Líon iontrálacha sa taifead staire: 14755 (Taispeántar anseo na 500 ceann is deireanaí.)
ball sinsearach (stair)
2022-06-20 20:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus fuair sí an buideal. Chuir sí an ola ar na creacta, agus ar an deireadh ghoid sí an ubh amach as a h-ochras, agus bhuail sí ins an bhall é, agus chár tharraing sé an darna anál.
Bhí an teach aici fhéin agus Cuchulann annsan “‘Nois ar sise rachaidh muid na bhaile go h-Eirinn, agus tá ór agus airgead go leór annso. Cuirfidh muid lasta ar do bhád agus chá bhionn muid an lá bocht go brath”. “Tá mo shaith de mo chuid fhéin agam-sa arsa Cuchulann, agus chá dtabhraim an leith-phinghinn de a chuid liom go brath”.
D’imtigh an bheirt go dtí’n bád, agus thug siad a n-aighthe ar an bhaile. Chár stap siad go dtáinig siad go cúirt agus cathair a h-athara. Bhí luthmhar mhór ortha nuair a chonnaic siad iad ag teacht, na chá rabh a fhios aca ghoidé tháinig ar an chailín.
Chaith Cuchulann mí aca agus annsin d’fhág sé iad. Tháinig sé na bhaile chuig a chuid Fianna agus bhí sé ‘na cheannphort ortha ó-n lá sin go dtí lá a bháis.
ball sinsearach (stair)
2022-06-20 20:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
marbhughadh i coidhche go marbhóchaidh d’anam féin tú, agus cá bhfuil d’anam” ar sise. Tá sé thoir ins an choill istigh i gcroidhe crainn atá ann. Tá molt ins an crann. Tá lach ins an mholt, agus tá ubh ins an lach, agus tá m’anam ins an uibh, agus chá mharbhóchtar mé i choidhche go marbhóchtar mé leis an ubhall éorna atá i gchlár m’éadain, agus tá agam le imteacht i mbarach arist”.
D’imtigh sé ar maidin lá ar na bharach. Fuair sí agus Cuchulann tuagh agus chuaidh siad na coill agus ghearr siad an crann. Leim an molt amach as an crann agus tharraing Cuchulann an tuagh air agus mharbhuigh sé é. Leim an lach amach as an mholt, agus rinne sé an rud ceadna leis an lach. Bhain siad an ubh aistí agus thug siad na bhaile é. “’Nois ar sise gabh tusa i bhfolach anocht béidh sé tuirseach agus gearrtha agus béidh mise ag cur ola ar a chuid créachta, agus béidh an ubh agam im ochras, agus buailfidh mé ins an bhall éornan é”.
Tháinig sé an oidhche sin agus dubhairt sé go rabh Cuchulann fa’n áit. “Bhal” ar sise leigheasfaidh mise do chuid creachta leis an ola seo”
ball sinsearach (stair)
2022-06-20 20:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ba mhaith an mháise do Cuchulann. Steall sé an ceann de sa deireadh. Chodhluigh sé ag an t-sean dhuine an oidhche sin arist, agus ar maidin an tríomhadh lá ghread sé soir chuig chúirt arist. Nuair a chuaidh sé suas go dtí’n doras chonnaic sé an cailín ‘na seasamh ins an doras. Chuir sé ceist uirthi goidé ba chiall do’n gol. “Tá mé ag gol fa dtaobh duit-sé”. Nuair a thiocfas an fear mór abhaile bainfidh sé an ceann díot” Chá bhaineann sé an ceann díom-sa gan fiachailt maith”. Chá dtiocfadh leat buaidh fhághail air ná níl sé le marbhughadh choidhche go marbhóchaidh a anamh féin é agus níl a anam ins an colann ar chor ar bith acht gabh tusa i bhfolach anocht agus b’feidir go bhfuighinn sé amach cá bhfuil a anam”. D’imtigh Cuchulann i bhfolach agus chá rabh i bhfad go dtáinig an fear mór.
Nuair a shuidh sé síos ar an chathaoir agus leig sé osna as, “caithfidh sé ar seisean go bhfuil Cuchulann ar an oileán seo”. “Goidé bheireann ort sin a radh” ar sise. “Níl an coisceim a d’thug mé ó d’fhág mé an Domhan Thoir na’r chaill mé láidireacht fir”. “Tá sin olc go leór” ar sise. “Acht ar ndóigh níl tú le
ball sinsearach (stair)
2022-06-20 20:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fhad leó chá dtáinig sé aris”. “C’ainm iad arsa Cuchulann. Tá fear ann a dtabhrann siad an Gar
Garbhaile air agus Dragaoin Truanta ar an fear eile”. Chuala mé iomradh ortha arsa Cuchulann acht chá’n fhaca mé ariamh iad”. D’fhan sé ag an sean-dhuine an oidhche sin, agus ar maidin lá ar an bharach thug sé a aghaidh ar chúirt athara. An chéad fear a casadh air an Gar Garbhaile. Chuir sé ceist ar Cuchulann cé h-é ná goidé a gnaitheach an bealach sin. Dubhairt sé nach ar a ghach de a ghnaithe é. “Sompla bhocht” ar seisean le Cuchulann “béidh do cheann ar fhear de’s na speic sin thuas”. Chá bhíonn arsa Cuchulann ná thig liom é shábhail”.
Thosuigh an bheirt ar a chéile agus throid siad leobhtha go rabh nóin agus deireadh an lae ann. D’éirigh Cuchulann ar a chois dheis agus bhuail sé buille amháin de na chlaidheamh air agus steall sé an cheann de’n colann.
Tháinig sé aris an oidhche sin chuig an t-sean dhuine agus d’innis sé dó goidé mar bhí. Chuaidh sé lá ar na bharach arist agus casadh an Dragaoin Truanta air, agus níl an bhuille a rabh siad ag bualadh ar a chéile nach deacha go dtí’n cnámh agus ó-n cnámh go dtí’n smior
ball sinsearach (stair)
2022-06-20 20:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gcearc annso racfas ‘na seacht lá. D’éirigh Cuchulann agus chuir sé air a chuid éadaigh agus chuaidh sé ag cailleach na gcearc agus d’iarr sé iasacht an bháid uirthi agus dubhairt sé go bhfuigheadh agus fáilte. Chuir sé achan rud i n-órdughadh agus chuir sé biadh seacht lá ar an bhád agus ar shiubhail leis.
Nuair a bhí sé seacht lá ag seoladóireacht bhuail sé isteach ar oileán a bhí ann.
Cheangail sé a bhád do’n chloich agus d’imtigh sé fhéin ag siubhal fríd an oileán. Ar deireadh chuaidh sé isteach i dteach a bhí ann agus chá rabh an dhuine annsan ach seandhuine. Bheannuigh sé do Cuchulann, agus bhí iongantas mhór ar Cuchulann. “Ná bí iongantas ar bith ort adeir sé, ná bhí aithne agam-sa ar an méad a tháinig romhat. D’innis sé do Cuchulann goidé a gnaithe chun oileáin. “Tcím arsa’n sean-dhuine. Is iómdha gaiscideach a ghoir oidhche agam ar an tsiubhal ceadhna bhfuil tusa air. Tá’n dá ghaiscideach ag an fear san a bhfuil an cailín aige is fearr ins an domhan agus tá’n bheirt ar gárda amuigh ag an geafta, agus fear ar bith a chuaid
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal
Bhí fear na chomhnuidhe i mBárr A Gaoith uair amháin air a dtugtar Padruig O Braonan. Ba gnathach leis a beith ag deanamh cliabh agus ndíol. Tráthnóna amáin d’imthigh sé a bhaint slathacha. Tháinig ceo air agus ní rabh sé ábalta a bhealach a dheanamh na bhaile. Shuidhe sé síos ar ualach na slatach a bhí baint aige.
Chonnaic se solus beag giota uatha agus tharraing sé air, bhí teach annseo agus cuaidh Padraig isteach ann. Ní rabh duine ar bith istoigh ach sean bhean agus sean duine, agus cuir siad fáilte roime Padruig Ó Braonán as Bárr A’ Gaoith, agus d’iarr siad air, suidhe.
D’fiafruigh an sean duine do an rabh sgéal ar bith
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nGleanntaí agus ón lá sin go dtí an lá indiú níor h-athrughadh an sagart pharóiste as na Gleanntaí.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Maghnus an cloch bheag agus sé ag marcuigeacht arís. I gcionn tamaill eile tháinig siad fhad lé baile mór eile. Dubhairt an comradaidhe leis gurb í sin an Roimh an áit a rabh a pápa inna comhnuidhe. Dubhairt Maghnus go rabh cupla focal aige lé radh leis an phápa. Tuir’n Maghnus agus chuaidh sé fhad leis an phápa. Dubhairt sé leis go rabh sagart paróiste na nGleanntach le h-athrughadh go Leitir-Ceanann agus gur mhaith leis na daoine é a congbhailt. Dubhairt an pápa nach dadaidh do a gnoithe é agus é bheith ar siubhal. Leag Maghnus síos an cloch bheag agus d’eirigh an teine thart fa’n pápa. Dubhairt an pápa go dtabhairfeadh sé do achan rud a bhí a dhith air [a]? an teine a chur as. Thóg Maghnus an chloch agus stád an [cl]? D’iarr Maghnus air dhá litir a sgríobhadh do ceann [d]? sagart na pharóiste agus ceann eile chuig an easbog gan an sagart pharóiste go brath a bhéadh ar na Gleanntaí a corrughadh as go bhfuigheadh sé bás. Nuair a fuair sé na litreacha d’imthigh sé ag marcuigheacht arais agus char stád sé go rabh sé ar an Mín-Mhóir. Chuaidh sé isteach chun toighe agus thug an leathar agus an t-síoda do a mhathair. D’iarr sé uirthí braon tae a dhéanamh do no go rabh sé ag dul siar (go) na nGleanntach le gnoitheach. D’imthigh sé leis agus nuair a bhí sé ag dul siar ag na beanna buidh casadh an sagart air ag teacht aniar. Thúg Maghnus an dá leitir do. D’iarr an sagart air dul siar chun toigh s’aiges-an agus fanocht go dtiocfadh seisean arais. Chuaidh Maghnus siar agus chaith sé seachtmhain ag ithe agus ag ól ar
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar an urlár agus go bfuigheadh sé annsin an rud a bhí a dhith air. Tuir’n Maghnus agus chuaidh sé isteach ‘san t-siopa a bhfearr ann. D’iarr sé adhbhar dhá peire de buaitheise. Rinn na buachaillí suas é agus an deifre ortha. Nuair a bhí siad reidh dubhairt Maghnus nach rabh an t-airgead aige go dtí d-aoir d-aon. Dubhairt na buachaillí nach dtiocfadh leobhtha dadaidh a leigint amach gan díol ar a shon, agus sgairt siad ar an maigistear. Ní chluinfeadh seisean iomradh ar sin. Annsin leig Maghnus síos an cloch bheag agus d’eirigh an teine “ar duigh leat anois é ach chur as an teine arsan maighistear. Thóg Mhaghnus an cloch bheag agus stad an teine agus d’imthigh sé ag marcuigheacht arís. Níorbh fadach go dtainig siad fhad le baile mór eile. D’innseadh do Maghnus gubín é sin an Spáinn. “Is minic a chualaidh mé iomradh ar síoda na Spainne agus ba mhaith liom adhbhar culaith de a béith liom na bhaile chuig mo mathair ach níl airgead ar bith agam arsa Maghnus”. “Nach bhfhuil an cloch bheag agat agus ta go leór annsin” arsa a comraduidhe. Thuir’n Maghnus agus chuaidh sé isteach ‘san t-siopa ba mhó ann agus diarr sé adhbhar dhá chulaith de’n t-síoda a bfearr ann. Rinneadh suas é lé an deifre nuair a bhí sé réidh dubhairt Maghnus “nach rabh airgead ar-bhith-aige go dtí daordaon”. Dubhairt na buachaillí na rabh cead acu adhath a leigint amach gan díol ar a son. Sgairteadh ar an maighistear ach ní cluinfeadh seisean iomradh air leag Maghnus síos an cloch agus chuaidh a t-siopa ar theine. D’iarr an maighhistear air é a arduigh leis ach an teine a chur as. Thóg
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí maghnus ó maóileagan agus a mhathair na gcomhnaidhe ar an Mhín Mhór. Ag bun bhaile Mhaghnus bhí bradighean daoine beaga agus achán oidhche Shamhna ba gnathach Maghnus dul na braoighne agus bhíodh oidhche mhór aige leis na daoine beaga. Oidhche Shamhna amháin d’iarr sé ar a mháthair braon tae a dhéanamh de nó go rabh sé ag dul na braoighne. Dubhairt a bhean leis go rabh sé ar fad ag dul annsin agus gur bheag a bhí aige a son. Ar sgor-ar-bith fuair sé an tae. D’imthigh sé na braoighne Ag dul annsin do bhí na daoine beaga ag imtheacht a marcuigheacht. Diarr siad ar Maghnus dul leobhtha a dubhairt sé nach rabh beathach ar bith aige. “Ní bhéidh mise i bhfad ag faghail bheithig duit” assa duine acu. Rug sé ar bufallan buidhe agus rinne beathach bréagh do Maghnus. D’imthigh siad leobhtha ag marcuigheacht ‘san aer. I gcionn tamall chonnaic Maghnus baile mór faoi. D’fiafruigh sé do a [comradh]? duidhe cáide’n baile mór é sin. Dubhairt sé gurb é sin an Fhraince. “Chualaidh mé iomradh go minic ar leathar na Fhraince nar bhreágh an rud adhbhar péire buateisí nuair atá mé annseo ach níl airgead ar agam” arsa Maghnus. Thug a comraduidhe cloch bheag do agus dubhairt sé leis muna bhfaghadh sé an rud a bhí de dhith air an cloch an cloch aca”
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nuair a cualaidh sé an rud a dubhairt an bhean dubhairt sé “Nuair a bhéidheas sí an fhad Aige as bhí sí agams a béidh Sé tuirseach go leór dithe”.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear an am amháin agus bhí a bhean ag fagháil bhais. Chruinnigh na daoine muinteardha isteach agus nuair a fuair an bhean bás bhí siad na suidhe thart ag comhradh. Dubhairt bean aca go rabh sí ag Dia anois agus go rabh súil aice go rabh sí níos fearr. Bhí fear-an-toighe ag cuir síos teine agus
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí fear an amháin agus shíl sé go rabh a bhean dhul a fhaghail bhais. Chuir sé fa choinne an t-sagart. Nuair a bhí siad ag teacht comhgarach do’n teach dubhairt an fear leis an sagart rachaidh mise an aithghiorra agus thig leats-a dhul thart an bhealach mhór “Seo chugat” arsa an t-agart “tabhair leat an mála seo agus iomchar go faithcheallach é”. Nuair a tháinig an sagart fhad leis an teach chuaidh an fear amach agus arsa an fhear leis an sagart “bhfuil a dhath eile olla leat” cuir mise cha bith bhí sa mhála uirthí agus cha ndeachaidh sé suas go dtí na lairgeacha féin uirtí.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí gasúr ag dul chun t-siopa lá amháin fa choinne mála plúr agus bhí asal leis. Nuair a chuaidh sé fhad leis an t-siopa fuair sé an plúr agus chuir sé suas ar dhruim an asail é. Chuaidh sé fhéin suas air annsin. Casadh fear air agus d’iarr sé air a theacht anuas na go mbéadh an t-asal marbh aige. Tháinig an gasúr anuas ó dhruim an asal agus chuir sé an mála plúr ar a dhruim fhéin. Chuaidh sé suas ar druim an asal arís. I gcionn tamaill casadh fear eile air agus dubhairt sé leis a theacht anuas no go mbéadh an t-asal marbh aige. Dubhairt an gasúr leis “na orm fhéin atá an mála plur.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhaile bhí aige le dul trasna na h-abhna. Chaith sé an uibh isteach i dtom aitinne agus rith gearr-fiadh amach as. Dubhairt an gasúr “stád stád” acht char stad an gearr-fiadh. Shil an gasúr ar fád gur searrach abhí ann agus bhí an buidhreadh air gur [cha]? sé é. D’imthigh sé leis na bhaile agus é ag mallachtaí ar an fhear a dhíol an t-uibh leis.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí gasúr ann aon uair amháin ag bhí sé ag dhul chun aonaigh lá. Casadh fear air ar an bhealach mhór agus bhí lód préataí leis. D’fiafruigh sé d’on fhear caidé abhí (ortha) leis. Dubhairt an fhear gur uibheacha capall abhí leis. D’fiafruigh an gasúr do cá mhéadh abhí ortha. Dunhairt an fear gur sgilling an ceann abhí ortha. Cheannuigh an buachall ceann acu ar sgínning. Nuair abhí sé ag teacht na
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí fathach ann aon uair amháin darabh anamh Finn Mach Cumhail. Bhí fathach mór in aic eile fosta. Tháinig an fathach mór seo cun troid le Finn Mach Cumhail. Rinne siad gasúr de Fhinn Mach Chumhail. Bhí dearbhrathair aige agus rinne siad leanbh dó. Nuair a tháinig an fáthach go dtí an teach d’fiafruigh sé do bhean an toigh ca rabh Finn Mach Cumhail. Dubhairt an bhean go rabh sé ar siubhal ag iasgaireacht. D’iarr sí air annsin a teach a thionntuigh dithe. Chuir sé a dhruim leis an teach agus thionntuigh sé é. Dubhairt sé annsin go rabh ocras air. Dubhairt an bhean leis a gabhail síos na cuibhreann ag rabh gasúr shíos an ag buacailleacht agus da dtabharfadh sé giota de ceann de na caoraigh dó a tabhairt aníos agus é a chuir ar an teine agus é a ithe. Rinne sé seo ag d’imthigh sé cun na bhaile.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí bean ann uair amháin agus bhí fir aice ag baint mónadh. Thainig siad isteach fa choinne an dhinneir agus nuair abhí an dinneir thart thoisigh siad ag imirt cluiche agus an cluiche a rinne siad duine aca a léar mhór a chuir in a bheal. Nuair a chuaidh na fir amach shíl an bean go ndhéanfadh sí féin é agus in ait í a cuir in-a beal cuir sí í gcuil a muinéil. Nuair a tháinig na fir isteach ní rabh a dháth réidh aice daobhtha agus bhaid siad acos aniar o chúl a muinéil.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal
Bhí fear in Áradachruinn dar bhainm Seamús Ó h-Earlaigh. Ba gnathach leis amharc amuigh achan mhaidin go bhfeicfeadh sé an rabh a dhath cearr. Maidin amháin d’amharc sé amach agus chonnaic sé bó na luighe ins an mhioidún faoi’n teach. Dubhairt se leis fhéin caidé thug tusa annsin caithfidh sé gur fhag duine inteacht doras an boithigh fosgailte. Chuaidh sé isteach annsin agus tarraing sé air a bhriste agus chuaidh sé amach cos-tarnacht. Chuaidh sé suas go doras an bhoithigh agus bí an doras druidthe. D’fosgail sé an doras agus d’amharc sé isteach. Bhí an bó ceangailte ar an stáca. Chuaidh sé síos annsin go dtí an áit a radh an bó ina luighe agus chan fachaidh sé a dhath ann. Chuir seo iongantas mór air. Coi’gis indiaidh seo fuair an bhó bas. Bhó buidhe abhí ann a rabh sluacáin uirthí.
ball sinsearach (stair)
2022-06-09 19:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal

Bhí fear aon uair amháin agus bhí mac aige. Níor mhaith leis an fear go bhfeicfeadh an gasúr giorrsach ar bith ca bhfacaidh sé giorrsach ar bith go rabh sé fiche bliadhain d'aois. Bhí an t-sean fhear ag éirigh ro-shean le [dhí]? amach ‘un an aonaigh. Thug sé an gasúr leis an lá seo agus an chead rud a chasadh ortha na fear agus a ingean leis “caidé sin atá leis an fear sin arsan gasúr. Sin gabhar” arsan t-athair, Bhal nach deas é ceannuigh ceann damhsa a daidi.
ball sinsearach (stair)
2022-06-06 13:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dubhairt na buachaillí na rabh salann ar bith istigh fachoinne an eallaigh. Sgairt an fheirmeóir ar Shéimín agus dubhairt sé leis dul fachoinne salann. Chuaidh Séimín go dtí an siopa agus nuair a tháinig sé arais dubhairt se “d’ith mé mo sháith d’en ghamh” “agus d’ith mé mo sháith de’n muc acht ní chuideochaidh mé an t-sean-bhean a ithe da gcuirthea an mhéidh salainn atá ó seo go Corcaigh uirthi.
ball sinsearach (stair)
2022-06-06 13:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí gasúr ann aon uair darbhainm Séimín. Ní rabh morán foghluim aige agus nuair a bhí sé fá thuairim cúig bliadhna déag, dfhastaigh sé le feirmeóir i gCondae Thir Éogháin fachoinne teachtaireacht agus buachailleacht eallaigh. Char mhaith leis an fear aon rud a fheiceál ag dul amugha. Fuair gamhain bás aige agus chuir sé Séimín chun t-siopa fachoinne dhá chloch de shalann garbh. Nuair a tháinig sé arais dubhairt an fear leis “cuidigh liomm an gamhain a fearradh” cuireadh ar laogh-fheol isteach i mbairille agus craitheadh salann ina mhullach. Ní béidh againn le feol ar bith a cheannacht ar feadh tamaill. Bhfíor dó. Fuair na buachaillí go leór féola i ndiaidh sin ar-feadh seachtmhaine. Tamall níos muille na sin ins an earrach fuair muc dho chuid bás agus cuireadh Séimín fachoinne salann arais. Tharlaidh an rud céadna do’n mhuc. Arsa Séimín “ní bhéidh gantanas mhuc-fhéol annseo go deireadh na bhéaltaine” “tá sin fíor” arsan fear “agus geobhadh tusa do chuid de fósta”. “Tá eagla orm go rabh an-spiorad ins an mhuc chéadna. Is beag nar mharbh sé mise fa thuairim seachtmhaine ó shoin” arsa Séimín. Ní bhainfidh sí leat feasta” arsan fear. Tamall indiaidh sin fhuair a bhean bás. Dubhairt an fear leis na buachaillí gan obair ar (bean) bith a dhéanamh go mbeadh an torramh thart.
ball sinsearach (stair)
2022-06-06 13:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus bheirfidh mé cuid acú duit”. Annsin dubhairt an fear nach rabh cnodhanna ar bith a dith air acht nuair a dubhairt tú “geall ar Dhia leig damh leigfidh mé duit”. Anois tá mé dul a inns sgéal duit. Shíos fáoi leac na teinidh ins an t-seomra seo tá airgead cúrta agus tigh leat innseo dó mo mhach go bhfuil sé ann”. Dubhairt an gasúr na gcreidfeadh an mac é. Chuaidh an fear síos na t-seomra agus fuair páipear agus peann agus sgríobh sé achan rud síos. Annsin d’imtigh sé. Ar maidin nuair a tháinig an fear arais sgairt sé amach anbhfuil tú beo. Dubhairt an gasúr “tá mé beo agus beo go maith”. “Maith thú” arsan fear eile. Nuair a tháinig sé isteach thosuigh an gasúr ag innse an sgéal, acht ní creidfeadh an fear é, “bhal arsán gasúr” [téigh]? síos na t-seomra agus t-cídfidh tú”. Chuaidh an fear síos agus chonnaic sé an giota pháipeir na luighe ar an tábla. Thóg sé é agus léigh é. Dubhairt sé leis an gasúr anois “beirfidh mé dhá céad phúnta dhuit agus teach bréagh”.
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear agus bean ann aon uair amháin agus bhí inghean amháin acú. Fuair an mháthair bás. Phós an fear arais acht ní rabh an bhean seo go h-iongantach maith dó'n ghiorrsach. Chonbhuigh sí amuigh ag buachailleacht í. Nuair a thiocfadh sí tráthnóna d'fhiafrochadh an mháthair díthe caidé'n cineál áit é a bhí aici.Deirfeadh sise go rai bh áit iongantach maith aici. Rinne an leas-mháthair amach go gcuirfeadh sí an inghean go bhfeicfeadh sí caide'n cineál áite a bhí aici.Chuaidh sí amach ar chnoc, thuit sí ina codladh agus nuair a mhusgail sí bhí an chaora dhubh ina seasamh ag taobh an ghiorrsaigh eile. Thug an chaora dhubh slat do'n leas-inghean agus d'iarr sí uirrthi an chéad phréachán a rachadh thart é a bhuaileadh leis an t-slat agus go dtionntóchadh sé isteach ina leac. Rinne sise seo. Ansin rinne an chaora dhubh réidh dinnéar don ghiorrsach ar an leac.Cuaidh bean eile 'na bhaile agus d'inis sí an t-iomlán do na mháthair.Rinne sí amach nach raibh gar ar bith í a chonbhuilt ar an chnoc ní ba mhó ná go raibh dóigh rómhaith uirthi.Thug sí 'na bhaile í. Bhí damhsa ag an ríogh oidhche amháin agus fuair siad uilig cuireadh a dhul ann. Sular imigh an leas-mháthair ag an damhsa mharbh siad an chaora dhubh a bhí ar an chnoc. D'iarr an chaora dhubh ar an ghiorrsach nuair a
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
amach as.
Nuair a tháinig lá an dlighe(ad) (fá) bí (choinne) siad ag deanamh amach cé aca an da phiobaire no an lánamhain og a marbhaidh an sean-duine D’imthigh an fear leis go dtí teach an dlighe. Nuair na rabh duine ar bith ag cainnt Chuaidh an fear suas agus dubhairt sé an cé ar leis an dá ghiota éadaigh seo is iad a marbaidh an sean-duine. Chuair fear an dlighe thart agus damharch sé ar chuid eadaigh áinn nduine. Tháinig se go dtí an lanamhain óg agus bhí giota beag géarta amach as gúna an bheirt sin. Agus bhí fhíos aca gur iad san a marbhaid an sean duine.
Leigead ar shiubhal an dá phiobhaine agus [cróchád]? an lánamhain óg.
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
giota fada tháinig tart air agus chuaidh sé isteach i dteach. Bhí seanduine agus lánamhain óg ins an teach. Bhí an fear fá choinne deoch uisge a d’iarraidh acht nuair a chonnaic sé seanduine agus lánamhain óg d’imthigh sé amach aríst. Chuaidh sé i gcúl cruach fhéir (an) le na sgíste a dhéanamh.
Chualaidh sé glór daoine ag cainnt agus chonnaic sé gur an lánamhain a bhí ann. Bhí siad ag rádh go mairfidh siad an (t-sean) seanduine agus go b’fhágadh siad ar an dá phíobaire a bhí istigh. Bí sgian bheag ag an fhear agus gheár sé (a) giota de chóta an fear agus giota de ghúna an bhean. Chuir sé ina phóca é agus d’imthigh leis na bháile. Chuair sé isteach agus shuidhe sé síos. Connaic sé a bhean agus fear ar a chúl. Bhí carrigh mhór air nó shíl sé gur (l) phós a bean arist. (bhíonn) Bhainn sé amach a phíopa agus chir sé toit ar a gualainn. Nuair a d’amharc sé arist (a) cé bhí ann (a) act a mhac fhéin.
D’éirigh a bhean agus bhí sí ag dul a deánamh tae dé acht ní rabh arán ar bith astigh aice. Dubhairt an fear go rabh arán aige fhéin. Nuair a gheár sé an t-arán tuit a(n) thuarasgal
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
giota fada tháinig tart air agus chuaidh sé isteach i dteach. Bhí seanduine agus lánamhain óg ins an teach. Bhí an fear fá choinne deoch uisge a d’iarraidh acht nuair a chonnaic sé seanduine agus lánamhain óg d’imthigh sé amach aríst. Chuaidh sé i gcúl cruach fhéir (an) le na sgíste a dhéanamh.
Chualaidh sé glór daoine ag cainnt agus chonnaic sé gur an lánamhain a bhí ann. Bhí siad ag rádh go mairfidh siad an (t-sean) seanduine agus go b’fhágadh siad ar an dá phíobaire a bhí istigh. Bí sgian bheag ag an fhear agus gheár sé (a) giota de chóta an fear agus giota de ghúna an bhean. Chuir sé ina phóca é agus d’imthigh leis na bháile. Chuair sé isteach agus shuidhe sé síos. Connaic sé a bhean agus fear ar a chúl. Bhí carrigh mhór air nó shíl sé gur (l) phós a bean arist. (bhíonn) Bhainn sé amach a phíopa agus chir sé toit ar a gualainn. Nuair a d’amharc sé arist (a) cé bhí ann (a) act a mhac fhéin.
D’éirigh a bhean agus bhí sí ag dul a deánamh tae dé acht ní rabh arán ar bith astigh aice. Dubhairt an fear go rabh arán aige fhéin. Nuair a gheár sé an t-arán tuit a(n) thuarasgal
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus a bean agus a mhac a fhéiceáil.
Chuir sé ceist ar an mhaighistir dtiocfadh leic. Chuir (se) an mhaighistir ceist ar annsin cé aca b’fhearr leis a pháige no trí comhairle. Smaoitigh an fear tamall agus dubhairt an fear gur b’fhearr leis na trí comhairle. Thug an maighistir na trí comhairle dó. An chead chomhairle na gabh í dteach i choidhche i náit a bfuil sean dhuine agus lánamhain óg agus an dara ceann na gabh i [naithghearra]? a choidhche no tiocfaidh droch adh ort. An tríomadh ceann má thig coraidh ort a choidhche tabhair leat do phíopha agus chaith cait ar cúl do ghualainn. Sul ar imthigh sé thug an fear bunnóg arán dó.
D’imthigh sé leis Ní rabh sé ibhfad ar an bealach gus casadh dá phíobhaire air, d’iarr siad giota dé’n bunnóg agus thug seisean giota daobhtha. D’iarr siad air a dul i naith-ghiarra leobhtha acht dubhairt an fear imthighidh fhéin (arsan i) níl mise ag dul i naithgiorra no tiocfaid droch ádh [orna]?
D’imthigh (an beirt) na píobaire i naithghiorra agus chuaidh an fear an bealach mór. Nuair a shiubhal na píobaire giota tháinig gaduidheannaí ortha agus bhain siad a gcuid airgid uilig daobhtha. Nuair a shiubhal an fear
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. Na Trí Comhairle.
Bhí fear (ann) agus bean ann uair amháin agus bhí mach amháin aica. Bhí siad iongantach bocht. Sa deireadh b’éigin do’n fhear (imteg) imtheacht as an bhaile agus a dhul ar fasta.
D’imthigh sé leis agus chonnaic sé teach mór. Chuaidh sé isteach agus chuir sé ceist ar an fhear dtiocfhadh leis obair a thabhairt dó. Dubhairt an fear go dtiocfhadh.
Bhí sé ag(us) an fhear seo ar feadh seacht nbliadhain agus shíl sé gur mhaith leis dhúl na bháile
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’imthigh sé isteach go dtí an (?) baile mór agus ceannuigh sé culait úr agus bróga agus cuid mhór rudaí. (i) Cheannuigh sé fáinne deas fosta. Bhí aige la (thoil) thul go dtí an teach leis an fháinne. Nuair a chonnaic an (geir) cailín an fáinne deas bhí sí iongantach (o) sásta leis. Tár anocht agus bhéid féasta againn agus pósaidh muid í márach.
Pósadh Padaí agus an cailín agus chaith Padaí na mairtiní a shaoghal go pléisuirda is chaith duine ar bith ariamh.
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus gar é sin an comhra aige an áit a rabh a fuinneóg saicí. Maith go leor arsan fear tiocfaidh mise anocht ar an dó achlog.
Bhí Padaí ag (a) éisteacht leis agus [smaothuigh]? sé ar phlan maith, rachadh seisean ar an dó a chlog i náit an fhear eile. Nuair a tháinig an dó a chlog d’éirigh Padaí agus bhí dréimire caithe ag taobh (an) tug sé leis é. Connaic sé an connil lasta, agus cuir se an dreimre suas go dtí an fhuinneóg (a). Suas leis agus scairt sé tá mé annseo. Tár isteach arsa sise, [isteach]? lá Padaí. Bhí siad ag cómhradh nuair a chualaidh siad trap teacht aníos an dréimre, goidé sin arsa’n cailín, níl ann acht mairleachan beag a tá ina luighe thíos annsin ó tháinig an oidhche.
D’éirigh Padaí agus [anonn]? go dtí an fhuinneóg (s) leis damharc sé amach agus chonnaic sé an diúlach ag teacht aníos an dréimre. Chaith Padaí síos aríst é agus bhí oiread carraidh ar an fhear gur d’imthigh sé na bhaile. Thug an cailín mala airgead do Padaí.
Chonnaic sé anúas agus fhuair sé lostin. Nuair a d’eirigh sé ar maidin bhí sé bréagh sasta leis fhein.
ball sinsearach (stair)
2022-06-05 00:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Padaí Na Mairtiní
Bhí fear ann agus ní chaitheadh sé dath ar bith acht mairtiní agus is eadh sin an tuighe ar tugadh Padaí na Mairtiní air. Ní rabh obair ar bith le faghail aige annseo agus d’imtigh sé go h-Albain.
Nuair a shroich sé Albain ní rabh loistín ar bith le faghail aige. Tháinig sé go dtí teach mór agus bhí damhsa mór ann, agus an fear a bhí an damsa aige Bhí sé fá choinne nighean fear a phiocadh agus go b-pósadh sí é.
Phic sí fear deas agus d’imthigh sí fhéin agus an fear amach. Dubhairt sise “tar anocht” agus bhearfaidh mise mála airgid duit agus ceannuigh culaith úr duit fhéin agus fáinne deas damhsa”. Maith go leor arsa seisean.
Bhí Padaí na Máirtíní taoibh amuigh agus chualaidh sé gach aon rud a bhí an bhean agus an fhear a rádh. Dubhairt an chailín leis an fhear go gcuireadh sise coinnil lasta ar an fhuinneogh saicí
ball sinsearach (stair)
2022-06-04 23:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Pisreoga.
Bí fear ann uair amháin agus d’iarr sé trí aithne. Oidhche amháin bhí sé ag briongáidigh agus shíl sé gor seo an aithne.
An chéad aithne mala óir a fhaghail faoi crann a bhí ann. Nuair a d’éirigh sé ar [maidin]? d’amharc sé faoi an crann acht ní rabh dath ar bith ann. Annsin d’iarr sé an dara aithne mala airgead agus bí sé cinnte go bhfuigheadh sé an aithne seo.
An dara lá nuair a d’éirigh sé d’amharc sé faoi an crann acht ní rabh dat ar bith ann, bhí se iongantach buadharta agus níor iarr sé an tríomhad aithne ar chorr ar bith agus ní tug sé isteach do brionglóidigh o sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-06-04 23:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
amach go dtí an leich agus d’ith sé a dhocán.
ball sinsearach (stair)
2022-06-04 23:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal na beirt a bhí ag imtheacht go h-Albáin.
Bí beirt fhear ag imtheacht go h-Albáin maidín amháin agus bhí fear aca ina suidhe go luath agus bhí sé mall ag éirigh dó’n fear eile go dtí go rabh sé mall.
An chead fhear a bhí na shuidhe rinne sé réid póta bracáin agus d’ith sé a sháith. D’iarr sé ar an fear eile éirigh annsin.
D’éirigh an fear eile agus bhí sé tamall maith ag deanamh réidh. D’iarr an fear eile air a breicfeasta a deanamh go dtí go nigheadh sé póta bhracháin.
Dubhairt an fear eile nach rabh sé reidh (go) agus é an brachán a chaitheadh amuigh ins an pholl a bhí i leich an dorais go mbéadh sé reidh.
Nuair a bhí se réidh tug sé leis spánóg agus braón (lai) báinne
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
BUYING AND SELLING
Shops were not common in olden times but there and there throughout the parish were what were called huckster shops in which were sold the bare necessities - candles, when rush candles could not had, (when the supply failed) salt fish, salt. Buying and selling was carried on every day.
Money was not always given for goods. A system of barter existed and labour given in exchange for goods sometimes.
Horses were swapped and sometimes money given by one or the other in the exchange. This was called " [?] "
Goods were sold and indeed are still sold on "tick"
Pedlars and dealers in feathers and rags were numerous[?] in the past.
Old people used to say when they saw a rag man, that we
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The others are dead. James married Lizzie Reynolds of Drumbor Cloone. There were two children Pee Joe and Eileen. Both attended Cloonturk Schools. Eileen was on of my first Primary Leaving Cert winners She is at home farming P. Joe died very young.
23 Charles Reynolds.
Previous owners.
1. Brian Reynolds
2. Charles Edward "
3. Charles " "Dr Charlie"
4. Charles "
Stair
Brian Reynolds built the house married Kate Murray of the Curries Carrick on Shannon. Had 5 chn., Wonford Mary Charles Edward Kate. Charles owned the
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
to Mr and Mrs McElroy who have no chn. Mr. McElroy is an engine driver
20. The Midland Station.
1. Station Master Bomford. single
2. " " Elliot and Mrs - no chn.
3 " " Farrell and Mrs.
4 " " Grogan and Mrs.

[Diagram of Grogan family tree]
The Grogans came from Mayo here All went to Cloonturk school except Michael who was Clerk at Mullingar Stn Willie is now Clerk in Long ford Parcels office. Nora is sales typist in Mr Farrells Main St Long ford. Maura and Brendan at home
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
i n-uisge a bheadh eadar dá bhaile go dtiocfhad an t-im arais.
Rinne sí sin agus bhí an t-im uicí an cead lá eile.
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal pisreógach
Bhí bean amuigh ag tabhairt biadh dé na cearca maidín lá bealtaine agus bhí trí na ceacair de pionna ann na gúna aicí.
Tháinig bean fhadh léithe agus d’iarr cupla pionna uirtí agus fuair.
An lá seo chuaidh an bhean a buaileadh maistreadh agus ní rabh sí ábalta a cruinneadh. Bhí sí a buaileadh o bhí am dinneara go dtí oidhche agus ní rabh sé buailte agus d’fhág sé annsin é.
An chead (ba) lá eile d’éirigh an cleas ceadna duithe. D’innis sean-bhean duithe dá nigheadh sí na soitheadh
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mar (sar) chuaidh an sgéal.
Nuair a chuala an mhathair, goidé mar chuaidh agus nach rabh airgead ar bith leis, chuir sí suas a n-aprún ar a cuid súl, agus thoisigh sí a chaoineadh agus sgairt sí amach. A Chlauid amaidigh, a Chlauid amaidigh, cuirfear amach sinn, a rún, ar maidin i mbárach!”
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar rusár.
Chuir an fear ceist air, cá bhfuair sé an ge deas á bhí leis. D’innis Claud an sgéal ó thus go deireadh dó. Rinne mise mo shaidhbhreas, ar an dá chloc mhóra seo.
Thug Claud leis an dhá chloch, agus d’iomchar sé giota fada iad. Trathnóna nuair a bhí sé ag d’éirigh mall. Tháinig sé fhad le sruthán. Chrom sé síos, a ól deoch, agus thuit an dá chloch mhóra isteach ins an t-struthán. D’eirigh sé suas i ndiaidh a beith ag amharc ar na chloca.
