’s glas ní feármhar.
48. Gheibheann pingin, pingin eile.
49. Sguabann sguab úr glan.
50. Gnidheann sparan trom croidhe éadtrom.
51. ‘Sé do mhac, do mhac indiu, sé dó ingean dó ingean go deó.
52. Is deacair olann a bhaint de’n ghabhar.
53. Briseann an dúthcas fríd crúb a’ chait.
54. Níl aon mhaith sa t-seanchasg nuair a bhíos an t-anachan deánta.
55. Bíodh meas agat ort féin agus béidh meas ag an uile dhuine ort.
56. Ní féidir leis an gobadan dá tráigh a freastal.
57. Ma’s goirid dó dhuine a chóta is giorra dhó a léine.
58. An fear nach n-iomchaireann a chóta lá tirm ní bhéidh sé aige lá fliuc.
59. An té nach ólann ach uisge ní bhíonn sé ar meisge.
60. An té nach bhfuil láidir caithfidh sé bheith glic.
61. Níor dhruid Dia bearna ariamh na’r fosgail sé ceann eile.
62. Pós bean sléibhe agus pósfaidh tú an sliabh uilig.
63. Gheibheann na ba bás fad is bhíos an fear ag fás.
64. Caingbigh an droch duine leat agus beidh an duine maith i dtólamh agat.
65. Ceannuigh searrach agus goidfidh tú gearán.
66. Ní ionann mar fhásas achan slat, is ní ionann nádúr achan mhac.
67. ní hé an uile lá a marbhfas Maghnus bológ.
68. Mhair a chapall agus geobhfar féar.
69. Greim ar ruball eascoin.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
17. Is maith súgh na mbó – beo nó marbh.
18. Is binn béal na Thost.
19. Cuir hata ar bata is gheobhaidh sé bean i nGleann.
20. Pós beas as Gleann is pósfaidh tú an Gleann uilig.
21. Na deán reacht is na bris reacht.
22. Is fearr obair ‘ná cainnt.
23. ‘Se dó phóca dó chara.
24. Níl sé beag dóigheamhail nó mór grádhna.
25. Is láidre dúthcas nó oileamhaint.
26. Thiocfaidh an duthchas frídh crúba an chait.
27. Is teann gach madadh ag a dhoras féin.
28. Bíonn leacacha sleamhna i dtoighthibh daoine uaisle.
29. An té ata na chomhnuidhe i dtoigh gloine ní ceart dó cloch a caitheaní.
30. Is namhaid gach ceird gan a fhoghluim.
31. Is olc an t-éan nach solathaireann a nead féin.
32. Is minic nach é an capall is fhearr a thógas an rása.
33. Is olc an cú nach fiú fead a leigean uirthí.
34. Nuair is cruaidh dó’n cailleach caithfidh sí rith.
35. Ní fhóireann teas nó fuacht do’n t-sean – chailleach.
36. Is mairg a ghnídheas an t-olc agus a bhíos bocht ‘na dhiaidh.
37. M’as cam díreach an ród sé an bealach mór an t-aithghiorra.
38. Nuair a chruadhann an t-slat is deacair a shníomh ‘na ghad.
39. Ní chuimnightear ar an arán indhiaidh a ithe.
40. Bíonn blas ar an bheagan.
41. An té a bhíos amuigh fuarann a chuid air.
42. Capall na h-oibre an biadh.
43. Is ualach éadtrom an fogluim ach is adhbhar achrainn í go minic.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean – Fhocla.
1. Is fearr an t-sláinte ‘ná na táinte.
2. Tosach na sláinte – codladh, deireadh na sláinte – osna.
3. Is liagh gach othar indhiaidh a léigeas.
4. Caitheann gach duine deichmhadh an t-sláinte a íoc.
5. Níl luibh nó leigheas in aghaidh an bháis.
6. Dearbhrathair de’n bhas an codladh.
7. I dtosach na h-aicide is fusa ‘leigheas.
8. ní lá na gaoithe lá na sgolb.
9. Is ole an gaoth nach séideann maith dó dhuine éighinteacht.
10. Muna mbéidh sé tirm is fliuch is fearr é.
11. Is maith an cáirde lá fada samhraidh.
12. Nodlag grianmhar a ghnídheas roilig biadhmhar.
13. Ní thig ciall roimh aois.
14. Mol an óige agus tiocfaidh sí.
15. Cur síoda ar a ghabhar, sé’n gabhar i gcomhnuidhe é.
16. Is olc an chearc nach sgríobann dí féin.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chuig an altóir dí an maidin a bhíos sí a pósadh. Ma eitileann scuaid éanacha thar an lánamháin ar an bhealach ‘un an teach Phobail béidh siad saidhbhir go bráth.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Pósaidhthe (Ar Leanamhaint). (Pisreógaí)
Ainm an duine o’na bhfuarthas na Pisreógaí seo – Séamus Ua Máodhacháin.
A Shéoladh – Dachtán, Cill Cartha , i dTír Chonaill.
A Aois – 56 bl. A Ghairm-Bheatha – Feirmeór.
Cá’r tógadh é agus car caith sé a shaoghal – in Dachtán, Cill Cartha.
Ainm an duine ó’r cualaidh séiseán na Pisreógaí – O’na Athair.
Cé mhéad bl o shoin – 37 bl.
Aois an duine eile an t-am sin – 44 bl.
An áit a rabh an duine eile na chomhnuidhe – in-Dáchtán, Cill Cartha.
An dáta ar a scríobhadh na pisreógaí sa leabhar seo – 3/6/1938.
Pisreógaí.
Deir na sean-daoiní nár chóir dó’n bhríghdeóig éadach a bhfuil spotaí ann a chaitheamh lá an phósta. Níor chóir dó’n bhaintreabhaigh éadach bán a chaitheamh lá an pósta. Ní bhéidh ádh ar bith an bhríghdeóig a chaitheas éadaigh glasa nó buidhe lá an phósta. Níl sé cheart dó’n bhríghdeóig amharc isteach sa scáthán nuair a bhíos sí ag deánadh réidh an maidin sin. Bá cheart dó chailín eile í a chóiruighadh. Ní bhéidh ádh maith ar bhríghdeóig a shoillsigheann an ghrian uirthí ag níghe a éadáin dí nó ag dhul
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhíodh lánamháin ‘na suidhe ar dhruim an chapaill – an bhean ‘na suidhe i gcúl an fhir ar súgán droma.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhíodh fear nó beirt eile leis, agus tosóchadh an margadh indiaidh tamaill chomhraid. B’iomdha troid a bhíodh ann nuair a bhíodh an fear ag iarraidh ‘Cruth’ ar athair na mna agus nuair nach mbeádh sé sásta é a thabhairt.
An lá a bpósfaidhe an lánamhain, bhíodh baineis i dtoigh na mna agus d’fanadh lucht na bainse ag damhsa ann go máidin. Bhíodh sluagh daoine na ndiaidh go dtí Teach a’ Phobail ach nuair a thainig na cairr amach bhíodh an sluagh ar na cairr in áit bheith ag siubhail. Bheireadh an lánamhain cuireadh dó fidileóir agus bhíodh seisean ar an chéad charr leis an lánamhain agus é ag seinm.
Tá mórán pisreógaí ag na daoine fa dtaobh de lánamhain. Deirtear go mbéidh drochádh ar an bhríodeóg má chastar an cat dí ar maidin a pósta. Ma gheibheann an brídeóg dubhan alla ar a gúna béidh saoghal sonasach aicí. Má ghnídheann an cat sróthfaoil ar lá na bainse béidh an t-ádh ar an bhrídeóig.
“Is méanra dó’n bhrídeog ar a soillsigheann an ghrian”. Deirtear gur comhair dó’n bhrídeóg iasacht baill dá cuid éadaigh a fhaghail.
Roimhe seo chaitheadh an cailín péire bróga a gheobhadh sí deánta ag an gréasaidhe agus péire stocaí a ghnidheadh siad féin sa’ bhaile. Gheobhadh siad iasacht hata ó dhuine eile da bhfeicfeadh siad hata deas ag duine.
Ar a mbealach abhaile ó’n Teach Phobail bhíodh siad ag coimhlint le capaill agus le capaill agus carraí.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. Ainm an duine ó na bhfuarthas an t-eolas seo – Seán Mac Aodha.
2. A Sheóladh – Mucros, Cill Cartha, Tír Conaill.
3. A Aois – 58 bl (4) A Gairm Beatha – Feirmeór.
5. Char tógadh é agus char chaith sé a shaoghail? – Mucros, Cill Cartha.
6. Ainm an duine ór chuala sé an t-eolas seo – ó na athair.
7. Cé mhéadh bl ó shoin – 40 bl.
8. Aois an duine eile an t-am sin – 54bl.
9. An áit a raibh an duine eile ‘na chomhnuidhe – Mucros, Cill Cartha.
10. An dáta ar a sgríobhadh an t-eolas sa leabhar seo – 3-6-‘38
Deirtear go bhfuil sé mí rathmhar pósadh ar an Aoine. Is é “Damhnach na Smut” an céad Domhnach de’n Cargas, agus deirtear go mbíonn smut ar na cailínibh nach bhfuair fir.
Gnidhtear an cleamhnas an domhnach sul ma bpóstar an Lánamhain.
Roimhe seo nuair a thigeadh an fear ag iarraidh mna
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
leo no shil siad gur b’é an baichle eile a tháinig arís. Leath marbhadh daoine an oidhche sin. Tamall in a dhiaidh sin fuair siad amach gur muinntir Teidhleann a bhí ann agus d’fan siad aca go h-am luighe. Bá é sin an fuadach deireannach a bhí sa pharroiste nó chur an sagart deireadh leó.
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
siad an bhiotailte. Annsin leagad siad amach lá an phosta agus lá na bainse. Théigheadh sluagh daoine leis an mhnaoi a bhí le pósadh agus sluagh eile leis an fhear. Castaoi an dá shluagh ar a chéile ag teach na mná agus théigheadh siad uilig go dtí an teach phobhail. Bá gnáthach leo dhul sá tráthnóna. Dfanadh siad sa bhaile mhór ag damhsa ag dul ceóil agus ag ól i dteach éighinteacht. Tigheadh siad ag am luighe agus geobhadh siad a gcuid suipéar idteach na mná. Beirtear 'Páirtí na bainse' ar an sluagh daoine a téigheadh o theach na mná go dtí an teach phobail.
Thigeadh pairtí na bainse go toigh na mná - chun an bainis - ar capall. Biodh rása aca ag feachaint cén capall a bhfearr. An capall a bhíodh ag teacht na bainse or dtús b'e sin an capall a bfearr. Fear agus bean a bíodh ar gach capall. Bíodh an bhean ina suidhe i gcul an fhir. (Culóg a beirtear ar duine a béadh i gcúl duine eile ar capall).
Fuadhach. Thigeadh sluagh fear o ait éighinteacht agus goideadh siad ar shiubhail bean do fhear aca. Tuairim níos mó na céad bliadhain o shoin tháinig baicle aca seo go dtí an Cruach Beag ach bhí an teach seo lán daoine agus chuir muinntir an tighe an ruaig ortha. Indhiaidh seó tháinig dream o Teidhleann chun cuidigh le muinntir na Cruaiche bige no cuala siad go rabh an dream seo ag teacht. Nuair a mhothuigh muinntir na Cruaiche bige an sluagh ag an doras toisigh siad ag troid
ball sinsearach (stair)
2020-04-23 16:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Pósaidhte
1. Ainm an duine ona bfuarthas an seanchús: Cáitlín Bean Mhic Cathail.
2. A seoladh: Gort-tSáile, Cill Cartha, i dTír Conaill.
3. A h-aois 54 bl. (4)A gairm beatha: bean feirmeora.
5. Char tógadh í agus char caith sí a saoghal. inGort-tSaile, Cill Cartha
6. Ainm an duine o’r cuala sise an seanchus: ona h-athair.
7. Ce mhéad bl. o shoin? 40 bl.
8. Aois an duine eile an t-am sin. 42 bl.
9. Áit arabh an duine eile ina chomhnuidhe. Gort-tSáile.
10. An data ar sgríobhadh an seanchús ina an leabhar seo: 2/6/193[1?]
Pósaidhthe.
Seásur na lánámhain .i. o Athair á dá is déag go Mairt Inide, an t-am is mó phósann daoine sa cheanntar seo.
Suas go dtí le goreid ghníti dáil sa ceanntair seo nuair a bhéad beirt á dúl á phósadh.
Bheáradh daoine saidhbreas, stoc, airgead, agus rudaí eile don cháilín.
Dáil. (cleamhnas).