D’imthigh sé leis ag tarraingt ar a mhathair. Nuair a tháinig sé fhad leis an teach, bhí luthghair mhór ar a mhathair roimhe, agus dubhairt sí leis, an beith go dtáinig sé, go gcuirfeadh amach as an teach í. Lá thar na bharach, cionnus nach rabh airgead ar bith leis an cíos a dhíol. Acht dubhairt mise go rabh mo mhac ag teacht e i márach, agus go mbeadh airgead go leor leis, a dhiolfas an cíos. “Agus a Chlaud a mhic”, ar sise. Is maith liom go dtáinig tú. Acht a mháthair, arsa Claud eist liom tamall beag, agus innseochaidh mé duit a t-adh a bhí orm.
D’innis sé an sgéal ó thus go deireadh, caidé
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a tháinig an fear fhad leis, thoisigh Claud a innse dó, goidé mar fuair sé an capall. Agus dubhairt an fear leis, tabhair damh-sa an capall, agus bhearfidh mise an bhó duith-se. Dubhairt Claud, nach dheas an rud bó. Thug Claud leis an bhó.
Shiubhal sé leis giota fada, agus bhí sé iongantach tuirseach. Ins an deireadh, tháinig tart air. Cheangail sé an bhó, do chrann chrom sé síos, ar a dhá ghlún, agus thoisigh sé a bhlighean na bó. Thog an bó a chos, agus bhuail sí é.
Thainig fear thar ag muc leis, d’innis Claud an sgéal dó. Do Claud gur dheas an rud muc, i n-áit bó. Tá dúil mhór agam i-múca, agus beidh feasta ag mo mhathair, agus agamsa. Thug sé an muc leis, agus chuaidh sé a mharcaidheacht uirti. Lei[a]g an mhuc é.
Tháinig fear thart agus gé leis. Thug sé an muc do an fhear ar an ghe. Beidh luthgháir mhór ar mo mhathair, nuair a rachaidh mise ‘na bhaile.
Thug sé leis an ge, agus ní dheachfadh sé i bhfad, gur casadh fear air, agus dhá chloch mhóra leis, agus é ag cur faobhar
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’iarr an fear air, an t-airgead a thabhairt dó, agus bhearfidh mise an capall duit-se.
Annsin arso Claud, tá an mála trom, agus beidh tú saruighte leis, nuair a bhéas tú ins an bhaile. Mar bhíonn sé trom, bheirfidh mise an capall duit arís, agus chan orm - sa a bheas an locht.
Glacfaidh mise an mála, cia bith, arsa - an fear, thug Claud an mála dó, agus chuaidh Claud a mharcaidheacht ar an chapall.
D’fhág sé slán aige, agus d’imthigh leo. Bhí Claud ag cur an chapall na reath, tháinig fearg ar an chapall, agus bhuail Claud é, agus bhuail an capall Claud isteach ins na cosa, agus chaith sé Claud isteach i gcúl an chlaidhe. Bhí sé na luighe annsin ar feadh tamaill, agus ní thiocfadh leis bogadh.
Óch arsa Claud ní fheicfidh duine ar bith, mé ar dhruim capaill go brath arís. Acht dá beith duine ar bith eile a bheadh ann, thuitfeadh sé marbh. Acht bhí an t-adh orm-sa.
D’éirigh sé suas ins an deireadh, agus chuaidh sé, i ndiaidh an chapall. Bhí fear ag teacht an bealach mór, agus bó leis, agus bheir sé greim ar an chapall.
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéad. “Chlaud”
Bhí gasúr beag ann, aon uair amháin. Is é an t-ainm ag bhí air Claud. Bhí sé ar fástodh ag maighistir, ar feadh seacht mbliadhna, maidin amháin dubhairt sé leis an mhaighistir go rabh sé ag imtheacht, chuig a mhathair, agus go rabh a chuig airgead a dhith air.
Chuaidh sé isteach chun an t-seomra, agus thug sé amach mála mór leithpighneacha agus thug sé do Chlaud é.
D’fhág sé slán ag a mhaighistir, agus d’imthigh leis. Bhí giota fada aige le dhul, agus bhí an mála iongantach trom, casadh fear air agus é ag marcaidheacht ar chapall.
Dubhairt Claud leis, is maith duit- se, tá doigh bhreagh ort, ar dhruim beathaigh, mise a chaithfeas an mála seo a iomchar chun an bhaile ag mo mhathair.
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seisean nach ag baint málaí a bhí sé acht ag baint preataí.
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgeal. An fear a bí ag baint phréataí.
Bhí fear ag baint phreátaí ag taobh an bealaigh mhóir lá amháin, agus nuair a bheadh rud beag bainte aige, chuireadh sé isteach i mála iad. Tháinig fear cliste thart agus chuir sé ceist air cá mhéad mála a bí bainnte aige, agus dubhairt
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na dhiaidh na baile, acht nuair a fuair an madadh ruadh an fear ar siubhal, léim sé amach as an bocsa agus d’ith sé na h-uibheacha uilig, agus ar siubhal leis méid a bhí ina corp ag tarraingt ar an uadhach. Bhí luthghair mór ar an fear as siocar go rabh an madádh ruadh marbh aige mar síl sé, agus bhí sé a innse dó gach duine a gcasfaidhe air go raibh an madadh ruadh marbh, agus nach mbéadh trioblóid air bith leis feasta, acht bhí an madadh ruadh lán ghasta aige. Nuair a tháinig sé go dtí an áith ar fhág sé an madadh istigh ins an bocsa, ní rabh madadh nó uibheacha ar bith ann. Ní rabh ann acht an bocsa folamh. Bhí an madadh ruadh ar siubhal agus na h-uibheacha ithte aige, acht ní rabh fhios aige-san sin.
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. An madadh ruadh a bhí ar an oileán.
Bhí madhadh ruadh istigh ar an oileán lá amháin agus bhí sé ag ithe na gcearc ar na daoine agus bhí siad ag iarraidh é a marbhadh.
Lá amháin nuair a tháinig an madhadh ruadh amach as an pholl tcídh sé an fear na dhiaidh, agus luighe sé síos ar an talamh ag leigine air féin go rabh sé marbh. Tháinig an fear go dtí é agus chuir sé isteach i mbocsa é, agus dubhairt sé leis féin. Is maith an obair tú a beith mharbh. Bhí cupla duisín uibheach ins an bocsa, agus chuir sé i leath taobh (ias a ba) iad.
D’imthigh sé na bhaile fá choinne rópa fá choinne é chuir ar an madhadh le é [tharraingt]?
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sí an chearc leis, agus maruigh sí í.
Mhothuigh sí glór taobh amuigh d’en teach agus sé an rud a dubhairt an glór. Cá tuighe ar (mharugh) mharuigh tú an chearc. Dá mbeithfeá gan í a marbhadh go mbeádh an muinntir a bhí ar an fhairrge sabhoilte. Bhí fhios aicí annsin gur dtearn sí contráilte é, agus níor maruigh sí cearc ar bith a beadh ag sgairtigh ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. Pisreógach
Bhí bean ann am amháin agus ní dheánfadh dath ar bith maith dithe go rachadh a fear amach a iasgaireacht. An trátnóna a bhí ann an lá seo, agus d’imtigh (séo) an t-athair agus a bheirt mhac amach a iasgaireacht agus ní rabh istigh a an bhean ag coimheád an toighe. Ní rabh siad abhfad amuigh gur eirigh an fharrige iongantach garbh, agus d’éirigh an gaoth mhór.
Bhí an mnaoi istigh agus is é an áit a rabh na cearca aicí thíos i gceann an toighe. I dtráthaibh an dó dhéag a chlogh san oidhche rinne an chearc sgairt. Thóg sise fód mónadh agus chrag
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mhnaoi ag dul a bleaghan ní rabh deór air bith bainne aicí.
Chuir an mhnaoi ceist air an fhear caidé tháinig ar an bhó agus dubhairt seisean nach rabh fhios aige. Dubhairt sé nach dteachaidh sé acht giota de’n bhealach agus go rabh fear ina ina sheasamh ag cainnt leis agus d’innis díthe caidé an t-iongantas mór a rinne sé dé’n bhó agus dubhairt sí leis gur droch amharc a rinne a fear uirthí.
ball sinsearach (stair)
2022-06-03 21:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Pisreógach.
Bhí fear ann fad ó shoin agus bí bó bhreágh aige agus smaointig sé go [dtarbhfaidh]? sé chun an aonaigh í le díol. Bhí neart bainne aicí agus bí sgeala a codach go maith uirthi. Ar an bealach chun an aonaigh dó casadh fear air agus beannuigh sé dó, agus dubhairt sé gur deas an bó. Bí an bheirt aca na seasamh ag comhradh ar feadh leath-uair, agus bí an bó na seasamh ag a dtaobh.
Ní (thiocfaid) thiocfadh leis an fhear seo deireadh ionganta’s a dheánamh de’n bhó a choidhche Seasuigh fear na bó tamall eile agus dá seasuigeadh sé annsin ó shoin sheasuigheadh seisean seisean fosta. Sa deireadh rinne an fear ina rabh an bó leis spreacadh imtheacht acht ní rabh an bhó ábalta siubhal. Phill an fear chun an bhaile agus nuair a bhí a
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na leanbh.
Bhí luthghair mhór ar an athair agus tugh sé leis an gasúr agus an sréaduighe chun an bhaile agus bí féasta mór aca an lá sin agus bí siad beo go maith ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá thar na bhárach agus d’imthigh sé a choimheádh na muc, agus casadh an fear seo air.
Chuir sé ceist air an bhfuair [?] sé amach an cheist. Dubhairt seisean go bfuair, agus d’innis sé dó. D’iarr sé air an dara h-oidhche fios a bheith aige cá mhéad gallún uisge a bí sa fhairrge Chuaidh sé na bhaile an oidhche séo agus dubhairt sé gur casadh an fear seo air indiu arais agus gur chuir sé ceist air, níos doiligheacha indiu, agus d’innis sé dó. D’freagar an gasúr an cheist, agus dubhairt sé dá stapadh sé méid sruthain agus locheanna as bí ar an domhan go mbéadh fhios aige é.
Casadh an fear air maidín, lá thar na barach, agus d’innis sé an freagar dó. Chuir sé ceist eile air an lá seo a bí trí h-uaire níos doiligheacha nó an chead cheann. Cuaidh sé na bhaile agus d’innis sé dó an gasúr gur chuir sé ceist air a bhfad níos doiligheacha na an chead cheann. D’innis an gasúr an freagar do. Casad an fear air an triochmhadh lá agus d’innis sé an freagar dó. Annsin chuir sé ceist air cé bí ag (a) innse dó, agus dubhairt seisean gur a mhac féin a sabháil é ó’n na cheann a bhaint dó, agus (gur) sabháil (seo) mise eisean ar na muca é ithe, nuair a bí sé
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. Na trí cheist doiligeacha
Bhí bean draoidheacha ann fad ó shoin agus bhí beirt mhac aicí. Cúpla a bhí ionnta agus bhí a mhatair iongantach olc de fhear aca. Trathnóna amháin chuir sí isteach i mála an leanbh, agus thug sí dó fhear a bhí ag buachailleacht muc é. D’iarr sí air é a thabhairt de na muca le h-ithe, acht i n-áit é a chathamh ag na muca. Thug sé leis chun an bhaile é, agus thóg sé é go rabh sé na buachaill.
Bhí sé ar an scoil ag an t-sréaduidhe seo go rabh sé na fhear leigheannta. Lá amháin bi an sréaduighe amuigh ag buachailleacht na muc, tháinig athair an gasúra fhad leis, agus dubhairt sé leis go rabh trí ceisteanna doiligheacha aige le cuir air agus mar bhfuasglachadh sé iad go mbainfeadh sé an ceann dó. D’iarr sé air fios a bheith aige cá rabh lár an domhain agus dubhairt seisean go mbéadh fhios.
Chuaidh sé na bhaile an oidhche seo agus é iongantach sganruighe, agus chuir sé ceist air cá rabh lár an domhain agus dubhairt seisean leis dá seasachadh sé ar mhollach a chinn a cosa i chuir ináirde, go mbéadh lár an domhain ins an áit a mbéadh a cheann aige. Bhí go maith agus ní rabh go h-olc dtáinig maidin.
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal an fear a rabh duill aige ann snaoisín.
Bhí fear ann amháin agus bhí duill mhór aige ann snaoisín. D’imthigh chun an t-siopa agus ní rabh snaoisín (ar bith) ann ní rabh snaoisín ar bith le fagáil áit ar bith.
B’éigeann do imeacht go Leitirceanaill agus ní rabh snaoisín ar bith annsin agus b’éigean do imeacht go Doire. Fuair sé annsin an snaoisín.
Tháinig sé na bhaile chonnaic sé fear liagh agus é ionghantach sean na shuidhe ag taobh an bhealaidh mhór. Leabhair sé leis agus leabhair seisean leis.
Chuir sé ceist air cé áit a rabh sé (áit) agus d’innis sé dó gur siubal sé cuid mhór áit agus na bhfuair sé snaoisín.
Thug seanduine liagh seo bocsa do agus dubhairt sé na tabhair an bocsa seo do dhuine ar bith agus an clár druide air agus béidh an bocsa lán i gcomhnuidhe.
Bliadhain na diaidh sin tháinig fear isteach agus d’iarr snaoisín thug an fear an bocsa dó agus an clár druide agus ní rabh snaoisín ar bith aige ach sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus fuair sé cuid mhór air agus d’imthigh sé chun na bhaile.
Nuair a bhí sé ins an bhaile d’imthigh fear an chait chun na bhaile mhór agus fuair sé loistín na h’oidhche agus nuair gach duine na luigh bhí an teach seo lán luchóg agus dith an cat na luchogaí.
Nuair a tháinig amuinntir an toighe seo go maith agus bhí cat ceannuigh siad é agus fuair sé cuid mhór airgid air.
D’imthigh sé chun na bhaile agus ní rabh fhios ag fear an dréimire an goidé a deánfadh sé. D’imthigh sé go dtí an baile mór agus an dréimire leis.
Fuair sé loistín na h-oidhche i dteach agus ní bhfuair sé airgid ar bith ar an dréimire agus bhí sé annsin ar feadh dhá lá agus ní bhfuair sé dréimire (diolt) díolta ar chor ar bith.
Lá amháin tháinig beirt fhear agus dubhairt siad leis an dréimire a tabhairt leis agus thug siad leobhtha an dréimire go dtí teach agus chuir siad na seasadh (a) é. Chuaidh duine de na fir suas ar an dréimire agus isteach ar an fhuinneóg agus ghoid sé ór agus airgead.
D’imthigh sé na bhaile agus ní rabh sé i bhfad sa bhaile go tosuigh na mic a throid agus mharbh siad (an) é
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgeal Fá dtaoibh de triúr mac
Bí Righ ann am amáin agus bhí triúr mac aige agus bhí sé bocht agus bhí sé ag fhághail bháis agus d’fhág sé dréimire ag an mac a be sine agus collach ag an dara mac agus cat ah an mac a be óige.
Lá amháin d’imthigh duine de na mic chun an bhaile mhór agus fuair sé loistín na h-oidhche i dteach. Nuair a bhí maidin sgairt an collach agus bhí iongantas ar muinntir an toighe cionnas nach nar chualaidh siad sgairt collaidh ariamh.
Dubhairt an fear go rabh sé ag díol an chollaidh. Cheannuigh muinntir an toighe an collach
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar Sheamhús. Lá amháin bhí Seamús agus a mhnaoi ag siubhal amuigh agus cé casadh air acht Seán.
Chuir Seán ceist air goidé an dóigh a dtáinig an dóigh mhaith sin air. D’innis Seamús do uilig goidé an dóigh a dtáinig sé aréigh. D’imthigh Sean é féin agus luigh sé ins an áit chéadhna a luigh Seamús.
Ní rabh sé i bhfad na luigh go dtáinig na cait air agus dith siad suas é. Bhí Seán marbh agus bhí doigh bréagh ar Sheamús.
ball sinsearach (stair)
2022-06-01 14:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgeal Fá dtaoibh de bheirt fhear.
Bhí beirt fhear ag siubhal an bealach mór amháin (amháin) agus chonnaic siad sgilling d’iarr Sleán ar Sheamus an sgilling a thogail ach ní togfadh Seamús an sgilling.
Thóg Seán é féin í agus d’imthigh an beirt leobhtha go dtáinig siad go dtí crois bhealach agus dubhairt Seán le Seamús go rabh seisean ag dul chun an bhaile mór.
Dimthigh Seán suas an baile mór agus S d’imthigh Seamús síos an baile agus nuair a bhí sé shíos giota agus (chonnaic) tháinig an oidhche air agus b’éigeann do luigh i dtom féir ní rabh sé i bhfad na luigh go mhothaigh sé sgaifte cait. Bhí na cait ag caint agus dubhairt ceann aca go rabh nigheann an Righ go h-olc indiu. cionnas mise ribe a fhághail ina a cuid bainne aréir.
Tá an bás aici indiu agus dheanfaidh duine ar bith biseach dí a bearfas buideal de’n uisge atá ins an tobar sin thall dithe.
Chualaidh Seamús an sgeála (i) seo agus d’éirigh sé thug leis buideál agus líon lán den uisge an tobar agus d’imthigh leis go dtí an Righ agus chuir ceist an dtacfadh leisean dul go dtí an cailín. Dubhairt an Righ go rabh dóctuirí go leór ann agus nach mbeádh seisean ábalta gach a deánamh ach fuair sé cead dul.
Cuaidh sé go dtí an cailín agus thug díthe cuid de’n uisge agus rinne sé bíseach díthe.
Phós sé fhéin agus an cailín agus bhí dóigh bhreágh
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 22:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
according to the custom. In this district the Winter fairs are the largest.
In former years after a fair on a hill, the people used to gather into two sections and start fighting with sticks until one side would win, but that has all died away now.
Written by:- Margaret Casey. Main St.
Told by: Mr. Moran Ge N.T. aged 66.
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar bith istoigh. Chuartaigh sé agus fuair sé Brian ins an bhocsa agus dubhairt sé le Brian go ndíosfadh sé é agus dubhairt Brian nach ndíosfadh go dtroidfeadh sé é.
Thoisthigh an troid agus mharbh Brian an fáth d’imthigh Brian amach an oidhche seo amach go dtí teach Cuchulainn agus ar maidin lá thár na bhárach fuair sé a bhreicfeasta.
D’imthigh sé isteach chun an oileáin an lá seo fosta fuair sé a chuid agus luigh ins an bhocsa. Ní rabh sé i bhfad gur mhothaigh sé an dara fathach ag teacht. Chuartaigh sé agus fuair sé Brian. Dubhairt an fathach le Brian go níosfadh agus dubhairt Brian na níosfadh go dtroidfeadh sé é.
Thoisigh an troid agus mharbh Brian an fathach, d’imtigh sé amach go teach Chúchulainn. Ar maidín lá thar-na-bhárach d’imthigh sé isteach chun an oilean agus marbh sé an tríomhadh fathach.
Pósadh an cailín agus Brian agus bhí dóigh mhaith air ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal an bheirt fhear.
Bhí beirt fhear ann am amháin dar b’ainm dhaobhta Brian agus Seán. Bhí siad iongantach bocht agus lá amháin dubhairt Brian go gcaithfeadh sé imeacht ar fóstach. Nuair a bhí sé ag imteacht thug sé leis sgin agus sáith sé síos ins an talamh í agus dubhairt sé má bhíonn an sgin dearg (go) béidh rud éigeann oramsa.
Dimtigh sé agus thug leis cú neimhe seoc sealaidh agus clibistín ruadh. Dimthigh sé an chead teach a dtáinig sé go dtí teach Cuchulainn fuair sé loistín annsi go maidin.
Ar maidín fuair sé a bhreicfeasta agus d’imthigh sé síos go dtí an tráigh agus chonnaic sé oileán i bhfad uadh.
D’imthigh sé isteach ar bhád go dtí an toileán agus chonnaic sé teach mór chuaidh sé fad leis an (oileán) teach agus bhí cailín deas ann.
Rinn sí réidh biadh (dó) dó agus nuair a bhí Brian réidh. D’innis an cailín dó go rabh fach mór ins an teach seo agus go ndíosfadh sé duine ar bith a bheadh istoigh.
Dubhairt Brian gur chuma go rachadh sé a luigh ins an bhocsa. Chuaidh ní rabh sé i bhfad na luigh gur mothuigh sé tormán ag teacht an fáth a bhí ann agus nuair a tháinig sé isteach dhubhairt sé mothuigheann mé boladh Éireannach. Dubhairt (sise) sise nach Éireannach
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag troid.
Lá thar-ná-bhárach cuaidh sé go dtí an caisleán thug leis capall agus d’imthigh go dtí an troid agus bhí sé ag troid. Rith an lae agus bhí an bhuaidh leis ag an oidhche. Chuaidh sé chun na bhaile agus níor lig sé a ghath air féin.
An tríomadh lá chuair sé go dtí an caisleán agus thug leis capall agus chuaidh sé go dtí an (caislean) troid, agus marbh sé an phéist an lá seo. D’imthigh sé annsin agus ní rabh fhios (aige) ag duine ar bhith cé é féin agus ní rabh fhios ag inghean an Righ cé é féin.
Bhí butais ag inghean an Righ agus dubhairt sí nach rachadh sí ar duine ar bhith acht ar an cé a mharbh an phéist.
Cruinniughaidh na daoine uilig agus ní rachadh an bhutais ar duine ar bhith acht ar an gasúr seo Bhí iongantas ar na daoine uilig nuair a chuala siad gur badh an gasúr a mharbh an phéist. Pósadh é féin agus inghean ar righ lá thar-na-bhárach, bí bainnis aca a mhair bliadhain agus lá.
Bhí dóig maith ar an ghasúr ina diaidh sin agus chuir sé cuid mhór airgid chuig na mhathair.
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chonnaic sé caisleán mór. Chuaidh sé go dtí an caislean agus ní rabh duine ar bith istoigh ann.
Bhí cuid mhór éadaigh ann agus chuir sé air culaidh agus bhí sí ag forstan do go maith. Chuir sé an t-eallach chun na bhaile an oidhche sin agus níor lig sé a ghath air féin.
Dubhairt an maighistir leis an oidhche seo go rabh troid mhór ar an traigh imárach agus go rabh seisean ag dul ann agus d’iarr sé ar an gasúr aire mhaith a thabhairt dó’n eallach, dubhairt an gasúr go dtabharfadh.
Chuir sé an teallach isteach ins an garramh an lá seo agus chuaidh sé féin go dtí an caislean chuir air culaidh agus thug leis capall agus d’imtigh go dtí an troid.
Bhí fear ar an tráigh ag fannacht le péist mhór a theacht isteach go dtroidhfeadh se í agus dá muirfear sé í Bhí ingean an Righ le fagháil aige.
Nuair a táinig an péist isteach sganraigh an fear agus d’imthigh sé na rith. Dubhairt an gasúr go dtroidfeadh seisean í agus toisigh sé, nuair a tháinig an oidhche. Bhí an bhuaidh leis an gasúr. D’imthigh sé go dtí an caislean agus d’fhág sé an capall ann.
Chuaidh sé chun na bhaile leis an eallach agus níor lig sé a ghath air féin. D’innis an maighistir do fé’an troid agus go maith agus bhí an fear a bhí
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
go rabh rud éighinteacht contrailte. Níor lig an gasúr a ghath air féin.
Ar maidín lá thar-na-bhárach chuir ar gasúr amach an t-eallach agus chuir sé isteach ins an garramh iad. Chuaidh sé féin suas ar chrann agus thoisigh a ithe ubhlaí. Ní rabh sé I bhfad go bhfaca sé an fathach ag tarraingt air. D’iarr an fathach air a theacht anuas go muirfeadh é. Chaith an gasúr anuas an claidheamh agus mharbh sé an fathach.
Nuair a chuir sé an teallach chun na bhaile an oid[hche] sin bhí níos mó bainne aca. An oidhche seo chuaidh an maighistir amach ní rabh le cluinstin aige acht búir amháin agus dubhairt sé go dtáinig rud éighinteacht ar na fathaigh agus níor lig an gasúr a ghath air féin.
An dara lá chuir sé an t-eallach isteach ins an gharramh agus cuaidh sé féin suas ar chrann. Ní rabh sé I bhfad shuas go bhfaca sé an fathach ag tarraingt air. D’iarr an fathach air a teacht anuas go muirfeadh sé é. Chaith an gasúr an claidheamh air agus bhain sé an ceann dó.
An oidhche seo chuaidh an maighistir amach agus ní rabh búithe ar bith le cluinstin aige agus bhí iongantach mór air acht níor lig (lig) an gasúr a ghath air fé[in]?
An lá ina dhiaidh sin chuir sé an t-eallach isteach ins an garramh Chuaid sé suas ar chrann agus
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Casadh fear air, agus chuir sé ceist air an ndéanfadh sé fastodh leis agus dubhairt an gasur go ndéanfadh agus thug an fear leis chun na bhaile é.
Ar maidin lá-thar na -bhárach d’iarr an maighistir air an ghasúr an t-eallach a chur amach. D’innis sé do go rabh garramh ag taobh an áit a rabh sé an’ ag bhuachailleacht agus d’iarr sé air gan iad a ligin isteach ann.
D’imthigh an gasúr a bhuachailleacht. Nuair a tháinig sé fhad leis an gharramh. D’amhar sé isteach ann agus chonnaic sé ann áit deas a bhí ann.
Dubhairt sé leis féin go gcuirfeadh sé an t-eallach isteach ann. Chuir sé isteach iad agus cuaidh sé féin suas ar chrann a ithe ubhlaí. Ní rabh sé i bhfad shuas go bhfaca sé fathach ag tarraingt air.
D’iarr an fathach air a theacht anuas go muirfeadh sé é. Bhí claidheamh ag an gasúr agus chait sé anuas ar an fathach é agus mharbh sé é.
Nuair a chuir sé an t-eallach chun na bhaile an oidhche sin. Bhí oiread bainne aca gur b’eigin iad a bhliaghe ar an talamh agus bhí luthgháir ar mhaighistir cionnas go rabh gasúr maith aca.
Achan oidhche ar an doigh dhéag a chlog dheánfadh na faithaigh trí bhuithre acht an oidhche seo ní rabh ann acht dhá bhúitre agus dubhairt an maigistir
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An bhean agus a mac.
Bhí bean ann fad ó shoin agus bhí (l) mac amhain aicí. Bhí sé ina shuidhe ag taobh na tineadh ó tháinig sé ar an t-saoghal agus bhí a mhathair amuigh ag iarraidh bainne do.
Lá amháin dubhairt sí leis go gcaithfeadh sé féin a chuid a (saothruigda) shaothruighadh. D’éirigh sé ina sheasamh agus d’iarr sé bata ar a mhathair. Fuair a mhathair seo do, agus d’imthigh sé leis.
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ag rád.
Thoisigheadar a romhar an fheirn agus bhíeadar ag romhar gach lá go rabh an talamh tionntuigh uilig aca ach ní bhfuair siad an t-airgead. Nuair nach rabh an tairgead lé fagháil dubhairt an mac a bhóige go rabh obair mhór deánta aca. Diarr sé ar an bheirt eile cruithneachta a chur.
Cuireadh an cruithneachta agus d’fás sé leis go dtí an fóghmhar. Baineadh an cruinneathta agus buaileadh é agus díolfadh é. Fuair siad cuid mhór airgid air.
An oidhche sin nuair a bhíeadar ag cuntas an airgid chonnaic siad an rud a bhí ar inntin a n-athara.
ball sinsearach (stair)
2022-05-03 21:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An seanduine agus an trúir mach.
Bhí seanduine ann uair amháin agus bhí trúir mach aige. Bhí sé ag éirghe aosta sgáirt sé ar a thrúir mach theacht chuige.
Thainig siad agus dubhairt sé go rabh an bás aige agus go rabh sé ag dul a thabhairt chomhairle daobhtha. Dubhairt sé go rabh an iomad airgid i bhfolach faoi’n talamh agus dá gcuartaighadh siad an feirm maith go bhfuigheadh siad é agus go mbéadh siad saidhbhir.
An trathnóna sin d’éirig an tathair níos measa agus fuair sé bás. Indiaidh an t-athair a chuir bhí na mich ina suidhe`ag an teinidh ag caint ar an rud a bhí a n-athair
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thug an gasúr leis an t-airgeaid ina cropanna beaga agus chuir i bfolach é.
Chuaidh an gasúr isteach un toigh agus dubhairt a mhathair leis bhíos agam go ndeanfhadh sé rud éiginteacht olc sul ar phill sé. Chá dearn a mhathair arsa seisean agus dinnis sé ‘ach a’n rud ó bhun go bharr. Chuaidh sé amach annsin agus thug isteach an tairgead agus bhíeadar bréagh sáidhbhir ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus d’iarr ar an ghasúr a chur níos fuidhe.
Dubhairt an gasúr go rabh gabh ins an áit a rabh seisean agus go gcaithfheadh sé an t-ord anonn chuige. Ó nach caith arsa’n fathach siubhal leath chun ná bhaile. D’imthigh an fáthach chun an bhaile agus an gasúr leis a’s d’innis dó’n bhean goide mar bhí.
Chuir siad fiadhailt éile air. Thug an fathach leis dhá shoitheach a choinneachadh dá chead galún go dtí an loch. Líon sé ná sochaigh as diarr ar an gasur cuideadh leis é a iomchar. Diarr a sé an spaidh as go gcuirfeadh sé an lóch isteach un toighe aige. Ní leigfeadh an fathach do.
Cuirfeadh an gasur a luighe luath an aidhche sin. Nuair a meas siad go rabh sé na codladh chuaidh an fathach suas as buaile sé trí buile air. Leig an gasur trí osna as. Bhí an gasur faoin leabhaigh a’s bhí giota de crann ins an leabhaigh.
Ar maidin lá thar na bharach chuir siad ceist cáidhe mar chodlaigh sé. Dubhairt an gasur gur chodlaigh sé go maith. Chuir an fathach ceist air an rachadh sé chun an bhaile dá bhfuigheadh sé oiread airgid agus thiocfadh leis iomchar. Dubhairt an gasur go rachadh da bhfuigheadh sé oiread airgid agus ór agus thiocfadh leis an bheirt aca a iomchar.
Chuaidh an bheirt aca go dtí fá tuairim céad slat o theach an ghasúra. Phill an fathach, “na” baile annsin.
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Eachtraí Mhac Righ Ina h-Éireann
Bhí rígh i nÉireann fadó agus bhí droch dhóigh air. Bhí mac aige agus bhí crios ag an mhac agus marbh sé dá choileaig dhéag lé bhuile amháin. Dubhairt sé go rabh sé ag imtheacht agus d’imthigh sé.
Ní rabh sé i bhfad ag shiubhal go bhfaca sé trí fachach ag tarraingt air. Cruinnighe sé lán a phóca de chlocha beaga agus (cra) chuiadh sé suas ar crann. Bhí abhainn ag taobh an chrainn agus bhí droichead uirtí.
Tháinig an triúr eile a’s sheasaigh ag an droichead. Chaith an gasur cupla cloch ar an fhathach. Shíl an fathach gur an mhuinntir eile a bhí ag caitheamh air agus mhairbh iad a’s chaith amach san abhainn iad.
Chuir an gasur ceist air ca tuighe a marbh sé iad no go bé eisean a chaith na clocha. Annsin chaith sé sios an crios agus bhí na focla seo scríobhtha air. “Marbhadh dhá chloiginn dhéag lé na bhuile amháin”.
Sgannruigh an fathach nuair a léig sé seo. Chuaidh an fathach ‘na’ bhaíle agus an gasur leis ar a dhruim. Nuair a chuaidh an fathach asteach un an toighe chuir an bhean ceist air cá rabh an chuid eile. Dubhairt seisean gur mharbh an gasúr seo iad.
Caithfear an gasúr a chur ar shiubhal ná mairbhfidh sé uilig muid. Cuirfidh muid fiadhailt air arsa’n fathach agus thug sé leis dhá órd mhór. Ceann a bhí deich dtonna agus ceann a bhí fiche tonna. Chaith an fathach urcha
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí gasur ar faoistin ag sagairt lá amháin agus nuair a bhí (dea) deireadh a pheacaidh inniste aige, Chuir an sagart ceist air an rabh a ghach eile le h-innse aige.
Dubhairt an gasur go rabh a go rabh eagla air go ninnsiughadh an sagart g. do gach duine é. Dubhairt an sagairt go mbheadh sé peacamhail aige é a innse.
Dubhairt an gasur go rabh nead aige thíos i dtóin an gharaidh agus trí h-uibhe airtí. Níor leig an sagart a ghach air féin.
Ar maidin lá thar na mhárach is é an a sagart sin a rinne an tseanamoir fa dtaoibh de daoine nach bfoghluimeann rud eighinteacht ghá gclann. Dubhairt sé (sa) go rabh gasur ar faoistir aige agus dubhairt sé go rabh nead aige agus trí huibhe uirtí
Déirigh an gasur go hárd i nairde agus scairt sé. A giolla an béil mhóir bhíos agam go [humseacha]? é
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
beatha. Chaith sé na préataí a bhí fágtha isteach ins an ceig agus thuit sé ina chodhladh. Ní bhfuair an beathach a cheann de na preátaí. Bhual sé an cheig a rabh an t-uisge beatha. Dheoirt an t-uisge beatha amach. Dól an capall é agus thuit sé na chodladh.
Nuair a mhusgail an fear chonnaic sé an capall na luighe agus shíl sé go marbh a bhí sé. Bhain sé croiceann dó’n (fe) chapall agus d’imthigh leis. Nuair a bhí sé tamall na luighe an oidhche sin mhothuigh siad bualadh ar an doras mar dhéanamh an capall i gcomhnuidhe.
Dubhairt a mhnaoi go bé sin an beathach. Dubhairt seisean nach dtiocfaidh leis a bhéith go rabh an beathach marbh. D’fosgal siad an doras agus bhí an (an) beathach annsin gan croiteann ar bith air. Fuair siad olann agus chuir siad gcuideachta e agus cuir siad air é.
Chuir siad suas ar an chaorann é, agus an Samhradh sin fuair siad seacht mála olann uad.
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Capall.
Bhí fear ag dul go leitirceanaon uair amháin le dhá chéig uisge beatha. Ba ghnáthach leis a cuid préataí a d’iomchar ina chuid bróga. Nuair a thainig sé fá ghiota de leitirseanain shuidhe sé síos le na chuid préataí a d’ithe. Dól sé cupla deoc dé’n uisge
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Is cosamhal gur é an diabhal a bhí annseo, agus d’imthigh sé na bhladhaire teineadh.
Tháinig na garduidhe fá na choinne agus thug (thug) siad ar shiubhal é go dtí an áit a rabhfar ag dul a chrochadh. Ar (a) a mbealach chonnaic siad teach Pobail agus chuaidh sé isteach a urnaighthe.
Nuair a tháinig siad fhad leis an áit a rabhfar ag dul a chrochadh. Bhí sgaifte mór daoine annsin róimhe. Go díreach nuair bhíthear ag dul a chrotadh nocht an Mhaighdean Mhuire. Sgáraigh na daoine agus dhimtigh siad. Leig siad na bhaile é agus bhí sé iongantach maith ní ba mó na dhiaidh sin.
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Fear a rabhfar ag dul a chrochadh.
Bhí gasúr ann uair amháin agus ba ghnathach leis a mhathair trí ábhe Maria a d’fhogluim dó sul a bhfuair sí bás. Nuair a bhí sí ag faghail bháis d’iarr sí air na trí ábhe Maria a rádh gach lá. Dubhairt sé tamall iad acht nuair a d’fhás sé suas d’éirigh sé na ghaduide agus beireadh air agus cuireadh isteach i bpriosún é.
Nuair a bhí sé istigh san phriosún smaointigh sé ar na trí ábhe Maria a d’iarr a mhathair air a rádh sul a bhfuair sí bás. Nuair a bhí sé ag smaointuighadh ar seo tháinig fear isteach agus dubhairt sé leis dá stadfadh sé a rádh na foicle sin nach gcrochfaidh ar chor ar bith é. Dubhairt an gasúr nach stadfadh.
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chloich fosta.
Seasaigh sé ar an talamh cothrom agus thoisigh an táirneach agus réab sé ar shiubhal an chloich na mílte giotí agus sabholachad an mac ar a mharbhadh.
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Tairingearacht.
Bhí fear ann fad ó shoin agus bhí (fear) mac amhain aige, agus nuair a bhí sé na leanbh rinneadh tairingearacht fá dtaoibh de agus is é an rud é nuair a bhéadh (a) sé i gcionn na bliadhain agus fhíce de aois go mairfidh é lé tairneach.
Nuair a mothuigh an t-atair seo cruinnigh sé cuid mhór fear agus thoisigh sé a deanamh poll mhór isteach i gcloch fa choinne a mhac a dhul isteach ann nuair a bhéadh nó bliadhain agus fiche [thuat.]? Nuair a bhí an mach an aois seo d’iarr an t-athair air a dhul isteach ins an chloich agus dubhairt an mach na rachadh nó dá mbéad sé í néin a marbhadh go mbairfidh é istigh san
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sgiobh an madadh leis amach é. (Di)
D’imthigh seisean indhiaidh a mhadadh ag leigint air fhéin go rabh sé sgairtigh ar an mhadadh acht ní thug sé airgead ar bith do fear an t-siopa ó shíon
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 21:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fear an mhadaidh.
Bhí fear ann, am amháin agus ní rabh fhios aige caidé an dóigh a bhfuigheadh sé annlann fá choinne a dhinneara. Ní rabh airgead ar bith aige, agus smaointigh sé ar phlan maith (a) ins an deireadh. D’imthigh shé féin agus thug sé leis madadh beag iongantach críonna a bhí aige.
Bhéarfadh sé leis rud ar bith a thuitfead uadh dhuine ar bith, agus bhéarfadh sé leis chun na bhaile é.
Bhí go maith chuaid siad isteach i siopa agus d’iarr an fear easg már agus thug fear an th-siopa do é. Chuir sé ceist ar an t-siopádóir ca mhéad a bhí an t-iasg agus d’innis seisean do. Toisigh seisean ag leigint air fhéin go rabh sé ag cuartughadh an airgid agus leig sé síos an t-easg ar an urlar agus
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 20:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a iasgaireacht bhí sé ag dul a lasad a píopa acht ní lasad na cipíní soluis do ar chor ar bith.
ball sinsearach (stair)
2022-04-07 20:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na cipíní soluis.
Bhí fear ann, agus (b) ní fhaca sé cipíní soluis ariamh. Bhí sé ag dhúl amac a iasgaireacht oidhche amháin agus cheannuigh sé bosta cipíní soluis. Ar an bhealac go dtí an tráigh las sé ceann dé na cipíní soluis agus chuir sé as arais é, dubhairt sé go “dheanfaid sé sin graidhe arais”. Bí sé ag lasad leis ar na cipíní soluis go rabh siad uilig lasta aige. Nuair a lasad sé ceann chuiread sé (a) isteach san bosca arais, [iaid,]? agus dubhairt sé go deanfaid siad uilíg arais.
Nuair a cuaid sé amach a
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 17:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bíonn aonach i nGaillimh ar an chéad Céadaoin de gach mhí. Téigheann na daoine atá i n-a gcomhnuidhe tharr timcheall na h-áite seo ar an aonach agus díolann siad caoraigh, beithidhigh, capaill agus gamhna ann. Bíonn an t-aonach ann ar feadh dhá lá.
Bíonn aonach san Ghaillimh gach mí. Do bhíodh aonach ann freisin fado. Bíonn aonach san Fhuarán Mór freisin uaireannta. Díolann na daoine annseo ba agus ainmidhthe eile freisin. Ní bhíodh mórán aontaighe san áit seo fadó. Do théigheadh a lán daoine go dtí an aonach san Ghaillimh fadó. Téigheann a lán daoine go dtí an aonach anois freisin. Bíonn muca aca freisin ar an aonach uaireannta. Bhíodh aonach i nDroicheadh an Chláirín freisin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 17:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There is a hill in Renville in the parish of Oranmore. This hill is called Cnoc na Mágh Sídhe.
The following story is told by the older people in Renville concerning the hill.
One night there was a man passing by this hill and the fairies came and took him into their palace. All the fairies were rejoicing and there was great welcome for the man. There was one old man, however, who was grinning and making faces at the visitor. The fairies had a big dance and a feast to welcome their visitor.
He became annoyed with the little old man in the corner and he cursed him and asked ''What did I do to you.'' No sooner, however had he uttered the curse than he was on his horse's back and the horse was drinking water at Locán lamgh.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
choinne an trí bhuideal draoidheachta. Chuaidh sé go dtí an domhain thoir agus fuair sé na trí bhuideal draoidheachta. Thug sé iarraidh ar an bhaile agus nuaid sroich sé an baile bhí an t-athair marbh, agus bhí sé go brónac agus go [bhfriur]? sé fhéin bás. Acht níor cualla aon duine fá dtaobh [óc’n]? (na) bheirt eile.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dubhairt an dara fear leis an athair go rabh seisean ag imtheacht leis go dtí an domain thoir fosta. D’imthigh leis (ar) i lorg agus nuair a bhí sé giota maith i lár na fairrge chonnaic sé caisleán deas agus bean ina seasamh ag a thaobh (an)
Chomh luath agus chonnaic sise é agus chuir sé suas brath geal dó. Thug sé iarraidh air agus nuair a shroich sé an talamh tirim chuaidh sé go dtí an caisleán agus (cuair) chuir sí ceist air cá rabh sé ag dul, (go) dubhairt seisean go rabh sé ag dul go dtí an domhain thoir dubhairt sise duine ar bith a [dteachaidh]? annsin nar phill siad ní ba mhó, agus d’fhan seisean ag an bhean fosta.
Dubhairt an fear a ba óige go rabh seisean ag imteacht leis go (dnb) mfuigheadh sé na trí mbuideal. D’imthigh leis a lorg agus nuair a bhí sé giota mait ar shiubhal chonnaic sé caisleán deas agus nuair a chonnaic an bhean é chuir sí suas brat do. Cuaidh sé go dtí an caisleán agus (a) bí a bheirt dearbrathair annsin roimh agus d’iarr siad (eisean) air fanacht aca.
Dubhairt sé go rabh se ag dub fá
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lady Balara.
Bhí fear ann agus bhí sé iongantach aosta agus dubhairt sé leis a chuid mic dá mbíodh trí bhuideál de uisge an damh dubh aige go mbéadh sé go [húr]? óg agus bhí sé ariamh.
Dubhairt an fear a ba sine go rabh seisean ag dul go dtí an domhain thoir. D’imthigh leis (ar) i lorg agus bhí sé amuigh i lár na fairrge nuair a chonnaic bean é agus chuir sí suas brat dó. Chonnaic seisean an brat agus thug sé iarraidh air.
D’imthigh leis a tharraingt air agus nuair a tháinig sé (a) chun na talamh tirim, chuir an bhean ceist air ca háit a rabh sé ag dul. Dubhairt seisean go rabh sé ag dul (go dtí an domhain thoir, agus arsa sise duine ar bith a chuaidh annsin ní pilleadh sé ní bá mho, agus d’iarr sí air fanacht aicí, agus d’fan sé aicí.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
eadh, chonnaic siad go rabh an fhairrge garbh, agus baitheadh an bheirt acha, amuigh i lár ná fairrge.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
deánamh biseach de’n athair. Acht i n-áit sin fuair sé bás.
Bhí briongloideach ag an bheirt fhear oidhche amháin agus ar maidin d’innis siad do an bhean draoidheachta é. Dubhairt sises nach rabh a ghach annsin acht amaidigh. Ní rabh siad sasta, agus dubhairt siad leithe go rabh siad ag dul chun an bhaile.
Dubhairt sise nach rabh siad ag dul chun (na) an bhaile, agus bhí droch dhoig ortha.
B’éigin daobhtha fanacht chuici tamall eile, agus dar leobtha féin go nglacfadh siad plean éiginteacht go dtí go bhfuigheadh siad a dhul chun an bhaile.
D’eirigh siad i lár na h-oidhche agus fuair siad an buideál, agus fuair siad ‘na bhaile. Chuaidh siad amach ar dhoras an chaisleán agus síos go dtí an fhairrge, agus fuair ar long, bhí siad giota maith i lár na fairrge, nuair a bhí banúgadh an lae ann. Nuair a d’éirigh an bhean draoidheachta ar maidin, chonnaic sí gur bualadh bob uirthi, agus fuair sí a slat draoidheachta, agus thoisigh sí a obair, leis an t-slat, agus bhí an bheirt eile eile ins an bhaid rith na h-áma. Ins an deir-
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
siad ariamh ní ba mó. Ach d’imtigh siad leo, an rud a bí a dith ar an fhear a bhí (dith) (ar) na sheasamh ag an fhairrge, buidheail [?] draoidheachta, agus bí teach ann a rabh an bean draidheachta na comhnuidhe ann.
Cuaidh síad go dtí an Domhan Thoir agus chuaidh siad go dtí an teach agus bhuail siad. Tháinig an bean go dtí an doras agus chuir ceist ortha goidé a bí a dith ortha. D’innis siad díte, dubhairt sise nara cualaidh sibh duine ar bith a tháinig an bealach seo nár pill siad ariamh ní ba mhó. Is cuma caithfidh muid an buideal fh’áil. Cuir an bean ceist orta cá h-áit a bfuigheadh siad é. Is seo an domhain Thoir, agus mise an bhean atá ábalta buidéal draoideacht a thabhairt.
D’iarr sé ortha fanacht aicí agus go mbéadh doigh bhreagh ortha, agus go n-éireochadh siad go h-úr óg, as bhí siad ariamh.
Ní rabh siad sasta le seo, acht d’fan siad. An fear a rabh an buideal draoidheachta a dhith air, dubhairt sé leithe, cionnus go bhfhuil mé ag fanacht agat cuplá lá. Deán obair do de chuid slataí draoidheachta, agus léas mathair atá ins an bhaile, leig [seisean]? uirthi féin go rabh sí ag
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Fear a bhí ag dul go dtí an domhain thoir.
Bhí fear ann, agus bhíodh sé ar shiubhal leis, ar fad. Chaithfeadh sé oidhche (a) i gach teach, ag bhí [aithne]? ag gach duine air. ins an deireadh ní leigfeadh duine ar bith isteach é.
Oidhche amháin bhí sé ag dul fríd choillidh, agus bhí sé iongantach tuirseach, agus shuidh sé síos, annseo agus bí caisleán deas annseo, acht fathach a bí na chomhnuidhe ann. D’imthigh sé leis agus chuaidh sé isteach d’iarr sé lóistín na h-oidhche, dubhairt an fathach leis amach leat seo droch chaisleán na tá cuid mhór droch dhaoine na gcomhnuidhe annseo.
D’imthigh sé leis agus chuaidh sé go dtí an fhairrge, agus casadh fear air a bí ag dul go dtí an Domhain Thoir agus d’iarr sé eisean a bheith leis. D’imthigh an bheirt aca leobhtha sa bhád agus bí siad tamall maith ar shiubhal i lár na fairrge chonnaic siad teach. Dar leobhtha go rabh siad ins an domhain thoir agus chuaidh siad isteach san teach, agus bí fear agus chuir siad ceist ortha an beith seo an Domhain Thoir. Dubhairt siad na beith agus dubhairt an bhean leo duine ar bith a chuaidh annsin ariamh níor pill
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
arsa t-sean bean leis an bean uasal tá sé seo iongantac saidhbhir. Tugh siad isteach san chaileán é, agus tug siad biadh agus deoch dó. Nuair a bí a cuid deánta aige d’imthigh sé leis fríd an domhan tamall eile.
Bhí an t-or ag eirghe beag agus bí eagla air nach (d) mbeadh sé ábalta a dhul (ní) a bhfad. Bhí sé ag siubhal leis fríd an coillidh agus chonnaic sé sgaifte mór fear ag teacht aníos go dtí é stop siad nuair a tháinig siad fhad leis, bí siad ag cainnt tamall leis, agus thoisig seisean agus d’innis sé daobhta an dóig a bfuair sé an t-ór agus goidé a bhí ins (an) na fir seo ach [roibirighe]? agus fuair siad a rabh do ór aige agus fuair siad (a rabh) greim air agus buail siad é. D’imthigh siad leo agus d’fhag siad an fear annsin, agus fuair sé bás leis an ocras ar taobh an bealaigh móir.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
béidh giota óir annsin fá do coinne.
Thug an fhear buidheacas díte agus dubhairt sé leis féin, má tarluigeann seo uilig beidh sé ina rud breag agam. D’imthigh sé leis, agus nuair a cuaidh sé giota maith connaic sé crann agus scaifte eanacha air, agus cloca aca. Scaol sé leobhta agus d’imthigh siad uilig acht ceann amhain a tuit marbh agus tuith an cloca fosta. Rinne an fear mar d’iarr an t-sean bean air. Thug sé leis croidhean éin agus an clóca, agus d’imthigh leis chun an baile.
Ar maidin lá thar na barach thainig sé go dtí an crann agus fuair sé giota maith óir, agus geobhach sé an t-ór gach uile mhaidin faoi an crann, agus ins an deireadh bhí crap mór óir aige. Lá amhain dubhairt sé leis féin ta neart oir agam anois. Imtheachaidh mé liom frid an tír. D’fhag sé slán ag a cuid daoine muintearda, agus d’imthigh leis. Ins an deiread casadh isteach fríd choillidh é, agus istoigh i lár na [coillidh]? bhí caisleán deas ann, agus bí bean uasal, agus sean bean annsin ag amarc uatha. Chonnaic siad an fear seo, agus
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An fear agus ná Roibirighe.
Bhí fear ag siubal frid coillid lá, agus casad bean air, agus bí sí aosta. Lá maith “ars” an fear, lá maith “ars” an bean. Bhfearr liom dha dtabharfad rud beag damh le h-ithe ná tá ocras mór orm. Glach an fear truighe dióte agus cuir sé a lám ina a phocha agus thug dite a rabh aige, ba maith leisean a dol a bealach féin acht fuair sise greim ar agus dubhairt leis. “Eist” leis an sgeal seo arsa sise, ar do bealach casad crann ort agus ar an crann seo beidh naoí n-éin air, agus (ar) scaol leobtha. Tuitig ceann aca marbh agus tuitig clóca fosta.
Tabhair leat é agus cuir ort é Tabhair leath croidhe an éin agus coinnigh é, agus gach uile maidin faoi a crann ins an áit a (g) scaol tú an t-ean
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thug sé leis an bheirt go dtí an fhairrge, agus theaisban an áit daobhtha. D’iarr sé ortha léimead amach. Léim siad amach, acht i n-áit saidhbhreas a fhághail baitheadh iad.
Ní rabh aon ghath ag cur trioblóid air ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thug siad leobhtha é. Chuir siad isteach i mála é. Thug siad leobhtha é, fá choinne é a bhaitheadh. Acht nuair a tháinig siad go dtí an chead teach leana, chaith siad an mála síos, ar thaoibh an bhealaigh mhóir, agus chuaidh siad isteach. An fhad agus bhí siad astoigh, tháinig fear thart agus an iomad callaigh leis. Chuir sé ceist air, caidé a bhí sé a dheánamh annsin, agus dubhairt seisean go rabh doigh bhreagh air.
D’fiafruigh fear an eallaigh dó, an leigfeadh sé isteach eisean, ins an mhála, agus dubhairt seisean maith go leór.
Thug sé leis an-t-eallach agus d’imthigh leis, agus chuaidh an fear eile isteach ins an mhála. Nuair a tháinig an mhuinntear a bhí astoigh amach, shíl siad gur fear ná fídeóige a bhí leo, rith na h-ama agus thug siad leo é, agus bhaith é.
Tamall na dhiaidh sin, casadh an dá fhear ar fear na fideóige, d’fiafruigh siad do, goidé an doigh a dtáinig sé as an fhairrge. Dubhairt seisean an áit, ar chaith siad amach é, go rabh saidhbhreas an domhan ann, agus go bhfuair seisean cuid mhór eallaigh ann.
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seisean (air) uirthi gan eagla a bheith uirthi.
Bhí siad i ndiaidh muc a mharbhadh, agus thug an fear eile leis an sgrathóg, agus líon lán fola é. Nuair a tháinig na fir eile isteach thoisigh siad a sgomhláir air.
Thoisigh a bhean a sgomhláir, air, fán chleas cheadhna. Thug seisean leis sgian, agus bhuail sé an sgian, ar an sgatóg, agus bhuail í, thuit sí siar ins an leabaidh, agus tháinig a cuid fola.
Thug sé leis fídeóg, agus thoisigh sé, a (h) sheideadh isteach ina cluas, agus d’éirigh sí beo arais. Thoisigh na fir eile a iarraidh air, í a thabhairt daobhtha. Dubhairt siad go rabh ingheanacha aca, a bhéadh ag sgomhláir ortha, agus nach rabh aca, acht a mharbhadh, agus a ndeánfhadh beo leis an fhídeóg.
Thug sé daobhtha ins an dheireadh í, agus d’imthigh siad na bhaile, agus thoisigh na mná a sgomhláir leo, chá dtearn siad-san acht, an sgian a thabhairt leo, agus iad a mharbhadh. Thug siad leo, an fhídeóg annsin, agus sin a rabh ar a shon, ní éireochadh ná ingheanacha beo.
Tháinig siad arais ag an fhear, agus
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus ghearr sé féin léim annsin.
Fuair sé an coirce, agus nuair a tháinig sé go dtí an fhairrge, rinne sé an cleas ceadhna a rinne sé ag dul anonn dó. D’imthigh sé ná bhaile, agus chuir sé an cuid eile de’n choirce trathnóna.
Lá thar na bharach bhí an coirce apaidh, agus bhain sé le spail é Rinne sé puininn, agus stucaí, agus rinne cruacha dó.
Seachtmhain na dhiaidh sin, thug sé leis an capall le na dhíol, agus dubhairt sé leis an ceannuidhe, gach aon am, a bheirfeá coirce de’n chapall, go mbéadh airgid ins an t-ubán.
Thug an ceannuidhe leis é, chuir isteach ann stábla é, agus thug coirce dó. Nuair a bheas an fear eile é bheith reidh, chaith sé trí leath-choróin ins an tubán, agus thaisbean do an ceannuidhe é.
Nuair a tháinig an ceannuidhe seo, thug sé dha scór punta do air. D’imthigh sé chun an bhaile. Thug an ceannuidhe coirce de’n bheathach, acht má thug féin, sin a rabh ar a shon.
Lá amháin, tháinig an fear a dhíol an bheathach, ceannuidhe agus fear eile ag tarraingt air. Scannruigh an bhean. D’iarr
ball sinsearach (stair)
2022-03-30 16:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An fear a rabh Éirinn faoi féin”.
Bhí fear ann aon uair amháin, agus bhí Éirinn faoi féin. D’imthigh sé lá amháin, agus treabhaidh sé an talamh. Lá thar ná bhárach, chuir sé síol, agus nuair a tháinig an trathnóna, reath an síol gann air.
Bhí capall bán aige, agus thug sé leis é, agus d’imthigh. Nuair a tháinig sé go dtí an fhairrge, Chaith sé an capall trasna na fairrge
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 21:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Patrick Kilkenny and his brother Peter both of Drunnersnaughtin, Aghavas, Carrigallen, were renovating their dwelling at Drumersnaughtin come forty years ago.
As Peter was harvesting the country near Loch na mBarr he noticed a particular stone on the lake shore, which would serve as a lintel for one of the doors in his home. Now this stone was on lands owned by the Casserlys who were not friendly towards the Kilkennys and the latter decided that they would take this stone at night.
They proposed transporting it on a donkey's back and they proceeded to the spot where it lay accompanied by a donkey at about 11 p.m on a night in April. They succeeded in placing the stone on the donkey's back and proceeded on their homeward march. When they had gone some distance they heard a commotion coming on behind them. The Kilkennys thought it might be a party of hunters or trappers or a band of young new going to the lake to fish, as pike was very plentiful
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 21:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
in Loch na mBarr and is fished for during the night. They took down the stone off the ass's back and left it beside the path. They themselves hid behind a fence that ran parallel with the path. When the crowd as they thought reached the spot at which the Killkennys were in hiding all became silent. The Killkennys were much surprised and they came out of their place of concealment.
Suddenly a cry was raised that was heart-piercing - She's a drowin'; She's a drowin'," could be heard echoing and re-echoing among the hills. This cry was rather significant because some fifty years before two girls went to this lake to beetle or bat clothes, it being the custom then prevailing for girls or women to beetle or bat clothes beside a lake or river where a 'batting' stone could be easily found. There two girls disappeared mysteriously and were never heard nor seen again. Now it would appear that the very stone which the Kilkennys were conveying was the 'batting' stone.
The Kilkennys proceeded once more on their homeward journey placing the stone once again on the ass's
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 21:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An gasur amaideach.
Bhí gasur ag faoistín lá amáin agus nuair a bhí deireadh a chuid peacaid inniste aige do’na sagart cuir siad ceist air an rabh a dhath eíle aige le innse.
Dubhairt an gasur go rabh ach go rabh eagla air go (ninnis) ninnsiughadh na sagairt air é. Dubhairt an sagairt go mbheadh sé peacamhail aige é a innse.
Dubhairt an gasúr go rabh nead aige a rabh trí huibhe uirti. Ar maidin lá thar mharach chuaidh an sagart ar an (Alte) Altóir agus rinne sé seanamóir fá daoibh de’n gasur a dubhairt go rabh nead aige a rabh trí huibhe uirti
Déirigh an gasúr anairdhe ar an tsuidheachán agus sgairt sé. “A ghiolla an bhéil mhóir bhíos agam go ninnseacha é.
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 20:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fear Na Cruite.
Bhí beirt dearbhrathacha ina gcomhnuidhe ins an chnoc fadó shoin agus bhí cruit ortha. Lá amháin bhí fear aca ag shiubhal an bhealaigh mhór agus (thoisig) sheasaigh sé taobh balla mór a dheanamh sgíste.
Mhothaigh sé na daoine beaga ag ceól Dia Luain, Dia Mairt astoigh ins an balla. Sgairt seisean Dia Ceadaoine.
Thoisigh na siadsan a cheol Dia Luain Dia Máirt Dia Ceadaoine agus bhí luthghair mhór ortha agus bhain siad an chruir do.
Nuair a chuaidh an fear seo na bhaile dinnis sé dá dearbhrathair cáide tharla. Chuaidh an fear seo go dtí an áit cheadna agus chuala sé iad ag ceol Dia Luain Dia Máirt Dia Ceadaoine. Sgairt séisean Diardaoin agus mhill sé an t-amhrain.
Annsin chuir siad an chruit a bhain siad don fhear eile air. Nuair a chuaidh sé na bhaile shíl ‘ac an duine gur mála preátaí a bhí astoigh faoi na cóta leis.
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 20:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An león agus an asal.
Bhí leon ann agus bhí eagla air roimhe sgairt coiligh. In ngharadh fad ó shoin bhí coileach ann agus asal. Rinne sé suas a intinn go níosadh sé an n-asal.
Lá amháin d’imthigh an (n-aisal) león ag tarraingt ar an n-asal. Nuair a bhí sé ag tarraingt ar an n-asal sgairt an coileach agus d’imthigh an leon go gasta as thiocadh leis. Nuair a chonnaic an n-asal seo. Dubhairt sí má tá eagla ar an león roimhe sgairt coiligh caithfidh sé gur beach bocht atá ann ma’s león mar sin atha ann.
Goidé a dheanfeas sé nuair a mhaireas sé mise ag géimní. Thoisigh an n-asal a ghéimní agus d’imthigh an león fad ar shiubhal as ná maitheachadh sé an n-asal ná an coileach. Lean an n-asal é agus shíl sí go gcuirfeadh sí a shiubhal an león.
Lean sí é agus fuair sí greim ar an león agus é ag géimní leis. rith an ama. Chuir an león deireadh leis an n-asal le greim amháin dó na ghealfach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 20:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seoltaí go dteachaidh siad amach as amach as amharc)
Bhí siad ag seolteoracht leo ar feadh sé seachtmhainí agus bhí cod leobhtha rith an ama. D’iarr a athair ar chod a dhul suas go bárr an chnuic agus amharc an bhfeicfeadh sé a dhath.
Dubhairt cod nach rabh a dhath le feiceáil aca acht an t-aer ós cionn mullach a chinn agus an fhairrge ar gach taobh de agus go rabh sé fhéin ábalta sin a fheiceáil. Annsin d’iarr sé ar Mhicheál a dhul suas Tháinig seisean anuas agus dubhairt sé ná rabh a ghach le feiceáil aige acht an t-aer ós cionn mullach a chinn agus an fhairrge ar gach taobh de agus go rabh sé féin ábalta sin a fheiceáil.
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 20:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seisean gur cod Mac Ríogh na h-ioruaidhe. Maise mas tusa cod Mac Ríogh na h-ioruaidhe is tú árd gaisgidh an domhain.
Dubhairt sí gur ise Nighean Ríogh na gilaThug cod iarraidh anonn fá choinne greim a fhághal uirthi acht d’imthigh sí uadh. Thug sí leimh isteach sa churrach arís agus d’imthigh sí léithe amach chun na fairrge agus an t-slat gheal ina [lailmh]? aici. Phill cod ina bhaile annsin agus tháinig sé isteach go teach a athara.
Shuidh sé sa chathair mhór agus rinne sé osnadh. Thuit sé síos frid an chathair mhór Chuala a athair an [tuam]? a rinne sé agus tháinig sé a fhad leis. Goidé a tháinig ort arsa an táthair leis.
D’innis seisean dó an dóigh a dtáinig an bhean air agus an dóigh a d’imthigh sí chun na fairrge arís. Ó arsa an t-athair ná bíodh buaidhreadh ar bhith ort.
Cuirfidhmuid an cabhlach amach i mbárach agus má tá sí le fághál gheobhthar í. Maise, a athair ar seisean nuair a cluinnfeas na righte eile gur chuir tú amach dó cabhlach ní bhéidh fhios aca cé’n ríogacht a bhfuil tú ag dul a chur troide air. Ar maidin lá ar bhárach rinne siad réidh. Thóg siad a gcuid
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 20:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Clann Ríogh na h-ioruaidhe.
Bhí Rí ann aon uair amháin agus bhí triBhí Rí ann aon uair amháin agus bhí triúr mac aige. Sé an t-ainm a bhí ortha Cod, Micheál agus Séamus.
D’imthigh siad lá amháin na h-iouaidhe a sheilg agus tháinig teas mór ortha bhí siad ag taobh na fairrge agus béigin daobhtha éirghe suas ar chruch a bhí shuas ós a gcionn le teas. Annsin thoisigh siad a caint ar Éirinn. I lár na cainte tcí siad soitheach ag tarraingt ortha isteach ón fhairrge.
Anois arsa cod le na dhearbhreathaireach gabhaidh sibhse chun na bhaile agus bhéidh mé libh amach lá ar na bhárach ar ais agus fanneochaidh mise annseo go bhfeicfidh mé goidé an soitheach í seo. Sheasuigh sé annsin ar an talamh.
Chonnaic sé í ag tarraingt air agus sé an rud a bhí ann currach agus bean uasal óg ina láimh aici agus dá ubhla déag léithe agus í ghá gcathamh i n-áirde agus gan í ag leigint dó aon cheann tuitimh go talamh.
Tháinig sí isteach go dtí an cladach. Shiubhal sí léithe go rabh sí thuas ag cod D’fhiafruigh sí dó cainm a bhí air. Dubhairt
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 20:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
arsa an Rígh. Bhí mé ag tarraingt ort agus an tríochadh h-uair bhí mé fá ghiota duit.
Déirigh an t-iolar mór suas agus mharbh sé an luchóg. Dubhairt Rí na h-Éireann annsin go rabh an cogadh bainte ag an fhuiseóg.
Choinnigh Rí na h-Éireann an t-iolar trí seachtmhainí. Dubhairt an t-iolar go rabh an t-am aigesin a dhul ina bhaile nuair a bhí na trí seachtmhainí thuas. D’fiafruigh sé dó’n Rígh an rachadh sé leis dubhairt an Rígh go rachadh. D’imthigh siad leo agus d’iarr an Rígh ar an iolar ubhla a thabhairt leo agus da dtiocadh tart nó ocras ortha go mbhainfeadh sé an t-ocras agus an tart daobhtha. D’imthigh siad leo agus chuaidh siad isteach ann bád agus bhí siad ag séolteoracht leo agus tháinig ocras ar an iolar agus d’iarr sé ar an Rígh an t-ubhla a chathamh amach san fhairrge agus d’éirigh coillidh ubhlaí fuair siad oiread agus bhain (op) ocras agus tart daobhtha.
D’imthigh siad leobhtha ar an fhairrge arís Nuair a chuaidh siad giota eile d’éirig ocras ar an iolar arís. Chaith siad amach an t-ubhla agus d’éirigh coillidh fuair siad oiread agus bhain tart agus ocras daobhtha.
ball sinsearach (stair)
2022-03-28 20:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An luchóg agus an fhuiseóg.
Fad ó shoin bhí luchóg istoigh i gcruach choirce lá amháin san Earrach bhí sí ag sgiobadh amach an choirce. Bhí fuiseóg ag dul thart ar eiteóg. Ní rabh a dhath le fághal aici le h-ithe. D’iarr sí ar an luchóg coirce a sgiobadh amach dí a fhad as mhaireadh an Samhradh agus nuair a thiocadh an tearrach go bhfuighadh sise a cuid dé’n luchóg.
Nuair a tháinig an Samhradh bhí a sáith le h-ithe ag an fhuiseóg agus ní d’iarr sí a dhath ar an luchóg. Rinne an fhuiseóg fad agus dubhairt sí nach rabh áird aici ar an luchóg. Dubhairt an luchóg go gcuirfeadh sí cogadh ar an fhuiseóg. Dubhairt an fhuiseóg gur chuma léithe.
Chruinnuigh an luchóg na h-ainmhidhte ceathar cosach agus chruinnuighaidh an fhuiseóg na h-éanacha a bhí ar an aer. Bhí siad le cogadh a dheánamh ós coinne doras Ríogh na h-Éireann. Bhí an luchóg trom go leor aig an fhuiseóg go dtáinig an tráthnóna.
Annsin shéid Rígh na h-Éireann a fhideóg trí h-uaire ar an iolar mhór. Chá h-áit a rabh tú nuair a shéid mé an fhideóg an chead uair (an) arsa an Rí. Bhí mé sá domhan thoir arsa an t-iolar. Chá h-áit a rabh tú nuair a shéid mé an dara h-uair
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Measles
Sheeps dropping were used in a cure for measles. Cannot say how
Cuts - Dig the roots of meacan [táthabha]?. Boil and strain the liquid. This is good for cuts.
Cuts and Bruises - Beat some Buachallan Buí between stones and apply the juice.
To stop Blood - Cobwebs were used.
Tobacco used to chewed and placed on cuts
Loch Léin - is a swelling in the groin. To cure - get a green stone, place, without looking at the underneath part of it, on the swelling.
Indigestion - Get "uisce na dtrí dteorann" and take fasting before sunrise. Uisce na dtrí dteorann is "three bounds" water. It is got at the point where three ploughlands are separated from each other by streams. It is not very common
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Measles
Sheeps dropping were used in a cure for measles. Cannot say how
Cuts - Dig the roots of meacan [táthabha]?. Boil and strain the liquid. This is good for cuts.
Cuts and Bruises - Beat some Buachallan Buí between stones and apply the juice.
To stop Blood - Cobwebs were used.
Tobacco used to chewed and placed on cuts
Loch Léin - is a swelling in the groin. To cure - get a green stone, place, without looking at the underneath part of it, on the swelling.
Indigestion - Get "uisce na dtrí dteorann" and take fasting before sunrise. Uisce na dtrí dteorann is "three bounds" water. It is got at the point where three ploughlands are separated from each other by streams. It is not very common
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a bhí lá agus bliadhain ag tarraingt air. D’iarr sé ar a mhathair lón beag aráin a dheanfadh suas dó agus rinne. D’imthigh sé leis a chuartughadh na mná glaise. Nuair a bhí tráthnóna ann chonnaic sé solus i bhfad [uadh]? agus d’imthigh sé leis ag tarraingt ar an t-solus. Teach beag a bhí ann a rabh bun cleite amach agus bárr cleite isteach agus cleite amháin ag coinneáil an toigh agus na sugáin.
Chuaidh sé isteach agus d’iarr sé lóistín dubhairt fear an toighe nach rabh áit aige dó acht fá dheireadh dubhairt sé go gcoinneochadh sé é. D’innis an gasúr seo dó fear an toighe goidé thug ún toighe é.
Dubhairt an fear leis go rabh dearbhreathair dó sin ina leithid seo de áit agus bheith aige oidhche ar na bárach. Nuair a d’éirigh fear an toighe ar maidin bhí an gasúr seo ina shuidhe comh luath leis.
Shéidh se fideóg cá rabh éan ar an t-saogal nach rabh cruinnuighaidh i gcionn tamaill acht an bhean ghlas chá rabh an bhean ghlas le fághal.
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Bhean Ghlas.
Bhí fear uasal ann fad ó shoin agus bhí truír mac aige agus feirm mór talaimh fosta. Bhí an fhairrge ag teacht air. Rinne an fear a ba seine de na mic claidh leis an fhairrge a choinneáil amach ón talamh. Lá ar na bhárach an cliadh a bhí deánta bhí sé leagtha go talamh.
Dubhairt an dara fear go ndeánfadh seisean claidh eile rinne sé é agus lá ar na bhárach bhí sé leagtha go talamh arís. Dubhairt an fear a ba óige go ndeánfadh seisean claidh eile anois. Rinne sé teach beag thíos ag a thaoibh. Shuidh sé go maidin a gcoimhead agus deich gárda aige.
Shuidh sé ag imirt leis féin. Chá rabh i bhfad go bhfacaidh sé bád caol dubh ag teacht isteach agus an bhean dheas ina suidh ins an deireadh. Tháinig sí isteach chuige. D’fiafruigh sé dí an an n-imreochadh sí cluiche dubhairt sí leis go n-imreochadh. D’imir siad cúpla cluiche amháin annsin dubhairt sí leis go n-imreochadh siad cluiche amháin eile agus dubhairt sí leis an té a bhainfeas an cluiche go gcaithfeadh sé an duine eile a chuartughadh roimhe lá agus bliadhain nó go gcaillfeadh sé a cheann annsin dimthigh sí ar ais chun an bháid chaol dhubh.
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
isteacht leobhta arais.
D’fhan sé aca tamall fada aca agus oidhce amháin d’imhthig sé leis agus bhí sé ag cuartughadh an baile ach níor bhfuair sé é agus pill sé ag na daoine beaga arais chomhnuidhe sé aca ó sin amach.
Oidche amháin bhí athair an fir an seo ag siubhal thart agus tháinig na daoine beaga uilig roimhe agus scannraigh se go mór na toisigh an fear seo a cainnt ag d’iarr sé ortha gan (labhart) labhairt leis na go rabh sé iongantach ná gur imthigh a mach agus níor phill sé níos mhó.
Dubhairt na daoiní beaga leis go rabh sé annseo agus na (m) bfuigheadh sé é níos mhó. Dubhairt an t-athair cinnte dubhairt sé silfeá go mbéadh truaighe agat damh féin. Ins an deireadh leig sé leis é agus cuaidh siad na bhaile agus bhí luthghair mór ar an bhean roimhe agus an lá sin amach níor imir sé an chárdaí ní ba mhó ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na daoiní beaga.
Bhí fear ag áirneál i dteach oidhche amháin agus bhí sé indiaidh a bheith ag (imteacht) imirt cárdaí agus bhí sé dul na baile nuair a casadh scaifte daoine beaga air agus thug siad leobhta é isteach i mbinn mór é agus bhí sé annsin trí lá gan a teacht amach agus lá amháin d’imtig siad uilig amach as mbinn agus bhí an fear astoigh agus cuartughadh sé leis.
Ins an deireadh fuair sé doras agus go díreach nuair a bhí sé ag teacht amach bhí na daoine beaga uilig teacht agus pill sé (?)
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
t-slat air d’éirig sé agus siubhal sé na bhaile agus bhí luthghair mór (orm) orta roimhe. Tháinig an bean draoideachta lá thar na bhárach agus d’iarr sí ar Paidín agus ar Seáinin thol síos go dtí an áit a rabh an t-ór agus chuaidh siad ach níor pill siad ní ba mó agus bhí an bean agus an fear buadhartha ó sin amach agus ní rabh sé i bfad ó sin go bfuair an fear bás.
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
t-slat air d’éirig sé agus siubhal sé na bhaile agus bhí luthghair mór (orm) orta roimhe. Tháinig an bean draoideachta lá thar na bhárach agus d’iarr sí ar Paidín agus ar Seáinin thol síos go dtí an áit a rabh an t-ór agus chuaidh siad ach níor pill siad ní ba mó agus bhí an bean agus an fear buadhartha ó sin amach agus ní rabh sé i bfad ó sin go bfuair an fear bás.
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gcuirfeadh mé fá na coine go bhfeicfeadh mé beith an bás atá aige. Chuir sé síos Paidín ar tús agus d’iarr sé ar an bean pisreógaí a teacht aníos go rabh a athair tinn. Coinnigh sé tíos é, agus ins an deireadh (tu) cuir sí síos Seainín agus choinnigh sé síos eisean annsin, agus tháinig an bean draoideachta aníos agus d’amharc sí ar an fear agus dubhairt (se) sí níl bás ar aige, agus annsin d’innis sí rún daobhta agus d’iarr sí ortha gan é a innse do duine ar bith.
Ar maidin lá thar na bhárach connaic sí agus d’iarr sí ortha nuair a thiocfadh an oidhche thol síos go dtí an tráig agus cuartugadh agus go nbhfuigh(eadh) siad é. Nuair a tháinig an oidhce chuaidh Paidín agus Seáinin síos agus connaic siad agus fuair sí Paidín agus tuit sé marbh.
D’imthig an fear eile na bhaile agus d’innis sé seo do’n fear agus d’on bean é, cuir siad Paidín arais agus chuaidh sé go dtí an duine marbh, agus táinig an bean pisreógaí agus cuir ceist air cad chuige a rabh sé ina seasamh annsin, dubhairt seisean caithfidh mé mo deathbrathair a tabhairt liom na bhaile.
Bhí truaighe mór (aig) aici do agus bual sé an
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mála Óir.
Bhí fear ann agus bhí beirt mhac aige, agus sé an t-ainm a bhí orta “Páidín agus Seainín.
Bhí an t-athair na iasgaire, agus ba gnathach leis a bheith ag aisgairéacht an chuid is mó de’n am.
Lá amhain thoisig an t-athair a d’eileamh agus bhí bean pisreogaí ina comhnuidhe taobh thíos daobhtha agus dar leis an bhean go
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dubhairt an t-athair leis go rabh an t-airgead uilig caithte agus dubhairt se leis an gasúr caitheamh tú fanacht ins an baile ná tá an t-airgead uilig caithte ná níl oiread airgid againn as ceannuigheas bidh dúinn. Dubhairt an gasúr na buaigh do cinn liomsa deánfaidh mise as damh féin. Dubhairt seisean ó athair tá mise ag imteacht liom agus d’imthigh leis. Chuaidh sé ag duine muinteardha agus níor pill sé níos mó agus níor cualaidh an fear a gach níos mhó fa dtaobh de níos mhó.
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fear coilleadh.
Bhí fear coilleadh ann uair amháin agus bhí sé (?) bócht agus bíod sé ag obair go cruaid diteallach ó maidin go dtí an oidhche fá coinne rud beag airgid a saothrugadh.
Bhí gasúr amháin aige agus ba maith leis posta éiginteacht a chuir roimhe agus dubhairt sé sé leis lá amháin caithfidh tú thol na scoile agus foghluim go maith.
Cuaidh sé na scoile agus ins an deireadh
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
teacht na bhaile fuair sé bás ar carraig a bhí ann. Bhí an bean leithe féin annsin agus lá amhain d’imtig sí leithe a cruinneadh agus teacht na h-oidhche fuair sé lóistín i dteach na h-oidche beag agus choinnig siad cupla lá í ach ina diaidh sin ní rabh sí sásta d’imthigh sí leithe. Bhí mála mór trom uirthí agus bhí gasúr beag ag siubhal tart agus bhí truaighe mór aige daoithe agus thóg sé an mála leis agus d’fág sé ag carraig mór a bhí ann agus fuair sí bás.
ball sinsearach (stair)
2022-03-26 23:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bean agus Fear.
Bhí bean agus fear ann uair amháin agus bhí siad iongantach bocht agus bhí siad iongantach bocht agus bhí siad ag dul imteacht a cruinneadh nuair a tháinig fear isteach agus airgead leis ar son brosna a bhí aige le tabhairt daobhta an bliadhain roimh sin. Bí luthgháir mór ortha agus fad agus mhair an t-airgead bhí doigh breagh orta.
Bhí an t-airgead caitthe agus d’imthigh an fear a cruinneadh airgid ach ní bhfuair sé
ball sinsearach (stair)
2022-03-25 21:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dubhairt an mhathair a gach leis.
Ar maidin lá thar na bharach d’imthigh an a-athair a obair, agus annsin bhí faill ag ag an mhathair a shaith a buaileadh air. Bhí oiread feirge air agus go marb sé é agus chur sé faoi an talamh é agus nuair a thainig an t-athair na bhaile dubhairt (si) an mhathair gus bháitead an gasur, agus (s) bhí an t-athair iongantach buadharta, ac bo chuma leis an mhathair.
ball sinsearach (stair)
2022-03-25 21:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An gasúr crosta.
Bhí bean agus fear ina gcomhnuidhe san choillid agus bhí mac amháin aca. Ba ghnathach leis an athair a bheith ag obair san coillidh. Lá amháin chuir an máthair an mac amach a chrógad mónádh, chuaidh sé amach, ac níor cróig se móin ar bith. Shuidh sé annsin, agus nuair a tháinig tráthnóna tháinig sé na bhaile, agus dubhairt sé go dtearn se obair mhaith indiu. Nuair a tháinig an t-atair d’innis sé do fosta.
Lá thar na bhárach cuaidh an gasúr amach fosta. Shuidh sé annsin, agus níor cróigh se gach ar bhith. Rinn sé seo ar fead seachtmaín, agus shíl an mhathair agus an t-athair go rabh an mhóin cróige aige.
Lá amháin chuaidh an mhathair amach a amharc an rabh an mhoin tirim, ach a n-áit sin ní rabh sé cróige (agir) ar chor ar bith.
Bhíos ag an gasúr gur bhfearr do imteacht leis no go bhfuigheadh cé an bata. Tháinig an t-athair na bhaile agus casad an mac air taobh amuigh de’n doras agus dubhairt se leis caide atá ort nuair atá tu do shuide annsin. Tá arsan gasúr chuir mo mhathair amach as an teach me ceannus nár cróig mé an móin. Thug an t-athair isteach é ach níor
ball sinsearach (stair)
2022-03-25 21:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus ní luaithe a chuir sí a ceann isteach ar an doras nó [d’umhailaigh]? an pictiúir [doche]? Connaic an bhean a bhí na suidhe seo agus bhí iongantas mór uirthí.