Teígheadh beirt fear - an fear a bhéadh ag dúl a phósadh agus comharsa go teach an cháilín. Bíodh biotailte leobhtha. Dfiafruigheadh fear a tighe den fhear a bhí ag iarraidh a ingne ce’n stoc a bhí aige. Dfiafruigheadh seisean dó-san cen stoc a bhí aige. Nuair a bheadh an margadh críochnuighte aca d´óladh
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
horses are Herculus, Bill and Sally.
Eily
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá amháin bhí bean as an Clochar sa Bhádhbhán i bParráiste Chille Cartha ag bualadh maistridh. Ní thiocfadh im ar bith ar cuid de'n bainne fad o shoin dá mbéadh siad a bualadh ó mhaidin go h-oidhche. Ní raibh fhios acu caidé bhí cionntaigh lé seo. Bhí an bean seo ar an Bádhbhán mar sin lá amháin chuaidh sí go dhí an sagart agus d'innis sí dó fán bhainne. D'iarr an sagart uirthi nuar a rachadh sí abhaile, an maide briste a
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí teach ar a Chaiseal am amháin agus bhíodh giarrfiadh le feiceáil ag gabhail isteach ‘sa bhoitheach gach uile lá agus ag tabhairt an bhainne leis. D’fan fear a’ toighe i bhfolach an lá seo agus nuair a bhí an giarrfiadh ag gabhail amach ar an doras fuair sé buille na sluaiste air agus rinne sé bacach é ach fuair sé ar siubhail. A coidhche na dhiaidh sin bhíodh bean de na tionntódh féin isteach ‘na giarrfiadh agus ag goid an bhainne.
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
corr gnúmhóg a bheith air tá an maistreadh deánta.
Tógann na mna thart annseo, an t-im amach le na gcuid lámh. Ar dtús cruinnigeann siad an t-im le céile le ceann na lointhe. Nuair a bhíos sé uilig cruinnighthe ar bharr na bláithche gheibheann siad sgála agus sgólann siad é le h-uisge te. Annsin tógann siad an t-im amach as an meadar leis an lámh dheis agus bíonn greim aca ar an sgála leis an lámh eile. Nuair a bhíos sé uilig tógtha aca cuireann siad uisge glan fhuar air agus bheireann siad an bhláthach as leis an uisge.
Nuair a shíleas siad go bhfuil an bhlathach uilig as cuireann siad salann air agus bheireann siad sgian glan leobhtha agus ta-rnuigheann siad an sgian fríd an im ar eagla go mbéadh ribí ar bith ann. Annsin sgólann siad plátaí agus cuireann siad an t-im ortha agus buaileann siad le spad ime é. Cóirigheann siad go deas ar na plátaí é i measgáin.
Is iomdha úsaid atá ins an bhlathaigh. Gnidhtear aran phliúr leis agus fosta tá leigheas mhaith ann fá coinne an t-slaghdaín. Bruithtear é agus oltar é.
Tá léigeas ann i dó’n bann-bhualadh. Nuair a bhruithtear é thógtar an grúth dé’n mhéadhg agus cuirtear ceithrín de’n grúth leis an bonn – bhualadh. Carr uair cuirtear arán-gheal leis ar bhonn – bhualadh. Tá leigheas ins an bhlathach dó ghalar na gCat, --- an bhlathach a chur ar cluasaibh na gcaorach.
Bheirtear fosta dó na gamhna é agus tá sé ‘na dheoch mhaith dobhtha.
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhíos duine ag maistriughadh.
Tá an meadar deánta ‘na dhá cuid an corp a bheirtear ar an leath íochtarach de agus an lafta a bheirtear ar an leath uachtarach de. Tá an áit a ghreamuigheas an lafta agus an corp níos cumhainge nó áit ar bith eile sa mheadar. Tá an meadar uilig deánta de dhair.
Ní ionann an t-adhmad atá i gchlár na meidre is tá sa’ meadar é féin. Tá an clár deánta de ghiumhais bhan siocair go mbíonn sé níos éadtroma tógailt nó an dair agus siocair go ngreamóchadh na gnumhógar agus an bhainne ar an chlar dá mbeádh sé deánta de dhair.
Tá trí marc ar an bhéal taobh istigh agus caithfear an clár a chur síos ar dhóigh spéisialta ionnus go luighfidh sé síos i gceart ar an chuinneóig.
Ghnídhtear maistreadh dá uair sa t-seachtmhain sa’ t-samhradh agus uair amháin sa’ t-seachtmhain sa’ geimhreadh.
Cuidigheann muid uilig leis an maistreadh a bhualadh nó bhéadh duine amháin án - tuirseach ag maistreadh. Bíonn siad ag maistreadh ar feadh leath - uaire sá t-samhradh agus trí ceathramhadh h-uaire nuair a bhíos an fuacht ann siocair go mbíonn an bainne fuar agus doiligh a bhualadh. Is leis na lámha a oibrightear nuair a bhíos duine ag maistriughadh oibrightear an loinithe aníos agus síos agus ó thaoibh go taobh.
Is furust aithne nuair atá an maistreadh buailte nó nuair a thigeas an loinithe aníos agus é glan ach amháin
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Is é an chuinneóg an t-ainm a bheirtear ar an meadar atá againn sa bhaile leis an bhainne a bhualadh. Tá sé fá thuairim slat ar adirde agus tá sé fá thuairim troigh go leith trasna ó thaoibh go taoibh ina tháin is ina bharr.
Rinne fá thuairim leath – dhuisin bliadhanta ó shoin é. Is é an ‘loinithe’ an t-ainm ata ar an laínfrann le na mbuailtear an bainne agus is é ‘an cheann’ an t-ainm atá ar an giota cruinn atá deánta de dhair agus é greamuighthe dó’n lámhfrann sin. Tá poill ar a cheann agus tigeann an bainne aníos ar na poill sin nuair a
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
feicilt taobh amuigh de'n fhuínnéog.
Rudaí Eile.
Comhartha fearthanna : an suítche ag tuitim.
Comhartha gaoithe : an Séideadh anuas sa teach.
Comhartha fearthanna : Mórán seangan eiteogach ar an talamh.
Comhartha gaoithe : Bladhairí gorma a beith sa teinidh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ceó.
"Ceo ar Sliabh Liag ar maidín; béidh fearthainn ann roimh oidhch."
"Comhartha doinninne. Ceo a bheith le sean gealaigh.
Gaoth.
Gaoth aniar is mó béaras fearthainn leithí.
Comhatha siocáin gaoth anoir.
Comhartha sneachta: an gaoth a béith on áird o thuaidh san Geimhreadh.
Na h- éanlaithe.
Comhartha fearthanna: Na faoileogaí bána a beith ag piochadh péist as an talamh comhgarach dón fhairrige.
Comhartha fearthanna: An cearc a cluimhruighadh féin.
Comhartha fearthanna: An faínléog a beith ag estil go h-íseal.
Comhatha fearthanna: Na préacháin ag teacht anuas go h-an gasta o’n spéír.
Comharta fearthanna. No maol ruachail a beith ag sgréachaighil, sa tráthnóna.
Na h-Ainmhidhthe.
Comhartha fearthanna. An chat an aice na teineadh.
Comhartha fearthanna: An madadh a beith ag ithe féir.
Comhartha gaoithe: An chat a beith ag scríobadh ádhmaid.
Comhartha gaoithe: Trom codladh ar madad óg.
Gnéithe na Nádúir.
Comhartha fearthanna: Na cnuic ag amhairc go comhgarach.
Comhartha fearthanna: Sgáile na n-aillt san fhairrige.
Comhartha fearthanna: Sgáile bládhairí na teineadh a bheith le
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ceó.
"Ceo ar Sliabh Liag ar maidín; béidh fearthainn ann roimh oidhch."
"Comhartha doinninne. Ceo a bheith le sean gealaigh.
Gaoth.
Gaoth aniar is mó béaras fearthainn leithí.
Comhatha siocáin gaoth anoir.
Comhartha sneachta: an gaoth a béith on áird o thuaidh san Geimhreadh.
Na h- éanlaithe.
Comhartha fearthanna: Na faoileogaí bána a beith ag piochadh péist as an talamh comhgarach dón fhairrige.
Comhartha fearthanna: An cearc a cluimhruighadh féin.
Comhartha fearthanna: An faínléog a beith ag estil go h-íseal.
Comhatha fearthanna: Na préacháin ag teacht anuas go h-an gasta o’n spéír.
Comharta fearthanna. No maol ruachail a beith ag sgréachaighil, sa tráthnóna.
Na h-Ainmhidhthe.
Comhartha fearthanna. An chat an aice na teineadh.
Comhartha fearthanna: An madadh a beith ag ithe féir.
Comhartha gaoithe: An chat a beith ag scríobadh ádhmaid.
Comhartha gaoithe: Trom codladh ar madad óg.
Gnéithe na Nádúir.
Comhartha fearthanna: Na cnuic ag amhairc go comhgarach.
Comhartha fearthanna: Sgáile na n-aillt san fhairrige.
Comhartha fearthanna: Sgáile bládhairí na teineadh a bheith le
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Comhartha gálughadh trom: Gaethe na gréine a bheith ag soillsuighadh fríd na nealtaí.
Comhartha fearthanna: An grian a bheith ag soillsuighadh ar na carraigeacha san dóig go silfeá gur gloine atá ionnta.
An Ghealach:
Comhartha fearthanna: faínne a bheith ar an ghealaigh.
Comhartha aimsire mhaite: An gealach a beith san dóig (san céad ceathramhadh) go diocfadh le duine a hata a chrochadh uirthí.
Comhartha siocáin: Gealach lán a bheith dearg nuair atá sí ag eírige.
Na Realtaí.
Comhartha siocáin: Na réaltaí a beith ag sgaoileadh.
Béidh an gaoth as an áird sin a dtáinig an réalt as an lá indhiaidh sin.
Comhartha siocain: An loinnir ins na realtaí.
Na Nealtaí (scamaill)
Comhartha doininne: Rith ar na néaltaí siubhail ar na spearthái.
Comharthái fearthanna: Nealtaí a beith dubh.
Comhartha sneachtha: Néaltaí a beith bán.
Comhartha fearthanna: "féasogaí gabhair" san spéir.
An tuar ceatha.
Comhartha fearthanna: Tuar ceatha goirid ar sléibhtibh Connacht.
Comhartha fearthanna. Tuar ceatha ar máidin.
Comhartha aimsire maithe. Tuar ceatha san oidhche.
Comhartha uaire maithe. Tuar ceatha i lár an lae.
ball sinsearach (stair)
2020-04-22 16:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Comhartha gálughadh trom: Gaethe na gréine a bheith ag soillsuighadh fríd na nealtaí.
Comhartha fearthanna: An grian a bheith ag soillsuighadh ar na carraigeacha san dóig go silfeá gur gloine atá ionnta.
An Ghealach:
Comhartha fearthanna: faínne a bheith ar an ghealaigh.
Comhartha aimsire mhaite: An gealach a beith san dóig (san céad ceathramhadh) go diocfadh le duine a hata a chrochadh uirthí.
Comhartha siocáin: Gealach lán a bheith dearg nuair atá sí ag eírige.
Na Realtaí.
Comhartha siocáin: Na réaltaí a beith ag sgaoileadh.
Béidh an gaoth as an áird sin a dtáinig an réalt as an lá indhiaidh sin.
Comhartha siocain: An loinnir ins na realtaí.
Na Nealtaí (scamaill)
Comhartha doininne: Rith ar na néaltaí siubhail ar na spearthái.
Comharthái fearthanna: Nealtaí a beith dubh.
Comhartha sneachtha: Néaltaí a beith bán.
Comhartha fearthanna: "féasogaí gabhair" san spéir.
An tuar ceatha.
Comhartha fearthanna: Tuar ceatha goirid ar sléibhtibh Connacht.
Comhartha fearthanna. Tuar ceatha ar máidin.
Comhartha aimsire maithe. Tuar ceatha san oidhche.
Comhartha uaire maithe. Tuar ceatha i lár an lae.
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
feicilt taobh amuigh de'n fhuínnéog.
Rudaí Eile.
Comhartha fearthanna : an suítche ag tuitim.
Comhartha fearthanna : an Séideadh anuas sa teach.
Comhartha fearthanna : Mórán seangan eiteogach ar an talamh.
Comhartha gaoithe : Bladhairí gorma a beith sa teinidh.
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ainm an duine on a bfuartas an seancús. Catlín Bean Mic Cathail. A seoladh: Gort-tSáile, Cill Cartha , i dTír Chonaill.
A aois. 54/bl.
A gairm beatha. bean feirmeora.