Tháinig an bhean isteach agus dubhairt sí léithe gur cheart díthe an pictiúir a choisreacadh agus ar an bomaite chaill sí an chainnt. Nuair a bhí sí ag imtheacht amach ar an doras d’iarr sí uirtí gan dearmadh a deánamh an (pioi) pictiúir a choisreacadh Chraith sí a láimh ináirde ina diaidh ag iarraidh uirthí bheith ar siubhal. Ní luaithe do chraith nó tháinig aicid uirthí mar bheadh sí lotha annsin d’imthigh sí agus sgairt sí ar an bhean seo theacht chun toighe arais agus tháinig. D’iarr sí ar bhean an toighe a láimh a chomailt de’n pictiúir agus chomaill. Chomh luath agus chomaill fuair sí biseach agus annsin d’imthigh sí go Teach an Phobaill agus coisreacadh an pictiúir.
ball sinsearach (stair)
2022-03-25 21:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An pictiúir naomhtha.
Bí fear ann fad ó shoin agus bhí sé ag dul áit éigin. Cé bith a seól é go dtí an áit seo fuair sé (pioct) pictiúir naomhtha faoi an talamh. Pictiúir a bhí annseo a bhí a bfolach na céadfaidh bliadhain roimhe, ach ní bfucureas é go dtí seo.
Lá amháin nuair a bhí an fear seo ag siubhal thart fuair sé an pictiúir seo tuairm’s air leath mhíle faoi an talamh. Nuair a bhí an fear seo ag tógáil an phictiúir amach as an pholl tháinig aingeal fhad leis, agus d’iarr air nuair a rachadh sé na bhaile a dhul go teach an phobaill (nu) agus gan moill ar bith a deánamh fá choinne an piocti sé na bhaile a dhul go teach an phobaill (nu) agus gan moill ar bith a deánamh fá choinne an pioctiúr a choisreacadh.
Bhí go maith chuaidh seisean na bhaile agus bhí sé iongantach tuirseach agus dubhairt sé leis féin go bfágfadh sé é go maidín lá thar na bhárach. Ar maidín bí sé marbh ach sul a bhfuair sé bás d’iarr sé ar a mhnaoi a dhul agus é a choisreacadh ar maidín agus dubhairt sise go gcoisreaceachadh. Ach nuair a fuair seisean bás rinne sí dearmad de’n phictiúir.
Lá amháin nuair a bhí sí na suidhe chois na tineadh. Tháinig bean isteach agus clóca mór geal uirthí agus is é an áit a rabh sé crochta ar an balla ós cionn na leabtha
ball sinsearach (stair)
2022-03-24 21:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
poisinous plant and it is avoided it, but horses and sheep like it. The flower of this plant is yellow. It takes root very quickly and is smothers the plants around it.
The Dandelion. This is sometimes called the caiseabhán. Its flower is yellow and it is spread out along the ground. It is a very healthy plant and it is used as a vegetable.
The Thistle. This is sometimes called the Feochadán. It is a very tall plant and there are a lot of thorns on its leaves. It is eaten by the donkeys and no other animal.
The Cupóg. This is called the dock in this district. It has big leaves which spread out very quickly.
There is a cure in the leaves of this plant for a sting.
The Slánlus. This plant grows very thickly in meadows. There is
ball sinsearach (stair)
2022-03-24 21:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Rowley coming towards them with a bag of turf on her back he said he would ask her questions. She addressed him and the curate said there will welcome for that turf at home and she said there will welcome for drunkards in hell. The parish priest laughed about the curate. No person could answer her.
There is a nice story about a woman named Brigid Tansey who lived in a mud walled house, who stole hay from a neighbouring man named Brian Ruane. Her knew that Brigid Tansy stole hay before and one day when he missed some hay gone out of the field he tracked it up the bog to her house. When Brigid Transey saw him coming she came out of her house and she said to him “ar thuarisg girrfhiadh atá tú a Bhrian” and he said
ball sinsearach (stair)
2022-03-23 17:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
aithin sí í bhí sí comh deas sin. Nuair a chualaidh sí (comh d) caidhe a tárluigh bí iongantach uirtí, agus dubhairt sí go rachad sí féin a chruinniughadh sméar ar dara lá, agus chuaidh. Nuair a bhí na sméara uilig aicí, cuaidh sí isteach ins an teach [?] agus d’iarr an chead fhear uirthí an turlár a sguabadh acht dubhairt sise na sguabadh, d’iarr a dara fear uirtí móin a tabhairt isteach agus dubhairt sise na dtabharfadh, d’iarr an tríomhadh fear uirtí teinidh a chur síos, agus dubhairt sise na gcuirfidh. Dubhairt siad leite go mbéadh sí a girrseach chom (ga) gránda is bhéadh ar an domhan, d’iarr siad oirtí a bheith ar siubhal agus d’imthigh sí.
Nuair a tháinig sí na baile bí achan dhuine (ga) ag amarc uirthí, agus níor rabh fios aicí cá tuighe. D’éirigh sí comh grándha sín agus gur éirigh fuath ag an (ai) athair uirtí, agus bhí sé maith de’n bhean eile ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-23 17:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Ghréasuidhe agus a bheirt ingeanach.
Bhí gréasuidhe ann fad ó shoin, agus bhí beirt ingheanach aige. Bhí bean aca a bhí iongantach millte, agus fallsa, agus ní deánfadh sí dath ar bith, agus bhí an t-athair iongantach olc de’n bhean eile.
Lá amháin cuir sé amach a chruinnuighadh sméar dubh, agus bhí an lá iongantach fuar. Nuair a bhí na sméara uilig cruinnighe aicí, casadh teach uirtí, agus chuaidh sí isteach ann. Bhí trúir fear na shuidhe thart ar an teine. Is cosamhal go rabh an ghirrseach seo iongantach gránda. Dubhairt na fir léithe go rabh trí nídh aicí le deánamh agus mar ndeánfadh sí go bfásfad féasóg uirtí comh fada le gabhar. D’iarr an chead fhear uirtí an t-urlár a sguabadh agus rinne sí sin, d’iarr an dara fear uitrtí na soithig a nighe agus rinne sí sin, d’iarr an triochamh fear uirtí pota uisge a chuir ar an teine, agus rinne sí sin.
Dubhairt siad léithe go mbéadh sí ar chailín comh deas (as) is bhead ar an domhan. Annsin d’imthigh sí chun an bhaile, agus bhí na sméara léithe. Nuair a bhí sí ag tarraingt ar an bhaile, bhí an bhean eile amuigh ins an doras, agus (níor) ní mó nó gur
ball sinsearach (stair)
2022-03-23 17:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An gasúr glic.
Bhí gasúr ann uair amhain agus bhí sé amuigh ar an lághán agus is é an fhoghmhair a bhí ann.
Maidín amháin chuir an maighistir amach é a bhaint coirce agus bhí sé fein leis amach. Chuir sé faobhar ar an speal do agus dubhairt go rabh sí go géar agus go ndéarfadh sí uaithe féin.
D’imthigh an maighistir chun an bhaile agus chuaidh an gasúr suas ar chrann agus d’fhan sé annsin go dtí am dinneara.
Nuair a chuaidh an maighistir amach i [nam]? dineara go bhfeicfeadh sé goidé mar bhí sé ag teacht ar aghaidh.
Chonnaic sé an gasúr ina shuidhe thuas ar an chrann agus chuir sé ceist air goidé bhí sé a dheanfhadh shuas annsin agus (dfreagac) d’fhreagar an gasúr é.
Shíl mé arsa’n gasúr go rabh an speal go géar agus go ngéarfadh sí uaithe féin agus d’fhág mise aici féin é na mheas mé nach ndeanfainn acht é a mhilleadh.
ball sinsearach (stair)
2022-03-23 17:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fá’n teach.
An oidhche sin cuaid an gasúr go teach na cuimhre agus suigh sé shuas ar balla bheag agus nuair a bhí an maighistir ag damhsa bhuaileadh sé súil roimhe agus ceann ina dhiaidh.
D’iarr an maighistir air stad na go rabh sé salach cáidheach aige. Nuair a bhí an maighistir réidh le imtheacht dubhairt sé le Diarmuid go gcaitheadh sé solus a choinneál roimhe agus ceann ina dhiaidh.
D’imthigh Diarmuid amach agus chuir sé garadh na gcruach theac an maighistir ar theinidh agus annsin chuir sé gáradh na gcruach a bhí ag teach na cuimre ar theinidh fosta.
Annsin phill sé go teach na cuimhre agus d’iarr sé ar an maighistir teacht leis anois ina bhí solas a gheith roimhe agus ceann na dhiaidh agus é deifre a deánamh na gó mbeadh siad as.
Nuair a tháinig an maighistir amach bhí corraidh mhór air nuair a (tháinig) chonnaic sé a chuid cruach ar theinidh agus go rabh na súile as gach ainmhidhe dá rabh fá’n teach.
Phill siad na bhaile agus thug an maighistir a thuarastal do Dhiarmuid agus d’iarr air a bheith ar shiubhal.
Nuair a d’fhág Diarmuid teac an mhaighistire chuaidh sé go dtí Seán agus bhí siad beo go maith o sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-23 17:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mé go measardha acht maithidh mé trí h-uaire mar bhaineadh dearnad greim asam.
Dubhairt an fáthach nach dtiochfaidh a mharbhadh agus d’iarr air imtheacht.
Chuairtigh Diarmuid an teallach agus thug a aghaidh ar an bhaile. (agus) Nuair a bhí sé ar an bhealach casadh sgaifte cheannuighthí agus dhíol sé an teallach leo, acht thug sé féin leis na iarrbaill.
Bhí scrath-luing giota tabh thuas de theach an maighistir ag shaith sé na iarbaill ann agus d’imthigh sé ag tarraingt ar an teach agus ag sgáirtigh go dteachaidh an teallach a n-abar air.
D’imthigh siad annsin go dtí an áit a rabh an teallach agus bhí Diarmuid annsi rompa agus bheir sé air an chead iarrbaill agus tháinig sé leis. Rinn sé mar a gcéadna leis an cuid eile agus tainig siad uilig leis. O dar Dia arsa Diarmuid tá siad seo lobhtha.
D’imthigheadar na bhaile agus an oidhche sin dubhairt an maighistir go rabh seisean ag dul chun cuimhre (agu) an oidhche thar na mharach agus go gcaitheadh Diarmuid súil a choinneal roimhe agus súil ina dhiaidh.
Dubhairt Diarmuid go ndeánfadh seisean sin. La thar na mharac bhain Diarmuid ns suile as gach ainmnidhe dá rabh
ball sinsearach (stair)
2022-03-23 17:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gáire mór agus chonnaic Diarmuid an dulagán a bhí thios ar thón a gháile.
D’iarrfaidh Diarmuid do goidhe fádh a gháire agus dubhairt seisean go rabh plaic de fheóil maith dul a beith aige. Maise arsa Diarmuid tá mise ábalta an tuisge a faisg amach as na clocha glasa chan amhain tusa ag dul mo mharbhadh. Má’s sin mar tá arsa’n fáthach bhéarfaidh mé loistín na h-oidhche duith anocht.
D’imthigh siad go teach an fháthach agus nuair a sroich siad an teach bhí an oidhche ann. Thug Seán chailleach a bhí ina comhnuidhe ag an fáthach a shuipeár do agus d’iarr air a dhul a luighe agus chuaidh.
Nuair a mheas an fáthach go rabh sé ina chodhlaidh thug sé leis an tórd mór agus chuaidh go dtí an leabaidh. Nuair a chuaidh Diarmuid go dtí an leabaidh cuir sé giota de chrann ann agus luigh sé fhein faoi’n leabaidh. Nuair a bhuail an fáthach an chead bhuile leig Diarmuid osna agus bhuail an fáthach dhá bhuaile eile air agus leig Diarmuid dhá oana eile as.
Nuair a d’éirigh Diarmuid ar maidin chuir an chaileach ceist air ar chodlaidh sé go maith aréir maise arsa Diarmuid chodlaidh mé
ball sinsearach (stair)
2022-03-23 17:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Eachtraí Sheáin agus Dhiarmuid.
Bhí beirt dearbhráthacha ann uair amháin agus bhíeadar ina ndilleachtaidhe. Is é an tainm a bhí ortha Seán agus Diarmuid. D’imthigheadar lá amháin a shaothrughadh a gcodach. Rinne Seán fastach le táileár fá choinne bheith ag fuail. Rinne Diarmuid fastach le feirmeóir. Ní rabh aith ró maith aige agus bhí sé fá choinne é a fhagail agus d’iarr sé a thuarastal ar maighistir. Dubhairt an maighistir go dtabharfadh sé do é. Acht go gcaithfeadh sé dul amach na coille croibhe fá choinne sgaifte eallaigh.
Bhí fáthach mór ina chomhnuidhe ins an choillidh agus bhí an maighistir ag deanamh mairbhfheadh sé é agus nach mbhéadh tuarastal ar bith aige le tabhairt do.
Nuair a bhí Diarmuid réidh le imtheacht cuir an t-seán-bhean ceist air goidé a bearfadh sé leis fá-choinne lóin. D’iarr sé méigheadh agus gruth. Fuair sé sin agus d’imthigh sé.
Nuair a croich sé an choilleadh chonnaic sé an fáthach agus chuaidh sé suas ar crann agus thug sé leis suas cloch gorm agus thoisigh sé ag leigint do’n méigh agus dó’n ghruth tuiteam anuas. Nuair a tháinig an fáthach go bun an chrainn rinne sé
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 21:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
In the townland of Doontas there is a field called "Baile Lann". It is believe that there was a priest killed there in the Penal days. When the English soldiers caught him they cut off his head with a scythe blade. There is a heap of stone in one corner of the field in the shape of a grave. The people say that the priest was buried there.
In a field called "Gárrdha Beag" in the townland of Doontas there are a number of graves. The people of the townland say that they people who are buried there, died of hunger in the penal days.
In the penal days there lived a woman out in the Doontas mountain whoose name was Sibine Franey. She was living herself. She was very poor and she died of hunger in those days
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 21:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
He had not gone far when the fair came before him. After a while he sold the cloths and he got a lot of money for it. When he came home his wife asked him was he at the fair. She said he was was not long away. Then she asked him for the money. When he went to his pocket for it he found a heap of horse dung instead of money.
William Durhan also told me a story about the field called "Baile Lann" that is the penal laws a priest was killed there. He was hiding there and the soldiers caught him.
Michael Tansy Doontas, told me a story about the field called "Cnoc ná cloice". There is a rock in the field and there is a man's track in the rock. The people say it was St. Patrick stood on that rock and that the print of his foot came out on the rock.
Michael Taney also told me a story about the field called "Garrdha Sgioból".
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 21:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There was a barn in that field once. One evening a man named Charles Ruane was thrashing in it and he was thrown over against the wall. He had to throw the barn because he could not work there any longer.
In the field called "Cnoc na scilling" there is a story told that the people got money there long ago.
William Durhan told me a story about "Cnoc a' cheapaire". There was a big castle there long ago. It was a very rich man lived there.
In the field called "Cnoc á Mhárla" the Fenians were said to have their swords hidden there.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Proverbs
(1) Early to bed and early to rise makes a man healthy wealthy and wise. (2) Never put off until to - morrow what you can do to day. (3) Time or tide wait for nobody. (4) The longest day has an end and the dearest friends must part. (5) A good beginning is half the work. (6) One hour in the morning is better than two in the evening. (7) A good run is better than a bad stand. (8) Sense dont come before age. (9) The sun comes after the rain. (10) The hills far off look green. (11) Have it yourself or do without it. (12) A stitch in time saves nine. (13) Foreign cows wears long horns. (14) “A scéal féin sceal gach éinne. Agus scéal máise an t-airgead”
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An n-asal agus an madadh.
Bhí madadh ag feirmóir fá choinne an toigh agus bhí asal aige fá choinne an obair a deánamh amuigh. Bhí dúl mhór ag an fheirmóir ins an mhadadh agus bféafadh sé ach an chineál dó le ithe Ní rabh an n-asal ag fagháil a dhath le ithe acht féar agus chaithfeadh sé oibruighadh go cruaidh.
Ní rabh an n-asal sásta le seo agus smaoitidh sí go rachadh sí go dtí an maighistir agus ndeánfadh sé an rud céadhna a dheánfadh an madadh agus beitir nach mbéadh fiachadh urthi oibruighadh. Nuair a chuaidh an n-asal go dtí an maighistir d’fheach sí a bheith cosamhal leis an madadh.
Chuaidh sí suas fhad leis an mhaighistir agus chuir sí a cuid cosa suas air. Ghlac an maighistir coraid leis agus ghread sé amach ar an doras í. Tháinig sí isteach an dara h-uair agus cuireadh amach an dara h-uair í.
Ghlac an n-asal fuath d’on mhadadh agus nuair a fuair sí greim ar an mhadadh marbhaigh sí é. Bhí corraidh ar an mhaighistir léithe agus mharbhuigh sé i. Bhí sé gan asal ná madadh annsin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
shuas é. Dubhairt an sagart go gcaithfeadh sé feiceáil fá dtaoibh dó seo. D’imtigh sé agus tamall na dhiaidh sin tháinig na gárdaí agus dubhairt siad le Mac Giolla Bhrighde go ndeánfaidh an rud ceadhna leis féin a rinne sé féin leis an fhear uile.
Tugadh suas Mac Giolle Bhrighde go dtí an dligheadh agus is é an pionas a chuir an breitheadh air a chur isteach ins an phríosán ar feadh dhá bhliadhain.
Nuair a bhí sé istoigh bhí sé ag briseadh amach agus bhí obair aca é a coinneáilt istoigh. Is é an deireadh a bhí air gur baineadh an ceann dó agus sin an deireadh a bhí ar Mhac Giolla Bhrighde. Bhí an teach ag cuid mic an fhir a bhain Mac Giolla Bhrighde an ceann dó agus bhí dóigh mhaith ortha. Bhí ór agus airgead aca fhad as bhí siad beo.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Mac Giolla Bhrighde”.
Bhí Mac Giolla Bhrighde na chomhnuidhe go maith ní rabh a dhath a cur bhuartha air acht ag ithe as ag ól. San deireadh a bhí air gur thoisigh sé a mharbhadh na ndaoine. Lá amháin casadh fear air agus thug sé leis é. Bhain sé a cheann dó agus chuir sé an ceann suas san cupla. Bhí sé annsin go dtí lá a dtáinig an sagart isteach. Chuir an sagart ceist goidé rud sin atá shuas ins an chupla.
Dubhairt Mac Giolla Brighde gur sin ceann uain. D’iarr an sagart air é a thabhairt anuas go bhfeicfeadh sé é. Dubhairt an fear nach rabh sé ábalta a thabhairt anus. Ná breágh dubhart an sagart go rabh tú ábalta é a chur suas as nach (rabh) bhfuil tú ábalta a thabhairt anuas.
Dubhart an (sagart) fear nach eisean a chur suas é an fear a chur suas é go bhfuil sé marbh. Bhal dubhairt an sagart tabhair isteach dréimire agamsa agus bainidh mise anuas é. Fuair sé an dréimire agus bhain sé anuas é agus dubhairt se seo ceann fir agus is tusa a bhain an ceann dó fear éiginteacht. Dubhairt an sagart le Mac Giolla Brighde is tusa a d’fhág
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’imthigh sé agus an t-airgead leis. Chuaidh sé isteach i dteach ólacháin agus chá dtáinig sé amach gur chaith sé an t-airgead uilig.
D’imthigh sé na bhaile agus gan oiread is leith-piginn leis. Nuair a bhí sé ag tarraingt ar an teach. Bhí lúthgháir mhór ar an mhnaoi nuair a chonnaic (sé) sí gur dhíol an fear an bó. Cinnte arsa seise béidh oiread airgid leat agus a choinneas beó ar fead tamailt muid agus a dhíolas an cíos dúinn.
Dubhairt an fear gur chaill sé an t-airgead. Ná mór an truaighe sin. Tá muid gan bó ná airgead anois agus ta muid níos measa ná a bhí muid ariamh.
Ní rabh sé i bhfad go dtáinig an cíos agus ní rabh siad ábalta a dhíol. Baineadh an talamh daobhtha. Ní rabh a dhath aca le bheith beó air annsin. Is é an deireadh a bhí air gur bhfuair an bheirt aca bás leis an ocras agus an fear a ba chionntuig leis.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An fear agus an bhean bhocht”.
Bhí fear agus bean ann agus bhí siad iongantach bocht. Ní rabh aca acht bó amháin. Dubhairt an bhean leis an fhear go gcaitfeadh sé a dhul a n-aonaigh agus an bó a dhíol go bhfuigheadh siad airgead le biadh a cheannacht daobhtaféin.
D’imthigh sé lá tar-na-bhárach agus an bhó leis. Nuair a shroic sé an t-aonach casadh ceannuighthe air agus d’fiarfuigh sé dó cá féad a bhí sé a iarraidh ar an bhó. Dubhairt seisean gur dhá phunta dheág. Thug sé sin dó.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’iarr sé deoch uisge dubhairt an bhean nach rabh neór uisge istoigh acht go rabh sruathán beag shuas annsin as cionn an tuighe. Is go bfuigheadh sé deoc.
Chuaidh sé suas go dtí an sruathán agus nuair a bhí sé crom, bhí cípíní shuas ag bárr an t-sruathán agus leig sí ar siubhal iad agus lug an fathach é agus tachtad a bhí an fathach a bhí sa chliabhán sáibhilte agus dith na héanacha suas corp an fir a tachtadh.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An dá Fathach”.
Bhí fathach thall i n-Albain agus smaoitidh sé go dtiocfadh sé anall go gcuireadh sé troid ar an fhathach a bhí i bfus i n-Éirinn. Chuir sé sgéala anall go rabh sé i teacht anall. Bhí eagla ar an fhathach roimhe agus d’iarr a mhnaoi air gan eagla ar bith a bheith air.
Thug sí léithi é agus chuir sí na luighe sa chliabhán é. D’iarr sí air gan bogadh. Tháinig an fathach go dtí an doras agus tháinig sé isteach. Chuir sé ceist cá rabh na fir. D’ubhairt seise go rabh siad amuigh as go mbéadh siad isteach ar bhomaite.
Chuir sé ceist cia a bhí sa chliabhán. Dubhairt seise gur an leanbh. Chuaidh sé go dtí an cliabhán agus chuir sé a chuid méara isteach i mbéal an leinibh go bhfeiceadh sé a rabh fiacla aige. Bhain an leanabh an mhéara dó.
D’iarr sé annsin giota feóla agus arán a thabhairt dó. Dubhairt an bhean nach rabh a dhath feóla istoigh. D’iarr sí air a dhul amach na cnuic agus bolag a thabhairt isteach agus a rósadh.
Chuaidh sé amach agus thug sé isteach é. Rósadh an bholag agus dith sé é agus dith sé bonag aráin choirce fosta. Bhí tart air annsin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nach gur é a b’fhearr, de’n iomlán. Nó nach dtabharfadh sé spáis de íseal, nó uasal. Ná dó óg ná dó shean.
Nuair a tháinig an bás, gur shíl Séan an oiread sin dó. Rinne sé doctúir dó. Acht thug sé comhairle amháin dó, duine ar bith a fheicfheadh sé eisean a chosaibh a bhaint dó, agus duine ar bith a fheicheadh, eisean an ceann a bhaint dó.
Bhí Séan ag dul thart, agus doigh bhréagh air. Acht chuala sé go rabh fear uasal a rabh farral air tinn, agus go rabh an oiread seo airgid aig le doctúir ar bith, a bheadh ábalta biseach a dheánamh dó.
Nuair a chuala an fear uasal seo, go rabh an fear seo, iongantach maith ag deánamh léas. Cuireadh fá choinne Shéan agus bhí an bás ag a cheann, agus é ag bagairt ar Shéan gan baint leis. Acht diarr Séan a cheann a chur ag a chuid cosa, agus a chosa a chur ag a cheann.
Rinneadh sin leis, agus fuair an fear uasal biseach. Fuair Séan cuid mhór airgead, d’imthigh sé ná bhaile, agus fuair sé féin bás.
ball sinsearach (stair)
2022-03-21 20:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. “Séan Ó Chearlaigh”.
Bhí fear ann, aon uair amháin agus sé an t-ainm á bhí air. Séan O Cearlaigh. Bhí sé ag siubhal an bealach mór, lá amháin, agus bhí leanbh leis, le baisteadh. Ní rabh aon n-duine le dhul faoi ní rabh sé i bhfad ar shiubhal go dtáinig an diabhal. Chur sé ceist ar Shéan, an rachadh sé leis, acht dubhairt Seán nach rachadh. D’imthigh sé leis, agus casadh Dia air. Chuir Dia ceist air, an rachadh sé leis, agus dubhairt Séan nach rachadh.
D’imthigh sé leis, ag tarraingt ar Theach Dé, agus casadh an bás air. Chuir an bás ceist air, an rachadh seisean leis. Dubhairt Séan go rachadh
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
My opinion is that its name has something to do with Cladac owing to the flaggy nature of its bed.
On the banks of the Breanagh beside Clough, in Mrs Mc Auliffe's land there lived a turner whose trade was that of fancy wave designs. The relics of his little hut are known as "Insín Tórnóra".
About 500 yards froim Cumainín a' Púca, mentioned before a headstone stands which was a landmark of P'lib céad bó's. According to the late John Connell, Scrathan to whom the writer is indebted for all his information. This man was a great robber who lived at Knockane. In Meenganine Glen (Muing an Eidhin or Muing an Oidhin - most likely as I have another story to relate.) he had a hut concealed in the side of a cliff. He possessed 100 cows, all ill-got and was a menace to the general public and feered by all for his misdeeds. The people finally collected and captured him and had him imprisoned for the thefts. Since I have been informed by Denis Cullinane (74 years) nicknamed "Scotty" - the only genuine Irish speaker in the district that the real Pilib lived at the place known as "Faill Philib" at the top of Cool on the side of the "Black Road" leading from Mt Eagle, Brosna to Cordal, Castleisland. Phil Houran (Horan) was his real name. He had his hut in a cul-de-sac of a glen where he kept his concealed his stolen stock. It appears he was the sworn enemy of
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
that he was a distant relative of the Earls. It was thought that in the early stages after the Earls' death that his body was taken and buried at Cill na n'Anamnac (back in Kerry) but that afterward it was removed fearing the enemy would find out where it lay. The final burial was a Scrahan. Near the Hut on the Blackwater there is a small hill called Cnoc an Ghearráin Bháin which derived its name from the Earls horse-An Gearrán Bán. It is said that in a mysterious way the house disappeared on the death of the Earl.
Aen Sullivan Currach Usach related that the Earl and a servant had their hut in Muing an Oidhin where they roasted their meat and this was how the place got its name. The soldiers came on unawares and killed the servant and after captured the Earl & had him beheaded. The man who took the head to [handon]? Is the Queen was badly thanked as the Queen wanted the Earl in person for some unknown purpose - perhaps to do with him as she did with others. He also tells the tale of the bacach and says that some boyos in the locality stole his stick as they believed it contained gold. They got nothing however.
In the townland of Knockaclarig are situated 4 stones of 'adhmaid' ? facing North and South and close to there is a a circular mound indicating an ancient burial ground. An hospital stood close by to this where people stricken with fever were nursed. Their immediate relatives nursed them Aen Sullivan's mother was nursed
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
some English soldiers. These soldiers were skermishing from Inis Shannon and Bandon and he and his horse were buried there. The tomb is still to be seen. West of the Parish Priests house there was a fairfield. There were marks on (the trees. In the Commons there are two rocks a big and a small one. The men used to lift the big one and the boys the small one. There is not a man not a boy could lift anyone today. There used to be racing too and great crouds used to come from all over the barony of Kinalmeaky. It was a noted fair for pigs and they used to be two years and they used to walk them to Cork sometimes. They used to have some creacháns for them on the road.
Sir Agustus Warren was the landlord at Warrenscourt. The tenents when paying the rend should take off boots going upstairs to the office. The first Warren was a soldier of Cromwell who got the lands of the people.
Before they used to eat potatoes at every meal with thick milk. They used to put milk in pans and give it a light skimming. Then there used to be some of the cream left and they drank that with potatoes. Stirrabout of Indian meal was made and eaten with thick milk.
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
As for Mick Hayeses O Holy blazes,
and will I ever forget the day
When the son of Herod, the heed of Herod,
Went, poaching down in Jim Callaghan's ray,
May the keepers give over their sleeping,
Put-on their peepers and mind the hares.
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus tháinig sé agus bucóig mhór leis, agus nuair a tháinig sé fhad leis an áit, a d’fhág sé an bhean, ní rabh sí ann, agus ní rabh sí le fagháil aige.
D’amharc sé isteach sá chána, agus ní rabh ór ná airgead ann. Acht fuighleach a dh’einnear. D’imthigh sé chun an bhaile, agus brón mór air, cionnus nár choinnigh sé an cána a bhí aige.
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. “Fear a bhí ró shantach”.
Bhí fear bocht ann am amháin, agus ba ghnathach leis, dul amach gach lá chun na coilleadh a bhaint adhmaid.
Rinne sé gléas beo, ar seo acht ba mhaith leis obair, eighinteacht eile, a fhagháil. Tráthnóna amháin, nuair a bhí sé ag teacht chun (?) an bhaile ón obair, casadh bean iongantach dheas air, agus í coirisge in eadach bán.
Tráthnóna maith, arsa seisean, agus bhain dó a h-ata. Tráthnóna maith, arsa an bhean. Caidé a choinnigh tú, go mall seo, arsa an bhean. Bhí mé ag baint adhmuid ins an choilligh, arsa seisean, agus caithfidh mise obair uaireanna fada, le mo chuid a shaothrughadh. Mo shaoghal se, Saoighal cruaidh.
An maith leat obair eile a fhagháil, agus páire níos mó. Leoga bhfhearr, níl mé doiligh a sheasamh arsa an fear. B’eitir dá líonann dó chána lán ór, an mbeidh tú sásta. Thóg sé an clár ag bhí sé lán óir, agus bhí sí sásta.
Dar leis féin dá mbéadh cána níos mó agam líonfadh sé é, go maith leis an chána beag, agus bheinn saidhbhir a choidhce. Tháinig an bhean an dara h-uair, agus chuir an fhear ceist uirthi, an dtiocfadh leithe cána níos fearr óir, a thabhairt dó. Dubhairt an bhean go dtiocfadh. D’imthigh an fear,
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sméara dubha deasa ortha.
Chuir sí ceist ortha, an dtiocfadh leithe cuid aca a thabhairt leithe, agus dubhairt siad go dtiocfadh. Thug sí leithe a saith aca.
D’imthigh sí na bhaile annsin, agus d’innis sí dó na mathair é. Nuair a chuala a mathair seo, chuir sí a inghean féin. Ní rabh sméara ar bith le faghail aici, agus d’amharc sí thart agus chonnaic sí bocóg beag.
Chuaidh sí isteach, agus bhí trí fhear astoigh. Ní rabh siad a ghat níos mó, ná fód mónadh. D’iarr an chead fhear uirthi an t-urlár a sguabadh. Ní sguabaidh arsa sise. An nidh a bheárfas mise duit, go bhfuighe tú bás, roim dhá bhliadhain déag.
Diarr an dara fear uirthi, pota uisge a chur síos, dubhairt sise nach gcuirfidh. An nidh a bhéarfas mise duit, go mbéidh tú grándha.
Diarr an tríomhadh fear uirthi, móin a chur ar an teinidh, dubhairt sise go (mbéid) nach gcuirfeadh. Seo an nidh a bheárfas duit. Go mbéidh droch shaogal agat.
D’imthigh sí ná bhaile, agus bhí sí grándá ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus cuirfidh mé culaith pháipeáir uirthi.
D’imthigh an ghirrseach na bhaile, agus d’innis sí seo, dó á athair, agus pósadh an bheirt aca cupla lá indiaidh sin, agus bhí an leas-mhathair iongantach maith do an leas-inghean ar feadh tamaill.
Ins an deireadh d’éirigh sí olc duithe. Chuir sí an ghúna síoda ar a inghean féin, agus chuir an guna eile ar bhean eile. Bhéarfeadh sí uirthi gach aon rud a dheánamh, agus chuirfeadh sí amach i chruinniughadh sméara dubh í.
Lá amháin bhí sí amuigh, agus ní rabh sméara ar bith le fagháil aici. Ní rabh sí i bhfad go dtáinig sí fhad le bruach beag, agus chonnaic sí bóchog beag. Bhí trí fhear astoigh sa bhochóg, agus ní rabh siad a ghath níos mó, ná fód mónadh.
Chuaidh sí isteach, agus shuidh sí ar chathaoir. Diarr an chead fhear uirthi an t-urlár a sguabadh. Thug sí nidh dó, an nidh a bhéarfas, mise duit go mbéidh tú iongantach saidhbhir.
D’iarr an dara fear uirthi, móin a chur ar an teine, cuir, an nidh a bheárfas mise duit go bposaidh tú mac an Riogh.
Diarr an tríomhadh fear uirthi, pota uisge a chur síos, chuir, an nidh a bheárfas mise duit, go tú an ghirrseach as deise ar an domhan. D’amharc sí thart, agus chonnaic sí greasógaí, agus
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An Bhaintreach”
Bhí tailiúr agus bean agus bhí inghean aca, fuair a mhathair bás nuair a bhí sí dhá bliadhain de aois. Bhí a h-athair iongantach maith dithe.
Lá amháin bhí sí amuigh ag cruinniughadh sméara, nuair a tháinig an bhean seo fhad leithe. Dubhairt sí mo phósann do athair mise, cuirfidh mé culaith shíoda ort, agus tá cailín beag eile againn
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus bainríogháin, agus na Phrionnsaí agus d’iarr ar an Riogh a chuid geaduine mic a thabhairt (?) aicí. Cuireadh fá choinne an mac amaideach a ghoid an cór. Chuir an Righ ceist ortha cia aca a ghuid é. Dubhairt gach duine aca gur bé é féin. Ní rabh fhios ag an Rí cia aca agus d’iarr sé ortha an fear amaideach a chur un báis.
Dubhairt an Ríogh nach gcuirfeadh sé un báis é, acht gur ghoid an bheirt eile (?) (t-ór.) h-ubhallaí chuireadh un báis an bheirt eile agus bhí doigh bhreagh air.
Pósadh an fear amaideach agus inghean an Ríogh, agus bhí féasta mór aca, agus bhfhearr an chead lá ná an lá deireannach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar sin fosta. Chuaidh sé suas go dtí an gé, fuair sé ar a dhruim. D’imthigh an gé mar an ghaoth, agus d’fhág sí (a) ins an gharramh ins an domhan thoir é. Bhain sé lán mála d’imthigh sé isteach i caisleán, agus bhí siad uilig ná gcodhladh, agus thug sé leis ór, agus airgead. D’imthigh sé ar a dhruim an ghé, agus shroich sé an teach a rabh an fear a bhí dhá chead bliadhain, agus thug sé ceann de na h-ubhlaí do, agus d’éirigh sé óg arís. D’imthigh sé leis arís, ag tarraing ar an fhear a rabh chead.
Chuir seisean ceist air an bhfuaidh sé an t-ubhall. Dubhairt seisean go bhfuair sé go leór aca. Thug sé ceann aca dó fosta, agus bhí seisean óg annsin. D’imthigh sé leis tarraingt ar an bhaile. Bhí sé (?) turrseach agus (bí) luig sé ar an mhála agus thuit sé na codhladh. Tháinig an bheirt eile agus dhá mhála ubhallaí leobhtha. Thug siad leobhtha mála na ubhallaí maith agus rann siad iad.
D’fhág siad mála ná ubhallaí olca, ag an mhac amaideach. D’imthigh an bheirt eile agus luthgháir mhór ortha. Nuair a mhusgail an fear amaideach, ní rabh aige acht mála ubhallaí olca. Bhí buaidhreadh air, agus d’imthigh chun an na bhaile, agus chuir a athair ceist, amach é agus ní rabh sé i bhfad amuigh go dtáinig cóiste, go dtí an teach, agus tháinig Ríogh
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An Riogh agus trúir mac”.
Bhí Riogh ann aon uair amháin, agus bhí trúir mac aige. Bhí beirt aca iongantach cliste, acht bhí an fear eile aca amaideach. Bhí an Rí seo tinn, agus ní rabh rud ar bith le biseach a dheanamh dó, acht an t-ubhaill á gheobadh sé ins an gharradh ins an domhan thoir.
D’imthigh an trúir aca, lá amháin bealach daobhtha féin, agus shíl an bheirt cliste nach bhfuighidh an fear a amaideach, an t-ubhall. D’imthigh an fera amaideach, agus ní rabh sé i bhfad, go dtáinig sé fhad le teach, agus chuaidh sé isteach.
Bhí seandhuine astoigh, agus bhí sé céad bliadhain de aois. Chuir seisean ceist air goidé a bhí sé a iarraidh, dubhairt an fear amaideach, go rabh sé a iarraidh an t-ubhal a bhí ins an domhan thoir.
Dubhairt an sean dhuine nach chuala sé ariamh acht go rabh dearbhrathair aige ata dhá chead bliadhain, agus d’iarr sé air imtheacht. D’imthigh sé, agus ní rabh sé i bhfad gur shroich sé, an teach ceart. Isteach ins an doras dó chuir sé ceist ar an fhear, an rabh fhios aige cá rabh an domhan thoir.
Dubhairt seisean nach rabh fhios aige nár chuala sé ariamh. Tá gé shuas annsin agam agus tá fhios aige, ach an ceineál, agus beidh fhios aige
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
acht níor dheist, (d’iar) acht choimhead sí an t-arán, go rabh sé bruighte agus annsin tháinig an t-sean bhean aníos agus dubhairt sí go ndeánfadh sin gnoithe. Bhí sí ar shiubhail bliadhain annsin, agus an lá a bhí sí ag dul na bhaile, ní ghlacfadh sí airgead ar bith, acht chuaidh sí amach agus thug sí leithe sean chruith bheathaidh, agus grápa, agus bhuail sí ar chloch a bhí taobh amuigh de’n doras, agus d’éirigh an bheirt deichibhear leithe na bhaile. Ní rabh siad i bhfad go dtáinig coraidh uirthí, cionnus airgead a bheith ag an dheichibhear na rabh go maith, d’imthigh siad agus bhuail siad an ghirrseach, agus bhain siad an t-airgid duithe.
Nuair a fuair an ghirrseach an bheirt ar shiubhal, d’imthigh sise an aithirghe. Bhí sí sa bhaile roimhe an bheirt eile. D’innis sí do ná mathair é, agus nuair a tháinig an bheirt eile, chuir an mhathair ar shiubhal iad. Bhí dóigh bhreagh ar an mhathair, agus ar an inghean eile ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 21:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuir an tean bhean ceist oirthí an rachadh sí ar fostach leithise, dubhairt sise go rachadh d’imthigh sí leithe go dtí an teach ní rabh morán le deánamh an chead rud a h-iarraidh oirthí a deánamh, builfín aráin a dheanamh agus é a choimheadh.
D’imthigh an tean bean (síon) síos chun an t-seomra a cheól. Bhí an ceól n deas, agus d’imthigh an girrseach siós chun an t-seomra eile eisteacht leis an ceól. Ní rabh sí a bhfad shíos go mothuigh sí boladh doghadh. Tháinig sí aníos agus rinnedh an rud ciadna (dithe) leithe a rinneadh leis an chead bhean.
Dubhairt an triomhadh bean go (ga) gcaithfidh sise imtheacht fósta. Chuir an mhathair ceist oircé aca b’fhearr leite an builfin mór agus a mollacht na builfin beag agus a beannacht. Dubhairt sise go b’fhearr leithe an builfin beag agus a beannacht. Fuair sí sin agus d’imthigh sí. Ní rabh sí a bhfad gur ceasadh sean bean oirtí, chuir sí ceist an rabh sí ag dul ar fostach, dubhairt sise go rabh, chuir sí ceist oirtí an rachadh sí leithese, dubhairt sise go rachadh. An cead rud a h-iarradh oirtí a deanamh builfin aráin agus é a coimeadh. D’imthigh an tean-bean síos cun an t-seomra a cheol,
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 20:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sean-bhean oirthi, chuir sí ceist oirthi an rabh sí ag dul ar fostach. Dubhairt sise go rabh. D’imthigh sí go dtí an teach, ní rabh móran le deanamh. An chead rud a h-iarradh oirtí dheánamh buillibhín aráin agus h-iarradh uirtí an t-aran a choimhead. D’ imthigh an t-seanbhean síos chun an t-seomra agus thoisigh sí a cheól. Bhí an ceól go deas agus d’imthigh an ghirrseach síos chun an t-seomra eile a éisteacht leis an cheól.
Ní rabh sí i bhfad shíos gur mhothuigh sí boladh doghadh. Tháinig sí aníos agus bhí an t-aran doighte. Tháinig an tean bean anios agus (bhí) chonnaic sí an t-áran, agus bhí slat leithe, shlat driogheach a bhí ann, agus rinn sí cloch sa doras daoithe.
Dubhairt an dara nigheann go gcaithfead sise imteacht ar fóstach, na níor chuaile sí gach ar bith fá an chead nigheann. Chuir an mháthair ceist oirtí cé aca b’fhearr léithe an builfín mhór agus a mollacht na builfín beag agus a beannacht, dubhairt sise gur b’fhearr leithe builfín mór agus a mollacht. Fuair sí sin agus d’imthigh sí. Ní rabh sí a bhfad gur casadh sean bean oirtí. Chuir an tean bean ceist oirthí an rabh sí ag dul ar fostach. Dubhairt sise go rabh.
ball sinsearach (stair)
2022-03-17 20:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. “Bean agus a trúir nigheannach”
Bhí bean ann aon uair amháin, agus bhí trúir nigheannach aici, bhí bhéan a be óige ní rabh sí go maith, leis an bheirt eile. Lá amháin dubhairt an bhean a be shine go gcaithfidh sise imtheacht ar fóstadh, nuair a bhí sise ag imtheacht, chuir a mhathair ceist uirthi, cé aca b’fhearr leithe, builfín mór, agus a mallacht, nach buailfín beag agus a beannacht.
Dubhairt sise gur bfhearr leithe builfín mhór agus a mollacht. Fuair sí sin agus d’imthigh sí, ní rabh sí i bhfad gur casadh
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
uisge ar gach taobh dithe ag dul síos dithe. Rinne sí seo agus bhí na daoine ag éirigh aníos na sgaiftaí agus d’éirghé a cuid dearbhrathacha féin agus bhí luthgháir mhór uirtí rompa. Chuir siad na trí nigh ins an gharradh.
Lá amháin bhí an bhean amuigh ins an garradh agus chaith sí braon uisge ar an éan agus rinneadh prionnsa óg de. Bhí sé faoí geasaibh le fada. Pósadh é féin agus an bhean agus bhí dóigh mhaith ortha ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag léimnidh suas ar a ghualaineacha agus sa deireadh d’amharc sé thart agus tiompadh isteach na chloc gorm é. Nuair a d’amharc sise ar an bhí sí dearg agus bhí fhíos aicí go rabh sé marbh.
Dubhairt sise go rachadh sí féin rinne sí réidh lón agus fuair sí claidheamh. Druid sí suas an teach agus d’imthigh sí agus tháinig sí fhad le teach a rabh seanduine na chomhnuidhe ann. Bhí sí ar loistín ins an teach sin go maidín, agus d’innis sí dó’n t-seandhuine go rabh sí ag dul go dtí an domhan thoir.
Dubhairt an seandhuine go dteachaidh beirt (b) dearbhrathacha dithe an bealach sin agus nar phill siad ariamh. Dubhairt sise gur chuma leithe go gcaithfiadh sí na trí nigh a fhagháil. Thug an seandhuine buideál dithe, agus d’iarr sé uirtí leanstan do, go siubhalfadh sé féin. D’imthigh sí agus lean sí an buideál agus tháinig sí fhad le cnoc. D’imthigh an buideál as amharc.
Chuaidh sí suas giota taobh an chnuic. Bhí an cnuc lán clocha gorm agus shíl sí go rabh siad ag léimnidh suas ar a gualaineacha agus bhí sí ag bualadh an chlaidheamh ar gach taobh dithe go rabh sí shuas ag bárr an chnuic.
Chuaidh sí go dtí na trí nigh agus thug leithe iad. D’iarr an t-éan uirtí bheith ag caitheamh an
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuala sé an callán, chuaidh sé suas giota agus shíl sé go rabh ná daoine ag siubhal ar a ghulaineacha, agus d’amharc sé thart, agus rinneadh cloch ghorm dó. Nuair a d’amharc an bhean ar an scin, bhí sí dearg agus bhí fhios aicí go rabh sé marbh.
Dubhairt an dara fear go rabh sé féin ag imtheacht agus rinne sé réidh lón agus d’fhág sé scin ina dhiaidh d’iarr sé ar an mhnaoi amharc uirthí achaon lá agus nuair a thiompochadh sí dearg go mbéadh seisean marbh.
D’imthigh sé leis agus tháinig sé fhad le teach a rabh seandhuine na chomhnuidhe ann. Bhí sé ar loistín aige go maidín agus d’innis sé de go rabh sé ag dul go dtí an domhan thoir.
D’iarr an seandhuine air gan dul annsin na gur ioma duine a chuaidh annsin agus nar phill ariamh. Is cuma arsan fear eile caithfidh mise na trí nigh a fhaghail.
Bhéarfaidh mé an bomhal seo duit agus lean é bhearfaidh sé go bun chnuic tú. Nuair a thiocfas tú fá ghiota dé’n chnuc cluinfidh tú an callán agus iad ag iarraidh gan é ligin níos fuide.
Ná tabhair thusa áird órta agus na amharc thart nó tiompochaidh tú do chloc ghorm. D’imthigh sé agus lean sé an bomhal agus tháinig sé go bun cnuic. D’imthigh an bomal as amharc. Chuaidh sé suas giota taobh an chnuic. Cuala sé an callán agus shíl sé go rabh siad
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an domhan thoir dá mbíodh siad ábalta dul fad leobhtha. Dubhairt sí gur badh iad na trí nigh Tobar-na-h-aocláinte. Éan-na-Sgéalaidheacht agus crann-an Cheoil.
D’innis an bhean seo do na fir agus dubhairt an chead fhear go gcaithfeadh sé iad fhagháil. Ar maidín lá-thar-na-bhárach rinne sé réidh lón fá choinne imtheacht. D’fhág sé scin ina dhiaidh agus d’iarr sé ar an mhnaoi amharc air achaon lá agus nuair a thiompochadh an scin dearg go mbéadh seisean marbh.
D’imthigh sé leis go dtáinig an oidhche air. Chuaidh sé isteach i dteach agus bhí seandhuine na chomhnuidhe ann. Bhí sé ar loistín aige go maidín agus d’innis sé do go rabh sé ag dul go dtí an domhan thoir.
Dubhairt an seandhuine gur ioma duine, a chuaidh an bealach sin, agus nar phill ariamh, agus d’iarr sé arsan gan a dhul ann.
Is cuma arsan fear eile, caithfidh mise na trí nigh, a fhagháil. Bhéarfaidh mé an bomhal seo duit arsan (d) seanduine agus lean é. Siubhailfaidh sé féin. Bhéarfaidh sé go bun cnuic thú. Nuair a bhéas tú fá ghiota de’n chnuc, cluinfidh tú an callán agus béidh an cnuic lán clocha gorma.
Ná tabhair áird ar bith ortha, shiubhal leat. D’imthigh sé, agus lean sé an bomhal go dtáinig sé go bun an chnuic, agus d’imthigh an bomhal amach as amharc.
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fa dtaoibh de’n truír a rabh garradh deas aca.
Bhí beirt fhear agus bean ann fad ó shoin agus bhí garradh deas aca. Bhí achan chineal crainn agus blátha ag fás ann ag(us) bhí cuid mhór daoine teacht amharc air.
Lá amháin tháinig bainríoghain amharc air agus dubhairt sí gur an garradh a badh dise a chonnaic sí ar ariamh agus go rabh achaon chineal ag fás ann acht trí nigh agus go bhfuigheadh siad iad ins
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na trí chomhairle aige agus an tuarastal.
Bhí dlíogh ann lá thar na bhárach agus bhí an bheirt fheidleóir le bheith crochta. D’imthigh an fear seo lá thar na bhárach go dtí an dlíogh agus chuir sé ceist an dtiocfadh leisean labhairt. Dubhairt an dlighteóir go dtiocfadh. Labhair sé agus dubhairt sé an fear agus an bhean a rabh píosa éadaigh amach as cóta an fhir agus píosa eile amach as seal an mhnaoi gur bheith sin an bheirt a bhí cionntach. Badh é an bheirt a bhí ag mionnadh badh é sin an bheirt a bhí cionntach. Fuair an bheirt feidleóir saor agus crochadh an fear agus an bhean.
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
aráin dó fá choinne ar eagla go mbeadh ocras air na bhí giota fada aige le dhul, d’imthigh sé agus nuair a bhí sé ag (sé) siubhal an bealach seasagh air beirt fheidleóir agus d’iarr siad air dul an aithrighte ach dubhairt seisean nach rachadh agus d’imthigh sé leis go dtí go dtáinig sé go dtí teach beag agus chuaidh sé isteach a dheargadh a phíopa agus nuair a bhí sé tamall istoigh chonnaic sé gur bean óg agus seanduine a bhí istóigh agus smaointigh sé ar an dara comhairle, agus d’imthigh sé. Bhí an oidhche ag teacht air agus chonnaic sé cruach fhéir agus bhí sé ag dul a codhladh annsin go maidín.
Nuair a bhí sé tamall ins an cruaich mhothaidh sé fear agus bean ar an taobh eile d’en cruaich ag deanamh suas go marbhochadh siad an sean-duine agus go bhfacadh, ar an bheirt fhéidleóir a bhí istoigh é.
Bhí sgian ag an fhear seo agus pholl sé fríd an chruaich agus bhain sé píosa amach as cóta an fhir agus píosa eile amach as seal na mná. Annsin d’imthigh sé leis na bhaile agus nuair a shroich sé an baile bhí luthgháir mhór ar a mnaoi roimhe, agus rinne sí tae do agus nuair a bhí sí gearramh an bhuillibhín fuair sí tuarastal deich mbliadhna istoigh ins an bhuillibhín agus bhí
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fá dtaoibh de na trí comhairle maithe.
Bhí fear bean agus gasrúr ann am amháin agus bhí siad iongantach bocht agus b’éigeann dó’n fhear imtheacht ar fostadh.
Bhí sé ar fostadh i n-áit amháin ar feadh deich mbliadhna, dubhairt se le na mhaighistir nuair a bhí na deich mbliadhna shuas aige gur mhaith leis dhul chun na bhaile go bhfeicfeadh sé a mnaoi. Bhí cumhaigh mhór ar an mhaighistir ina dhiaidh.
Chuir sé ceist air cia acha b’fearr leis tuarastal na ndeich mbliadna nó trí chomhairle maithe. Dubhairt seisean gur b’fhearr leis trí chomhairle mhaithe. Dubhairt an maighistir leis an chead chomhairle siubhal leis an bealach mór agus gan dul aithghiorra ar bith, an dara comhairle gan dul isteach i dteach ar bith a mbéadh bean óg agus seandhuine ann, agus an tríomhadh comhairle, do dtigeadh corraidh air a phíopa a dheargadh, agus feach thaire a ghulláinn nuair a bhí (nuair) sé ag imtheacht thug a mhaighistir builfín
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(I) Nuair a bhíonns an cat ag cur folcaigh.
(II) Nuair a bhíonns an bó gá crathadh í féin.
(III) Nuair a tagann pianta i gcnámha na sean daoine.
(IV) Nuair a bhíonns an suiththe ag tiutim anuas an simléir
(V) Nuair a bhíonns tocas i lagharaibh na sean mná.
(VI) Nuair a bhíonns an gaoth ag athrughadh go minic, agus ag dul thart in aghaidh na gréine.
(VII) Nuair a bhíonns ceó trom ag teacht anuas an ghleann.
(VIII) Nuair a bhíonns an tuath-ceatha ag dul soir.
ball sinsearach (stair)
2022-03-15 14:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
of that cow would have been taken by the woman through the piseóg.
Strangers coming in to the house during churning hours were regarded with suspicion, they were often asked to take a turn at twisting the churn. This was supposed to break the spell if any bad intentions were meant.
Some people were suspected of having "The Evil Eye. If these came in during churning time it then happened that butter could not be made. No matter how long the churn was being twisted the cream would not break.
People then suffered heavy losses in this way it is said.
When butter was made, washed, salted, coloured etc it was put into firkins.
The cooper who made the firkin's was a busy and important man in those days.
The butter from these parts was usually sold in Cork - in olden times.
It is told that a neighbouring man walked from Liskennett to Cork once to look for a market for his butter, a distance of over 50 miles.
He left his home at day-break in the
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sa t-seomra agus bhí sí ann ar feadh bliadhna. Nuair a bhí sí ag imteacht thug bean an toighe mála óir dithe le cois a tuarastal agus bhí dóigh maith uirtí ina dhiaidh sin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thug an mhathair seo dithe agus d’imthigh sí agus tháinig sí fhad le tobar tháinig madadh fhad léithe agus d’iarr sé cuid de’n arán uirthí. Acht ní thabharfadh sise do é, annsin tháinig bean fhad leithe, agus chuir ceist uirthi goidé bhí sí iarraidh agus dubhairt sí gur fostadh.
Fuair sí fostadh ag an bhean seo. Thug sí cead dithe dul fríd na seomraí uilig acht seomra amháin Ór a bhí sa t-seomra seo. Nuair a bhí sí tamall ann bhris sí isteach sa t-seomra agus thug sí leithe mála óir. Fuair bean an toighe greim uirtí agus chuir sí ar shiubhal í agus bhí droc doigh uirtí.
Bhí an tríomhadh inghean ag imtheacht agus chuir a mathair ceist uirtí, cia aca b’fhearr leithe trí bhunnóg mhóra agus a mallcht nó bunnóg bheag agus a beannacht. Dubhairt sise gur b’fhearr leithe bunnóg bheag agus a beannacht. Thug a mathair seo dithe agus d’imthigh sí.
Tháinig sí fhad le tobar ní rabh sí i bhfad annsin go dtáinig madadh fhad leithe agus d’iarr sé cuid dén aran uirtí agus thug sí go leor dó. Tamall ina dhiaidh sin tháinig bean fhad leithe agus cuir sí ceist uirtí goidé bhí sí iarraidh agus dubhairt sise gur fostadh. Thug an bhean fostadh dithe agus thug sí cead dithe dul fríd na seomraí uilig acht seomra amháin Ór a bhí sa t-seomra seo. Níor bhris sí seo isteach
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Na triúr ingheanacha.
Bhí bean ann fad ó shoin agus bhí triúr ingheanacha aicí. Bhí siad ag imtheacht leobhtha fríd an tsaoghal. Chuir a mathair ceist ar an chead inghean cé aca b’fhearr leithe trí bhunnóg mhóra agus a mallacht nó bunnóg bheag agus a beannacht.
Dubhairt sise gur b’fhearr leithe trí bhunnóg mhóra agus a mallacht. Thug a mathair seo dithe agus d’imthigh sí agus tháinig sí fad le tobar. Ní rabh sí i bhfad go dtáinig madadh fhad leithe agus d’iarr sé cuid dé’n aran uirtí acht ní thabharfadh sise do é. Annsin tháinig bean fhad leithe agus cuir sí ceist uirtí goidé bhí sí iarraidh.
Dubhairt sise gur fastodh agus fuair sí (fuair) fastódh ag an bhean seo. D’iarr sí uirtí dhul fríd ná seomraí, uilig acht seomra amháin Ór a bhí ins an t-seomra seo.
Nuiar a bhí sí tamall ann, bhris sí isteach sa t-seomra, agus thug sí léithe (an) mála óir. Fuair bean an toighe greim uirtí, agus bhain sí an t-ór, dithe, agus chuir sí ar shiubhal í, agus bhí droch dóigh uirthi.
Bhí an dara inghean ag imtheacht agus chuir an mhathair ceist uirthí, cia aca b’fhearr leithe, trí bhunnóg agus a mallacht ná bunnóg bheag agus a beannacht. Dubhairt sise gur b’fhearr leithe trí bhunnóg mhóra agus a mallacht.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dtaobh de.
D’amharc an bainríoghain agus síl sí na bhfacaidh sé amarc ariamh ba deise na é. Dar leithe féin dá mbéadh nighean aici go deas é. Bheirfinn mo chuid mach uirthi ar sisi.
D’amharc sí amach agus tcí sí seanbean draoidheachta tíos fúite. Geobhaidh tú do thoil arsa sisi. Bhí nighean aca agus caill siad an dá mac déag. Bhí brón mhór ar an bainríoghain nuair a chualaidh sí seo agus dar leithe féin go mbéadh sí ábálta a cuid mac a shabháil.
D’iarr sí cead ar an Rígh a cuid mic a chuir isteach san chaisleán an dúin. Chuir an Righ ceist uirtí goidé rinn na mic contráilte nuair a bhí sí fá choinne leithead a phionnus a chuir ortha. Thug an Rí cead dithe. Cuireadh isteach iad ní rabh air a fuinneóg amháin.
Lá amháin connaic siad geacha fiadhaine ag imteacht as an caisleán, ach cé bhí ann acht a cuid mac agus bhí sí iongantach buadharta.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bean na nGéach.
Bhí Rí agus bainríoghain ann uair amhain agus bhí (uile) gach rud aca da mian leo. Bhí dhá mac dhéag aca a bhí iongantach deas.
Bhí rud amhain ag cur buadartha ar an bainríogháin sé sin nac rabh nighean aici.
Lá amhain geimhridh bí sioc agus sneachta ins an air. Bhí an bainríoghain ag amharc amach ar an fuinneóg agus tcí sí preachán ina luighe ins an t-sneachta agus a chuid fola thart fa
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuaidh sí na bhaile, (a) chuig a mathair, agus bhí sí iongantach deas. Acht bhí fuath bocht ag an mhathair uirthi, agus chuirfead sí (a) í, fá choinne mónadh gach lá.
Lá amháin chuaidh sí go dtí teach beag, agus d’amharc sí isteach, agus chonnaic sí triúr fear agus ní rabh siad níos mó ná fód mónadh.
D’iarr siad ortha theacht isteach agus an teach a sguabhadh. Dubhairt sí nach ndeánfadh, dubhairt siad léithe go mbheadh sí go gránna agus go gcaithfead sí amach ar an doras í. Chuaidh sí na bhaile agus chait an mháthair amach ar an doras agus fuair sí bás leis an ocras.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fá bhean a rabh beirt ningneach aici.
Bhí bean ann agus bhí bheirt ningneach aici. Bhí bean aca iongantach deas, agus bhí an bean eile (iongnan) iongantach míofar.
Bhí fuath mór ag an mhathair ar an bhean, a bhí míofar, agus chuireadh sí a chruinneadh mónadh í gach lá.
Lá amháin bhí an cailín ag cruinniughadh mónadh, ag chonnaic sí teach beag, chuaidh sí go dtí an teach, agus bhí triúr (mac) fear na seasamh ins an doras. Ní rabh siad a ghach níos mó, nach fód mónadh.
D’iarr na fir uirtí, theacht isteach agus an teach a sguabhadh. Rinne an cailín seo, agus annsin diarr siad uirthi, pota uisge a chur síos. Rinne sí seo.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí droch(o)dóigh ortha. Bhí an bheirt mhac a bhí i n-Albain ar shiubhal sé bliadhna agus pill siad na bhaile agus bhí luthgháir mhór (ar) ortha uilig. Bhí neacht airgid leobhtha agus bhí féasta mhór aca an oidhche sin agus bhí a triúr mac sa bhaile ag an athair o sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Pillidh mé i gcionn na bliadhna. Bhí seisean ar shiubhal leath-bhliadhain ach níor phill sé ar chor ar bith.
Dubhairt an fear a bá óige go rabh seisean ag imtheacht leis (na (bf). Dubhairt an t-athair leis na bhfeiceann tú caidé rinne do (dh) chuid deathbhrathaire ní phill siad ní ba mhó.
Annsin dubhairt an mhac go rabh sé ag imtheacht leis na ni miste liom. Thoisigh an t-athair bhocht a ghol agus d’iarr sé air fanacht seachtmain eile. D’fan ach ní rabh sé sásta ar chor ar bhith.
Sé bliadh(ain)na na dhiaidh seo tháinig fear de na mic na bhaile agus sin an n-áit a rabh an luthgháir agus an chuideachta ná bhí neart airgid (a) leis. Chuir an t-athair ceist air an bhfacaidh sé a mhac eile i n-Albain, dubhairt sé na bhfacaidh. Dubhairt an fear na rabh air shiubhal (arm) ariamh go rabh seisean ag imtheacht anois. Dubhairt an t-athair leis na pillidh tú roimh bhliadhain, dubhairt sé go bpilleadh cinnte.
D’imthigh leis agus bhí sé shiubhal bliadhain ach níor phill sé. Bhí an t-athair agus an mac ag fanacht leis, gan aon lá ach níor tháinig sé.
Bhí an t-atháir agus a mhac beo go maith ar feadh tamaill acht (g) chaith siad a gcuid airgid.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Fá dtaoibh de fear a rabh truir mac aige agus a d’imthigh leóbhta.
Bhí fear ann uair amháin agus bhí triúr mac aige. Lá amháin dubhairt an fear a ba sine go rabh sé ag dul go h-Albain go saochrughadh sé a chodach. Dubhairt an t-athair leis pillidh tú (pilli) gcionn na bliadhna, dubhairt sé gp bphillidh
Bhí sé ar shiubal leath-bhliadhain (ach an) dubhairt an dara fear go rabh seisean ag imtheacht leis.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seo seachtmhain. Tháinig an mac a bhí i n-Albain na bhaile agus chuir sé ceist ar a chuid dearbhrathair cá rabh an t-athair, dubhairt siad-san gur imthigh sé amach chruinniughadh agus nar phill sé ní bá mhó agus bhí sé iongantach buidheartha.
Chualaidh an t-athair go dtáinig a mhac na bhaile agus nuair a shroich sé an bhaile agus bhí luthghair mhór uilig ortha agus bhí feásta mór acha an oidhche sin agus bhí dóigh mhaith ortha ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-12 21:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An fear agus a trúir mac.
Bhí fear ann agus bhí trúir mac aige. Bhí fear de na mic maith ag obair. Bhí sé [?] tall i n-Albain ar fad agus bhí neart airgid aige.
Bhí an t-athair beo go maith ar feadh tamaill acht tháinig an lá orca na rabh greim (ag) aca le h-ithe, agus dubhairt an t-athair le na chuid mic go gcaithfeadh siad a dhul agus biadh chruinniughadh.
D’imthigh an t-athair é féin agus fuair sé oiread bidh agus dheánfad é féin. D’iarr fear de na mic cuid dé’n bhiadh air acht dubhairt an t-athair leis a (g)chuid mic a gcuid a saochrughadh. Bheith siad air agus chealgail siad é agus chaith siad amuigh san chnuch é.
Bhí fear ag siubhal thart agus fuair sé é agus thug sé leis na bhaile e agus bhí sé ag an fhear
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
time had a branch in every Parish.
The agitation was continued with great vigour and soon brought them to their knees so that great concessions were achieved and the tenants triumphed as they got Fair Rent, Security of Tenure, and Free Sail. The greater part of Ireland was confiscated in the reign of Elizabeth William III and by Cromwell and the thoroughly aroused nation wanted the recovery of the ownership of the soil of Ireland as these words rung out from the centre to the sea "The land for the People"
The Tithe war caused much annoyance amongst our Catholic people they refused to pay the dues demanded from them for the upkeep of the Protestant Church. The English government ordered its Bailiffs and Military to seize the goods of all who refused to pay, so then commenced the "Tithe War" several encounters took place with heavy loss of life on both sides but the peasants won. In the neighbourhood of ninety years ago the people of Newmarket buried the tithes at Kilbrin by burying a coffin there.
The collection of the tiths
caused riots through the country, Tithe proctors and police and
soldiers who protected them were attacked and on some occasions as at Newtownbarry
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mollaí bás leis an aois agus bhí searbhfoghantghidhthe aca ag cur gach (r) chineal ina áit féin, Bheir siad (ar) greim ar an bhuideal agus bhris siad é.
D’fág Micheál a chuid saidhbhris uilig ag a clann.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
aonach Chorcaighe arsa’n fhear beag.
Leis an sgéal fáda a dheánamh goirid ghlac Micheál an buideal. Abair la Mollaí an seomhra a sguabadh agus tábla a chur amach lár an tseomra agus éadach geal a chur air, agus an buideal a fhághail air an urlár agus [radh]? leis an bhuideal “A bhuideail déan do ghnoithe”.
D’imthigh Micheál leis chonnaic sé Mollaí amuigh agus chuir sé a sean sgairt aistí. A Micheál goidé an daóg a bhfuil ar aiscomh gasta cinnte cha rábh tú ar an aonach agus sa bháile araiste. Goidé d’éirigh duit. Cá bfuil an bhó. Ní thug liom sin a innse duit. D’amharch Mollaí air agus bhí fearg mhór uirthí leis.
D’éirig Mollaí fá dhéireadh agus chuaidh suas un an t-seomra. Chuir sí tabla amach i lár an toighe mar d’iarr Micheál uirtí. Annsin chuir sí éadach geal air agus chuir sí an buideal ar an urlár agus sgairt (an) Micheál amach. “A buideail déan do ghnoidhe”
Annsin tháinig dhá óganach amach as an bhuideal agus líon siad an tabla le rudaí deasa. Shuidh Mollaí agus Micheál agus na páistí shíos agus d’ith siad a saith.
Thoisigh sé d’éirghe siadbhir araist agus bhí an buideal go curamach go dti fá dheireadh go bhfuair
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Goidé geanfamuid a mhuirnín arsa sise, acht an bhó sin a thabhairt leat go haonach Chorcaigh agus í dhiol. Dia Luain an t-aonach agus chaithfad tú imteacht i mbarach n-ainm an Ríogh.
Bhí go maith go dtáinig an dhó déag a chlog la thar na bárach nuair a thug Micheál an bó go n-aonach Chorcaighe. B’éigean do gabháil fríd na sléibhtibh agus fríd na cnuic. Chuala sé glór ina dhiaidh. D’amhac sé thart agus chonnaic sé fear beag Maidín mhaith duit féin arsa Micheál.
Cá bhfuil tú ag gabhail leis an bó arsan fear beag. Go haonach Chorcaigh arsa’n (fear beag) Micheál. An bhfuil tú ag dul a díol arsa’n fear beag Goidé eile [bétan]? ag dul a dheánamh leithe acht ag dul a díol, arsa Micheál. An ndíolfaidh tú liomh-sa í arsan fear beag. D’amharc Micheál air. Bhí iongantas air. D’amharc sé air agus leoga chá dtiocfadh leis stad de gháiridhe.
Féadann tú gáire a dheánamh arsa’n fear beag, acht innseochaidh mé duit gur fearn duit an buideal a ghlachadh agus an bhó a tabhairt damh-sa arsa’n fearbeag. An bhfuil tú ag deánamh arsa Micheál go nglacfainn do bhuideal ar mo bhó agus buideal folamh fosta. Bfhéidir go bhfuigheadh do bhó bás sul a mbéitheá ag
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.. An buideal draoideachta.
San am a rabh na daoine maithe no na daoine beaga gnaitheach i nEireann bhí sgológ ina chomhnuidhe i n-Albain. Miceál a bhí air. Bhí trí achra talamh aige. Bhí a bean agus a cuid páistí le coinneáil suas aige. Mollaí a bhí ar an mnaoi. Bhí trí acra talamh aige, agus bhí triúr páistí ann. Bhíodh Micheal ag obair ar an talamh agus bhíodh Mollaí ag iomchar ime cun an margaid.
Bhí siad bocht is ca rabh airgead aca, bliadhain amáin leis an chíor a dhíol.
Goide geanfamuid a Mollaí arsa Micheál.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní rabh an bád deánta aige nuair a tháinig an fear thart ar bainfead an ceann do.
D’imthigh an triomhadh fear leis teacht na oidhche do fuair sé loistín an cat.
Tharraing an fear amach lón a bhí aige. D’iarr an cat na grabhrugaí air. Thug an fearn na grabhrugaí (air) do an cat agus dubhairt an cat leis geobadh tusa obair í mbárach. Fuair sé obair agus bhí an bád deanta aige an oidhche sin. Fuair sé mala óir, agus fuair sé na mbaile ag atair.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal fá dtaob de fhear ina rabh trúir mac aige.
Bhí fear ann agus bhí triúr mac aige. Dubhairt an fear a ba shine go racadh sé agus go saochrughadh sé a chodach.
D’imthigh leis lá amháin chuartughadh oibre, teacht na hoidhche casadh isteach i dteach bheag é nach rabh ann ach cat agus fuair sé lóistín. Tarraing an fear amach lón beag beag a bhí aig, agus (bhí) d’tarr an cat na grabhrugaí air, dubhairt an fear go rabh sin beag go leór aige fhéin.
Ní bhfuigh tu obair ar bith ars an cat. Ar maidin d’imthigh an fear leis agus fuair sé obair sé sin badh a dheánfadh comh gasta as thiocfadh leis tugadh an oiread seo ama do agus nuair a thainig an fhear thart ní rabh an bad deánta, baineadh an cinn dó.
D’imthigh an dara fear leis agus nuair a tháinig an oidhche air, fuair sé lóistín ag an cath. Thug sé amach a lón a bhí aige, agus d’ith sé é. D’iarr an cath na grabhrugaí air a ní thug sé do iad.
Dubhairt an cat leis an fear na bhfuigheadh tú obair ar bith i mbárach. Nuair a tainig maidin la tar na bhárach d’imthigh leis ach fuair sé obair badh a dheanám comh gasta ach tiocfadh leis na go mbainid an ceann do.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal fá dtaob de fhear ina rabh trúir mac aige.
Bhí fear ann agus bhí triúr mac aige. Dubhairt an fear a ba shine go racadh sé agus go saochrughadh sé a chodach.
D’imthigh leis lá amháin chuartughadh oibre, teacht na hoidhche casadh isteach i dteach bheag é nach rabh ann ach cat agus fuair sé lóistín. Tarraing an fear amach lón beag beag a bhí aig, agus (bhí) d’tarr an cat na grabhrugaí air, dubhairt an fear go rabh sin beag go leór aige fhéin.
Ní bhfuigh tu obair ar bith ars an cat. Ar maidin d’imthigh an fear leis agus fuair sé obair sé sin badh a dheánfadh comh gasta as thiocfadh leis tugadh an oiread seo ama do agus nuair a thainig an fhear thart ní rabh an bad deánta, baineadh an cinn dó.
D’imthigh an dara fear leis agus nuair a tháinig an oidhche air, fuair sé lóistín ag an cath. Thug sé amach a lón a bhí aige, agus d’ith sé é. D’iarr an cath na grabhrugaí air a ní thug sé do iad.
Dubhairt an cat leis an fear na bhfuigheadh tú obair ar bith i mbárach. Nuair a tainig maidin la tar na bhárach d’imthigh leis ach fuair sé obair badh a dheanám comh gasta ach tiocfadh leis na go mbainid an ceann do.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí sé ina shuidhe [?] comh luath ar maidin, lá thar ná bharach, agus bhí iongantas mór air. Nuair a chonnaic se na cultacha a ghearr sé amach deánta. Tháinig fear isteach an lá sin agus thug sé luach maith dó an tailliúr ar na cultacha.
Chuaidh an tailliúr na bhaile mhór an lá sin, agus cheannuigh sé adhbhar dhá chulaith. Gearr sé amach na cultacha, agus chuaidh sé a luighe, mar rinne sé an oidhche roimh sin. Ar maidin lá thar na bharach, nuair a d’éirigh sé, bhí iongantas air nuair a chonnaic sé ná cultacha deánta.
Chuaidh sé ná bhaile mhór an dara lá, agus cheannuigh sé adhbhar (d) trí chulaith. Dubhairt sé le na mhnaoi, go gcaithfeadh siad suidh go maidin go bhfeicfeadh siad cia a bhí ag deánamh na g-cultacha. Shuidhe an bheirt aca go maidin agus nuair a bhuail sé an doigh dheag, tháinig trí fhear bheaga anuas an simleóir. Thoisigh siad a obair go rabh na cultacha deánta aca. D’imthigh siad annsin suas an simleóir.
Bhí an tailliúr iongantach buadharda cionnus, nach dtug sé buidheachas do ná daoine beaga. Annsin bhí an tailliúr agus a bhean, iongantach saidhbhir indhiaidh sin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An tailliúr agus na daoine beaga”.
Bhí fear agus bean ann aon uair amháin. Bhí siad go measardha bocht agus teaghlach mór aca.
Tailli
Tailliúr a bhí ins an fhear agus bhíodh sé ag obair go dian dicheallach, chun luach biadh a shaothrughadh. Oidhche amháin, bhí sé iongantach, tuirseach, agus dubhairt sé le na mhnaoi go ngearradh sé amach, cupla culaith, agus go ‘n-éireochadh sé go luath ar maidin, leis ná cultacha a dheánamh.
Chuaidh an bhean a luighe, agus d’iarr sí ar a fear an doras a dhruid, agus an solas a chur amach. Sul a rachadh sé a luighe. Rinne sé mar d’iarr sí air.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thabhairt dó. Fiche Punta. Dubhairt seisean nach nglachfadh sé é. Dubhairt an Righ leis annsin nach nglacfadh sé sin, acht oiread. Dubhairt an Righ leis go dtabharfadh sé a inghean do le pósadh.
Dubhairt seisean go ndeánfad (sé) sin gnoithe, agus pósadh iad. Bhí bainfheis mhór aca, lá agus bliadhain, agus bhí an lá deireannach comh maith leis an chead lá.
ball sinsearach (stair)
2022-03-09 20:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An triúr mac”.
Bhí triúr mac ann, aon uair amháin. Ars an chead fhear, go rachadh seisean agus go saothrughadh, sé a chuid airgead féin. Dubhairt sé leis an bheirt eile, nuair a gheobhadh seisean bás. Go mbéadh an tobar a bhí aca, uilig na fhuil.
D’imthigh sé. Nuair a bhí sé ar shiubhal bliadhain. D’amharc siad ‘sa tobar, agusa bhí sé uilig na fhuil.
Dubhairt an dara fear, go n-imtheochadh seisean agus go mbéadh an tobar uilig na fhuil an lá a gheobhadh seisean bás. Bhí sé ar shiubhal bliadhain, agus an lá seo, d’amharc an tríomhadh fear, ins an tobar, agus bhí sé uilig na fhuil.
Dubhairt an tríomhadh fear go n-imtheochadh seisean, agus d’imthigh. Thug sé leis builín, agus an chead oidhche, fuair sé lóistín ag cat. D’iarr an cat ar an fhear biadh a thabhairt dó. Thug sé buadh dó, agus chuir sé ceist air, cia-n áit a bhfuigheadh obair.
Dubhairt an cat leis go rabh caisleán le deánamh ag an Rígh, agus go gcaitheamh sé é a bheith deánta aige, i gcionn na bliadhna. Mar nach mbéadh go mbainfeadh sé an ceann dó.
Thoisigh an fear ar an chaisleán, agus i gcionn na bliadhna, bhí an caisleán deánta aige. Dubhairt an Righ, gur bhé an phaighe a bhí sé a
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Shiubhal sé leis, comh d’táinig sé go dtí teach eile, chulaidh se an sgreadach istoigh. Chuaidh sé isteach, agus bhí fear ina shuidhe ar chathaóir, agus bean a bhualadh le tuairgín, go tapaidh agus tháinig léithe.
Goidé atá tú a dheánamh arsa Diarmuid, leis an bhean. Tá, arsa seise, ag iarraidh léine ur a chur ar an fhear seo. Tabhair damh í, arsa Diarmuid, agus nuair a d’amharc sé uirthi, bhí sí fuadhthe mar a bhéadh mála ann.
Tabhair damh seusúr arsa seisean, thug sí an seusúr dó, agus ghearr sé píosa amach as an áit a cheart do’n mhuineál a bheith. Chuir an fear an léine úr air, nach fuirist sin a dheánamh, arsa an bhean. Da gcúimhneochainn air, phill Diarmuid na bhaile aríst, agus dar leis féin, tá an bhean sin níos amaidigh ná mo mhnaoi féin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé an caoineadh istoigh ins an teach. Rith sé isteach, agus bhí an bhean ina suidhe ag caoineadh, - Goidé atá ort, arsa Diarmhuid, cá arsa seise, an bhfeiceann tú an chloch mhór sin, atá amuigh ins an bhalla, tuitfidh sí anuas, ormsa, agus mairbhthidh sí mé.
Ná tú an t-amaideán, bocht, arsa Diarmuid, d’imthigh sé comh dí, a mhathair, agus dubhairt sé, leithe caidé an seórt mná, í sin a fuair tú, damh. Tá mé ag imtheacht anois, agus ní philfidh mé go gcásfar bean orm, a bheas níos amaidigh ná í.
Shiubhal sé leis, go dtáinig sé, comh dí teach. Chonnaic sé fear, agus bean agus greim aca, ar bhó, ag iarraidh í a chur suas ar mhullach, an tighe. Goidé atá sibh a deánamh arsa Diarmuid, tá muid ag iarraidh an bhó seo a chur suas ar an teach, go n-ithfidh sí an fear, mhaith atá shuas. Is fearr daobh an fear a bhaint, agus é a chathfeadh anuas ag an bhó arsa Diarmuid. Ní smainteochfhadh muid inne ar sin a choidhche arsa an bhean. Shiubhal sé leis, agus d’amharc sé thart, agus dar leis féin go rabh siad sin amaideach, go leor, acht go rabh sé ag deánamh, nach rabh siad comh h-amaideach, le na mhnaoi féin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
“Diarmuid agus Siúbhán.
Bhí baintreach an uair amháin agus ní rabh aicí a mac amháin dar bainm Diarmuid bhí dúl mhór aicí ann shaoil sí na rabh bean ar bith i n-Éirinn maith go leór aige, dimthigh sí féin a chuartadh mná do, agus ba goirid go dtáinig sí aríst, agus cailín deas leithe le bheith na mnaoi ag a mac.