Cur tógadh í agus chur chaith sí a saoghal in Gort- tSáile, Cill Cartha. Ainm an duine ar chuala síse an sgéal on a h-athair.
An méid bhliain o shoin. 40/bl.
Aois an duine eile an t-am sin. 42/bl.
An áit a rabh an duine eile ina chomnuidhe in Gort- tSáile.
An dáta a sgríobhadh an sgéal ar an leabhar seo. 20/5/1938.
Sean focla agus Abairtí.
"Fáinne i bhfad ar shiubhal doineann andeas dúinn."
"Tonnaí le tón an aíllt." Fairrige talaimh comhartha fearthanna agus doininne.
Fá na míosa.
" Faoillidh corrgach crannda chlis." " Márta cruaidh tirm."
"Aibreán bog maoth"
" Faoillidh mhairbheas caoirig" " Márta mairbheas daoine".
"Tart an deireadh an t- Samhraidh thall."
Cohmartaí na h- aimsire.
An Ghrian.
Comhartha fearthanna: An ghrian a bheith dearg ar maidín.
Comhartha fearthanna: Grian báidhte.
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
baisteadh tuata a dheánadh agus dubhairt Micheál go dtiocfadh. Casadh ortha ar thaoibh an bhealaigh mhóir sean-bearradh a bhí deánta de olann. Diarr an sagart ar Micheal baisteadh tuata a dheánamh ar an sean hata agus dubhairt Micheal. “Baistim thú, gan ceann, gan cluais, gan súil, gan béal. Bhí d’athair ina reithe, bhí do mhathair ina chaoire agus sé an t-ainm a bheirim ort “Sean caibín liath”.
“Ní baisteadh tuata sin” arsa an sagart.
“Ní páiste sin” arsa Micheal.
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal : fa Micheal A Chordáin.
Bhí fear ann am ámhain a dtugadh siad Micheal A’ Cordáin air. Bhí iomradh ar go rabh sé an eagnuidhe.
Nuair a rugadh páiste ins an am sin ba gnathach féasta a bheith ag na daoine. Théigheadh Micheal Ua Cordáin chuig na féastaí seo agus bfhearr leis na daoine gan a theacht. Rinne siad casaoid don t-sagart fa dtaobh de.
Lá ámhain a bhí Micheal ag siubhal an bhóthair fuair an sagart suas leis. Diarr an sagart air ca h-áit a rabh sé ag dhul. Dubhairt Micheál go rabh sé ag dhul amach chun na Cruaiche Bige, chuig baisteadh a bhí annsin. D’fiafruigh an sagart de an dtiocfadh leis-sean
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá ámhain cuaidh Domhnall Mhicí un a’ cladaigh le feamnach a bhaint. Nuair a bhí an feamnach uilig bainte aige thug sé anuas on chladach é. Sgairt a bhean agus dubhairt sí. “Ó, Dhómhnaill. Gabh anuas go dteigidh tú ‘un a’ chnuic fa choinne cliabh mónadh”.
Bhí án-tormán ag an fhairrge, agus ni rabh sé fhurust duine ar bith a chluinstin.
“Bhí tráigh ann” arsa Domhnall. Sgairt a bhean arís. D’fhreagair Domhnaill. “Sé cliabh déag”. Sgairt a bhean an tríomhadh h-uair. “Feamnach uilig” arsa Domhnall. B’éigin díth bheith ina [tost?].
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Greannmhar.
Bhí fear ina chomhnaidhe i dteach uair amháin agus ní rabh aon duine ann ach é fhéin. Bhíodh na cearca istoigh ins an teach fosta. Thárla go rabh madadh ruadh ag dul bealach a’ toighe oidhche amháin, agus bhí poll mór ar a’ doras comh mór agus go dtiocfadh leis fághail isteach.
D’fheach sé isteach agus chonnaic sé na cearca istoigh. Isteach leis ar am pholl. Bhí leabaidh sa’ cludaigh agus cuilt breagh air.
Cuaidh an fear idir an madadh ruadh agus an doras ionnus nach dtiocfadh leis fágail amach. Smaoitigh sé ar chleas. Thoisigh sé ag tarraingt an chuilt fhad leis an teinidh. Thug an fear iarraidh ar an cuilt le na shábhail. Leig an ghadaidhe amach an cuilt agus amach ar a pholl leis.
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal fá Mícheal Chordáin.
Lá amhain chuaidh Mícheal Chordáin isteach go teach shíos i dTeidhleann. Thusuigh sé ag cainnt fá na h-án sgéaltaí a bhí ag a athair. Arsa seisean, “bhí mo athair ar fhear chomh bhréagh as siubhail ariamh, agus a sárughadh ag innse sgéal ní rabh le fághail i n-Éirinn. Ba iomdha sgéal bréagh a bhí aige. Ach seo sgéal a chuala mé uaidh agus ní shálim go bhfuil a sárughadh le fághail”.
Lá amhain chuaidh fear amach a seilg agus fuair sé greim ar dhá reamhóig. Chuir sé isteach i mbosca iad. Thúsuigh an dá réamhóg ag troid agus marbhuigh ceann acu an cheann eile.
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bréige a dheánamh agus d’fág siad san garraidhe é. Sean spád a bhí ann a chur siad cóta air, agus hata, agus clarsúir thart fá na mhuineál.
Nuair a bhí Tomás ag teacht abhaile ag am luighe chonnaic sé an dúilach san gharraidhe. “há”, arsa Tomás, “tá tú gabhta anois”.
Bheir sé greim ar chloich agus chaith sé ar an fhear é. Bhuail sé an fhear agus thuit sé. Ach nuair a thuit seisean thuit Tomás nó shíl sé gur mharbhuigh sé duine. Nuair a bhí sé ag tuitim leig sé án sgread, agus dubhairt sé, “mharbhuigh mé dhuine”. Chuala na daoine san teach an sgread, agus nuair a tháinig siad amach bhí Tomás ina luighe ar an talamh gan spreagadh. Cuireadh go gasta fá choinne an t-sagairt. Tháinig sé agus ba h-é bhí feargach nuair a chonnaic sé a d’imireadh ar an seandhuine bhocht sodhantach.
Rinne sé seanmóir iongantach an céad Domhnach ‘na dhiaidh sin. Tar éis trí lá bhí biseach aríst ar Thomás.
ball sinsearach (stair)
2020-04-21 10:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bréige a dheánamh agus d’fág siad san garraidhe é. Sean spád a bhí ann a chur siad cóta air, agus hata, agus clarsúir thart fá na mhuineál.
Nuair a bhí Tomás ag teacht abhaile ag am luighe chonnaic sé an dúilach san gharraidhe. “há”, arsa Tomás, “tá tú gabhta anois”.
Bheir sé greim ar chloich agus chaith sé ar an fhear é. Bhuail sé an fhear agus thuit sé. Ach nuair a thuit seisean thuit Tomás nó shíl sé gur mharbhuigh sé duine. Nuair a bhí sé ag tuitim leig sé án sgread, agus dubhairt sé, “mharbhuigh mé dhuine”. Chuala na daoine san teach an sgread, agus nuair a tháinig siad amach bhí Tomás ina luighe ar an talamh gan spreagadh. Cuireadh go gasta fá choinne an t-sagairt. Tháinig sé agus ba h-é bhí feargach nuair a chonnaic sé a d’imireadh ar an seandhuine bhocht sodhantach.
Rinne sé seanmóir iongantach an céad Domhnach ‘na dhiaidh sin. Tar éis trí lá bhí biseach aríst ar Thomás.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 16:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Greannmhar.
Bhí sin an agus is fadó bhí, sean fhear ina chimhnuidhe ar an Chruaich Bhig ar a dtugadh siad Tomás Antoine air. Duine án – sodhantach a bhí ann. Ní rabh san teach leis ach a bhean agus a dheirbhsúir. Bhíodh garraidhe cáil ag Tomás Antoine i dtólamh, agus bhíodh na bhuachaillí óga i dtólamh ag goid an cháil uaidh. Bhíodh seisean amuigh ‘na ndhiaidh le bhreanglach.
Aon oidhche amhain bhí Tomás ar shiubhal ag cuartaidheacht. Tháinig na buachaillí go dtí an garraidhe, agus goidé rinne siad ach fear
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 16:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Greannmhar.
Bhí sin an agus is fadó bhí, sean fhear ina chimhnuidhe ar an Chruaich Bhig ar a dtugadh siad Tomás Antoine air. Duine án – sodhantach a bhí ann. Ní rabh san teach leis ach a bhean agus a dheirbhsúir. Bhíodh garraidhe cáil ag Tomás Antoine i dtólamh, agus bhíodh na bhuachaillí óga i dtólamh ag goid an cháil uaidh. Bhíodh seisean amuigh ‘na ndhiaidh le bhreanglach.
Aon oidhche amhain bhí Tomás ar shiubhal ag cuartaidheacht. Tháinig na buachaillí go dtí an garraidhe, agus goidé rinne siad ach fear
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 16:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
amach le cearrt póir go dtí an cuibhreann. Thoisigh sé ag cur agus deomhan dath a rinne mé ach iomlán a' cearrt a chaitheamh isteach in ath aoil.
"Bhí an aimsear an-bhog agus cumhdaigh muid béal na h-áithe le créafóig agus chuir muid leas ortha.
Thoisigh an pór ag fás agus d'fhás sé aníos ina ghos amháin mar bhéadh crann ann. Anonn ‘san fhóghmhair spréidh sé an áth-aoil agus bhí sé ag fás i gcomhnuidhe. Fá Shamhain nuair a bhí sé apaidh chruinnigh siad fir le croiche-iarainn agus róbhair siad amach é. Fuair siad an chearrt agus chuidigh siad leis an chapall é a thabhairt abhaile. B'eigean dobhtha an taobh a bhaint as an sgiobol le na fhaghail isteach”.
"Tá an fírinne agat" ars an bheirt eile. "Tá'n geall bainte agat.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 16:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ná Fir agus a gcuid Préata Mór.
Bhí triúr fear ag cainnt le chéile oidhche amháin. Bhí siad ag seanchasg fá phréataí agus chuir siad geall ciaca connaic an phréata a ba mhó.
"Chonnaic mise préata sa’ bhaile agus rinne sé ceithre thuirtín déag ‘bocstaí’ ars an chéad fhear.
"Chonnaic mise préata" ars’ an dara fear " agus nuair a bhí muid dhá chur amach as an iomaire tháinig sé coinín amach as."
"Arú!" ars an tríomhadh fear, "ní préataí ar bith bhur gcuid préataí, chonnaic mise préata agus bhí tonna meadhchan ann."
"Chaithfidh tú dó sgéal a chruthughadh" ars an bheirt eile leis.
Bhí mé ar aimsear bliahdain amháin ar a' Lagán ars' an tríomhadh fear, "agus in am chuir síos a' phóir chuir siad mé fhéin
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 16:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
isteach agus d'fhiafruigh sé duithe caidé bhí uirthí agus dubhairt sí leis "Tá m'fhear ag gabhail fhaghail bháis agus caidé dheánfas mé?"
"Arú!" ars' an fear díomhaoin, “Ná bí amaideach”. Coingbhigh suas dó chroidhe, pósfaidh mise thú agus beídh an uile rud go bréagh."
Thóg sí a lámha agus stad sí ag caoineadh ar a' bhomaite. "Is minic a smaoitigh mé fhéin ar sin" arsa sise ag gáiridhe. Le sin d'éirigh an fear as a leabaidh agus bhí sé slán arís bhain an fear díomhaoin an geall.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 16:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mar bhain an fear an geall.
Bhí beirt fhear ag baint féar le corráin lá amháin agus bhí fear aca ar gach taobh de'n ceorainn. Bhí fear aca pósta agus bhí an fear eile díomhaoin. Ní raibh siad an-mhór le chéile ar feadh na mbliadhan tach ach an lá seo bhí an fear díomhaoin ag teacht ró-fhada thar an teorainn. Thoisigh an bheirt ag dearbhughadh agus d'fhiafruigh an fear pósta de'n fear eile caidé'n fáth nach raibh seisean pósta mar fear eile agus dubhairt an fear díomhaoin leis -
"Tá bean agat-sa agus tá oiread grádh aicí orm-sa as tá aicí ort fhéin."
"Caidé’n dóigh a bhfuil fios agat-sa sin?" arsa an fear pósta agus chuir siad suas geall.
"Gabh thusa isteach" ars' an fear díomhaoin, “agus leig ort go bhfuil tú án-tinn agus go bhfuil tú ar leabaidh an bháis agus rachaidh mise isteach a' dheánamh truaighe duit agus annsin beídh fhios agat go bhfuil an rud a deirim-se fíor."
Chuaidh an fear isteach agus chuaidh sé a luighe agus leig sé air go raibh sé ar leabaidh an bháis. Bhí a bhean aníos agus síos a' t-urlár ag mairgnigh agus ag rádh “caidé dheánfas mé?"
I ndhiaidh tamaill tháinig an fear eile
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an uile chumhachta thú.’
“Ocht bpinghin déag” arsa Micheal agus d'imthigh an dá shaghart ag gáiridhe.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal fá Mhícheal Ua Cordaín.
Bhí fear dar b’ainm Mícheal Ua Cordaín ag dul thart ag cruinnuighadh am amháin agus an an lá seo bhí sé thíos i bparraiste Árd an Ratha. Casadh dhá shagart air – Sagart parraiste agus sagart eile agus d’fiafruigh sé dóbhtha an raibh cupla pingin aca le tabhairt dó. Thug an sagart scilling dó agus thóg sé a lámha go dubhrachtach ‘un na Flaithis ag rádh. “Go sábhailidh Dia tú!” Thug an sagart pairraiste leath-choróin dó agus thóg sé lámha ní bá dhubhrachtaighe ag rádh, “Gó sábhailidh Dia an uile cumhachtach tú!”
Annsin d’fiafruigh an sagart parraiste de caide’n difir a bhí idir ‘Go sábhailidh Dia tú’ agus ‘Go sabhaílidh
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí siad cupla lá ag tochailt ann ach ní bhfuair siad rud ar bith. Threabhuigh siad barr an chnocaín uilig ach ní fuair siad aon dath. Leig fear amháin air go bhfuair sé giota de’n ór. D’imthigh sé a rachaidh suas chuig a theach fhéin. Lean an mhuinntir eile é nó shíl siad go bhfuair seisean an t-ór. Ní dheachaidh bunadh an chaisil a’ thochaílt in Dún Uladh níos mó agus ní bhfuarthas aon ór an t-am sin.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An t-Ór atá Curtha ag Dún Uladh.
Is iomdha uair a chuala mé go raibh ór i bhfolach i nDún Uladh – Ait ata suidhte ag Bun an Chaisil – Baile Fearainn i bparraiste Chill Chartha. –ar an bhruach thuaidh de Chuan Tamhnaigh.
Tá cnocaín bheag ann agus ar bharr an chnocaín bhig seo tá giota talaimh agus claidhe chruinn thart air. Tá móran díobhtha seo thart f’an chósta agus deirtear gurbh iad na céad daoine a thainig go h-Éirinn a rinne iad. Bhíodh na dreamanna ag troid le chéile i bhfad ó shoin agus ghnídheadh siad dúin leo fhéin a shabhail.
Chreid muinntir an Chaisil go raibh ór curtha ins an t-sean rath seo agus ins an bhliadhan 1916 chuaidh dream díobhtha a’ thochailt ann.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dhiabhlaidhe éighinteacht cannaí air. Rinne sé iarraidh breith air ach cómh luath agus shín sé amach a lámh d’imthigh an madadh thar claidhe agus ní fhachaidh sé ní bá mó é. Bá mhinic a chualaidh sé fa’n madadh a bhí mar ghárda ar an ór atá i bhfolach i bPoll An Airgid agus bhí fhios aige gur’ bé an madadh chéadna a bhí ann. Ach bhí án-eagla air nó bhí rud éighinteacht ag cur ina cheann é go gcasfaidhe an fear air in áit éighinteacht eile agus ní rabh ann ach go dtearn sé a’ bhealach abhaile de. Ach níor casadh rud ar bith eile air an oidhche sin. Deir cuid dé na daoiní gur choisric an sagart an áit a bhfuil an fear sin curtha ach níl an madadh lé feiceáilt anois i gcás ar bith.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag fanacht leis agus go mbunfeadh siad an t-ór dé ar a bhealch abhaile. D'iarr an sean- Spáinneach ar a chomráduidhe sul a bhfuair sé bás é a chur i bPoll An Airgid, áit atá comhgarach do'n Chloichlim, i Mucros, i bParráiste Chille Chartha.
D'iarr sé air fosda a chuid óir a chur lé na thaoibh agus a mhadadh a chur lé na thaoibh sin. Rinne an fear seo mar h-iarradh air. Shíl sé da gcuirfeadh sé an t-ór annsin nach mbéadh moill air a fhágail am éiginteacht eile i ngan-fhios dó muintir Teidhlinn. Lá amháin cupla seachtmhain ‘na dhiaidh sin táinic sé go Poll An Airgid arís leis an ór a fhágháil. Ach nuair a thoisigh sé ag róbhar fá na choinne d’éirigh sé comh lag sin a’s nach rabh sé ábalta an spád a thógáil. Rinne cupla duine eile as Teidhleann iarraidh leis an phota óir chéadna a fhághail ach tháinic an lagacht céadna ortha as tháinic ar an Spáinneach. D’eirtear gur madadh atá mar gárda ar an ciste óir sin.
Oidhche amháin bhí fear darbh ainm Tamaí Andaí as an Ghort t-Sáile ag teacht isteach ó Bhaile An Droicid (Cill Cartha). Nuair a bhí sé ar an bealach idir Allt A’ Tairbh agus Cloichim, rith an madadh mór dubh roimhis ar an bhealach Mór agus rud cruinn mar bhéadh pota ceangáilte thart fa na mhuineál. Shíl sé céad uair gur madadh éiginteacht a bhí ag marbhadh caorach a bhí ann agus gur cheangail buachaillí
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus gan ceann acu in aice an bhalla nó an cholbha.
Réidhteach : Roth Túirne.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Réidhteach :- Gas Raithnighe.
14. Gearrfiadh, gearrfiadh, cosa dubh donn. Siubhalann sí Éire as ní fhluichann sí bonn.
Réidhteach :- An ghrian.
15. Codluigeann sé san oidhche agus a ceann ina shúil.
Réidhteach : Lgín.
16. Lán garraidhe de chaoirigh bána agus lúraim laraim eatorra.
Réidhteach : Na fiacla agus an teangaidh.
17. Cé tcídhm uaim tríd a mhullach; ach Andaí Pollach na gcúig gcinn; Fáinne óir ar thaobh a bhata; chaol a chois tríd a cheann.
Réidhteach : Tor Mór.
18. Amuigh udaí, amuigh udaí, a chonnaic mé an t-amharc deas, míle bean uasal ag damhsa go deas. A gcuid hataí gorma agus a gcuid gúnaí glasa.
Réidhteach : Bó mue.
19. Trí chos ináirde, dhá chos ar an talamh, ceann duine beo i mbéal duine marbh.
Réidhteach : Fear agus pota ar a cheann.
20. Caidé tá níos doimhne na Ifreann.
Réidhteach. Méaracán Táilliúra.
20. Deirgín, deirgín ag buaileadh poll dubh.
Réidhteach : An pota agus an teinidh.
21. Tá bean beag amuigh udaí, agus tá sí ró - fhranncach, Gúna beag dubh uirthí, pluid agus plainncéadh.
Réidhteach : Neanntóg.
22. Dhá fhear déag ina luighe ar an leabaidh amhain
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Réidhteach : Peann chleite.
6. Cé h-iad na trí néithe a gnídheas an leann buan?
Réidhteach : (1) Bean chruaidh. (11) Fear gan tart. (111) Meadar caol fada a’s gan a leigint síos ach a leath.
7. Bó bhreac ag siubhal na trágha, agus laoi na diaidh.
Réidhteach : Bád agus seóltaí báns uirthí agus bád beag na diaidh.
8. Biadh a chuaidh chuig triúr i mbruach loca léin. Dith an biadh an triúr, agus tháinig sé fhéin abhaile slán.
Réidhreach:- Fiolar a thug cat go dtí na nead a rabh trí eánacha óga ann. Dith an cat an triúr, agus tháinig sé fhéin abhaile slán.
9. An fear a rinne é, níor chaith sé é, agus an fear a chaith é ní fhaca sé é.
Réidhteach :- Comhnair.
10. Lá amhain casadh fear orm ag tiomaint geucha.
“Beannughadh ort fhéin agus ar do sgór geucha”, arsa mise.
“Gurab é duit a chlogadáin”, arsa seisean, “ghlacadh sé an méid sin, agus leath an méid sin, agus beirt go leith chun sgór a beith agam.
Cé mhéad a bhí leis?
Réidhteach :- Seacht gcinn.
11. Tá sé comh cruinn le do ceann agus comh fada le céad long.
Réidhteach :- Ceairtlín snátha.
12. Ball dubh ar igín.
Réidhteach :- Gamhain dubh.
13. Gearrfiadh márta a’s é ag damhsa ar leath – chois.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(1) Rith mé agus fuair mé. Shuidh mé agus chuartuigh mé. Dá bhfághainn é, chaithfinn uaim é, agus nuair nach bhfuair mé é, thug mé abhaile é.
Réidhteach: Dealg.
2. Cén áit ar shoillsigh an ghrian nár shoillsigh sí ariamh ó shoin.
Réidhteach : Ar an Mhuir Ruadh nuair a rinne Maoise an bealach tirm treasna uirthí.
3. Cé bhris na deich n-aitheanta gan peacadh ar bith a dheánamh.
Reidhteach : Maoise.
4. Níl sé amuigh, as níl sé istoigh, agus tá sé idir an t-aer agus an talamh.
Reidhteach : Fuinneóg.
5. Ní fuil, as ní feoil, as ní cnámh é. de fhuil as de fheoil a d’fás sé, agus gnídheann sé shiothean idir caraid agus námhaid.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ina bhrot, Ni húdh a’s ni hád a’s ní maide as ní cnámh as ní cloch é.
Reidhteach. Bior- siocaín.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
5. Ceathrar, cúigear códramán; seisear mhín na mall, gan súil, gan béal, gan teangaidh a’s iad uilig ag cainnt. Réidhteach. Píobái.
6. Ceathrar ar rith, ceathrar ar crith, beirt ag deánamh an eólais a’s an lóibín ar deireadh.
Réidhteach. Bó.
7. Tá sé thall, tá sé i bhfos, tá sé i gConnacht ina gros, tá sé ar leac shléibhe tuill a’s i gcoilltibh ina measg.
Réidhteach. Ceo.
8. Beirt fear a chuaidh a’ bhaint súgha craobh; an méid a bhain siad caith siad uatha é, agus an méid nar bhain thug siad abhaile é.
Réidhteach. Fear ag bearradh duine eile: no, fear ag baint gruaig duine eile.
9. Dhá chluais nach n-éisteann, trí cosa nach siubhlann, béal a shlogfas a’s nach n-itheann.
Réidhteach. Pota.
10. Suid sa chlúid é a’s dhá chéad súil ann.
Reidhteach. Ridil.
11 Gearr-fhiadh donn idir dhá ghleann, nuair a bhagfas an gearr-fhiadh donn bogfaidh an dá ghleann.
Réidhteach. An béal agus an teangaidh.
12 Lá ámhaín bhí mé amuigh ar an árd a’s chonnaic mé an marbh ag iomchur an bheo.
Réidhteach. Bád.
13. Muiltín iarann agus ruball olna as.
Réidhteach. Snathad mór agus snáth lona inntí.
14. Tomhas orm, tomhas ort ce’n dealg a chur Fionn
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cuígear dhubha ar bhun an alt ar loch Rún Dearmadh.,
Beirt a fhionn agus fear a dhubhain.
Triúir rú bhorba breith agus fear a dhubhain.
Fionn é fhéin i na mbró bhán agus díse dhuibhe ar a dheis láimh agus díse fionn in aice sin.
Triúir rú mó dhubhain dhil,
Aondhacht finne, dhá laoch dhubha ar bhun an ált
Beirt a fhionn agus fear a dhubhain.
Siad na fir dhubha uilig a caitheadh amach san fhairrge agus fágadh an chúigear deág de fhearaibh bhána ar bord.
Seo síos an Cuma a bhí ar na fearaibh annsin agus iad ‘na seasamh i bhfáinne ar an deac.
[Líníocht]
2. Ce tchím uaim fríd a’ mónaídh? Fear gan leonadh a’s é gan rith. Fear na coise caoile cruaidhe, sé mo truaighe fear gan rith. Réidhteach. Bior siocAin.
3. Teachtaire beag o theach go teach a’s bíonn sé amuigh san óidhche. Réidhteach : Casán.
4. Bíonn sé lán ‘fuil agus feol a lá agus caithte i gclúid na mónadh san oidhche. Réidhteach. Bróg.
ball sinsearach (stair)
2020-04-20 11:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. Na Fir Dubha agus na Fir Bhána.