Ní rabh aon locht uirthí, acht go rabh sí rud beag simpliece, acht ní rabh fhios ag t-sean bhean seo. Pósadh i féin, agus Diarmuid, lá thar na bharach. I ndiaidh iad a phósadh, bhí Diarmuid ag obair amuigh ins an gharadh, agus chualaidh
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí sí le biseach a fhághail, nuair a bhainfeadh, duine ar bith, gáire aistí.
Bhí sí ag amharc amach ar an fhuinneóig lá amháin, nuair a chonnaic sí Seán, agus an asál ar a dhruim leis. Thoisigh sí a gáiride agus fuair sí biseach.
Bhí luthgháir mhór ar an Rígh, nuair a fuair a n-igheann biseach. Sgairt sé ar Sheán, agus thug sé ór, agus airgead dó. Pósadh Seán, agus (n) inghean an Rígh, agus bhí dóigh mhaith air ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dubhairt a mhathair leis gur cheart dó, an pígín a thabhairt leis ar a cheann, agus greim a choinneáil air.
An tríomhadh lá, bhí sé ag obair, agus fuair sé cat. Chuir sé an cat suas ar a cheann agus sgríob an cat é, agus bhí an fhuil ag rith anuas ina shúile. Seo an rud a d’iarr mo mhathair orm a dheánamh, arsa seisean. Nuair a tháinig sé ‘un a bhaile, bhí sé uilig stróchta. Dubhairt a mhathair ghur cheart dó, córda a chur ar an chat, agus é, a tharraingt ina dhiaidh.
An ceathradh lá, a bhí sé ag obair, fuair sé giota feóla. Chuir sé córda ar an fheoil, agus tharraing sé ina dhiaidh an fheoil. Nuair a tháinig sé chun na bhaile, d’innis sé dó ná mhathair, go rabh feoil leis, chuicí. Bhí luthgháir mhór (orta) uirthi. Acht bhí an fheoil comh salach sin, nach dtiocfadh léithe, í a ithe, agus b’éigin dí, í a chaith camh ar shiubhal. Dubhairt a mhathair, leis gur cheart dó, córda a chur ar an fheoil, agus í a chur ar a dhruim.
An dara lá, á bhí sé ag obair, fuair sé asal, agus chuir sé ar a dhruim é. Bhí sé ag dul thart ag palas an Rígh. Bhí inghean ag an Ríogh, agus bhí sí bodhar ó rugadh í.
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal Seán amaideach.
Bhí gasúr ann uair amháin, bhí sé ina chomhnuidhe ag a mhathair ní rabh cleachtadh aige a dhath oibre a dheánamh. Bhí a mháthair iongantach bocht agus chá rabh a dhath aicí le (deanamh) h-ithe dubhairt sé le na mháthair, maidin amháin go rabh sé ag dul a d’obair agus go mbéadh siad saidhbhir go foill. Seán a bhí ar an ghasúr seo.
Chuaidh sé a d’obair an lá sin, agus ins an tráthnóna fuair sé pighinn. Thug sé leis ina lámh í, agus chaill sé í. D’innis sé dó ná mhathair goidé, d’éirigh dó, agus dubhairt an mhathair leis gur cheart dó, an phighinn a chur ina phóca. Dubhairt Seán go ndeánfadh sé sin feasta.
An dara lá, bhí sé ag obair, fuair sé pígín bainne, agus chuir sé isteach ina phoca an pígín, agus dhóirt sé é.
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nar dtug sé trí oráiste díthe. Nuair a bhí siad ithte aice fuair an srón biseach. Chuaidh an doctúir na bhaile agus bhí lúthgháir mhór air fhéin agus an t-saighdhiúir eile go rabh an sparán agus an clóca aca aríst agus bhí am breagh aca ní bá mó na dhiaidh sin.
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar bith ábalta biseach a dheánamh díthe. Chóirigh an saighdiúir é fhéin suas cosamhail le doctúir agus chuaidh sé fhad leis an chaisleán agus thug sé leis cuid de na h-ubhlaí. Thug sé dón bhainríoghain iad acht rinne sin níos measa í.
D’imthigh sé agus dubhairt sé go dtiocfadh lá thar na bhárach. Acht nuair a tháinig sé bhí an srón cúpla míle eile níos fuide. Bhí an bhainrioghain chóir a beith amach as a ciall. Thug se giota oráiste díthe agus nuair a tháinig sé lá tar na bhárach bhí sé rud beag níos fearr acht bhí sé ceithre míle ar siubhal go fóill. Dubhairt an doctúir léithe go rabh rud éighinteacht ag obair i néadan an rud a bhí sé a thabhairt díthe.
Dubhairt sé fosta go rabh cinnte gur ghoid sí rud éighinteacht agus d’innis sé díthe nach bhfuighidh sí biseach go dtabharfadh sí na rudaí aríst. D’iarr an Rígh uirthi na rudaí a ghoid sí ó na saighdiúirí bochta a thabairt arís. Fuair sí iad agus d’iarr sí ar an doctúir iad a thabhairt arís dó’n dá shaighdhiúir. Ní luaithe a bhí siad ina lamh aige
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
beag fhad leis arís. D’iarr sé ortha triúr de na h-oraistí a bhí ag fás ar chrann giota ar shiubhal a ithte. Ní [luait]? a bhí siad ithte nár éirghe a shrón an mhéid cheart arís.
Tá fhios agam anois caidé a dhéanfas mé dubhairt an chead saighdhiúir. Chóirigh sé é fhéin suas cosamhail le fear a bhéadh ag obair i ngarradh. Thug sé leis bosca de na h-ubhlaí agus chuaidh sé fhad le caisleán an Ríog. Nuair a tháinig sé fhad leis an chaisleán bhí achan nduine ag iarraidh na n-ubhlaí a cheannacht acht dubhairt seisean go bé fá choinne an bhainrioghain a bhí siad.
Chonnaiceas do’n bhainrioghan nár ith sí ubhlaí ar bith ariamh chomh maith leobhtha. Díth sí léithe go dtí go rabh seisear (a) ithte aice. Ní luaithe a bhí siad ithte aici nár thoisigh a srón a d’éirigh mór. Chuaidh sé síos fhad le na cuid cosa agus amach ar an fhuinneóg agus fríd páirceanna agus fríd ghleannta.
Ní rabh doctúir ar bith ábalta biseach a deánamh díthe. Dubhairt an Ríogh go dtabharfadh sé rud ar bith dó’n té a dhéanfadh biseach díthe. Ní rabh doctúir
ball sinsearach (stair)
2022-03-08 09:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sa (d’éirig)’ deireadh d’éirig siad go bocht gur (b’fheigin) b’éigin daobhtha a dhul chruinnuighadh.
Rinne siad suas go rachadh fear aca bealach amháin agus an darna fear bealach eile. “Cuaidh” Tháinig an cead saighdhiúir go dtí crann ubhlaí ag fás air agus dhíth sé triúr aca ceann indiaidh an cheann eile. Nuair a bhí siad ithte aige choinneacas dó go rabh a shrón go h-iongantach. Nuair a dhamharc sé air bhí sé ag dul síos fhad le na chuid cosa. D’éirigh sé mhor leis go dtí san deireadh bhí sé go trom gur b’éigin dó suidhe síos.
Eadar an dá am bhí an saighdiúir eile ag siubhal fríd an coillidh nuair a bhual sé suas i n-éadan rud éighinteacht. Ní rabh fhios aige caidé a bhí ann agus rinne sé suas a intinn go leanfadh sé é agus go bhfeicfeadh sé caidé a bhí ann. Shiubhal sé leis na mílte agus na mílte go dtí go dtáinig sé fhad le na chomraduidhe sínte faoi chrann.
Nuair a bhí sé ag smaointuighadh caidé a dheánfadh sé. Tháinig an fear
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
was a magic well and then the townland was called after it.
"Cairig Cleena" which means the rock of Cleena. This is supposed to be where Cleena the fairy queen of Munster lived and that is how it got its name.
Another townland is called "Leaba Cailge" which means the witche's bed.
There is another townland called "Knock a Naddra." It is so called because there were wild dogs there long ago.
Another townland is called "Nead an Fhiolar" which means the eagle's nest because an eagle had its nest there long ago.
Gortín Beithe got its name because it is a townland where the birch grows.
Lubh Gort, Lohort got its name because it was the townland of the herbs.
Another place is called Cil Guileighe because there was a graveyard there were unbaptised children were buried and there is a plant called bism or guilceac growing around it.
"Kill Peadar" is the name of another town-land in the district. It is so called because there is a church in the townland and St. Peter is the patron saint of it.
Another townland is called "Baile Boct" because the land around it is very poor.
"Sulbulte" is an ancient name. There was village of thatched houses there in ancient times. A plague swept the inhabitants and they were buried in the place in pagan times. The name is a corruption of the word "sepulchere" Traces very slight are still to be found of the old houses. There is a ruin near called "An Teampaillín". This was the head church of the deanery now called Kanturk. The Protestants still call the deanery "Subulter"
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The houses long ago were very small and they fell in the course of years because they were made of yellow clay. The walls were made of yellow clay because earth would not do because it would not hold together. The clay was mixed like mortar is mixed nowadays and chopped hay or straw was mixed through it to give it bond. These walls were very dry and they were usually about three feet thick. They had no chimneys except a hole in the roof with an old box plastered on top of it. The gable wall near the fireplace was built of stone for fear of the clay cracking. These houses were known as mud wall cabins. Sometimes they were thatched with rushes or strong reeds that grew by the riverside. A hole in the wall with a bag stuck in it by night served as a window. During the Penal times the English Parliament put a heavy tax on the price of glass and the people used as little as they could of it and the poor people only used one pain of glass. They had earthen floors. The ruins of these old mud wall houses are still to be seen and there are the ruins of a town or village where Mr Falvey's house now stands at Ballyrushon. These houses must have been used ages ago because the house that I am living is over one hundred and fifty years old and the walls of it are made of stone and it is roofed with rough heavy slates. The walls were made of mud and straw and are about three feet thick. It is said that there was a group of them where Mr. Falvey's house of Ballyrushon now stands. It is said there was a group of them in Mr. Denis McCarthy's land of Gneeves but the ruins of them are falling now and the reed is plain to be seen between the walls. People had their own light because they made their own light
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
acht thug mé gealltanas duit, agus níor bhris mé gealltanas ariamh” agus é ag síneadh an leinbh chuige, “acht caithfheadh tú fanacht cupla lá leis an airgead a gheall mé duit”.
“Maise, fear fiúntach atá ionnat, bíodh an dá chuid agat” arsa fear a’ churraigh “ní thabharfhaidh mise lá trioblóid díbh feasta”, agus síud ar shiubhal é.
Bhí an caphtaoin agus a bhean iongantach buidheach dó, agus bhí doigh bhreágh ortha ón lá sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Is fairsing Dia sa’ chomglach” arsa an fear. Arsa fear an churraigh annsin “Ní bheidh do shoitheach istoigh go dtí [imbárach.]? Caithfhidh mise a bheith ar shiubhal anois, acht tiocfhaidh mé arais nuair a bhéas tú pósta agus caithfhidh tú do chlann a thabhairt damh”.
Nuair a tháinig an bád isteach bhí ollgháirdeachas mhór fá choinne an cailín. Bhí sí féin agus an mate le pósadh, agus rinneadh féasta mór an oidhche sin i dtigh a muinntire.
I lár na h-oidhche cé tháinig isteach acht an captaoin é féin, agus nuair a d’innis seisean a sgéal féin beireadh ar an mhate, agus cuireadh i bpriosún é.
Pósadh an cailín agus an captaoin, agus fá chionn bliadhna bhí mac óg aca. Lá amháin nuair a bhí siad amuigh ins an ghárradh agus an naoidhneán aca cé tháinig acht fear an churraigh. “An dtabharfaidh tú an naoidhnean damh anois” arsa seisean.
“Is mór a ghoillfheas sé orm leithéid de rud a dheánamh” arsa an caphtaoin
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tamall fada, agus sa’ deireadh nuair a bhí sé gabhail a thabhairt suas, chonnaic sé creag roimhe, agus chuaidh sé suas air.
Ní rabh sé i bfad ar an chreig go bhfaca sé fear curraigh ag tarraingt air. “Bí léim istoigh ins an churrach” arsa an fear.
Nuair a d’amharc an caphtaoin air, d’aithin sé cé bhí ann, an fear a bhí san chomhnair an lá údaí. “Rinne tusa gar damhsa, agus tá sé beag go leór agam-sa tusa a shábail anois, acht caitfhidh tú leath-praifid bliadhna a thabhairt damh”.
“Bheirfhidh agus fáilte” arsa an caphtaoin. Chuir fear an churraigh isteach ar cheidh Lonndain é, agus chuaidh siad isteach idteach. Teach bocht a bhí ann, agus ní rabh istigh acht bean a’ toighe. Bhí fear a’ toighe amuigh. Thug sí culaith Domhnaigh an fhir do’n captaoin le cuir air. Nuair a tháinig fear a’ toighe isteach dubhairt an caphtaoin leis go rabh sé buidheach daobhtha cionnus éadach agus biadh a thabhairt dó.
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Níl dhe dhith orm acht í féin, ma ghlacann sí mé” ars’ an captaoin. Nuair a bhí an lósta ar bórd aige, d’imthigh an bád na bhaile go Bla Cliath arais. An chead uair eile a tháinig sí go Lonndain bhí an cailín ar bórd, agus luthgháir mhór uirthí cionnus go rabh sí le na muinntir a fheiceál arís.
Nuair a bhí siad leath-bealaigh anonn thainig stoirm milltineach. Bhí an captaoin thíos in a chában agus é ‘na codhladh nuair a d’éirigh an stoirm.
Bhí rópaí istigh iná chában a bhí a dhioghbhail le rud eighinteacht a cheangal. Nuair a chuaidh an mate síos fá na gcoinne agus chonnaic sé an captaoin ‘na chodhladh, dar leis féin “Seó seans bréagh, faghail réidtigh dó anois, agus beidh an cailín agus an bronntanas agam fhéin.
Bheir sé air an chaptaoin agus chaith amach san fhairrge é, agus gan air acht drás agus simit, agus d’imthigh an bád leithe.
Bhí an caphtaoin ag snámh thart
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thug an chaptaoin suas an cailín go teach a uncál “Nach adhmhail go dtug mé dó shaith airgead duit” arsa an t-uncál, nuair a mhothuigh sé an sgéal. “Caithfidh tú ghabhail go Lunndáin anois fá choinne lósta”.
Nuair a chualaidh an cailín go rabh sé ag gabhail go Lunndáin d’iarr sí air ghabhail amach agus píosa síoda a cheannacht. Rinne sé sin agus rinne sí bheiste dó “Cuir sin ort, agus aithneóchfhar thú ar cheidh Lunndáin”.
Nuair a tháinig sé amach as an bhád casadh fear air, agus arsa seisean nuair a chonnaic sé an bheiste a bhí sé a’ chaitheamh “Sin lorg láimhe m’o nighean-sa”.
D’innis seisean dó annsin caidé mar bhí agus níl fhios caidé an luthgháir a bhí an fhear. “Bíodh sí leat an chead uair eile a thiocfhas tú, agus beidh mise annseó ag fanacht léithe, mar tá me ‘a dheánamh ón la sin a goideadh”. Agus bheirfhidh mé duit rud ar bith a iarrfhas tú mar bhronntanas”.
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
acht an rud a dheánfhas bean réidh damh, agus gur éirigh an rud ceadhna damh cúpla uair ó fuair sí bás”
Rinne siad seó, agus nuair a mheas an Captaoin go rabh an sgéal innsighthe ag an mhate d’éirigh sé agus suas leis un’ toighe. Bhí buaidhreadh mór ar an cheannuidhe fá dtaobh dó agus chuir sé ceist air an dtiocfhadh leis dadadh a dheánamh dó.
“Bhal” ars’ an Chaptaoin “tá m’uncáil ag tréadail leat le cúig bliadhna déag, agus tá mé cinnte nach ndiúltigheann tú mé san rud atá me ‘a iarraidh. Tabhair damh an cailín sin ata agat mar chócaire, no má dtabharann is goirid a bhéas mise beó uilig ag ithe an bhiadh atá na fir a’ dheánamh réidh”.
“Sé, atá tá sí sin le dóghad anocht le ollgháirdeachas”
“Bruith bollóg in a h’áit”.
Sa deireadh thiar thall tugadh an cailín dó ar shuim mhór airgid, agus nuair a bhí an lósta ar bórd aca d’imthigh siad na bhaile.
Nuair a tháinig siad go Baile Atha Cliath, agus bhí siad seachtmháin glan roimh an am a bhí leaghtha amach,
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cúigear fear agus comhnar aca, agus iad ag aragail fa rud eighinteacht. Chuir an Chaptaoin ceist ortha caidé a bhí contráilte leo, nó an rabh siad as a gciall, leithéid de thrup a thógáil istigh i roilig ós cionn corpán. “Bhal” arsa fear aca “tá cúig phunnt agam-sa ar an chomhnáir, agus níl fhear a gábhail a’ chuir go ndíolfhar mise”.
Dhíol an Captaoin an t-airgead i bfáthach leis an fhear a bhí marbh agus d’imthigh siad annsin.
Nuair a bhí siad shíos ar an t-soitheach smaointigh sé ar phlean, agus arsa seisean leis an mhate, “Ar an bhealach suas dúinn anocht, tuitfhidh mise; tóg thusa suas cúpla uair mé agus annsin fág ‘mó luighe annsin mé”. Nuair a rachfas tú fhad le teach an cheannuidhe cuirfhidh siad ceist ort caidé atá contráilte liom. Abair thusa go bhfuair an cócáire mná a bhí againn ar an bhád bás ar an bhealach anall, agus nach dtait nigheann biadh ar bith liom-sa
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a tháinig siad i dtír in India, chuaidh siad suas go teach an fhir a bhí ag díol an lósta leó.
Bhí cailín annsin, agus nuair a chonnaic sí gur fir bhána a bhí ionnta cosamhail leithe fhéin, thoisigh sí a’ ghol agus a’ chaoineadh. “Goideadh mise ó cheidh Lunndain, agus tá mé ‘mó sclábhuidhe annseó ó shoin. Sé an nós atá aca annseó, duine bán a dhoghadh nuair a bíos ollghairdeachas ortha fá rud ar bith, agus tá mise le doghadh anocht”.
“Na bíodh eagla ort” arsa an Captaoin “smaointeóchaidh muid ar ghléas le tú a shabhail. Cá bhfuil fear an toighe?”
“Tá sé amuigh annsin ag cuidiú leó an teine a dheánamh réidh” arsa sise.
D’imthigh an Caphtaoin agus an mate síos go dtí an soitheach arís, agus nuair a bhí siad ag dhul thaire roilig, mhothuigh siad callán mór istigh. “Tóg suas mé” arsa an Captaoin “go bfeicfhidh mé goidé tá ar siubhal annseó”. Goidé do bharamhail a chonnaic sé acht
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
go dtáinig siad go dtí sgoil mhór, agus isteach leó. Arsa an t-uncáil leis an mhaighistir “Seó gasúr, agus tabhair leigheann 4 bliadhna dó, agus annsin dhá bhliadhain de leigheann fairrge ‘na dhiaidh sin, agus dheamhan pinginn airgid a gheobhaidh tú go gcruthuighidh sé é fhéin.
Nuair a bhí na sé bliadhna istoigh bhí an gasúr ‘na fhear mhór, láidir, agus é go cumtha doigheamhal, deagh-labharthach, agus sgoith a leighinn aige d’achán chineál.
Arsa an t-uncáil leis “Tá soitheach shíos ag an cheidh, agus í ag gabhail go h-India fá choinne lósta. Tá tusa gabhail a bheith do Chaptaoin uirthí, agus caithfhidh an soitheach bheith arais annseó trí lá níos luaithe nó bheadh sí achan am eile. Tá an mate ceadhna uirthí a bhí i gcomhnuidhe uirthí, agus b’féidir nach mbéadh sé sásta tusa a bheith ós a chionn, acht nach tabhair áird air”.
D’imthigh an soitheach, agus nuair
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
deireadh tháinig sé go dtí teach a uncal agus bhuail sé ar an doras.
Tháinig cailín aimsire go dtí an doras agus nuair a chonnaic sí cé bhí ann bhuail sí an chomhlaigh amach in’ éadan. “Cé atá ann” ars’ fear a’ toighe, “O tá, smugáchan gasúra” ars sise “agus d’iarr mé air bheith ar shiubhal”.
“Ó” arsa seisean “leig ‘steach é, tá mé ag feitheamh leis le cúpla lá”.
Leigeadh isteach an gasúr agus bhí luthgáir mhór ar an uncáil roimhe. Rinneadh réidh biadh, agus d’ith an gasúr a sháith nó bhí sé lag leis an ocras.
Annsin Thómhais an t-uncail é, agus thug sé amach é gur cheannuigh sé éadach úr dó. Ní rabh an gasúr cleachtuidhe le bheith a chaitheamh éadach galánta agus l?] ní thiocfhadh leis stad acht ag coimhead síos air fhéin. “Ná bhí ag deánamh sin” arsa an t-uncáil “nó bhéidh fhios ag achan dhuine nach rabh éadach maith ort ariamh aroimhe”.
D’imthigh an bheirt aca leó fríd an chathair
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dtabharfhadh siad an peidleár bán.
D’éirigh an bheirt aca iongantach mór le cheile agus is iomdha lámh chuidigh a t’ug sé dithe ón la sin amach.
Fear siubhal a bhí ann fósta agus bheadh sé ar shiubhal leis ó cheann go ceann na h-Éireann.
Bhal, bhí na bliadhanta ag gabhail thart agus bhí an leanbh ag éirigh aníos, agus é ábálta bheith ar shiubhal le na mhathair fríd an tír. Chorr uair chasfaidh an peidleár bán ortha agus bhí meas mór aige ar an gasúr.
Bhí dearbhrathair na mná seo ‘na chomhnuidhe shuas i mBaile Cliath, agus caidé bhí leis an pheidleár lá amnháin acht leitir a chuir sé anuas ag an ghasúr ag iarraidh air ghabhail go Baile Atha Cliath.
Thug a mháthair leath-ghiní dó, agus d’imthigh an ghasúr bocht leis, agus a seacht sáith cúmhaidh ar a mháthair na dhiaidh.
Casadh carr éisg air agus thug sé tamall marcuidheacht dó. Sa’
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ocras uirthí agus shuidh sí a dheánamh cuid. Connaic sí fear agus thug sí giota de’n arán dó.
D’iarr sé uirthí ghabhail go dtí tobar agus chuaidh. Thainig ceann beag aníos as an tobar agus dubhairt glór, “Cíor mó cheann”. Rinne sí seó. Tháinig ceann eile aníos agus rinne sí mar an gceadhna leis, agus mar an gceadna leis an tríomhadh duine. Annsin thug siad a mbeannacht dithe.
Dubhairt an chéad fhear í bheith níos deise nó bhí sí, dubhairt an dara fear saoghal fada, agus dubhairt an tríomhadh fear í fear maith a fhághail. D’imthigh siad annsin agus mhothuigh sí trup agus chuaidh sí i bfolach acht tháinig beáthach agus mac rí air, agus tháinig sé anuas ag a taobh.
Thug sé leis na bhaile í agus pósadh an bheirt aca agus bhí doigh bhreágh ortha.
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
urithi acht trí cosa. Ní fhaca an ghiorrsach í ón lá sin amach.
An lá sin bhí sí na suidhe ar an chnoc nuair a thainig mac Rí thart agus thug sé leis í agus pósadh an bheirt aca agus mhair siad saoghal maith.
ball sinsearach (stair)
2022-03-05 12:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí Rí agus bainrioghain ann am amháin agus ní rabh aca aca nighean amháin. Bhí go maith agus ní rabh go h-olc go dtí go bfuair an bhainrioghan bás agus phós an Rí arais.
Bhí an leas-mhathair achan rud acht bheith go maith do’n chailín; ní thabharfhadh sí mórán le h-ithe dithe.
Sa’ deireadh d’órduigh sí duithe dhul amach na chnuic agus na caoirigh a’ choimhéadh. Bhí máthair an chailín ag teacht achan lá agus í na caora dhubh agus bhí sí ag tabhairt biadh do’n chailín. Chualaidh an leas-mhathair seó agus chuaidh sí amach na chnuic agus chonnaic sí an caora. D’órduigh sí é a mharbhughadh.
Bhí fhios ag mathair na giorrsaigh seó agus d’iarr sí air an chailín nuair a mhairbhfhidh se, í na ceithre cosa a thabhairt leithe agus iad a chongbhail. Fuair an ghiorrsach na cosa acht bhí an madadh ar shiubhal le ceann aca agus ní rabh aicí acht triúr.
Tháinig an chaora dhubh arais an lá thar na bharach, agus ní rabh
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seó geall go rabh buachaill aige-san a d’íosfhadh iad. Chuir an mhuinntir eile cúig chéad púnnta leis nach rabh.
D’imthigh an maighistir ar lorg an bhuachaill acht ar an droch-uair dó fhéin bhí a sháith ithte aige. “Acht níl rud ar bith cosamhail le fiachailt” ars’ seisean.
Rinneadh réidh na h-éanlaith dó agus thoisigh sé dhá n-ithe. Nuair a bhí scór ithte aige dubhairt sé leis an maighistir go rabh na cosa ag teacht aníos in a sgeadamán. Chuir na fir eile ceist caidé dubhairt sé. “Tá” arsa seisean “dubhairt sé go mbéadh sé ábalta cheann agus fiche eile a ithe.
Bheir na fir air an ceann a bhí fágtha agus chaith siad amach ar an fhuinneóig í. Bhain an maighistir an geall agus fuair sé na cúig chéad púnnta.
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí maighistir ann aon uair amháin agus rinne sé buachaill a fhastódh. Thug sé tuarastal triúir fear do'n bhuachaill agus bhí aige le cuid bidh triúr a ithe.
Lá amháin chuaidh an bheirt aca un’ an aonaigh. Cheangal siad na capaill ar shráid an mhargaidh agus d’imthigh achan nduine aca a chasan fhéin.
Fá cheann tamaill casadh ar a chéile arís iad agus thug an maighistir leath-choróin do’n bhuachaill, agus d’iarr sé air a chuid a cheannacht agus an briseadh a thabhairt do arís. Acht cheannuigh an méid a thiocfhadh leis, leis an leath-choróin, agus chaith sé deireadh.
Chuaidh an maighistir isteach i dteach, an áit a rabh cuid mhór fear eile cruinnighthe. D’amharc duine aca amach ar an fhuinneóig agus chonnaic sé fiche agus a h-aon turcaigh amuigh san gharradh. Thoisigh siad ag cuir gealltaí le na chéile nach mbeadh siad abalta duine a fhághail a d’íosfadh na turcaigh uilig. Chuir an maighistir
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
7. Chuaidh mé suas an boithrín agus tháinig mé anuas an boithrín agus thug mé liom an boithrín ar mo dhruim.
Freagra. Dréimire.
8. Théid sé thart ar an chrann agus thart ar an chrann agus ní chá dtig leis fághail isteach sa’ chrann.
Freagra. Craiceann an chrainn.
9. Chuaidh triúr chlann Chonaill Riabhaighe amach maidín cheó; méid a fuair siad chaith siad uatha é agus an méid nach bhfuair siad bhí sé leó.
Freagra. Fear ag baint amach féasóige.
10. Molt iarann agus ruball olna air.
Freagra. Snáthad mhór agus snáithe olna inntí.
11. Fear na shuidhe, fear na sheasamh, fear eadar an bheirt agus é ag guidhe.
Freagra. Do theanga agus do cháir.
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tomhasanna.
1. Dá chailín óga gléasta go deas. Mar is fuide a mhaireann siad mar is giorra a fhásann siad.
Freagra. Dhá choinnéal.
2. Triúr chlann Chonaill [a rabh]? aighe ag dhul siar go Dún-na-nGall; gan súil nó béal nó cos ortha agus iad uilig ag ceól.
Freagra. Tonnaí na fairrge.
3. Fásann sé san choillidh agus ghníonn sé tormán ar an bhaile mhór.
Freagra. Fideál.
4. Caidé an chéad chuid den duine a theigheann isteach ar an doras.
Freagra. Anál.
5. Cad chuige a gcaitheann an rí gealasa glasa?
Freagra. Fá choinne a bhristí choigbhail [s]?
6. An t-é a chaithfheas é ní fheiceann sé é.
An té tcífeas é ní chaitheann sé é.
Freagra. Comhnáir.
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
leat in do láimh”.
Lá amháin eile bhí sé ag obair ag fear agus thug sé pigín bainne dó. Chuir an gasúr bocht an bainne isteach i bpaipéar agus thug leis na bhaile é. Nuair a bhí sé sa’ bhaile ní rabh deór ar bith fágtha. “Nach tú an cláiríneach bocht” arsa a mháthair, cad chuige nár chuir tú an pigín ar do cheann”.
Tamall na dhiaidh sin rinne sé lá oibre do fhear agus fuair sé asal mar thuarastal. Bhí sé ag iarraidh an asal a chuir ar a cheann agus gan ag éirigh leis ró-mhaith, acht sa’ deireadh fuair sé suas ar dhoigh éigin é agus síud leis na bhaile.
Bhí nighean an rí ag éileamh san am agus dubhairt na doctúirí dá dtiocfhaidh gáire a bhainnt aistí go mbeadh biseach uirthi. D’fhiach go leór le gaire a bhaint aistí acht ní rabh maith ann, go dtí go bhfaca sí an gasúr agus an asal ar a cheann. Rinne sí a seacht sáith, gáridhe annsin agus bhí biseach ortha. Bhí luthgháir mhór ar an rí agus thug sé cuid mhór airgid don ghasúr agus bhí doigh mhaith air ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An Gasúr Amaideach.
Bhí gasúr beag ann aon uair amháin agus ba ghnáthach leis a bheith ag obair annsiúd agus annseó ag achan duine. In áit airgead a thabhairt do mar thuarastal bhéarfhadh siad rud eighinteach eile dó.
Lá amháin bhí sé ag obair ag fear agus fuair sé cat. Thug sé an cat leis na bhaile ar a dhruim agus nuair a shroich sé an baile bhí sé sgríobtha geárrtha uilig aige. “Cad chuige nár chuir tú rópa air agus é a tharraingt ‘do dhiaidh” arsa a mháthair. Dubhairt an gasúr go mbéadh sé níos críonna an dárna lá.
Cúpla lá in a dhiaidh sin bhí sé ag obair ag buistéarmagus fuair sé píosa feóla mar thuarastal. Cheangal sé rópa air agus tharraing sé na bhaile é. Bhí an fheól millte nuair a bhí sé sa’ bhaile agus b’éigin do na mhathair é chaitheamh amach. “Ná deán sin níós mó” arsa an mhathair, “cad chuige nár chuir tú paipéar air agus é [thabhrfa]?
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Maith go leór” arsa an fear eile “rachfhaidh mise leat anocht agus leigheasóchaidh mé sin”.
Chuaidh sé leis na bhaile an oidhche sin agus nuair a bhí na preátaí ag dhul síos d’iarr an seanduine ortha gan a’ cheann a chuir síos do-san. Cuireadh síos na preátaí agus thoisigh siad a’ ghoil. Thóg an seanduine an maide briste agus bhí sé fá choinne ceann de na preátaí a thógáil acht d’iarr an strainséar air an maide briste a fhágail as a laimh nó nár cuireadh síos preáta ar bith do-san. Nuair a tógadh na’ preátaí cé ná chéad duine a bhí réidh le dhul in a gceann acht mó sheanduine.
D’iarr an strainséar air ghabhail suas go dtí an teinidh nó ná rabh préata ar bith bruithte fa na choinne. D’ith lucht a’ toighe a’ sáith agus ní bhfuair seisean aon cheann. Acht ‘na dhiaidh sin ní dheárn sé dearmad iarraidh cuid a bhruith dó-san achan oidhce agus ó sin amach bhí a sháith le h-ithe ag achan dhuine.
ball sinsearach (stair)
2022-03-03 22:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear as an Charraic seó thiar pósta ar bhean as Machaire-an-clochair. Bhí an fear ag obair áit éigin agus nuair a thiocfhadh sé san oidhche, ghéarrfhadh sé léim trasna an t-srutháin, acht nuair a bheadh sé ag imtheacht ar maidin chaithfheadh sé siubhal fríd an uisge.
Bhí fear ag obair ag taobh an t-sruthan agus sé fa deara seó agus lá amháin chuir sé ceist air cad a chuige gcaithfheadh sé siubhal anonn fríd an t-srúthan ar maidín agus go dtiocfadh leis léim a thabhairt thairis san san oidhce.
“Ta” arsa an fear, “ta sean-duine fá’n teach againn agus chomh luath [géar]? agus rachfhaidh na preátaí síos deirfhidh seisean gan a cheann a chuir síos dó-san, agus nuair a bhéas siad ag goil beadh sé dhá dtógail leis an mhaide bhriste agus dhá n-ithe, agus ní bhíonn ceann ar bith fágtha. Mar sin de bíonn me lag nuair a bhíonn mé ag imtheacht ar maidín.
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 11:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Paddy, the shepherd was a giant who lived in the Galtees. He owned a ladder with 81 rungs on it.
One day a fellow climbed up the ladder to see the country around. When he reached the top he got dizzy, and he shouted for help. The giant heard him and told him to climb down; but he couldn't. Paddy had to lower the ladder to the ground to enable him to get off.
A giant named Magle lived in the lowland of Lougheed in the parish of Aberlow. He carried a low weight on his back.
He threw a rock from Corderry townland in Galvally to Bansha a distance of eight miles. He threw another from Shrough to Tipperary.
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 11:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
time it would be all saddle horses used be at the wedding. The woman riding behind the man was called the "Cúlóg". It was an ould thing to have the saddle horses race with each other see who would be first to the girls house.
The wedding wouldn't go to the chapel until late in the evening and tis then the fun would be coming home, it used to be like a day of races. Sometimes when the horse would be going too fast the Cúlóg would be forgotten, but their wan one sure thing that the married girl would keep a good "Hoult" of her man.
One time a man from Lahana used be wailing every night in Shrove at the corner [opoulad]? Srufain (Drumohaque). Nobody knew what he was up to but late one Shrove Tuesday night he got married. He never saw his wife till that night and twas for her he used to be waiting. She arrived this night from Borlan. She was married before and brought with her all belongings. She had two cows, a pigeen and a "cube" of hens. They were left on the back of the
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 10:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The Cross road Dances all took place at the "Big Tree." All games should be finished at the big tree, and all fights finished at the big tree. They danced on the roads. Irish sets, quadrillers, reels and doubles. Sean Eibhlín used to play on the flute and the Donovans. They had the concertina too. There was both English and Irish spoken.
We had box shows too - you'd hear them saying Máire búirc's box show is coming. hello
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 10:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
eile agus sgairt sé air arís agus chá dtainig sé. Nuair a sgairt sé air an tríomhadh uair tháinig an fear chuige san t-seomra ceadhna ann a bhfuair sé bás.
Chuir an sagart ceist air cá rabh sé nuair a sgairt sé air an chéad uair. Dubhairt an fear go rabhthar ag sgaoileadh na slabhraí. Chuir an sagart ceist air cá rabh sé an darna uair agus dubhairt sé go rabh sé ag teacht amach ar gheaftaí Ifrinn, agus go rabh sé annseó an tríomhadh uair.
Chuir an sagart ceist air an bhean cen áit a gcuirfheadh sise é. Dubhairt sí go gcuirfeadh sí i gcúl an toighe é. Chuir sé ceist ar fhear de na mic agus dubhairt seisean go gcuirfheadh sí i gcúl an ghárraidh é. Chuir sé ceist ar an triomhadh duine agus dubhairt seisean go gcuirfheadh sé san áit as a dtáinig sé.
D’imtigh an fear bocht leis go h-Ifreann ag sgreaduigh agus ag sgréad’ach, agus thionntuigh muinntir an toighe.
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 10:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Albanach air. D’iarr an sagart ghabhail amach go mbeadh an t-Aifreann léighte, agus chuaidh.
Nuair a bhí an t-Aifreann léighte ag an sagart chuaidh sé amach chuig an fhir bhoicht agus chuir sé ceist air cá bhfuair sé an chulaith sin.
D’innis an fear dó, agus d’iarr an sagart air ghabhail na bhaile agus an chulaith a bhainnt dó, agus í a thabhairt do’n bhean arais, nó go rabh an fear marbh thíos in Ifreann.
Rinne an fear mar a h-iarradh air acht nuair a d’innis sé do’n bhean goidé a dubhairt an sagart, bhí corruigh mhór uirthí. Chuir sí sgéala fa na choinne, agus tháinig an sagart. Chruinnigh sí a cuid mic uilig an lá seó fa choinne an sagart a mharbhughadh. D’iarr seisean ortha leigint do tamall beag go léighfhead sé giota beag. Chuaidh sé suas ‘un t-seomra agus thoisigh sé a’ léigheamh. Nuair a bhí giota léighte aige, sgairt sé ar an fhear a bhí marbh acht ní tháinig sé. Léigh se tamall
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 10:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fhir aicí, agus thug sí do’n fhear bhocht í, a d’iarr sí air a ghabhail amach ‘un Aifrinn an chéad Domhnach eile agus an chulaith a chuir air.
Nuair a tháinig an Domhnach, chuir sé air an chulaith agus d’imthigh sé ‘un Aifrinn. Shuidh sé isteach í suidheach i dtaobh an tigh pobail, agus tháinig an sagart amach, agus thoisigh sé ar an Aifreann. Acht cé bith a bhí air ní thiocfadh leis an t-Aifreann a leigheamh.
Thionntuigh sé thart ar an [altoir]? agus chuir sé ceist an rabh aon Albanach istigh agus char labhair aon duine. Thosuigh sé ar an Aifreann arís acht níor éirigh leis; agus thionntuigh sé agus chuir sé an cheist cheadhna, acht níor labhair duine ar bith.
An tríomhadh iarraidh, d’éirigh leis mar an gceadhna, agus chuir sé ceist annsin an rabh duine ar bith istigh a rabh culaith Albanach air. D’éirigh an sean duine ná sheasamh agus dubhairtm go rabh culaith
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 10:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean Sgéal.
Bhí fear bocht ann aon uair amháin, agus ní rabh culaith éadaigh aige le cuir air ‘un Aifrinn Dia Domhnaigh, agus smaointigh sé go rachfhadh sé amach a’ chruinniú ar na comhursain.
Chuaidh sé isteach i dteach Albanach, a rabh fear na mná indiaidh bás fhághail. Bhí culaith úr de chuid an
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 10:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé ag dhul suas leis san spéir, agus go bfacaidh sé cuid mhór daoine naomhtha. Mhusgail sé an t-Éireannach, agus d’innis sé an bhrionglóid dó, acht dubhairt seisean go dteárn sé ceann i bfad níos feárr, gur shíl sé go rabh sé fhad shuas san spéir agus nach bpillfheadh sé níos mo. Fuair seisean an t-arán.
ball sinsearach (stair)
2022-03-02 10:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal. . .
Bhí Éireannach agus Sasanach ann aon uair amháin. Ní rabh airgead ar bith ag an Éireannach acht bhí trí pingne ag an t-Sasanach. Chuaidh an Sasanach isteach í siopa a bhí ann agus cheannuigh sé arán. Acht is beag a fuair sé ar na trí pingne a bhí aige.
Tháinig sé amach agus chuir sé ceist ar an Éireannach an rabh seisean ag iarraidh a dhath. Dubhairt sé go rabh sé ag iarraidh loistín go maidín. D’iarr an Sasanach air a bheith leis go dtí an teach loistín a bhí aige-san agus go rannfhadh sé an t-arán leis. Ar an bhealach daobhtha go dtí an teach dubhairt an t-Éireannach nach ndeánfhadh an t-arán mórán maith do bheirt. Dubhairt an Sasanach “Cé bith againn is feárr a dheánfhas brionglóid anocht thig leis an t-árán uilig a bheith aige”.
Tháinig siad go dtí an teach loistín agus chuaidh siad isteach. Nuair a tháinig am luighe chuaidh an bheirt aca go dtí an seomra agus chuaidh siad a luighe. Rinne an Sasanach brionglóid go rabh
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 22:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
We grow potatoes every year on our holding of land at home. My brother prepares the soil for them. Sometimes he puts out the manure on the land and scatters it about before he prepares for the potatoes. He usually puts farmyard manure or dung on it with an ass and "párdóga".
Usually my brother makes ridges. This is how it is done. He first turns in four sods for a ridge with a spade or "láig". There is a "seoc" between every two.
Sometimes he makes "filibín" if the land is wet and rough. This is how it is done. He turns a sod on each side of the ridge with a green stripe in the middle. This is afterwards filled with soil from the "seoc" This is sometimes called scoring
Drills are sometimes made if the land is moory and without stones and flat enough to be ploughed Usually the woman of the house slits the potatoes This is how it is done. The potatoes are cut into pieces with an eye in each. This is called a slit. The bit thats left over is called a "laoghán". Sometime ago there was only a woman in every district that could do this work and she had to go round from house to house to slit for the neighbours. Nearly everybody can do this work now.
Sticking.
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 22:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
we are to have fine weather. If the kitchen floor of flags or cement gets damp and wet it is a sign of rain. When the swallows fly very low in summer it shows that rain is to follow. When a cool August bellows a hot fall and betokens a snowy winter. If the hare wears a thick coat in the October, lay in a good store of fuel. If we see a blue flame in the fire and see the soot falling it’s a sign of rain. When the curlew give the double whistle it fortells rain. If the plover come inland before October it shows we are to have a hard winter.
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 22:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. When the sky is black-looking it is a sign of rain.
2. When the clouds look heavy it is a sign of rain.
3. When there is a ring around the moon it is a sign of rain.
4. When the wind is blowing from the south-west it is a sign of rain. An old saying is that when the wind blows from Ballintogher it is a sign of rain.
5. When the birds are flying high it is a sign of good weather, and when flying low it is a sign of bad weather.
6. When the birds are flying towards the sea it is a sign of good weather, and when flying from it it is a sign of bad weather.
7. When the smoke is blown down the chimney it is a sign of rain.
8. When the water is blowing "up the rock" (Sruth in aye an ard) at Ibecar[?], and when the waterfall is roaring loudly it is a sign of rain.
9. When the rain is coming the mountain and hills seem as if you could put your hand on then, and when good weather is coming they seem very far away.
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 22:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I live in the townland of Lislahelly. It is situated in the Parish of Drumcliffe in the Barony of Carbery, Co. Sligo.
The townland got it’s name from a fort, because if a person were to stand on the top of Benbulbin mountain he could see a fort and it forming a half circle in the townland. Lislahelly means the fort of the half townland.
There are eleven families living in it, ten of whom are Catholics. It has a population of fifty. There are three families related by marriage.
There are four old-age pensioners:
Mrs Mc Glore, Lislahelly, Drumcliffe, Sligo
Mrs. McGowan " "
Mrs. Nicholson " "
And Mr. Michael Gilroy of the same address.
Some of these people have some old Irish sayings, but English is generally spoken
The houses were more numerous in former times, as there were nearly twenty houses in Lislahelly about fifty years ago.
The ruins of houses are still to be seen- the
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 22:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Stories Relating to the Penal Days.
In the penal days there was a priest killed in "páirc an t-sagairt" in the townland of Carramore. The English soldier caught him and they put him to death. There is a flag in a fence in the townland of Ladardane and it is said that the priest was killed near that flag. There is a red mark on it and it is said that it is some of the priest's blood. There was a man named, "Seán a t-Sagairt" in this district who told (a) the soldiers about any priest who was hiding.
There is a Mass-rock in the townland of Graffy and another in the townland of Creggane. There was Mass said on them in the penal days, when there was no other place to say it. The one in the town land of Creggane is in a field belonging to Patrick Murphy.
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 22:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The cure for a toothache is to bite the head of a young frog and to let the face of him soak into the tooth. The cure for the chin cough is to kill a hedgehog and to skew it and after that to boil it and drink its soup.
The cure for the corn is to get one leaf of the 'Buachaill a tighe' and to cut it into halves, then to tie it where the corn is.
If a person gets a horse's tooth lost as long as he would keep the broth he would not get a toothache.
There is a cure in the red roots of nettles for measles.
There is a cure for rheumatism in the crane.
The cure for warts is if you were going along the road on business and if you saw some water in a stove that is a cure for warts and also there is a rhyme and he said when putting on
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 21:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cut he or she will never get any sickness really bad.
123. To cure a person of wild fire write the name of the person about the affected place
124. "Meacan-dá-thogha" roasted and put up to a boil cures the boil.
125. To rub a fasting spit (i.e. spittle of a person who is fasting) to a wart every morning for mine consecutive mornings takes away the wart.
126. Two hens fighting in the evening is sign of a funeral
127. It is lucky to keep a thing for seven years.
128. It is unlucky for a fisherman to meet a foxy woman in the morning
129. To break a state or mirror brings bad luck
130. It is unlucky to return borrowed salt
131. When returning a gallon or vessel in which "beastings" was given as a present one should always put salt in the bottom of the vessel.
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 21:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nuair a h-innseadh an sgéal dó.
Rinneadh Rí dó Shéamus ar an oileán agus fuair sé ingean an rí le pósadh…
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 21:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fada go leór, agus annsin dubhairt Séamus “Sé an doigh a bhí againne sa bhaile, nuair a bheadh a shaith ithte ag duine leigfheadh sé amach an mhéid a bhí ithte aige”.
D’éirigh se, thug leis an claidheamh agus gheárr an croiceann, agus leig sé amach an biadh a bhí ithte. Ní rabh sé acht ag leigint air go rabh sé ag ithe; bhí sé ag cuir an bhidh isteach sa’ chraiceann.
Dubhairt a fathach sa’ deireadh go rabh sé fhéin lán. Thug sé leis sgian agus stróc é fhein, acht thuit sé marbh. Thoisigh an t-sean chailleach a’ throid le Séamus. “Is deas an rud atá deánta agat le mó thriúir mac” arsa sise.
Dubhairt Séamus go dtiocfhadh leisean iad a dheánamh beó arais. “Deán trí bháll beaga aráin agus cuir síos ar an teinidh iad”. Rinne sí seó, acht deirfheadh Séamus achan bhomaite leithe nach rabh siad fada go leór siar aici. Sa’ deireadh, chaith sé í féin isteach sa teinidh agus doigheadh í.
Chuaidh Séamus na bhaile chuig an Rí agus bhí luthgháir mór air-sa
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 21:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mharbhuigh sé é.
Thug an dá fhathach eile leó an fear marbh síos go dtí an traigh, an áit a rabh siad na gcomhnuidhe, .Ar maidín chuaidh Séamus na bhaile agus chuaidh sé a luighe.
Choimhead sé an áit mar an gceadna an oidhche sin, agus mharbhuigh sé an darna fathach. Annsin chuaidh sé na bhaile agus chuaidh a luighe.
Indhiaidh Séamus a ghabhail a luighe fuair an rí leitir ag iarraidh ar Shéamus ghabhail síos ag an fhathach agus an lá a chaitheamh aige. D’éirigh Séamus; chuir sé air an craiceann agus an claidheamh le na thaobh agus d’imthigh sé. Nuair a chuaidh sé isteach i dtoigh an fhathaigh, bhí sean-chailleach na suidhe sa’ chlúdaigh agus cáir mór fada uirthí… Dubhairt sé “Dá mbeadh biadh ar bith istoigh anois thiocfhadh libh bhur saith ithe” “Tá tarbh amuigh sa’ pháirc agus thig libh é mharbhughadh”.
Chuaidh siad amach agus mharbhuigh siad an tarbh. Rinne siad réidh an bhiadh uilig i gcuideachta agus chuir siad ar an tábla é. An chéad duine a bhí le bheith réidh bhí sé le marbhughadh. Bhí siad ag ithe
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 21:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Oidhche loistín agus greim bidh le h-ithe.
D’iarr an rí air theacht isteach agus tháinig. Thosuigh sé féin agus an rí a chómhradh. Dubhairt an rí leis go rabh sé ag iarraidh caisleán a chuir suas le seacht mbliadhna agus nach rabh aon chuid de shuas go fóill, nó an mhéid a dheánfhaí sá lá go rabhthar ghá leagaint san oidhche.
Dubhairt Seamus go gcoimhéadóchadh seisean san oidhche é.
D’éirigh an rí maidín lá thar na bharach agus chuir sé a dh’obair a chuid fear ar an chaisleán. Nuair a tháinig an oidhche chuaidh Séamus síos go dtí an Caisleán agus bata mór iarainn leis. Chuaidh sé in áirde ar an bhalla. Ní rabh sé i bfad in áirde go dtáinig trí fhathach mhóra amach. Thug duine aca iarraidh an balla a leagaint, acht chaith Séamus cloch bheag air. Chuir an fathach eile ceist air caidé thainig air, “Tá spearbhag bheag de chloc a tháinig orm”.
Thug sé iarraidh ar an bhalla arais, acht chaith Seamus cloch mór air agus
ball sinsearach (stair)
2022-02-28 21:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean Sgeal.
Bhí fear na chomhnuidhe ar an Bhealtaine Bheag fada ó shoin a rabh Séamus 'Ac Fhionnghaile mar ains air. Bhí sé iongantach bocht, agus ní rabh aige acht beathach bán. Mharbhuigh sé an beathach lá agus chongbhuigh sé an craiceann agus na cruidhtheacha. Fuair sé claidheamh deánta amach as na cruidhtheacha, agus sgríobh sé uirthí “Seamus Mac Fhionnghaile, céad marbh le gach buille.
Chuir sé air an craiceann agus chroch sé an claidheamh le na thaobh agus d’imthigh sé go dtí an cuan, an áit a rabh soitheach réidh le h-imtheacht. Thug sé léim ar bórd agus chuir sé amach putógai ‘ach fear dá rabh ar an bhád.
Tugadh go dtí oileán i bfad ó bhaile é, agus nuair a chuaidh sé adtír ní rabh teach nó cró le feiceál aige, acht solus beag a bhí i bfad uaidh. Nuair a tháinig sé fhad leis an t-solus, caidé bhí ann acht teach rígh.
Bhuail sé ar an doras agus tháinig cailín amach agus chuir sí ceist air caidé bhí sé iarraidh. Dubhairt seisean
ball sinsearach (stair)
2022-02-26 23:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Still, despite all the inhuman persecution, the people kept alive the lamps of the old faith, of the old learning, and of the old ideas. They were animated in their misery by the Gaelic songs of the Jacobite poets, who were the real Gaelic Leaguers of the day, and who served to "keep the fires of the nation burning" during the dreadful period of penal code.
The peasants sang those songs, one of their favorites [?] "An Binn Lisin Derach an Bhrugha", which was written by Brian O'Flaherty, the mason of Bruff.
Knockaney was renowned for its Domach or fair, festival religious in its origin which dated to an unknown antiquity, and is mentioned as an apparently well established institution in or about 776 B.C. year of the first Olympaid (when Eochu son of Ailill Find, High King of Ireland, was slain thereafter a reign of seven years by Argatamar.
One of the Royal residences of the King of Cashel was on the hill of Knockaney, and was named Dún Cliach, while another was called Dún Gair, or Inis Locho Gair, was situated on the island of Lough Gur, which is now known as Knockadoon, according to tradition it was on the of Carrickmore in that island. Le Dún Loughgur" is mentioned as late as 1287, but no trace of it remains at the present day. There were royal forts as early as AD 366, some were rebuilt by Brian Boru in the 10 th century. The same king built Inislocha Bend or Inis Locha Cé, a crannouge, or fortfied island in Loch Cend nó Cenn "Lake of the heads" a lake which formerly existed to the north of Knockaney. This is now drained.
ball sinsearach (stair)
2022-02-26 23:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
le na bhocsa féin agus d’ith siad a saith. Labhair an fear eile le na bhocsa agus tháinig sgaifte saighdiúr amach agus thoisigh siad a throid: Annsin nuair a h-iarradh ortha chuaidh siad uilig isteach sa bhocsa arais.
Rinne Seán agus an fear malairt bocsaí agus d’imthigh gach duine aca a bhealach féin. Fá chionn tamaill bhuail ocras an fear agus labhair sé leis an bhocsa acht dá mbeadh sé ag cainnt leis ó shoin ní thiocfhadh a dhath amach as.
Chuaidh Seán na bhaile agus bhí caisleán mór deánta ag Seán le na chuid airgid féin. Ní rabh an mhathair Sásta le Seán cionnus nach rabh airgead leis. Nuair a chonnaic Seán seó labhair sé leis an bocsa agus tháinig na saighdiúirí amach agus b’éigin do Thomás agus do na mhathair an caisleán a fhágail agus imtheacht leó. Agus bhí dóigh mhaith ar Sheán ón lá sin go dtí an lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2022-02-26 23:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
do na daoine na dhiaidh seó nach dtabharfhadh sé beirt do Thomás, go dtí go rabh carr an óir rannta.
Ach indhiaidh an iomláin bhí Tomas ag mairgnigh fa’n ór, ag radh gur mhaith do Sheán an méid a bhí aige fein. Sa deireadh rinne Seán malairt leis agus chongbhuigh sé an chuid a ba lugha de.
D’imthigh Seán leis agus bhí sé ag siubhal go dtáinig an oidhche air, agus fuair sé lóistín i dteach. Cuireadh ceist air an rabh ocras air. Dubhairt Sean go rabh. Thug fear an toighe bocsa anuas as an t-seómra agus d’fág ar an tábla é. “A bhocsa, deán do chuid oibre” arsa seisean. le sin líon an tábla de gach uile chineál bidh agus dith Seán a shaith. Smaointigh sé gur mhaith an rud an bocsa sin a bheith aige féin. Nuair a chuaidh sé a luighe an oidhche sin níor codhluigh sé, agus nuair a mheas sé go rabh muinntir an toighe na gcodhladh d’éirigh sé agus thug leis an bocsa. Shiubhal sé leis gur casadh fear air agus bocsa eile leis. Chuir Seán ceist air an rabh ocras air. Dubhairt an fear go rabh. Labhair Seán
ball sinsearach (stair)
2022-02-26 23:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chualaidh an Rí fá dtaobh de agus d’iarr sé ortha é leigint isteach: Chuaidh Seán isteach san t-seómra in a rabh inghean an Rí na luighe. Thug sé leis spunóg agus bhain an buideal amach as a phoca, agus thug duithe deoch de’n uisge. Nuair a bhí an chead cheann olta aicí d’éirigh sí as an leabaidh agus nuair a bhí an darna ceann ólta aici chuir sí uirthí a cuid éadaigh agus nuair a bhí an tríomadh ceann ólta aicí bhí sí chomh maith agus bhí sí ariamh. Bhí gach duine iongantach buidheach do Sheán na dhiaidh sin. Tugadh culaith úr éadaigh agus péire úr bróg. Cuireadh ceist air an mbeadh inghean an Rí aige nó dhá charr an óir. Dubhairt Seán go mbeadh an t-ór aige. Fuair sé é. Mheas sé go ndeánfhadh carr amháin eisean agus go dtabharfadh sé an chuid eile de na bochtaibh.
D’iarr sé ar bhochtaibh na h-áite uilig cruinniú lá thar na bharach. Thug sé féin leis carr an óir agus sluasaidh agus thosuigh sé a chaitheamh amach an óir ag na daoine. Ní rabh dhá sloisid caithte aige nuair a chonnaic sé a dhearbhrathair Tomás agus ní rabh aon shloisid a dthabharfhadh sé
ball sinsearach (stair)
2022-02-26 23:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar bith ar an domhan í acht deoch de’n uisge atá san tobar bheag sin thall”.
Nuair a bhí sin raidhte aige d’imtigh sé féin agus an chuid eile de na cait. Chomh luath agus d’imthigh sé tháinig Seán amach ar a chosa agus ar a lámha, agus ní rabh aon pholl uisge a casadh air nach gcuirfheadh sé cuid dé as a shúile go dtí go dtáinig sé go dtí an ceann ceart. Chomh luath agus chuir sé an t-uisge ar a shúile bhí amharc ní bfeárr aige nó bhí ariamh.
Chuaidh sé isteach san chró agus fuair sé buideal ann agus líon sé den uisge é. Chuartuigh sé annsin agus fuair sé sean phéire bristí i gcúl claidhe, agus sean chasóg. Chuir sé air iad agus thug aghaidh ar Bhaile Atha Cliath. Indhiaidh tamaill maith siubhal tháinig sé go dtí geaftaí na cathrach. D’iarr sé ar fhear an gheafta é leigint isteach go gcaithfheadh sé inghean an Rí a fheiceál.
h-Iarradh ar a bheith ar shiubhal nó go rabh daoine ní bfeárr nó eisean ag amharc uirthí agus nach rabh siad ábalta í a leigheas. Acht ní chorróchadh Seán
ball sinsearach (stair)
2022-02-26 23:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Tá culaith mhaith éadaigh ort” arsa an diabhal. D’imir siad leó agus chaill Seán a chulaith eadaigh agus bhí sé tár nochtaidhe.
“Níl a dhath agam anois” arsa Seán “Tá dhá shúil mhaith in do chloigeann” arsa an diabhal. D’imir siad leó agus bhain an diabhal arís agus chaill Seán a dha shúl.
B’éigin do Sheán an imirt a thabhairt suas an iarraidh seó. Bhí a chuid airgid caillte aige agus amharc na súl, agus gan snaithe éadaigh aige le cuir ar a dhruim.
D’imthigh sé leis ar a chosa agus ar a lamha, agus tháinig sé go dtí cró beag an áit a mbeithfí a deánamh poitín. Chuaidh sé isteach agus chuaidh sé i bfolach istigh i mbairille. Ar uair an mheadhon oidhche tháinig dhá chat déag agus rí chat isteach. “D’innseochainn sgéal dibh” arsa an rí chat “dá measfhainn nach rabh duine ar bith ag éisteacht”. Chuartuigh na cait an áit agus ní fhaca siad rud ar bith.
“Anois, innseochaidh mé an sgéal díob” arsa an rí chat. “Tá inghean Rí na h-Éireann le bás i mBaile Atha Cliath agus an duine a leigheasfhas í, tá sí fhéin nó dhá charr ór le faghail aige. Ní leigheasfaidh rud
ball sinsearach (stair)
2022-02-26 23:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“An fear amaideach agus an fear críonna”.
Bhí beirt dearbhratharacha ann uair amháin, darbh ainm Seán amaideach agus Tomás Críonna. D’imthigh an bheirt trasna na Mucaise maidín amháin agus trí phunnta le achan fhear.
Casadh fear ortha agus chuir sé ceist ar Thomás an imreóchadh sé cluithche agus dubhairt Tomás nach n-imreócadh. Chuir sé ceist ar Sheán agus dubhairt Seán go n-imreóchadh. Ní rabh fhios aige go rabh sé ag imirt leis an diabhal. Ní rabh siad i bfad ag imirt gur bhain an diabhal an cluithche agus chaill Seán a thrí dhunnta.
“Níl a dhath agam anois” arsa Seán.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 23:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Rí igCúige Uladh fad ó shoin darbh ainm Conchubhar Mac Neasa. Bhí na h-Ultaigh agus na Connachtaigh igcogadh le chéile. Cuireadh piléar igclár éadain ar rí agus dubhairt na laoigheanna go gcaithfheadh sé saoghal suaimhneach a chaitheamh ó rin amach nó dá sgaoilfheadh an pilé ar sin go rabh sé marbh.
'Na dhiaidh sin thug na h-Ultaigh aire mhaith dó. Nuair a d'imtheóchadh na laochraidhe chun catha d'fanóchadh Conchubhar ra bhaile go h-uaigneach. Chuaidh na bliadhanta thart. Bhí an rí ag eirghe tuirseach lag-brightheach.
Lá amhaín bhí sé 'na shuidhe leis féin agus ualach trom ar a chroidhe.
Mhar bhuailfheá do dhá bhois ar a cheile d'éirigh an spéir dubh dorcha. Thoisigh an toirthneach agus an soilseach, agus bhí an domhan uilig ar crith.
I gcionn tamaill d'éirigh an spéir geal arís. Tháinig an draoi isteach agus chuir Conchubhar ceist air caidé ba chiall leis na h-uathbhais séo nó caidé an choir a rinne an
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 23:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tháinig sé ar sgaiste mór fear agus iad ag iarraidh cloch bheag a bhogadh agus gan é ag teacht leó. Bhí iongantas air chomh beag brigh agus bhí ionnta. Chuir sé síos a láimh leis an chloch a thógailt ach bhris an bheilt leis agus thuit sé ‘un talaimh. D’imthigh an t-each bán leis. Chomh luath agus bhuail Oisín an talamh d’éirigh sé na sheanduine chríon chaithte, agus ní rabh ann acht é go rabh sé ábálta siubhal: Bhí sé buaidheartha, brónach agus ní fhaca sé Tír na n-Óg ní ba mhó.
Bhí Naomh Pádruigh in Éirinn san am agus lá amháin casadh é féin agus a chomhluadar ar Oisín agus nuair a chualaidh sé an sgéal iongantach a bhí ag an seanduine dubhairt sé leis go mbaisteóchadh sé é. Rinne sé sin agus fuair Oisín bás ar an bhomaite.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 23:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
amuigh ag bun na spéire. “Sin Tír na n-Óg” arsa Niamh Chinn Óir.
Shroich siad é agus cuireadh fearadh na failte roimh Niamh agus Oisín.
D’fan Oisín i dTír na n-Óg trí chéad bliadhain agus shíl sé nach rabh sé thiar ach trí bliadhna. Lá amháin dubhairt sé le Niamh Chinn Óir go rabh sé ag gabhail go h-Éirinn a dh’amharc ar a mhuinntir. D’iarr sise air gan a dhul acht ní rabh maith beith leis. Sa deireadh thug sí an t-each bán dó agus d’iarr sí air, ar a bhás gan tuirling de’n each, nó nach bfeicfheadh sí é a choidhche arais. Gheall Óisín dithe nach dtiocfhadh sé anuas de’n each ar chor ar bith.
D’imthigh sé leis go h-Éireann agus bhí iongantas na n-iongantas air fá’n athrughadh a bhí tagaithe ar ar tír, agus h-innseadh dó go rabh na Fianna marbh le na céadtaí bliadhain agus gur bheag eolas a bhí [ortha]? anois. Bhí cumhaidh mhór ar Oisín agus d’imthigh sé leis ag pilleadh arais ar Thír na n-Óg.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sin Tír na n-Og, tír nach dtáinig tinneas, buaidhreadh nó anródh ar aon duine ariamh ann. Tháinig mé trasna na fairrge go dtí seó. Chuala mé go rabh fear annseo darbh ainm Oisín, agus ba maith liom dá dtiocfhadh sé liom. Ma théid sé liom-sa, dheánfhaidh mé Rí dó ar Thir na n-Óg”.
Ní rabh Oisín sásta a dhul léithe. Sa deireadh thug sé sí amach ubhall a bhí istigh í mála leithe. D’iarr sí ar Oisín greim a bhaint as. D’ith sé uilig é. “Ar mhaith leat a bheith sá tír sín ann a bhfásann na h-ubhlaí, tá siad chomh tiugh ag mó thaobh-sa le clocha beaga”.
Sa deireadh chaith Oisín é féin ar an each gheal bhán ar cúl Niamh Chinn Óir, nó bhé sin ainm na h-ainnire. Bhí cumhaidh ar na Fianna agus ar Fhionn nuair a dfág Oisín slán aca agus d’imthigh go Tír na n-Óg.
D’imthigh siad amach ar an fhairrge mar bheadh siad ag siubhal ar an talmh, agus nuair a bhí siad amuigh i lár na fairrge chonnaic siad néal beag dubh
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
siar. “Long a chaithfheas a bheith ann” arsa duine aca. “Maise, níl deánamh luing air” arsa an darna fear. “Caidé eile bheadh ann” arsa an tríomhadh fear. Acht ba ghoirid go dtáinig an toirt níos deise daobhtha agus gur aithin siad nach long ná bád a bhí ann, acht each diallaide agus marcach ar a dhruim. Nuair a tháinig sé isteach in aice leó thug na Fianna fa dear’ gur each geal bán a bhí ann agus é gleásta ní ba deise nó each ar bith dá bfacaidh siad ariamh in Éirinn.
Bhí cailín óg mar mharcach air. Culaith de’n tsíoda uirthí ba [dase]? dá bfaca súil ariamh. Bhí coróin lonnrach ar a ceann agus á gruag buidhe ná slaoidheanna anuas ar a ghuailneacha. Shiubhail leithe aníos taobh an chnuic go dtí an áit a rabh na Fianna na suidhe. D’éirigh Fionn agus chuir fáilte roimhí agus chuir ceist uirthí caidé an tír a dtáinig sí as.
“Tháinig mise” ar sí, “as tír nach bhfuil a leithéid faoi rapadh na gréime, sa
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cuideadh an Spiorad Naomh, an Spiorad Naomh a theacht agus seilbh a ghlacadh ar ár gcroidhe, ár gcoinsise a ghlanadh ó gach uile smál peacaigh agus a bheith síothchánach, charthannach leis an chomhursan . . . .
(3) A Dhia, is mé an créatúr lag faoí ualach throm.
Dá mhéid mó pheacaigh ag aithrigh liom, Acht ad mhuighim creideamh Dé go síor, le grádh mó chroidhe is le dochas fíor, I gcois na Croise, guidhim suas, Ó Iosa, ár Dtighearna, claoidh chugainn anuas.
(4) Beannuighmíd dibh, a fhirinne, Críost, atá annseó ag feitheamh le éiséirghe ghlórmhar. An té a dfulaing páis ár bhur son go dtugaidh sé suaimhneas siorraidhe díbh, Amen.
(5) Casadh orm an Mhaighdean Mhuire amuigh ar an talamh beannuighthe, trí leabhair in á láimh dheis agus trí shagart ag gabhail cheóil. Seacht míle gheobhthaí geaftaí na bFhlaitheas a fhosgladh agus gheobhthaí
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
annseó aicí agus gur mhór an truaighe é fhágail. “Bhéarfhaidh muid linn ar saith dó” arsa seisean.
Thug siad leó an méid a thainig leó de’n óir annsin agus d’imthigh siad go dtí an caisleán a rabh na sgillingeacha air. Bhí lúthgháir uirthí-sé rómpa, agus dubhairt sí leó, “fanóchadh sibh annseo agam-sa, is mór an truaighe an áit seó a fhágail”.
“Ó, bhéarfhaidh muid ar saith linn” arsa an buachaill “agus rachfhaidh muid ‘na bhaile”. Thug siad leobhtha an méid a thiocfhadh leobhtha do gach ollmhaitheas a bhí sa’ chúirt agus d’imthigh leobhtha.
Nuair a chuaidh siad go dtí an chaisleán a rabh an cúmhdach pingneacha air. Bhí lúthghair mhór ar a ndeirbhshiúr rómpa, agus d’iarr sí ortha uilig fanacht aici-sé feasta. Ní dheanfhadh siad sin acht thug siad leó an méid saidhbhris a’s thiocfhadh leobhtha agus d’imthigh siad ‘na bhaile chuig a n’athair agus a mathair, agus ní rabh daoine fá’n áit a bhí leath chomh saidhbhir leó ón lá sin amach.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
siad go rabh siad ag an chaisleán a rabh cúmhdach na nginidheacha air. Chuaidh sé isteach agus d’innis sé do na dheirbhshiúr cerbh é fhéin. Bhí luthgháir iongantach uirthí roimhe ach dubhairt sí go rabh eagla uirthí go mairbhfheadh an fathach é.
Tháinig an fathach trathnóna agus dubhairt sé “Mothuighim boladh an Éireannaigh annseo anocht. Chuartuigh sé an teach agus fuair sé an buachaill i bfolach i gcúl na comhladh. “Caithfhidh tú mise a throid i mbárach”.
Ar maidin chuaidh an bheirt aca i gcionn a chéile agus throid siad go dtainig neóin agus deireadh an lae. Annsin steall an buachaill a’ ceann do. Thug sé léim eadar a’ ceann agus a’ colann. “Char bhac duit” ars an fathach, dá bhfuighinn-se ar a’ cholainn arais, feara fáil nach scarfhadh mé.
Bhí an triúr marbh annsin aige. Phill sé annsin go dtí an áit a rabh sise.
Dubhairt sise go rabh áit ghalanta
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
annsin a bhí i bfad ni ba mho nó an chéad fhear.
Chuaidh sé isteach annsin agus d’innis do na dheirbhshiúr goidé mar bhí.
“Ó, nach truagh mé ag coimheádh ar an fhathach do mharbhughadh” arsa sise. Chuaidh sé i bhfolach i gcúl no comhladh agus tháinig an fathach agus tharraing sé amach as cúl na cómhlach é.
Thosuigh an troid annsin agus rinne siad mar rinneadh an chéad lá, go dtí go dtáinig neóin agus deireadh an lae ann agus fuair an bhuachaill an bhuaidh ar an fhathac agus steall sé an ceann de. “Char bhac duit” ars an fathach “ach chomh bé go dteárn tú sin, dá bhfuigheadh an ceann ar a’ cholainn arais feara Éirinn nach scarfhadh é”.
Chuaidh sé chuicí-sé annsin agus ní rabh seisean fá choinne é leigean ar shiubhal ní bhfuide. Acht dubhairt seisean go ngcaithfheadh sé an tríomhadh bean a fhaghail.
D’imthigh sé agus an each caol dubh lá thar na bhárach agus níor stad
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 22:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Caithfhidh tú mise a throid imbárach” adeir sé.
Chuaidh an bheirt le chéile agus bhí siad ag troid go dteárn síad bogán den creagan agus creagan den bhogán agus dá mbeadh fear ó iochtar a’ domhain go uachtar a’ domhain gur ar an dís a thiocfhadh sé a dh’amharc.
Nuair a bhí neóin agus deireadh an lae ann thug an buachaill fuscadh dó agus an darna ceann steall sé an cloigeann dó. Thug sé léim eadar an cholainn agus an cloigeann. “Char bhac duit” arsa an fathach, “dá bhfuighinn sé ar a’ cholainn arais feara fáil nach scarfhadh é”.
Chuaidh sé isteach chuici-se annsin agus ní rabh sise a’ brathach é leigean ár shiubhal ní bfuide acht dubhairt seisean go gcaithfheadh sé an bheirt eile a’ chuartughadh.
D’imthigh sé leis ar maidin agus nuair a chuaidh sé amach thainig an t-each dubh fhad leis arais, agus thug sé go dtí caisleán é á rabh cumhdach sgullingeacha air. Bhí fathach mór
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(a) Screathan An Uhill (coarse land of the hillock
Sometimes misspelt Scrahanaville
Area:- 413 acres and 26 perches.
Páircín An Afrin (little field of the mass) is in James O'Connors There are three or four big stones in rise of field or fence called Claidhe Mael Sheachlainn (Malachy's Fence)
"Screathan An Uhill, coarse plain of knoll or Screathan An Uhíl, of the hare (Míol Uhaige). If there is a knoll there it settles the question.. More probably it is a míol a hare." So Father Dnneen. The town land is rather elevated but I would not like to decide if it is a meall or knoll. The words meall and millín are very frequently in place-names in the parish.
Claidhe Mael Sheachlainn (Malachy's fence) was called after Malachy Moynihan who was landlord at the east side of the fence as Cronins was at the west. The fence extended from the bridge at Leim Uí Ghliasáin and Tuaerín Va Volt to Dhá Chich. Hence it was often called "Claidh Ó Chich go Leim" (Fence from paps to Leim)
"Áodhagáin Ó Rathaille's house was in Jeremiah Cronins" Fulacht Fiadhaidh (burnt stones) at John Cronins (5 feet by 4 ft and 1 foot high) at Dan D. Murphy's at James O'Connors (three heaps) and at Denis D Murphy's.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
of Burrishoole, officers in King James' army.
1692 Cormac Dubh died at St. Germains in Loye.
1700 George, son of Owen of Burrishoole, married Mary Blake; Loughlin mor married Jane Cuffe of Creagh, Co. Mayo; Loughlin was the first O'Malley to become a Protestant. He fought nine duels in defense of his' "convictions.
1719 Teige of Achill married Mary mac Sweeny of Rathmullin Castle.
1728 Edmond of Aran's Well married Martha Crump.
1758 Edmond mor of Currachd na Mhailli married Mary mac Grael. Owen of Melcombe, grandson of Owen of Burrishoole, a lawyer, prominent at this time.
1780 Owen of Melcombe killed by poison; his wife was accused of the murder, but acquitted.
1789 Captain Joseph O'Malley and his cousin, Captain Seamus Bawn O'Malley, hanged by the English as "rebels" after the Battle of Ballinamuck: Captain Austin, Joseph's brother, escaped to France, joined the Leigion
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
covering the retreat of his men.
1428 Murrisk Abbey founded by Dermot O'Malley, chief.
1429 Loughlin, son of Dermot, killed by the clan
1432 Teige Ribbach O'Dowd, ason of the daughter of O'Malley died.
1460 Donal, son of Dermot, killed by the Mahons of Clare.
Brian, son of Teige O'Malley, killed by his brother, Aedh.
1467 Teige, chief, son of Dermot, died.
1513 Owen, chief, killed at Killybegs in Donegal.
1517 Father Donatus O'Malley, O.S.A., prior of a monastery in Galway.
1523 Cormac, chief, son of Owen, died, Mary, Cormac's sister, wife of the constable of gallowglasses Mac Sweeny Faned, died.
1524 Dermot, son of Cormac, killed by the Mac Carthys of Cork.
1530 Circa, Grainne ni Mhaille born.
1549 Teige O'Malley, of Kilsanayne, pardoned by Edward.
1560 Tuathal an Coghaidh lost at sea.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a d’éirigh siad ar maidin chuir an seanduine each dubh leis nach mbainfheadh ribe do’n ghaoth agus nach mbainfheadh an ghaoth ribe dó, “agus bhéarfhaidh an t-each dubh thú fhad leis an fhathach a bhfuil an chéad bhean do de chuid deirbhshiúracha aige”. Shiubhal leis go dtáinig sé fhad le caisleán agus bhí cumhdach pingeacha uilig go léir ar an chaisleán. Léim sé anuas ón bheathadhach agus d’imthigh an beathadhach uaidh. Chuaidh sé isteach agus thainig bean an toighe fhad leis. Chuir sé ceist uirthí b’í bhí ann agus dubhairt sí gurbh í. D’innis sé duithe annsin gurbh eisean a dearbhrathair.
“Ó, nach truagh mise” arsa sise “ag amharc ar an fhathach do mharbhughadh. “Bhal, troidfhidh mise an fathach” arsa seisean. Chuir sí i bfolach annsin é agus nuair a tháinig an fátach “Mothuighim boladh an Éireannaigh fá mó chaisleán anocht”. “O beidh sin agat fhad is bheidh mise agat” arsa sise.
Acht nuair a tháinig an lá chuartuigh an fathach an teach agus fuair sé an buachaill.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Bhal, mó dhún as mó dhorn orm-sa” arsa seisean, “nach bhfaghamh suaimhneas go bhfaghaidh mé amach iad”.
“Ó, ní choróchaidh tusa [nainn]?” ars an mhathair “tá tú beag go leór againn fhéin”. Acht chaithf’eadh seisean imtheacht. D’iarr sé uirthí lón bidh a dheanamh réidh do, agus rinne sí réidh dhá bhonnóg aráin. Chuir sí ceist air ciaca a bfeárr leis, an bhonnóg mhor agus a mallacht nó an bhonnóg bheag agus a beannacht. “Is feárr liom an bhonnóg bheag agus do bheannacht” a deir sé agus d’imthigh sé annsin.
Shiubhal sé leis go dteachaidh sé go dtí coillidh mhór. Chuaidh sé isteach sa’ choillidh agus chonnaic sé solas beag i bfad uaidh agus tharraing sé air. Ní rabh sá teach ach seanduine mór. D’fhiafruigh an seanduine caidé bhí ag cuir bhuaidheartha air, agus d’innis an buachaill dó ó na thús go dtí na dheireadh.
“Fan agam-sa go maidin” ars an seanduine, “agus bféidir go dtabharfaidh eólas imbárach duit.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
phill an fear na bhaile agus lán carr de ghinidheacha leis. D’fiafruigh an bhean dó tá rabh na nighneacha. Dubhairt sé leithe gur dhíol sé an bhean a ba sine ar lán a charr de phingeacha, an darna bean ar lán a charr de sgillingeacha, agus an bhean a b’óige ar lán a charr de ghinidheacha.
Thug sé na trí lód na bhaile acht ní rabh sin ag sásamh na mathaire ar chor ar bith - bhí sí buaidheartha fa na nighneacha. Bhí sí annsin agus í ag caoineadh fá na cuid paistí achan lá.
Bhí gasúr beag annsin aca, agus bhí an gasúr ag coimheadh ar a mhathair ag caoineadh ar fad agus ní rabh fhios aige caidé bhí contráilte leithe. “A mhathair” arsa seisean lá amháin “tá mé ag coimhead ort ag caoineadh achan lá ón lá a thóg mé mó chos ón talamh, agus níl fhios agam caidé atá ort.
“Bhal, tá sé chomh maith agam innse duit” ars an mhathair, agus d’innis sí dó an sgéal fá na thriúir deirbhshiúr.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a chuaidh sé na bhaile trathnóna d’fiafruigh an mhathair dó ca rabh a nighean “O”, ar seisean, “s’íl sí an siubhal a bheith ró-fhada agus tá sí a’ fanacht sa’ coillidh go maidin, acht bhéarfhaidh mé í seó liom imbárach”.
Thug sé leis an darna nighean an lá thar na bhárach agus dhíol sé le fear inteacht eile í ar lán carr de sgillingeacha. Tháinig fear eile chuige annsin agus dubhairt sé leis dá dtabharfhadh sé an triomhadh bean chuige-san go dtabharfhadh sé lán lán a charr de ghinidheacha de. “Maith go leór” arsa seisean. Nuair a chuaidh sé na bhaile d’fiafruigh a bhean dó ca rabh na nighneacha. Dubhairt sé leithe go rabh siad ins an choillidh agus go gcaithfheadh sé an tríomhadh bean a thabhairt leis imbárach.
Nuair a chuaidh sé ‘na coilleadh lá thar na bhárach tháinig an fear a bhí ag cainnt leis an lá roimhe-ré agus lán a charr de ghinidheacha leis. Thug sé leis an nighean a b’óige agus
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Scéal
Bhí fear agus bean ann uair amháin agus bhí triúr nigheanach aca. Bhí siad iongantach bocht agus ní rabh slighe bheatha ar bith aca acht ag dul na coilleadh a bhaint brosna agus a dhíol.
Bhí carr agus asal ag an fhear agus nuair a bhainfheadh sé lód thugadh sé isteach ‘na bhaile mhóir é.