Bhí bád ag dhul ar aistear. Bhí chuígear déag de fhearaibh bhána agus cuígear déag de fhearaibh dhubha, an chaptaoin agus a bhean uirthi.
D’éirigh an biadh gann ortha. Ba mhaith le mnaoi, an chaptaoin na fir bhána a fhágail ar bord agus na fir dubha a bháitheadh, na ni rabh ach oiread bidh aca as cothochadh leath na ndaoine. D’imir sí cleas. Chuir sí na daoine uilig, ach í fhéin a’s a fear, na seasamh thart i bfhainne. On chéad fear a chur sí san fhainne chunntais sí o uimhir a h-aon suas go h-uimhir a naoi agus b’éigean do’n duine a tháinig uimhir a naoi air dhul amach san fháirrge. Gach uile naomhadh duine indhiaidh an duine a thuit uimhir anaoi air dhul i bhfairrge.
Seo mar chuir sí an sgór go leith duine ina seasamh. “Ceathar fionn fiadhgac ar a dtús ce gur mhaith bhéinn dhuine a gcur in imreas,
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
106
and brought him into Carrick town
Roly-Poly, where's your nest
'Tis in the (sp) spot (bush) I love best
'Tis in the bush of a holly tree
where all the boys will follow me
I know Mr. (So-and So's) a very good man ..
He'll give us a hansel to bury the "ran"!
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There is a little grave yard in Martin Beirn's field Leitrim where small children not babtised or in a few days after being babtised are buried Little heaps of stones and moss mark these little ones graves Others have bits of boards and white cloth. There are ruins of two buildings almost joined near the place where the burying ground is Some say it was an old abbey others say it was a church.
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Creedans Darrassgh, Willcocks Ballymagovern, Finegans and Taylors Killysvilly, Doyles, Battles Reilly's Gortaclogher All the houses are thatched with scraw or straw.
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
móra fada?
Bhal go díreach innseochaidh mé sin duit. Tá poll mór taobh thíos den teach aige agus tá trí luchógaí móra reamhara aige ann. Dubhairt sé liom dá dtabharfainn na trí luchógaí amach agus go mbéadh go leor deánta agam dó.
Chuaidh mé fhéin síos agus d’oibir mé liom go rabh neóin beag agus deireadh lae ann. Fuair mé amach na trí luchógaí agus ghearr mé na trí luchógaí rubaill de na luchógaí agus thug mé na trí rubaill do’n fhear agus bhí míle go leith ann gach ceann aca – sin míle go leith agus míle go leith, agus míle go leith. Sin ó sin trí míle agus, agus, ó agus trí agus trí. Bhal i gcas ar bith bhí sé trí mhíle agus trí leith mhíle. Ó tchímh, arsa an breitheamh ní rabh tú aan fhada ar sgoil, a Mhicí. Bhal i gcas ar bith tcímh go bhfuil an fhírinne agat agus mar sin a Mhicí tá tú saor agus thig libh imteacht libh. Thionntuigh an bheirt le h-imteacht béigeann do’n ghárda a dhul síos agus an doras a fhosgailt daobhtha. Nuair a bhí siad ag dul amach ar an doras, ho! arsa an gárda geobaidh mise greim orraibh go fóill a óganaigh. Thionntuigh an bheirt thart. Mag, gag, gag, arsa Micí. Meg, geg, geg, arsa meg agus d’imthigh an bheirt leo ag gáiridhe.
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mar seo”.
“Cé uaith a ghoid tú an gluaistean a Mhicí”, Ó tá, a bhreithimh, fuair mé é ó fhear beag, árd íseal, reamhar, tainidh a bhfuil an “Petrol Pumps” aige. Ó tchím arsa an breitheamh tá an fhírinne annsin agat sílim a Mhicí. Bhal anois ceist amháin eile, a Mhicí cá bhfuil an fear beag árd, íseal, reamhar tanaid a bhfuil an “Petrol “Pump” aige’. Ó, maise, innseochaidh mé sin duit, arsa Micí tá sé na chomhnuidhe i na thoigh fhéin.
“Ó” arsa an britheamh tá sin ceart a Mhicí agus anois, a Mhicí cá bhfuil an teach sin a bhfuil sé na chomhnuidhe ann? Ó seadh arsa Micí, tá an teach ar an talamh agus tá giota den spéir ós cionn an toighe. Him, ars’ an gárda a bhí na sheasamh ag éisteacht. Bhal, bhal, a Mhicí, tá an fhírinne agat fhad agus chuaidh tú. Anois tá an oiread sin againn. Fear beag árd íseal reamhar tinaidh a bhfuil an “Petrol Pump” aige tá sé na chomhnuidhe i na thoigh fhéin agus tá an teach deánta ar an talamh agus tá giota den spéir ós cionn an toighe.
Bhal, anois, a Mheg ceist ortsa. “Caidé thug tú don fear ar son an gluaistean? Ó, leóga, tá maise a bhreitheamh thug mise 3 bharaille bainne dó. No! No! Arsa an breitheamh tchím. Agus a Mhicí caidé thug tusa dó? Ó, tá, a bhreathimh thug mise trí rópaí móra fada dó. Agus a Mhicí cá bhfuair tú na trí rópaí
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí beirt – lánamháin – ann aon uair amháin a b’ainm daobhtha Meg agus Micí. Bhí siad bocht agus ní rabh muirighin ar bith aca acht iad fhéin. Lá amháin, arsa Meg le Micí “caidé a deánfaidh muid a Mhicí, ionnus go mbéidh muid saidhbhir”. “Bal” arsa Micí, níl fhios agam. Bhfuil fhios agat, a Mheg, dá ngoidfinn gluaistéan b’feidir go ndeánfainn rud éigin air. Go díreach tá an fhírinne agat, a Mhicí. D’fág an bheirt aca an teach agus shiubhal leobhtha ar feadh fada go leór. Fa dheireadh chonnaic siad gluaistean ar thaoibh an bhealaigh mhóir agus isteach leis an bheirt. Thiocfadh le Micí é a thiomaint agus d’imthigh leo. Tháinig siad fhad le stáisiún agus chonnaic na gárdaí iad. Bhí fhios go maith aca nach rabh Meg agus Micí ábalta spanóg a cheannacht ní amháin gluaistean agus b’éigin daobhtha an gluaistean a thabhairt suas.
Cuireadh isteach na phrísosún iad go dtainic lá na cúirte agus bhí Meg agus Micí annsin. Sgairt an breitheamh ar an bheirt, agus aníos leobhtha. Bhí an gárda annsin a fuair greim ortha comh maith. “Bal”, arsa an breitheamh, “caidé tá le rádh agatsa, a Mhicí, cualaidh mé gur ghoid sibh gluaistean”. “Bal”, arsa Micí, deir siad sin i gcas ar bith”. Arsa an breitheamh “níl faill agam an t-am a chaitheamh
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gheobhadh sé.
Rith an bheirt síos isteach sa’n loch agus báitheadh iad.
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhealaigh mhóir thoisigh an fear a bhí sa chórtha gur cheol sé an t-amhrán a bhfearr a bhí fhios aige. Nuair a tháinig fear na caorach fhad leis an chora d’fiafruigh sé do’n fear cad chuige a rabh sé ag gabháil cheoil istuigh san chórtha. Dubhairt sé go rabh sé ag gabháil ‘na bhflaitheas agus gur shíl go gceolfadh sé an t-amhrán seo sul a dtéidheadh Dubhairt fear na caorach gur thruagh nach rabh seisean istuigh i n’áit acht má bhí sé sásta é a leigean isteach go dtabhradh sé na caoirigh dó. D’iarr an fear a bhí istuigh na rópaí a sgaoileadh. Annsin tháinig sé amach agus chuaidh an fear eile isteach, agus cheangal sé na rópaí arais. Bhog sé leis, leis na caoirigh agus nuair a bhí sé ag amharc, rath an bheirt a bhí i gcúl an chlaidhe gur chaith siad an córtha amach san loch agus d’imthigh siad a bhaile. Shíl siad go rabh an dearbhrathair báithte aca acht ní rabh. Lá thar na bharach nuair a d’éirigh siad, bhí an baile geal le caoirigh agus an fear é fhéin dá gcunntas ar eagla go n-imtheochadh ceann ar bith air. Chuaidh fear aca fhad leis agus d’fiafruigh sé cé’n áit a bhfuair sé na caoirigh. Dubhairt seisean nach rabh ins an loch úd acht caoirigh uilig agus dá bhághadh seisean cuidiughadh mar chuidiughadh siadsan le chéile nach gcoinneochadh an baile an méid caorach a
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Agus thuit ocht bpíosa leath-choroinn amach as, agus chuir sé i na phóca iad. Thug fear a’ t-siopa an £200 dó air agus thug sé aghaidh ar an bhaile.
Ar a bhealach casadh fear air agus dhá bhó óga leis. Cheannuigh sé na ba agus thug sé a aghaidh ar an bhaile. Casadh a dhearbhrathair air agus d’fiafruigh sé dó cá bfuair sé na ba. Dubhairt seiséan go bfuair sé £200 ar an chraiceann agus gur cheannuigh sé na ba ar chuid de’n airgead. Acht ní chreidfeadh sé an sgéal gur thaisbean sé an fuighleach dó agus annsin chreid sé é. D’iarr sé orthasan an dá bhó dhéag a mharbhuigheadh agus go bhfuigheadh siad £200 ar gach croiceann. Mharbhuigh siad na ba acht ní bhfuigheadh siad ar gach croiceann acht cúig scillne. Bhí fearg mhór ortha leis an fhear bhocht agus rinne siad suas eatorra fhéin go mbáithfeadh siad é. Bhí córtha mór aca a bhí ag na máthair agus chuir siad isteach san chórtha é. Cheangal siad an córtha le rópaí cráibe agus thug siad leobhtha é go gcaithfeadh siad amach i loch é a bhí comhgarach de’n bhealach mhór. Chonnaic siad fear ag tarraingt ortha agus fá thuairim trí chéad caoirigh leis. Bhí eagla ortha go bhfeiceadh an fear iad agus go gcruthochadh sé ortha go bhfacaidh sé iad. D’fhág siad an córtha ar thaobh an bhealaigh mhóir agus rith siad fhéin i gcúl claidhe i bhfolach.
Nuair a fágadh an córtha ar thaoibh an
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
claidheamh soluis ort ná tug dó í ná mo bheireann bainfidh sé an ceann díoth. Abair leis go rabh mórán buadhartha [su?] a bhfuair tú í. Nuair a bhearas tú thar in do láimh é ag amharc air bí cinnte an ceann a bhaint de.
Nuair a thainig siad fhad le caislean an ríogh agus nuair a casadh an rí dobhtha an chead rud a rinne d’iarr sé trí bhraon de uisge an tobhair ins an domhan thiar. Fuair sé sin. An dara rud ceann an chapaill ghlois tríomhadh rud an claidheamh soluis. “Béarfaidh mé sin duit”, ars’ an gasúr acht chosáin sé mórán trioblóide damh sul a bhfuair mé i. Thug sé thart i na láimh agus le sin bhuail sé a sean bhuille ar an rí agus chaith se an ceann de. Chuaidh sé a bhaile go luthghaireach siocair go bhfuair se buaidh ar fear an chnuic. Pósadh é fhéin agus an caílín agus chaith siad an chuid eile da saoghal go pleísiúrdha.
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thoir. Nuair a thainig sé fhad leis an stábla a rabh an capall glas ann. Bhí dhá fear déagh ar gárda dá choimhead agus bhí sé doiligh é a ghoid uatha. “Anois”, ars’ an clibistín, gabh thusa i bhfolach, dheanfaidh mise gráineóg fhéir damh fhéin agus léimfidh mé ar dhruim an chapaill ghlais agus nuair a rachas na deilg innté léimfidh sí agus craithfidh an stábla go h-uile agus sgánreochaidh an mhuinntir atá ar gárda. Acht ní chuirfidh siad suim ar bith ionainne nuair nach bhfuil dadaidh feiceallach aca acht gráineóg fhéir. Dheanfaidh mé é trí huaire agus an tríomhadh h-uair gabh thusa ar mo bhuin. Tán claidheamh sholuis crochta as a cheann agus bhí cinnte nuair a rachas tú ar a dhruim an claidhéamh soluis a bheith leat. Rinne an gasúr mar h-iorradh air agus d’imthigh sé agus an capall glas leis, agus níor stad siad go dtainig siad go dtí an domhan lár. Mhairbh sé an capall glas annsin, agus thug leis a ceann agus níor stad siad go dtainig siad fhad leis an chaislean a rabh an rí ann. Nuair a bhí siad ar a dtriall na chaisleán, ars’ an clibistín leis, “nuair a iarraidh sé an
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
deireannach ort caidé dheanfaid tú anois? Rachaidh mé ‘un chomhraidh leis an tsean chailleach arais. Chuaidh sé agus d’innis sé dthe caidé na duaiseannaí a bhí a dhioghbhail ar an fhear a bhí san chnoc. “Ó”, arsa sise, tá tú gaibhthe fá dheireadh mur labhraidh an clibístin leat. Gabh chuicí agus cuimil go maith í.
Chuaidh sé fhad léithí, agus nuair a bhí sé seal maith da cumailt, ars’ an clibistín. “An bhfuil tú do mharcach maith”? “Tá mé go measardha”, ars’ an gasúr. Seo dhuit bí ar mo bhuin”. Chuaidh an gasúr a mharchaideacht agus ar shiubhail leobhtha agus níor stad siad go rabh siad san domhan thiar. Ars’ an clibistín leis an ghasúr “tá trí dhiabhail ag coimhead an tobar seo. Ólfaidh mise trí bhraon d’en uisge”. Rinne sé mar h-iorradh air acht nuair a d’amharc sé thart bhí an clibistín na chodladh. Bhí sé i gcruaid chás arís, ní rabh fhios aige caidé deanfadh sé.
Dóirt sé braon d’en uisge i gcluasa an chlibistín agus léim sí na seasamh agus dubhairt, “sí bí ar mo bhuin i mbomaite”. D’imthigh siad annsin agus níor stad siad go rabh siad san domhan
ball sinsearach (stair)
2020-04-18 20:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a tháinig an tráthnóna dubhairt sé le na mhathair go rachadh sé na chnoc anocht arais. Chros a mháthair air gan a ghabhail na chnuic níos mó indeoin go rabh luthgháir mhór uirthi nuair a chonnaic sí an cailín deas a bhí leis ‘un na bhaile chuicí. Ní rabh gar a bheith dá chrosadh air, dubhairt sé go mbéadh cluiche eile aige le fear an chnuic agus d’imthigh sé.
I dtrátha an áit chéadna thainig an fear roimhe. Tharraing sé an tábla trasna an bhealaigh mhóir roimhe agus paca cárdaí aige. “A ghasúir, an mbéidh cluiche agat”? “Is Cuma liom”, ars an gasúr. D’imir siad an cluiche agus bhain an rí an cluiche. “Sé mó shealsa anois, ars an rí caithfidh mise trí bhraon d’en uisge atá ins an tobar atá ins an domhan thiar fhághail, an chlaideamh soluis atá ins an domhan thoir, agus an capall glas a marbadh ins an domhan lár. Agus le sin d’imthigh sé agus dfág sé an gasúr bocht. Chuaidh sé a bhaile go brónach an oidhche seo agus d’innis do na mháthair caidé d’éirigh dó. “Anois”, ars an mháthair nar dhubhairt mé leat go gcuirfeadh fear an chnuic an cluiche
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 11:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sam McClean who is an old man now who was famed for his singing and music and one of his favoutite songs was "Robert Tompson Smiddy".
(Mowers) Walkers
Tom MacMenamin was a very good walker and he often walked to Milford and to Derry and walked home again.
Jumpers
George Moffit who is dead now was famed for his jumping as he was able to jump into four big hog barrels one after the other.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 11:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
About a mile north of Kilmacowen school, there is a field which contains a stone standing in the middle of it. There was a man by the name of Mac Eogain, who married the Queen of Spain, and it is said, it is there she is buried.
This man lived at the foot of Barnard hill, and had land and cattle. Every morning he used drive his cattle to a field by the name of Búaile Eóghain. There is an old road leading to this field, and it is on this road Mac Eóghain used drive his cattle back and forth. He lived about a mile east from his farm in a place called the Kileenach.
Soon afterwards the Spaniards came in search of him. He thought they would come from the South, but they came from the north, and down the side of the hill called "Mollac". He made his escape, and ran towards the south, but he was shot going through the hill of Malin. Then the Spaniards took him away to Spain, where he is buried.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 11:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Once upon a time there was a giant in Sweden and he heard about Finn's greatness. This giant had beat all the champions in the country and he wanted to beat Finn too. He sent Finn word that he was coming and when Finn got this news he was hunting on the Ox Mountains in County Sligo, and he had no one with him but his wife and son. Finn did not know what to do, but his wife thought of a trick. There was a cradle in the house and she put Finn in the cradle. When the giant came in he went over to the cradle and said, "Who is this in the cradle" "That is my son," said the woman. Then the giant put his land down to see the baby, but the baby opened its mouth and bit off the top of the giants finger. The giant said "Upon my word if all the Irish children are as wicked as this baby they are a terrible lot" The giant then asked the woman for someting to eat and she baked a cake on the griddle.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 11:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
considered very lucky animals. "Kiddie" is the method of calling a goat. It is said that when Our Board was on earth there was wool on the goat and hair on the sheep. But the goat once told our Lord's enemies of his whereabouts and then Our Lord took the wool from the goats and put it on the sheep and put hair on the goats. Since then the sheep never feel cold and never shout when caught or when they are being killed. The goats feel cold and always make an awful noise when hurt or killed.
Hens are called by saying "tiocfaidh" chickens by saying "birdies", and ducks by saying "wheet" or "tweet", turkeys by saying "bird". Geese are chased away by saying "seilg" and called to their food by saying "beadaigh".
It is supposed to be unlucky to set hatching eggs on Saturday. If eggs are set while the Cuckoo is singing near at hand the young ones do not come out for several days longer than
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
lumps of salt left. The butter is then shaped into Rolls or Prints and left sitting on a large wooden plate called a "Trencher".
Butter-milk is used for a drink and for making bread. it is also given as a drink to calves and fowl.
Stories concerning churning and butter are very common. They are all concerned with what is known as "Taking Butter" a power they believe can be acquired by doing certain actions on May-day morning.
If a person goes to the "mearing" of three town lands on May morning and brings a churn-dash with him and lifts the dash up and down as if churning and says "Churn, churn far and near, Bring the butter of all here" the person will get the butter of the whole countryside for the whole year.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The parish of Scariff & Moynoe contains one churchyard in the townland of Moynoe. Some very old slabs are to be found there but the writing thereon is illegible from age & weather. It was called St. Cronan's Hill but outside the boundary walls is the ruins of an old church called after the same Saint stand inside. The bell does not possess any medical properties. The church was used for worship before before the present one in Scariff was built. The bodies of unbaptized children are not buried there bit in "Cillínigh" of which there are 5 or 6 in the entire parish.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chailleach arais”. Chuaidh sé agus d’innis sé díthe caidé déirigh dó. Árs’ an t-sean chailleach leis, “tá na cúig chéad bean aige acht na glac thusa aon ceann. Abair leis go bhfuil siad seo uilig ró mhaith agatsa. Dheanaid mise cúis leis an bhean atá thíos ins an tsoilear agat a bhfuil ceann muice uirthí”. Go moch ar maidin bhí an gasúr ar a thriall go toigh an riogh. Bhí an stafóg leis, bhuail sé buille ar an charraic, agus leigeadh isteach é. Bheannuigh an Rí do agus rinne an gasúr mar an ionann. “Seo dhuit anois do reid rogha de na cailíní ars’an ríogh. Bhí sé tamall maith ag stanadh ortha agus dubhairt sé fá dheireadh leis an rí. “Tá siad seo uilig ró dheas agamsa, dheanfaidh mé cúis leis an chaílín atá thios ins an tsoilear a bhfuil ceann muice uirthí. Maith go leor arsa an ríogh, bíodh sí agat. Thug an gasúr leis í agus nuair a thug sé amach faoi an spéir í thuit an ceann muice díthe agat ba í an cailín a ba deise í dar shoillsigh an ghrian ariamh uirthí. Faoi gheasaibh a bhí sí ag an rígh. Thug an gasúr leis na bhaile fhad le na mháthair í.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an chlibistín atá thíos ins an tsoileár agat”. “Maith go leór”, ars an Rí bíod sé agat. Thug an gasúr leis é agus comh luat agus thug sé amach é faoi an speir é thuit na clibíní de. Chuaidh sé ar a bhun agus ní fada go rabh sé sá bhaile ag a mháthair.
Nuair a tháinig an tráthnóna dubhairt sé le na mháthair go rachadh sé na chnuic anocht arais. Ó! na gab ars’ an mháthair, nó cuirfidh an fear atá san chnoc an cluithe deireannach ort gho fóill. Acht ní rabh gar a chrosadh air, dubhairt sé go mbéadh cluithe eile aige, agus d’imthigh sé. San áit chéadna tháinig an fear roimhe arais. Tharraing sé an tábla trasna an bhealaigh mhóir roimhe, agus dubhairt sé “an mbéidh cluithe agat”. “Is cuma liom”, ars’ an gasúr d’imir siad an cluithe agus bain an gasúr é. “Féadann tú a bheith ag dul a bhaile anois, tá mé mo mhaighistir ar chúig chéad caílín, bhéarfaidh mé do rogha de na cúig chéad duit”. Ar a theacht a bhaile dó d’innis sé da mháthair caidé d’éirigh dó. “Tá sin maith go leór”, ars’ an mháthair leis, acht caidé mar tá fhios agatsa bean a phiocadh”. “Rachaidh mé ‘un comhrádh leis an t-sean
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá sé faoi gheasaibh aige agus sé an ceann is fearr aca é. Nuair a bhearaidh tú amach faoi an spéir é tuitfidh na clibíní de. Tá sin aige maith go leór, ars an gasúr acht caidé an dóigh bhfuigh mé amach cá bhfuil se na chomhnuidheag bun an chnuic fá thuairm deic mhíle ó’n áit ar casadh ort é. Seo stafóg duit agus tabhair leat í. Siubhal leat go bréagh dána agus na h-amharc do dhiaidh.
Agus ní h-eagal duit a dhul ar seachrán agusm nuair a thiocfas tú go bun an chnuic tchífidh tú cupla tom deas ag fás, gabh suas fhad leis an charraic a bhfuil na tomacha ag fás, buail leis an stafóg í agus leigthear isteach thú.
Thug an gasúr buidheachas dó’n t-sean chailleach agus chuaidh sé abhaile. Go moch ar maidin d’imthigh sé fhad leis an charraic. Níor bhfada go dtainig sé fad leis. Fosgladh an doras dó agus leigeadh isteach é. Bheannuigh an Rí dó agus rinne an gasur an rud chéadna. Thug sé é isteach ins an stabla i na rabh na beithigh; D’amharc an gasúr go ceann tamaill ar na beithigh agus dubhairt sé leis. “Tá siad seo ró mhaith agamsa, dheanfaidh mise cúis leis
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dubhairt sé go mbéadh cluithe eile aige leis. I dtráta an áit chéadhna tháinig an fear céadhna fhad leis agus tharraing sé an tábla trasna an bhealaigh mhóir roimhe. “A ghasúir, an mbéidh cluithe agat”? “Is Cuma liom”, ars’an gasúr. D’imir siad agus bhain an gasúr.
“Féadann tú a bheith ag dul a bhaile anois”, ars an fear leis, “tá cúig chéad beathach agam agus bhéarfaidh mé dó rogha de na cúig chéad duit”. Ag dul na bhaile dó, D’innis sé dó na mháthair caidé déirigh dó. “Nar chros mé ort”, arsa sise “roinn ar bith a bheith agat leis, caidé dheánfaid tú anois”? “Níl fhios agam”, ars an gasúr mur ndeanfaidh cailleach na gcearc fios damh”. Chuaidh sé fhad leis an t-sean chailligh agus d’innis díthe caidé mar bhí. Rinne sí fios dó, agus dubhairt sí leis, “Mo thruaighe thú, is truagh a bhí aon roinn agat leis. Nó sin é an fear a dtugann siad Rí Buidhe an chnuic air. Athair – mór na ndiabhal uilig, agus tá sé a dhiaghbhail ort a bheith ar do choimhead na cuirfidh sé an cluithe deireannach ort. Tá na cúig chéad beathach aige gan amhras ar bith, acht na glac thusa aon cheann amháin aca. Abair leis go ndeánfaidh an clibistín atá thios ins an tsileár cúis.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Gasúr agus Rí buidhe an chnuic.
Bhí gasúr ann aon uair amháin agus ba mac baintreabhaighe a bhí ann. Bhí dúil mhór aige i n-imirt chárdaí. Ní dheanfadh sé cúis dó a bheith ag imirt le stócaí agus le fir an bhaile a rabh sé ann. Théigeadh sé trasna na cnuic go dtí baile eile a bhí giota ar shiubhal. Bhí sean bhealach mhór eadar an dá bhaile. Oidhche amháin agus é ag dul an t-sean bhealach mhór tháinig fear roimhe tharraing sé tábla trasna an bhealaigh mhóir roimhe, agus dubhairt sé. “A ghasúir an mbéidh cluithe agat”. “Is Cuma liom arsa an gasúr. D’imir siad an cluithe agus bhain an gasúr é. Féadann tú a bheith ag dul a bhaile anois ars an fear leis agus bhéidh caislean deánta fá do choinne féin agus do mhathair le comhnuidhe ann, agus ní fhacaidh tú a leithid ariamh béidh sé comh deas sin.
Bfíor dó, Nuair a chuaidh an gasúr a bhaile bhí an caislean deánta fá na choinne. Tráthnóna lá-thar-na-bharach dubhairt sé le na mháthair, “rachaidh mé ‘na chnuic anocht arais”. “O! Na gabh”, arsa a mháthair leis, ná má théigheann cuirfidh an fear atá san chnoc críoch leat”. Ní rabh gar a chrosadh air.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dona anuas, agus fuair siad an t-airgead. Chuaidh siad a bhaile annsin agus rinne teach úr sclátaí, agus bhí ór, airgead aca go bhfuair siad bás.
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí lánamhain ann fada ó shoin d’arbh ainm Dona agus Domhnall Dona agus an uile phighinn a gheobhadh an Domhnall Dona bheirfeadh sé do na mhnaoi é le taisgidh fá choinne na coise tinne. Lá amháin tháinig fear bocht isteach agus d’fiafruigh sé do’n bhean an rabh léigheas ar bith aicí fá choinne na coise tinne. Dubhairt sí go rabh, d’éirigh sí agus fuair sí spáran mór airgid agus d’ubhairt sí gur sin an léigheas a bhí aicí fá choinne na coise tinne. Seachtmhain na dhiaidh sin d’iarr Domhnall ar a bhean airgead a tabhairt dó go rabh gnoithe aige leis. Dubhairt sí nach rabh an phighinn aicí nó go dtug sí do fhear bhocht é fá choinne na coise tinne. Dubhairt an fear annsin go gcaithfeadh siad an teach a fhágailt, agus d’iarr sé ar an bhean an codhla a tharrainght na diaidh. Nuair a d’amharc an fear thart bhí an bhean ag teacht agus an codhla léithe. Thug siad an codhla leobhtha suas go mullach crainn agus rinne siad leabhaid d’en codhla le codladh air go maidin. Tháinig triúr fir thart agus mála mór airgid leobhtha. D’fág siad an mála ar an talamh agus shuidh siad fhéin ag an chrann. Dubhairt an fear go leigfeadh sé síos an codhla ortha, agus leigh. D’imtigh na fir ag rith agus tháinig Dona agus Domhnall
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-04-17 10:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí loch ar an bhaile, agus thug sí léithe iad agus chaith sí isteach san loch iad. Annsin d’imthigh an triúr leis na ceigeannaibh poitín. Ní theachfaidh an cailín acht giota beag de’n bhealach agus d’iomchar an t-athair agus an mac na ceigeannaibh atharna giota go rabh siad ins na Cealla Beaga.
Mhuscail na gárdaí lá thar na bhárach agus d’imthigh siad a bhaile. Nuair a phill Peadar a bhaile bhí na gárdaí uilig na dhiaidh agus b’eigean dó a dhul ar a sheachnadh. Bhí ministir i mBaile-an-Droichid a bhí le Bat mar ainm air, agus chuir sé sgéala chuig Peadar go rabh gnoithe aige leis. Chuaidh Peadar fhad leis agus nuair a chuaidh sé isteach labhair an mhinistir agus dubhairt sé. “Tá lúthghair orm go bhfuil tú gabhta san deireadh”. “An dtabharfa do lámh damh go bhfuil sin fíor” arsa Peadar. Bhéarfainn”, arsa’n ministir agus thug. Ní luaithe a fuair sé greim ar láimh an mhinistir ná thoisigh sé ag teannadh uirthí. Diarr an mhinistir air a lámh a leigint amach. Dubhairt seisean go leigfeadh dá ngealladh sé nach n-amharcochadh na dhiaidh níos mó. Dubhairt seisean go ngeallfadh. Annsin chuaidh Peadar a bhaile agus níor amharc siad na dhiaidh ní budh mhó.
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 10:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Roiciad mór agus a Láirin.
Bhí fear ann fad ó shóin agus sé an t-ainm a bhí air, Roiciad mór.
Bhí capall aige agus sé an tainm a bhí air, an Láirin.
Baineadh an Láirin de.
D’imtigh Roiciad mór ar thoiridheacht a Láirin.
Tharlaigh isteach i dteach é le clapsholus na maidne.
Bhí cailleacha na cruinne ann, is ann a bhí siad cruinn
Stad siad siar d’a nobair agus thosuigh siad ar a i bheith gáiridhe
An bh’feiceann sibh Roiciad mór ar thoirideacht a láirin
D’ar mbriathar a Roiciad mhór ni annseo atá do Láirin
Ta sé i nGleann Mhic Smoil le tuitim ceo na hoidhche.
D’éiragh sé ina sheasamh agus buail sé an bothar direach.
Bhí sé i nGleann Mhic Smoil le tuitim ceo na hoidhche.
Tharlaigh isteach idteach é reir’s mar tá mo thuairim
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 10:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann aon uair amháin darbh ainm Peadar Mór. Ba ghnáthach leis a bheith ag deánamh póitín, agus dá dhíol ins na Cealla Beaga. Bhí sé fhéin agus a athar agus a dhéirbhshiúr ag deánamh réidh le h-imtheacht le trí cheig poitín. Shuidh Peadar faoi an fhuinneóig go mbainfeadh sé an fhéasóg dó fhéin sul a n-imtheochadh siad. Acht nuair a bhí sé leath réidh, tháinig triúr de na gárdaí síothchana isteach agus arsa siadsan le Peadar. “Tcím go bhfuil”, arsa Peadar, acht le mur dtoil tabharaigidh faill damh an fhéasóg a bhaint damh fhéin.
Nuair a bhí sé réidh nigh se a éadan agus nuair a bhí sé ag dul suas an t-urlar léim fear aca air go ndránfadh sé príosúnach de, acht bhuail Peadar dorn air agus leag sé é. Annsin léim an fear eile air acht rinneadh an cleas céadhna leis sin fosda. Annsin léim an tríomhadh fear air agus bhuail Peadar dorn airsean fosda. Bhí an triúr na luighe ar an urlar agus iad na gcodhladh. Agus arsa Peadar le na dhéirbhshiúr “creadim go bhfuil fhios agat-sa áit a gcuirfhea na trí gunna sin san chruth nach bhfeicfeadh aon nduine a choidhche iad.
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 10:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an casan agat – sa. Ní luaithe bhí raitthe nach rabh deanta bhí sé i na seabhach agus d’imtigh sé ag eiteal. Thainic sí asteach annsin agus tugh sí leithe x inghean an Rí bhí an fear ag siubhal thart agus bhí eagla ar dul abhaile. Sa deireadh chuaidh sé isteach i dteach bhí sean bean ins an cludaigh. A rogaire arsa sise marbuigh tú mo thiuir mach acht muirfig mise thusa anois.
An chead fasgadh tug sé do lubh sí a dhruim. Is truagh nach bfuil mise mo leamhan go tiubhrinn fasgad duit – se arsa an fhear aith rinne an bean lachainn duithe féin ag d’imtigh sé. Is truagh nach bhfuil mise mo sheabhac go leanainn tú chuaidh an lachann asteach i (sgealpaip) b’poll agus lean an seabach i. Bheir an seabach greim uirthi agus bheir sé uibh agus bhí eocaracha na coilleadh ins an uibh. Chuaidh sé fhad leis an caislean agus fuair sé a bhean féin agus tiúir mach an t-sean dhuine. Chuir sé abhaile iad agus thug sé mála ór agus n airgead dó’n uile duine aca agus chomnuide sé féin agus a bhean go sonach sásta ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 10:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bróg amháin. Chuaidh sé fhad leis an i stábla cheangal sé an chapall, chroch sé suas an claidheam agus bhain sé de an culaith agus chuir sé air a shean chulait féin.
Nuair a fuair inghean Rí hÉnri an brog dubhairt sí nach bposadh sí an fhear a coidhche acht an fear a d’oiréadh an bhrog do. Annsin chuaidh sí féin agus cupla cailin eile amach fríd an tír go b’feiceadh siad ce d’oiréad an bróg dó. Ins an déireadh thainic siad fhad le teach an t-sean lanamáin d’fiafruigh siad daobhta an rabh buachall ar bith as an teach seo ag an cruinniú. Dubhairt siad nach rabh annseo acht buachall bó agus nach rabh seisean aige dubhairt siad go bfanfadh siad go dtiocfad se. Nuair a thainic sé abhaile chuir sé an bróg air agus d’oir sé go maith dó.
Pósad iad annsin agus lá amáin tamall indiaidh sin bhí siad ag siubhal thart bruach na fairrge. Thainic an Maigdhean Mara asteach agus sgiob sí leithe an fear agus chuir sí suas ar a bois é. A inghean Rí hEnrí arsa sise an maise leat fear faghail, ní maise liom fear ar bith acht an fear a bhí agam arsa inghean an ri. Is nach bhfuil mise mo seabhac ars an fear go bfaghainn
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 10:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
lanamáin sa baile roimhe. D’fiafruigh sé daobhtha caide cineal lá bhí annsin aca indiú. Dubhairt siad go dtainic buachall ann siud agus nuair thainic an Maigdhean Mara asteach gur buail sé bhuille da claidheamh uirthi agus imtigh sí amach arais.
Maidin an triomhadh lá nuair d’eirig an buachall dubhairt an t-sean lanamáin go rabh siad ag dul fhad leis an crúinniú indiú agus gurbh é seo an lá deireannach. Sgaoil an buachall amach an t-eallach agus d’imtigh leis go dtí an choill siubhal sé leis go dtainic sé fhad leis an stabla. Chuaidh sé asteach. Bhain sé de a culaith chuir sé ar an triomhadh culaith, thug sé leis an triomhad claidheam agus an triomhad capall agus d’imtigh sé leis go dtí an cruinniú. Casadh gasúr beag do ar imeall an cruinniú thug sé an chapall do go dtiocfadh sé arais. Chuaidh sé asteach, ní rabh sé i b’fad istigh go dtainic an Maigdhean Mara asteach acht buail sé buille da claidheamh uirthi agus d’imtigh sé amach arais. Nuair a bhí sé ag teacht amach tarraing duine eigneacht an bheag de acht d’imtigh se leis agus gan ar acht
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 10:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bharach nuair d’eirigh an buachall dubhairt an t-sean lanamháin leis go rabh siad ag dul fad leis an cruinniú indiú arís. D’fiafruigh an buachall daobhtha an dtiocfad leis an dul dubhairt an t-sean lanamáin nach dtiocfadh go gcaitfhead sé na ba a choimhead. D’imtigh sé leis go dtí an choill leis na ba shiubal sé leis go dtí go dtainic sé go dtí an stábhla. Chuaidh sé asteach. Bhain sé de a culaith féin – chuir sé air an dara culaith thug sé leis an dara claidheam agus an dara capall agus d’imtigh leis go dtí an cruinniú. Casadh gasúr beag do ar imeall an cruinnigh thug sé an capall do le go dtiocfadh sé arais. Chuaidh sé asteach, ní rabh sé i bhfad go dtainic an Maighdean Mara asteach acht bhuail sé buille da chlaidheam uirthi agus d’imtigh sí amach arais. Thainic sé amach chuaidh sé suas ar an chapall agus d’imtigh leis mar bheadh an gaoth ann.
Ní rabh fhios ag aon dhuine cé’n áit a dteachaid sé no cé é féin. Chuaidh sé fhad leis an stábla cheangal sé an capall, croch sé suas an claidheam, bhain sé de an culaith agus chuir sé ar a shean chulaith fhéin. Nuair a thainic an tráthnóna chuaidh sé abhaile leis an t-eallach. Bhí an t-sean
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
claideamhacha agus ceann de na caiple agus d’imtigh leis fhad leis an cruinniú. Casadh gasúr beag do ar imeall an cruinnuigh thug sé an capall do go dtiocfadh sé arais. Chuaidh sé asteach ní rabh sé i b’fad istigh go dtainic an Maighdean Mara asteach acht bhuail sé buille da claidheamh uirthi agus d’imtigh sí amach arais. Thainic sé amach chuaidh sé suas ar an capall agus d’imtigh leis mar bheadh an gaoth ann. Ní rabh fhios ag aon duine ce’n áit a dteachaidh sé no cé é fhein. Chuaidh sé fhad leis an stábla cheangal sé an chapall, chroc sé suas an claidheamh. Bhain sé de an chulaith agus chuir sé air a shean chulaith fhein. Nuair a thainic an tráthnóna chuaidh sé abhaile leis an t-eallach. Bhí an t-sean lanamháin sa bhaile roimhe. D’fiafruigh sé daobhta chaide an cineal lá bí ann sin aca indiú. Dubhairt siad go rabh lá breág aca, go dtainic buachall ann siud agus nuair thainic an Maigdean Mara asteach ghur bhuail sé buille da claidheamh uirthi as gur imtigh sí amach arais.
Maidin an lá ar na
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
laimh an fataigh agus sgiob sé an cheann de agus chait sé ins an cheis é. “Tá mo cheis lán anois agus tá cead siubhal ag mo chuid eallaigh”. Chuaidh sé abhaile an tráthnóna sin leis an t-eallach agus níor mhothuig sé tearamain ar bhí ag teacht fan teach an oidhche sin.
Maidin an lá ar na bharach nuair d’eirigh sé dubhairt an t-sean lanamhain leis go rabh siad san ag dul go dtí cruinniú go rabh an Maigdean Mara le theacht asteach agus inghean Rí hEnrí a thabhairt leithe. D’fiafruigh an buachall daobhtha an dtiocfadh leis an dul dubhairt an tsean lanamháin nach dtiocfadh go gcaitfeadh sé na ba a choimheadh. D’imtigh sé leis go dtí an choill leis na ba chuaidh sé suas i gcrann tharraing sé amach fideog agus thosuig sé ag seinm ar. Nuair a bhí sé tamall suas agus nuair a chonnaic sé nach rabh fatach ar bith ag teacht thainic sé anuas. Siubhail sé leis fríd an choill go dtainic sé fadh le stábla. Chuaidh sé asteach. Bhí trí chulaith cadaigh, trí chapall, agus trí claidheam. Bhain sé de a shean culaith féin chuir sé ar culaith, thug sé leis ceann de na
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
i b’fad go d’tainic fatach thart. “Tar anuas annseo a rogaire”, arsa an fatach, “tá mé sgriosta ag do chuid eallaigh agus mharbuig tú mo dá dearbrathair acht muirfidh mise tusa anois”. “Is mór liom i ngreim tú is beag liom i dhá greim tú le tarraingt aniar is siar fríd mo fhiacla móra buidhe”. “B’feidir nach mbead agat acht an leath” arsa an buachall. “Tar anuas annseo arsa an fatach ce aca is fearr leat buillí géara claideamhachtha no greimeanna cruaidha coruigheachta”. “Creidim gur na greimeanna cruaida coruigeachta arsa an buachall no is iad is mó a cleacht mé i dtús mo saoighail. An chead fasgad thugh an fathac do lubh sé a druim. “Is truagh nach b’fuil mise mo leamhan go d tuibrinn fasgadh duit – se”. Ní luaithe bhí raitthe nach rabh deanta bhí sé ina leamhan. An cead fasgadh thug sé do’n fatach cuir sé go dtí a dhá ghlún é, an darna faisgadh thug sé dó chuir sé go poll a dhá ascaill é. “Fóil, Fóil” arsa an fathac “leig as seo mé agus bhearfaidh mé pota ór duit atá ag ceann mo leabhta”. “Béid sin agam-sa ó do [l?] [s?] amach arsa an buachall. Tharraing sé an claidheamh as
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mo leabhaidh”. “Béid sin agam -sa ó do lá sa amach” arsa an buachall. Tarraing sé an claidheamh as laimh an fhataigh agus sgiobh sé an ceann de agus chait sé ins an cheis é. “Is goirid go rabh mo cheis lán anois agus béid cead siubhal ag mo chuid eallaigh”. Chuaidh sé abhaile leis an t-eallac an tráthnóna sin. Ní rabh sé i b’fad sa bhaile gur motuigh sé tearmain ag teacht fa’n teach. “Is truagh nach bfuil mise mo seabhac go b’fagainn a cásan agat – sa”.
Ní luaithe bhí raitthe nach rabh deanta bhí sé na seabhac chuaid sé suas ar an earraigh chur sé a cheann faoi na eiteog agus leig sé ar go rabh sé na codhladh. Níor b’fada go d’tainic fathac asteach d’amharc sé tart agus nuair nach b’facha sé istigh acht an t-sean lanamhain d’imtigh sé amach arais.
Maidin an triomhadh lae d’eirigh an buachall sgaoil sé amach an t-eallach agus d’imtigh sé leis go dtí an choill. Chuaidh sé suas ar crann tharraing sé amach fideog agus tusuigh sé ag seinm ar agus leig sé do na ba dul in a rogha áit. Ní rabh sé ann
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
i bh’fad go d’tainic fathac thart. “Tar anuas annseo a rógaire”, arsa an fathac, tá mé sgriosta ag do chuid eallaigh agus mharbuigh tú mo dhearbhratha indé”. “Is mór liom i ngreim tú agus is beag liom i dhá ghreim thú le tarraingt aniar as siar fríd mo fhiacla móra buidhe”. “B’feidir nach mbeadh agat acht an leath” arsa an buachall. “Tar anuas annseo arsa an fatach cé aca is fearr leath Buillí géara claidheamhacha no greimeanna cruaidha coruigheachta”.
Creidim arsa an buachall “gur na greimeanna cruaidha coruigheachta no is iad is mo a chleacht mé i dtús mo saoghail”. An chead fasgadh thug an fathach do lubh sé a dhruim. “Is truagh nach bh’fuil mise mo leamhan go d’tiubrinn fhásgad dhuit – se”. Ní luaithe bhí raitthe nach rabh deanta bhí sé in a leamhan. An chead fásgad thugh sé do’n fathac (lubh sé a dhruim) chur sé go dtí a dhá glún é an darna fasgadh thugh sé dó chur sé go poll a dha ascaill sé. “Foill Foill”, arsa an fatach “leig as seo me agus bhearfaidh mé pota ór duith atá ag ceann
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
arsa an buachall”. Tharraing sé an claidheamh as laimh an fathaig agus sgiobh sé an cheann de agus chait sé ins an cheis é is goirid go rabh mo cheis lán anios agus beidh cead siubhail ag mo chuid eallaigh. Nuair a thainic an tráthnóna chuaidh sé abhaile leis an t-eallach. Ní rabh sé i bhfhad sa bhaile gur mhothuigh sé tearamain ag teacht fá’n teach. “Is truagh nach bhfuil mise mo sheabhac go b’faghainn an casan agaibh – se”. Ní luaithe bhí raithte nach rabh deánta bhí sé in a sheabhac chuaid sé suas ar an earraigh chuir sé a cheann faoi na éiteog agus leig sé ar go rabh sé na codhladh. Níor bh’fada go d’tainic dhá fhatach asteach d’amharc siad thart agus nuair nach b’facha siad istigh acht an t-sean lanamhain d’imthigh siad amach arais.
Maidin an lá ar ná bharach nuair d’eirigh an buachall sgaoil sé amach na ba agus d’imtigh sé leis go dtí an choill. Chuaidh sé suas ar chrann tharraing sé amach fidéog ag thosuigh sé ag seinm ar agus leig sé na ba i na rogha áit. Ní rabh sé ann
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
air agus leig sé na bá in a rogha áit. Ní rabh sé ann i b’fhad go d’táinic fathac thart, “tar anuas annseo” arsa an fathac “ta mé sgríosta ag do chuid éallaigh”. “Is mór liom i ngreim tú is beag liom i dhá greim tú lé tarraingt aniar is siar faíd mo fhiacla móra buidhe”. “b’feidir nach mbeadh agat acht an leat” arsa an buachall. “Tar anuas annseo” arsa an fathac “cé aca is féarr leat greimeanna cruaidha coruigeachta no buillái géara claidheachta (eam)”. “Creidim gur na greimeanna cruaidha coruigeachta no is iad is mo a cleacht mé i dtus mo saoghail”. An chead fashgad a thug an fhatac dó lubh sé a dhruim. “Is truagh nach bh’fuil mise mo leamhan go d’tuibhreann faisgadh duit – se”. Ní luaithe a bhí raithte nach rabh déanta bhí sé na leamhan. An chead fasgadh a thug sé dó’n fathac chuir sé go dtí a dha ghlun é, an darna fasgadh thug sé dó chur sé go poll a dha ascaill é.
Fóil, Fóil, arsa an fathac “leigh as seo mé agus bhearfaidh mé pota ór duit atá ag cheann mo leabhtha”. “Béid sin agam – sa ó dó lá sa amach
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
t-eallach seo a choimhead. Thug sé leis an buachall abhaile, ní rabh se i bhfad as bhaile gur mhothuigh sé tearmain ag teacht fá’n teach. Is trúagh nach bhfhuil mise mo sheabhach go fhagann an bealach agaibh – se. Ní luaithe a bhí raithte nach rabh déanta bhí sé in a seabhac, chuaidh sé suas ar an éárraigh chuir sé a cheann faoi na eitéoig, agus leig sé ar go rabh sé in a chodladh. Níorbh bhfhada go d thainic tiúir fathach asteach. D’amharc siad thart agus nuair nach bh’fachaid siad istigh acht an t-sean lanámhain d’imthigh siad amach arais.
Nuair a d’éirigh an buachall ar máidin an lá ar na bharach d’fhiafruigh sé dó’n seandhuine cé’n áit a chuireadh sé an t-eallac. Sgaoileadh amach an buachall go dtí an choill leobhtha (na ba). D’íarr an seandhuine ar an buachall gán na bá a leigean trásna an teorn nó go rabh fathaigh na gcomhnuidhe ar an taobh eile. Annsin chuaidh an seandhuine abhaile. Chuaidh an buachall súas i gcrann agus tharraing sé amach fidéog agus thosuigh ag seinm
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mac – tíre mar bhí dúil aige i feóil chruaidh. “Cáide an pronntánas a bhearfiadh muid dó’n fhear seo a rinne an óbair seo dúinn” arsa an leamhan’ “Bhearfidh mise pronntanas do” arsa an seabhach “uair ar bith ar mhaith leis beith in a sheabhac “thig leis bheith in a sheabhac as in a fhear i ndhiaidh”. “Bhearfiadh mise pronntánas do” arsa an mac tíre, “uair ar bith a thiocfas cruaidh air agus ar mhaith leis bheith in a mac tíre thig leis a bheith in a mhac tire as in a fhear na dhiaidh”.
“Bhearfaidh mise pronntanas do” arsa an leamhan, “uair ar bith a thiocfas cruaidh air agus ba mhaith leis bheith in a leamhan, thig leis bheith in a leamhan agus bheith ina fhéar na dhiaidh”.
D’imthigh an buachall annsin go dtí gur casadh seandhuine dó agus eallach leis. D’fhiafruigh an seandhuine do cáidhe bhí ag cur buaidhreadh ar dubhairt an buachall go rabh sé ag cuartughadh oibre. Bhal, arsa an séan-duine tá buachall i gnidh ormsa agus ní bheidh dadaidh le dearamh agat acht an
ball sinsearach (stair)
2020-04-16 09:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cád chuige a rábh séad ag caoineadh. Dubhairt an t-athair go rabh sé chomh maith an sgéal a innseach do. “Tá tú le tabhairt dó’n Maighdhean Mára nuair bheas tú bliadhain as fiche”, arsa an máthair.
“Na cuireadh sin buaidhreadh ar bith orraibh” arsa seisean “fhaghaid mise an (casas) sasán aici”. D’imthigh sé. Ní rabh sé i bhfad ar siubhal nuair chonnaic sé leamhan seabhac agus mac tíre ag troid fa shean – ghéaran. Nuair chonnaic an leamhan é ag teacht dubhairt sé “seo fear ag teacht a dheanfe[?] an obair seo dúinn”. Nuair thainic sé fhad leobhtha d’fiafhruigh sé daobhtha cáide bhí ag cur bhuaidreadh ortha.
Dubhairt an leamhan nach dtiocfadh leobhtha an sean ghearan seo a rann cothrom. Chuir sé a laimh in a pocha agus tharraing sé amach sgian phocha agus seo mar rann sé an ghearin. Thug sé na puthogai dó’n leamhan mar bhí dúil aige (bheith) ag slugadh. Thug sé an cheann do’n seabhac mar bhí duil aige i b’piocadh. Thug sé na ceatrunach dó’n