Bhí sé lá amháin ag baint sa choillidh agus tháinig fear galanta chuige. D’fiafruigh sé dó an rabh nighean ar bith aige. Dubhairt seisean go rabh triúr.
“Bhal, ma chuireann tú an bhean is sine aca chugam-sa imbárach, bhéarfhaidh mé lán do charr de phingeacha duit uirthí”.
“Maith go leór” ars an fear. Tháinig sé na bhaile agus dubhairt sé, “Bhéarfhaidh mé í seó liom imbárach le cuidiú liom, is mo a bhainfhidh muid ar mbeirt”.
Rinne an bhean a ba sine de na nighneacha réidh lá thar na bhárach agus bhí sí leis. Tháinig an fear uasal fa na coinne. Thug sé lán carr de phingeacha de’n athair agus chuaidh sí leis.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
beó orraibh" ar siad.
"Ó bhal" arsa seisean "caithfidh mise dhul na bhaile ag mó mhathair "Má theid tusa na bhaile ag dó mhathair beidh mise leat" ars an cailín. D'imithig an bheirt go raibh siad thiar ins na Rosaibh ag n-a mháthair. Rinne siad bainfhéis lá agus bliadhain agus bfeárr an lá deireannach nó an chead lá. .
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sin ní bhainfhimidh duithe feasta. Bíodh sí agat agus go ndeánaidh sí mhaith duit”.
Bhí sí annsin agus bhí sí na cailin ghalanta agus na bhean bhreágh agus lá amháin dubhairt sé leithe innse dó cerbh as í agus cé’n áit a rabh a muinntir. D’innis sí dó. D’imthigh siad lá amháin agus thug siad leó beathadhach bán agus níor stad siad go rabh siad ag teach a muinntir thiar i gConnachta.
Chuaidh siad isteach agus ní rabh sa’ teach ach an’ tseanbhean. Thoisigh an tseanbhean a ghol nuair a d’amharc sí ar an chailin.
“Goidé adhbhar do chuid caointe?” arsa an Baoghallach leithé.
“Tá” arsa sise “cuireadh mó nighean tá bliadhain ó shoin agus mhionnóchainn ar an t-saoghal gur sin í.
“Bhal, bféidir gur bhí” ars seisean. D’innis sé duithe ó na thús go dtí na dheireadh caidé mar bhí. Tháinig a fear isteach annsin agus bhí áit bhreagh chomhnuidhe aige. Bhí an luthgháir ortha agus d’iarr siad air fanacht aca. “Fan againne a choidhche agus bheidh gléas maith
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an Baoghallach bheaduighthe gur bhain sé an bhean dúinn” arsa duine aca. “Bhal” arsa fear eile “níl mórán dá plieisiúir ó shoin aige”.
“Maise arsa an fear eile “is beag an rud a leigheasfadh í. Dá bhfuigheadh sí deoch as an chorn sin thiar bheadh biseach uirthú.
Chualaidh an Baoghallach seó agus é amuigh ag bun na binne, agus an doras foscailte. Ní dhearn sé acht ráchtail isteach agus an corn a sgiobadh leis agus an chroich-chéasta a gheárradh eadar é fhéin agus í fhéin. D’imthigh sé agus an corn leis agus níor stad sé go rabh sé sa’ bhaile. Thug sé deoch duithe-se as an chorn agus fuair sí an chainnt agus an t-éisteacht ar an bhomaite.
Ní rabh na daoine beaga ábálta theacht thar an dorais, agus d’fág sé an corn amuigh aca. “Anois” arsa seisean “tógaigadh libh an corn má tá dúil agaibh ann.
“Bhal” arsa an maighistir a bhí ortha, “ó tharla go rabh tú d’fear chomh cliste
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a chonnaic siad annsin nach rabh bealach aca a dhul á comhair agus go rabh sí ag an Bhaoghallach, tharraing fear aca slat agus bhuail sé buille de’n t-slait uirthí agus dfág sé bodhar balbh í.
D’imthigh siad annsin, agus chuaidh seisean na bhaile leis an chailin bhreagh dhoigheamhal nach rabh cainnt nó eisteacht aicí.
“Tcím” adeir an mhathair “is leat atá an siota chugam”.
“Caithfhimid cuir suas leis anois” arsa seisean.
Chongbhuigh siad í go cionn bliadhna agus í ag obair leithe chomh maith le duine ar bith acht go rabh sí bodhar agus balbh.
“Bliadhain agus an oidhche anocht a chuaidh mé amach a roimhe” arsa seisean.
“Maise is deas an rud a bhí leat ag teacht duit - ní bhfuair muid mórán dá pleisiúir ó shoin” arsa á mhathair.
D’imthigh an Baoghallach amach agus chuaidh sé go dtí bun na binne. Bhí an bhinn foscailte agus iad uilig go léir istoigh ag ithe agus ag ól agus tréan cuideachta aca.
“Bliadhain agus an oidhche anocht a tháinig
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
stad siad go rabh siad thiar in iochtar Chonnachta. Bhí cailín óg annsin eadar dáil agus pósadh agus oidhche mhór damhsa ann. Chuaidh siadsan isteach fríd a’ chuideachta agus bhuail siad boc ar an chailin agus thuit sí sí ‘na cnap i laige i lár an urláir, agus bhí sí leobhtha.
D’imthigh siad agus í leobhtha amach an bealach ceadhna ag tarraingt ar an bhaile. D’fág siad sop intheacht eile thiar in a h-áit. Acht nuair a bhí siad a chomhair an bhaile thiar in iochtar na Rosann dubhairt an Baoghallach, “tá sí tamall ar chúl achan fhear agaibh ó d’fág sibh thiar agus chá dtug sibh damhsa ar chor ar bith í.
D’fiafruigh siad de’n mhaighistir an gcuirfheadh siad ar a chul í tamall agus d’iarr sé ortha í chuir. Nuair a fuair seisean ar a chúl í bhí sé a’ chomhair an bhaile agus ní dhearn sé féin agus í féin a dhath ach léimniú de’n ghearrán agus compáis a gheárradh thart agus níor leig an eagla daobhtha-san a theacht isteach agus eisean istoigh.
ball sinsearach (stair)
2022-02-25 13:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Bhí bean na comhnuidhe thiar in iochtar na Rosaibh uair amháin agus ní rabh aicí ag a' mhac amháin.
Tháinig Oidhche Shamhna agus dubhairt sé le na mhathair, “Rachfhaidh mé amach anocht go bfeicidh mé goidé cluinfheas mé no mhothochas me. Anocht oidhche na ngearráin ban”.
Ó, bféidir ná mbfeárr duit sin” arsa an mhathair “nó fanacht istigh sa’n teach “Rachfhaidh mé amach ar scor ar bith” arsa seisean.
Chuaidh sé amach agus shiubhal sé leis síos go rabh sé ag taobh binne. Bhí an mhuinntir bheaga ag teacht amach agus achan dhuine aca ag tabhairt leis gearráin bán agus ag ‘ul a mharchuidheacht air. Bhí an Baoghalach beaduighthe ‘na sheasamh ag coimhead ortha. “Fághaigidh gearrán damhsa fósta” arsa seisean.
Tharraing fear aca buachallán buidhe agus shín sé chuige é. “Gabh mharcuidheacht” arsa seisean. Chaith sé cos ar an bhuachallán buidhe agus bhí sé na ghearrán chomh maith leis an chuid eile.
D’imthigh an t-iomlán leobhtha agus níor
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 13:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A strong woman by the name of Bridie Moriarty brought a sack of potatoes from Maherees on (the) her back and carried them across Bothar na gCloch. Her sister brought a sack of meal up from Dun Abha mill on her back to her house at Curra Dubh. These Finn's were said to be very strong people. They lived at Curra Dubh. Bridie was married at Cathair A’ Chrotaire. A good runner by the name of Mick Scannell caught a hare in run, also Pat Kane caught a hare in run. A good jumper by the name
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 13:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
twelve o'clock that night inside in a field of ours and we call this field Log a Tuaime (Tuama). This field was about a mile from where he killed him.
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
To Connacht (the King’s Cantreds being reserved) to Richard de Burgo known as the Kingmaker- he De Burgo, built the castles of Loch Riach in 1236. He now divided the Connacht feef on the baron of Leinster and Munster who had helped him to make good his assumption in Connacht.
These again divided in lesser fiefs. Each principal baron again required from his grantees castles commensurate with their lesser positions. The castle and manor of Loch Riach however, was the principal castle and manor of the province and on it depended the stability of the De Burge Lordship of Connacht. It was protected on one side by the Lake, on the other three sides a wall was built which was itself further defended by a trench and Natural river. Portion of the was may still be seen as well as the clais and river. There were four gates each defended by a strong tower of which towers one still remains. Athenry was also a walled town (1310) its defence being entrusted to Baron Bermingham. Galway was walled in 1270.
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Rev. L. Francis The Abbey Loughrea
Eachdruin
The battle of Eachdruim concerns us only in so far as the people of Cinéal Féichín and Síol Anmachadha participated in it.
The causes which led up to it, or why the remnant of the Irish Catholics who owed their ruin mainly to the falsehood of the stuarts with their leathbhróg Gallda and their leathbhróg Gaedhealach. Suffice it to say that over 1,000 men from our district took part in the battle.
The Clanricarde of the time threw in his lot with Rí Séamus and commanded a regiment of 350 men. His subordinate officers included Eamonn O’ Madden as Lieut Colonel and a large number of Burkes. One of the latter is interesting as availing himself of the battle to take a holiday. He had been pent up in his castle in Clonlee, and so closely watched by bailiffs that he could appear only on Sundays. The battle of Eachdruim was fought on Sunday, the 12 of July 1691. Our friend taking advantage of the day.
Ach tá síad sínte shíos i n-Eachdruim
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The Land War
The first Shock From the old people in the district
Throughout Ireland during the ‘Eighties’ the names of Loughrea Ballinakill and Woodford were spoken of with pride by men whose hearts were with the oppressed. The tenant farmers within our shores in daily dread for the safety of their homes, saw in the Loughrea.
Ballinakill And Woodford fights the making or marring of their fortunes. So when they looked for a lead and the men of those districts did not fail them. The struggle at Ballinakill between Sir. Henry Burke and his tenants decided the action of the Landlords, while that of Clanricarde in Woodford disclosed Landlordism at its worst; to this also, we can trace the “Plan of Campaign”, This was the tenants best means of defence. The Cause of the Land War.
For two years immediately before 1879 the pieces of stock and farm produce had been declining owing to the increased importation of foreign meat and corn into England, and this fall particularly affected the big farmers in Ireland, as Galway was
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
284
The greatest sheep raising district in Ireland, the losses in sheep through the Fluke disease, which broke?
Out at this time also contributed to the bad position of the big farmers. The potatoe crop failed which caused a partial famine in Connaught, which made it necessary for a relief committee to be formed in all parishes west of the Shannon, £100,000-£130,000 of which was contributed by America. In Loughrea parish alone over £8,000 was collected and distributid by Rev. Dr. Duggan for the relief of the distressed.
This famine may be said to have produced the Land War. The people were unable to pay their rents and the landlords refusing to give any abatement began to evict them sometimes at the rate of twenty or thirty families per day.
In April 1819, Michael Davitt, who had been out of prison since December 1877, started the Land agitation in Irishtown, County Mayo. In the following summer 1880 about sixty eight meetings were
Held in the west of Ireland to further the cause the first great meeting in the County Galway was held at Loughrea on January 6 ad 1880. The secretary Fr Egan C.C and a lay committee organized it having been backed up by Dr. Duggan, whose whole heart was in the movement;
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
To the west of this place there is a place called Cuilinn Úi Caoin. A Saint named St. Lattierna lived there long ago. There was a well in the place where pagen rites were carried out. Saint Lattierna blessed the well and from that time Catholic ceremonies were carried out there.
A forge can never be made in Cuilinn Úi Caoin because St. Lattierna used to go to the forge that was there every morning for "seed" for her fire and she used to take it home in her apron. One morning the smith said she had lovely feet and she looked at them and she felt very proud and she committed the sin of pride. She cursed the place and since that day every smith that makes a forge in Cuilinn Úi Caoin has bad luck and there is no forge there to this day.
Near Lombardstown Saint Gobnait of Ballyvourna lived and there was a pagan well in the place. Saint Gobnait blessed the well and since that day there are Catholic ceremonies carried out at the well on the 11th of February. Saint Gobnait had two sisters Rouictín and Lochtín.
Where the goods store of Mallow station now stands there was a well dedicated to Saint Rouictín and some people were cured of blindness at the well. There was a crucifix beside the well and some years ago additions were being made to the goods store and a tree had to be cut. When it was almost cut it split open and the crucifix that used to be beside the well was in the middle of it.
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
placed on the table, water is put in one, earth is put into an other, a ring is put into an other and a rosary - beads is put into the other. Then a "púicín", is put on each player's eyes in turn. That person has to walk towards the table. If he touches the water he will cross the sea.
If he touches the ring he will die the first. If he touches the rosary - beads he will be a priest.
Then two beans are got and placed on a coal. A boy's name is put on one and a girl's name on on the other. If the two beans jumped together that boy and girl would be married but if one jumped before the other then the two would never be married.
Then four pieces of "cipíns" are got. They are tacked together in the form of a cross. A piece of an onion is put on one point, a raw potato is put on the other point, a lighted candle is put on an other point and an apple is put on the other point.
Then the cross is hung from the ceiling with a cord. It is then put in
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
In a place near here where Thomas Russell was born are two forts. There is an underground passage leading from one to the other. Some local man named Corcoran dreamt that there was gold hidden between the two forts. He made two diggings and the holes are yet to be seen. Whether he found money or not is not known as he disappeared from the district and was never heard of since. The place is called "Fern Hill" also Dromahone and the place has a very lonely appearance.
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
go rabh sí giota mait ar shiubhal. Sul ar phill sí mharbhuigh Mac Giolla Bhrighde an tachran. Bhí rud inteacht aige ‘na n-éadan. Nuair a mharbhuigh sé é ní rabh faill aige a dhath a dheánamh acht é shathadh suas ins an toighe sa’ teach. Nuair a tháinig an bhean bhocht isteach ní rabh an tachran le faghail. B’éigin daoithe imtheacht léithe.
Fá chionn dáta na dhiaidh sin tháinig sagart agus bhí sé ag leigheamh Aifreann ins an teach seó, agus nuair a spréidh sé an chulaith ar an tábla thuit trí dheór fola oirthí. “Rinneadh muirdeir san teach seo” adeir sé. “Ó, ní dhearnadh” arsa Mac Giolla Bhrighde.
“O, rinneadh cinnte” a dubhairt sé, agus nach séan é. D’innis Mac Giolla Bhrighde annsin goidé bhí deánta agus d’amharc sé suas ins an áit ar chuir sé é agus bhí an tachran na luighe marbh annsin. “Anois” arsa an sagart, “caithfhidh tú an áit seó a fhágail agus roilig a dheánamh dó”
Sin Roilig Mhachaire Gathlan agus tá sí ann ón lá sin go dtí an lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus a gcuir leithe agus bhí tú ag cuir ar shiubhal ádh a toighe agus rinne mise gáire fút nuair a chonnaic mé tú”.
“An darna gáire, nuair a bhí’n bhean ag brughadh bruitín Oidhche Shamhna d’éirigh tusa agus chraith tú an t-uisge coisreaca sul a dteachaidh sibh i gcionn an t-suipéara, agus nuair a chonnaic mó phairtí-sa tú bhí siad ag baint a mheanuithe as a chéile suas an t-simléir agús rinne mise gáire futha. Agus an tríomhadh gaire bhí do bhuachaill ag buaileadh lín amuigh ins an sciobal agus chuaidh do bhean amach agus ag teacht isteach duithe thosuigh tusa a phiocadh an colg as a druim indhiaidh í fhéin agus an bhuachaill a bheith amuigh ins an líon.
D’imthigh an Siosanach annsin agus ní fhacaidh Mac Giolla Bhrighde an amharc air níos mó.
Tamall na dhiaidh sin thainig bean bhocht thart ag Mac Giolla Bhrighde agus scaifte paistí leithe. Shuidh sí a dheánamh a sgithiste agus thuit duine de na paistí na chodhladh. D’imthigh sí níor chriothnuiugh sé an tachran a d’fág sí na diaidh
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seisean leis an fhear bheag “Tá tú annseó agam lé seacht mbliadhna agus ní dhearn tú maith nó olc damh, agus má tá tú abalta a dhath a dheánamh tabhair tarrthail ar mó chuid eallaigh.
Chuaidh an Siosanach amach agus ní rabh cipín ar Árd na Buailibh nach rabh saighdiúr air.
Lean siad na saighdiúirí agus fuair siad greim ortha. Bhuail siad agus mharbhuigh siad iad agus bhain siad daobhtha an t-eallach agus thug siad arais ag Mac Giolla Bhrighdhe iad.
“Anois” a dubhairt Mac Giolla Bhrighde, “fad is a bhí tú annseó agam-sa ní dhearn tú acht trí ghaire agus caithfhidh tú ughdar na dtrí ngáire sin a thabhairt damh-sa sul a n-imthighidh tú.
“Ní feárr duit sin nó gan a chluinstean” arsa an Siosanach. Acht chaithfheadh Mac Giolla Bhrighde ughdar na dtrí ngáire sin a fhaghail.
“Bal” arsa an Siosanach, “an chéad ghaire, bean bhocht a thainig isteach agat agus nuair a chuaidh tú a thabhairt déirce duithe thuit cuid den airgead ar a’ talamh agus chuaidh tú a gcruinniú
ball sinsearach (stair)
2022-02-23 12:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal.
Tá dáta fada bliadhanta ní rabh mórán comhnuidheacha annseó. Ach bhí fear amháin na chomhnuidhe i’ Machaire-Galthan ar a dtabharfhadh siad Mac Giolla Bhrighdhe.
Bhí sé iongantach saidhbhir. Lá amháin tháinig fear beag isteach chuige agus d’fan an fear aige ar feadh seacht mbliadhna. Bhí sé ag deánamh cípíní beag ar feadh an ama agus ní dhearn sé turn oibre ón lá tháinig sé acht ag dul daobhtha sin. Tá árd bheag annseo ar a dtabharann siad Árd na Buailibh air. Bhí sé ag sathadh na gcipíní uilig ar an Árd seó ar feadh an ama.
Acht i gcionn na seacht mbliadhain bhí an “cheart Eaglaise” á dtógáil ar fud na h-Eireann, agus tháinig na saighdiúirí ar Mhac Giolla Bhrighde fá choinne thógail an airgid. Ní rabh sé sásta a dhath a thabhairt daobhtha agus thug siad dhá cheann déag do na chuid bearrach leó. Bhí Mac Giolla Bhrighdhe buaidheartha nuair a chonnaic sé a chuid eallaig ar shiubhal.
Tháinig sé isteach ún toighe agus arsa
ball sinsearach (stair)
2022-02-22 16:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Holy Wells
The following are some holy wells of this parish.
(1) Tobar a 'mudgha' (spelled from sound) or St. Criden's well, The well so named is in a low lying piece of land in Kilnew known here as the "Hollow": it is inside a fence and is well kept and much water is drawn from it for drinking cooking &c. But Mr. Belom tells
ball sinsearach (stair)
2022-02-22 16:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
John Beloin already mentioned traced for me some old mass paths in this neighbourhood. Some of them are still used both as mass paths and short cuts by messengers and school children
They are:
(1) From Knocknasillogue to Killeagh to open on the main road to Blackwater church
(2) From Monarrig Bridge to Blackwater
(3) From Jimmy Brien's house in Ballyvaldon through Robert Roche's yard down to Ballyvaldon church (ruined). This is not used now and consequently the path has disappeared
(4) From Ballinamona across "the hills" to John Furlong's & Ballymacsimon to Kilmucksidge church
(5) From Paddy Hunt's Gurrawn by Wat Dooley's to Pat Whelan's Ballyvoodrane. Then to Monarig Bridge where 1 joins No 2.
ball sinsearach (stair)
2022-02-22 16:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mar d’innis mise duit-se.
“Bféidir go léigheasfaí go fóill é” arsa sise. “Chá leigheasfar” arsa seisean” chaith mé an slat amach sa loch.
Nuair a d’éirigh siad lá thar na bharach shiubhal siad leobhtha go dtí go rabh siad ag taobh an locha, tharraing sise amach slat draoidheachta eile.
“Buail buille orm-sa anois” arsa sise “Ní bhuailfhidh” arsa seisean “barraidheacht a bhuail mé”. “Cá ndeán tú maith go mbuailfhidh tú mé” arsa sise.
Bhuail sé buille annsin oirthí agus rinne sé madadh uisge dithe. Gheárr sí léim amach sa’ loch agus cha rabh i bhfad gur phill sí agus slat na draoidheachta leithe in a béal. Bhuail sé an chéad bhuille oirthí-sé agus tháinig sí in a cruth fhéin. Annsin bhuail sé buille ar Dhubh agus a chuid eachraí. Tháinig siad uilig in a gcruth féin. Chuaidh siad go dtí cúirt an rí agus bhí féasta mór aca. Chuaidh mise an bealach mór agus iadsan an tráigh agus níl fhios agam caidé d’éirigh daobhtha ó shoin.
ball sinsearach (stair)
2022-02-22 16:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an ceann duithe. D’imthigh an bheirt annsin ag tarraingt ar Chúirt an rí, agus thoisigh siad ag sgéalaidheacht le chéile, go dtí gur innis Dubh do Dhonn go rabh sé na luighe ag a bhean aréir agus nár aithin sí é. Bhuail díth-éadh Donn ó bharr a laidhre go mullach a’ chinn, bhuail sé buille slat na draoidheachta ar Dhubh agus rinne sé carraigeacha dó féin agus de chuid eachraidh. Chaith sé slat na draoidheachta amach sa loch a bhí ag a dtaobh sa’ dóigh nach bfuighthí a choidhche é.
Shín sé leis go teach an rí. Shíl achan dhuine gur bé an fear amháin a bhí aca ar fad. Nuair a chuaidh siad a luighe an oidhche sin thionntuigh an bhean óg a a cúl leis.
“Caidé atá caitheamh ort?” arsa seisean. “Tá oiread meas agam-sa orm féin anocht agus bhí agat-sa ort fhéin áreir nuair a chuir tú do chlaidheamh eadar mise agus tú fhéin ins an leabaidh”. Bhuail buaidhreadh mór Donn annsin fa dtaobh de’n rud a bhí deánta aige agus d’innis sé duithe
ball sinsearach (stair)
2022-02-22 16:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a cheanghlóchas iad” arsa seisean. Chuir sí suas an láimh agus thug sí trí ribe de na cuid gruaige dó. Nuair a fuair seisean faill uirthí chaith sé na trí ribe isteach sa’ teine. Thug an bheirt iarraidh ar a chéile. Nuair a bhí cruaid ag gabhail ar Dhubh sgáirt sé ar a chuid eachraidh. “Teann, teann, a ribe, agus bain an ceann ó bhraighid dóibh” arsa sise “Is doiligh damh é” arsa an ribe “agus mé mó luighe ar chúl mó chinn ins an teine”
an áit a bhfuigheadh beathach lán a bhéil amach as a’ chailleach bhí sé aige, agus an cú ar an nós céadna. Bhí an seabhac ag piocadh na súl agus na mallaidheacha amach aistí.
Nuair a chonnaic sí gur bhás duithe agus nach beó dubhairt sí “Fágfhaidh mé na sheasamh beó do dhearbhrathair agus a chuid eachraidh arais”.
Fuair sí slat na draoidheacht annsin, bhuail sí buille ar achan cheann aca agus rinne sí beó arais iad.
Do réir is ma bhí corruigh ar Dhonn tharraing sé a chlaidheamh agus steall sé
ball sinsearach (stair)
2022-02-22 16:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Theann na ribí agus baineadh na (ceann) do na h-eachraidh.
Chuir sí lamh faoí na cota agus tharraing sí amach slat na draoidheachta. Bhuail sí é agus rinne sí carraig dó.
An mhaidin sin nuair a chuaidh Dubh go dtí an tobar fuair sé iochtar uisge air agus uachtar fola. D’aithin sé gur marbhuigheas Donn.
D’imthigh sé leis annsin ag marcuidheacht ar a eac, cú le na choir, agus seabhac in áirde ós a chionn sa’ spéir. Thar stop sé go rabh sé thall i gCúirt an Rí sa Gréig. Char aithin duine ar bith nach Donn a bhí ann, agus cuireadh fáilte roimhe. An oidhche sin luigh sé féin agus an bhean óg ag a chéile ach tharraing sé claidheamh eatorra sa’ leabaidh. Ní rabh sise sasta acht níor dhubhairt sí dadadh.
Ar maidin lá thar na bharach tháinig an ghiarrfhiaidh arais. D’imthigh Dubh ‘na diaidh agus char stad sé gur chuir sé isteach i mbun an t-sean chaisleán é.
Chuaidh sé féin isteach annsin agus bhí an chailleach istigh roimhe. “Ceangal do chuid eachraidh” arsa sise. “Níl a dhath agam
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bread was made from oatmeal long ago
grinds stones or qurns were used for grinding corn. There was a grind stone in Dunmacreena Irishtown Co Mayo.
The oatmeal cakes were made of little flour oatmeal and water and they were baked standing up by the fire supported by a sod of turf.
Bread was made once a week. The vessel in which the bread was made was called a loset. Griddle cakes were also made and potato cakes. The potato cake was made from flower and potatoes and milk was used in kneeding it. There was a cross put on every cake so that it would rise.
Sweet bread was made for Christmas and nice times
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Somebody has defined weeds as plants growing where they are not wanted. Most of what we know as weeds were evidently the primitive plants, the real flora of the country, while cultivated plants are as a rule importations, incapable of holding their own in the struggle without the assistance and fostering care of the agriculturalist or herbeculturist. Some of these weeds are much more troublesome than others. The kind of weed that is troublesome in one district may not be troublesome in another not far distant. The nature and chemical composition of the soils being different do not offer equal encouragement to the same class of plant.
In general the most troublesome weeds in this district are the following: -
Cupóga or docs grow best in a fairly moist, fertile soil. They spread rapidly especially if allowed to seed in Autumn. Consequently they should be destroyed before seeding time. This is not so easy as it seems, chiefly; because the dock roots very deeply, and, if even a small portion of a root is broken off and allowed to remain it starts growth again.
Fothanán or thistle is troublesome in pastures and in grown crops. It makes the corn or
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
arsa nighean an rí “tá sí ag teacht annseo i gcomhnuidhe achan mhaidin. Duine ar bith ariamh a chuaidh ‘na diaidh char phill sé.
“Go dubh is go bán” arsa Donn “go leanfaí mise fosta í”
D’imthigh sé leis ag marcuidheacht ar each, cú le na chois agus an seabhach in áirde ós a cionn ins an spéir. Chuir sé an giarrfhiadh isteach i mbun sean-chaisleán. Chuaidh sé féin isteach na diaidh agus bhí cailleach istigh roimhe. “Ceangal do chuid eachraidh” arsa sise.
“Níl a dhath agam a cheanglóchas iad” arsa seisean. Chuir sí suas a láimh agus thug sí trí ribe de na cuid gruaige do, “Ceangal le sin ias”. Cheangal sé iad.
“A Dhonn, mhic a d’iarfaidh bheaduighte, anall as Éireann, nár mhór an croidhe duit theacht anall as Éireann gur mharbhuigh tú mó thriúr mac”.
Le sin thug sí síneadh sanntach air. Nuair a bhí teacht cruaidh ar Dhonn sgáirt sé ar a chuid eachraidh.
“Teann, teann a ribe, agus bain an cheann ó bhraigh b doibh” arsa an cailleach.
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Donn sa’ doras leis. Nuair a chonnaic an Rí é chuaidh sé a shiubhal ar a ghlúine. D’iarr sé air da mbé a thoil é ghabhail suas na cúirte.
“Dá ndeánfhadh sibh mar sin ó thus é ní thabharfhadh sibh leath oiread masla damh-sa” arsa Donn.
Chuaidh sé suas leis an Rí. Nuair a chonnaic an nighean é, bhí fhios aicí go rabh an fear ceart aige. Leag sí dlaoidheóg na gruaige ar chul a’ chinn, giota na casóige an áit a rabh an beárna agus giota na butaise mar a gceádna.
Chuaidh achan ghiota isteach in a áit fhéin cosamhail le nár geárradh ariamh iad.
Tháinig sagart méis agus cléireach uisge agus pósadh iad. Rinne siad bainfhéis mhór a mhair seacht lá agus seacht n-oidhche. Nuair a bhí sin thart chuaidh achan dhuine na bhaile.
Maidin amháin tháinig caol-ghiarrfhiadh thart ag Cúirt an Rí.
“Caidé is ciall do’n ghiarrfhiadh seo?” arsa Donn. “Is cuma duit”
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cha rabh gar ann.
Bhí an bhean a rabh Donn ar loistín aicí ag iarraidh air a dhul na bainse. Dubhairt sé nach rachfhadh, gur strainséar a bhí ann.
Sgairt an rí amach an rabh fhios ag duine ar bith fear ar bith san Ríoghacht nach rabh annseó. Dubhairt an bhean seó go rabh strainséar shios aicí sé agus nach dtiocfhadh sé.
“Amach” arsa an rí le na chuid saigdiúir, “amach agus tabhair isteach é.
Bhuail siad ar an doras, d’iarr siad air éirigh agus ghabhail suas go teach an rí. D’éirigh sé agus bheir sé ar a chlaidheamh agus car leig sé fear ar siubhal ón doras gan marbhú aga.
Nuair nach rabh duine ar bith ag teacht, chuir an rí síos dhá oiread saighdiúir, Níor chorruigh sé as an doras an iarraidh seó go dtí go bfaca sé ag teacht iad. Mharbhuigh sé uilig iad acht fear amháin. Thug seisean sgéala chun cúirte an rí caidé bhí deánta. “Sul a gcuirfí mé níos mó de mo chuid saighdiúirí ‘un báis, rachfhaidh mé féin síos” arsa an Rí.
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Gheárr sí giota beag amach as a bhutais agus chuir i dtaisgidh é.
Tháinig mac rí na Tuirce, leabhar fosgáilte agus claidheamh tairringiste agus bhain mionna aistí nach n-innseochadh sí a choidhche nar bhé eisean a rinne na tréithre. Sín siad leó na bhaile.
Nuair a thug bean a’ toighe a shuipeár do Dhonn an oidhche sin tharraing sí uirthí sgéal mhac rí na Tuirce, go rabh nighean rí na Gréige bainte aige anois gan bhuille gan urchar.
Chuir an rí cuireadh amach, d’iarr sé ar an bocht agus an nocht, lag agus laidir, fear uasal agus bachach, gan duine ar bith fanacht sa’ Ríoghacht nach gcruinneóchadh na bainse. Ins an am sin dheánfaí an bhainfheis sul ina ndeánfaí an pósadh. Siúdh oidhche na bainfhéise, d’éirigh nighean an rí na seasamh. “A athair” a dubhairt sí “chá bpósaim aon fhear a choidhche acht an fear a bfóisfhidh na trí ghiota seó do; dlaoidhéoig na gruaige seó, agus giota éadaigh, agus giota leathair.
Thoisigh achan ghaisgidheach a’ chruinniú, ag deánamh go bfóisfheadh sé dó fhein, acht
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thuit sé ‘un suain, gheárr sí giota beag as cúl a chasóige agus chuir sí i dtaisgidh é. Mhusgail sé annsin agus d’imthigh sé.
Tháinig mac rí na Tuirce, leabhar fosgáilte agus claidheamh tarraingiste agus bhain sé mionna aistí nach n-innseóchadh sí a choidhche nach bé eisean a mharbhuigh an fáthach.
Thug Donn go dtí a theach loistín agus rinne an bhean reid a chuid. Chuaidh siad ‘un comhráidh agus dubhairt sí go rabh obair mhór deánta ag mac rí na Túirce, go rabh dhá chuid de nighean rí Gréige bainnte aige. “Ma éirigheann leis imbárach, tá an ríoghacht bainte aige. “Nach cuma damhsa” arsa Donn “cain liom-sa í”
Ar maidín lá thar na bharach d’éirigh sé agus d’imthigh sé ar an nós ceadhna. D’imthig Mac rí na Tuirce as a bhealach mar rinne sé an dá lá roimhe sin. Mharbhuigh Donn an tríomhadh fáthach. Tháinig sé gur fhág sé a cheann ag cosa nighean rí Gréige.
“Leag do cheann in m’ucht agus deán do sgithste nó tá tú sáruighthe” arsa sise. Thainig suamhnan codhladh air.
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus chuir sí i dtaisgidh go cúramach é. Annsin mhusgail sé agus d’imthigh sé leis na bhaile.
Tháinig mac Rí na Tuirce annsin, leabhar fosgailte agus claidheam tarraingiste, agus bhain sé mionna an leabhair dithe nach n-innseochadh sí a choidhche nar bhé eisean a mharbhuigh an fathach.
Nuair a chuaidh Donn na bhaile ag an mhnaoí a rabh sé ag [stopadh]? aicí fuair sé a shuipéar agus chuaidh siad ‘un comhraidh. “Ar chuala tu” arsa sise “go bhfuil an triomadh cuid de nighean Rí Gréige bainte.
Ma éirigheann leis imbárac agus in oirthear tá an lá leis”. “Is cuma damhsa” arsa Donn “ní agam-sa a [bhéassí”.]?
Ar maidin lá thar na bhárach d’imthigh sé ar an nós cheadhna agus d’imthigh mac Rí na Tuirce as a bhealach mar a rinne sé an lá roimhe sin. Mharbhuigh Donn an darna fáthach, thug leis an ceann agus dfág ag cosa nighean Rí Gréige é.
“Leag do cheann in m’ucht” a dubhairt sí agus deán do sgithiste - tá tú sáruighthe”
ball sinsearach (stair)
2022-02-20 20:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Goidé adhbhar do gháire?” arsa Donn. “A ghailtín bhig bheaduighthe” arsa an fathach, “nach mór an croidhe duit a ghabhail a chuir buadhartha orainne in ár Rioghacht féin. Is mór liom ‘mó ghreim thú agus is beag liom ‘mó dhá ghreim thú”.
“Gheobhaidh tú sin le fiachailt” arsa Donn. Thug siad síneadh sanntach ar a chéile. Bhí siad ag deánamh bogan de’n cneagán agus lagán de’n ardán ár mhéid fonn troda agus bhí ortha. Acht thall udaidh, thóg Donn an fáthach in áirde, bhuail sé síos é, agus chuir go dtí an dá ghlúin sa’ talamh é. An darna iarraidh chuir sé go básta a bhríste é agus an tríomadh ceann chuir sé go dtí an dá ghualainn é.
Géarr se an ceann de, rinne sé poll in a chluais, chuir sé iall ann agus d’iomchar sé é go dtí an áit in a rabh nighean rí na Gréige na suidhe. “Leag do cheann in m’ucht” arsa sise, “Tá tú sáruighthe. Rinne sé mar d’iarr sí air, tháinig suamhan chodlata air, thug sí siosúr airgid amach as a póca, gheárr sí dlaoidheóg gruaige amach as cúl a’ chinn, an áit nach dtabharfhadh se fa deara é
ball sinsearach (stair)
2022-02-18 14:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
oileán, beidh sí aige. Tá mac Rí na Tuirce ag gabhail a throid ar a son imbárac”. “Nach cuma damhsa” arsa Donn “ní liom-sa í.
Chuaidh sé a luighe annsin. Nuair a d’éirigh sé ar maidín rinne sí réidh a bhricféasta. Chuir sé braon uisge ar a éadan agus d’imthigh sé leis ag marcuidheacht ar each, cú le na chois agus an seabhac ináirde ós a cheann sa’ spéir, go dtí go dteachaidh sé go dtí an áit a rabh an troid le bheith ag mac rí na Tuirce agus an fathach. Tháinig mac rí na Tuirce agus nighean rí na Gréige leis ar a chul ar an bheathach.
Thuirling siad ‘un talaimh. Nuair a bhí sé ag teacht a chomghair am troda d’iarr mac rí na Tuirce uirthí greim a chongbhailt ar an beathach tamall, go rabh gnoithe ar shiubhal aige. In áit sin chuaidh sé i bhfolach.
Nuair a tháinig an fathach, chuaid Donn mac a’ Diarfach amach roimhe. Rinne sé gáire go bhfeictheá an dúileagan dubh a bhí thíos thóin a ghoile.
ball sinsearach (stair)
2022-02-18 14:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d’imthigh sé ag mar cuidheacht ar each, cú le na chois, agus seabhac in áirde ós a ceann sa spéir go dtí go dteachaidh sé go dtí’n fhairrge.
Chaith sé a shoitheach ar an tuinn agus bhuail sé port thall sa’ Gréig.
Bheir sé ar an soitheach agus ghlan sé suas saor ó ghaineamh trágha í. Chuaidh sé a mharcuidheacht ar a each, a chú le na chois agus an seabhac in áirde ós a cheann. Nuair a bhí conn na h-oidhche ag teacht, tháinig sé an teach beag ar thaobh a bhealaigh mhóir. Chuaidh sé go dtí an doras, agus chuir sé ceist ar an mnaoí an gcoingbhéochadh sí é fhéin agus a chuid eachraí go maidin. “Níl gléas mór orm” arsa sise “acht fiachfhaidh mé leis”. Cheangal sé a chuid eachraí agus chuaidh sé ‘un toighe. Rinne sí réidh a shuipéar agus théidh sí uisge a nigh a chosa indhiaid an tsiubhal.
Nuair a bhí sin deánta shuid siad ag cois na teineadh agus chuaid siad ‘un chomhraidh. “Tá rí shuas annseo a bhfuil nighean aige agus tá prionnsaí na Ríoghachta uilig ag ruaig uirthi agus fear ar bith a mharbhóchas na trí fathaigh atá ar an
ball sinsearach (stair)
2022-02-18 14:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
d’imthigh sé ag mar cuidheacht ar each, cú le na chois, agus seabhac in áirde ós a ceann sa spéir go dtí go dteachaidh sé go dtí’n fhairrge.
Chaith sé a shoitheach ar an tuinn agus bhuail sé port thall sa’ Gréig.
Bheir sé ar an soitheach agus ghlan sé suas saor ó ghaineamh trágha í. Chuaidh sé a mharcuidheacht ar a each, a chú le na chois agus an seabhac in áirde ós a cheann. Nuair a bhí conn na h-oidhche ag teacht, tháinig sé an teach beag ar thaobh a bhealaigh mhóir. Chuaidh sé go dtí an doras, agus chuir sé ceist ar an mnaoí an gcoingbhéochadh sí é fhéin agus a chuid eachraí go maidin. “Níl gléas mór orm” arsa sise “acht fiachfhaidh mé leis”. Cheangal sé a chuid eachraí agus chuaidh sé ‘un toighe. Rinne sí réidh a shuipéar agus théidh sí uisge a nigh a chosa indhiaid an tsiubhal.
Nuair a bhí sin deánta shuid siad ag cois na teineadh agus chuaid siad ‘un chomhraidh. “Tá rí shuas annseo a bhfuil nighean aige agus tá prionnsaí na Ríoghachta uilig ag ruaig uirthi agus fear ar bith a mharbhóchas na trí fathaigh atá ar an
ball sinsearach (stair)
2022-02-18 14:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thoisigh siad a’ ghabhail fríd Éirinn a’ foghluim gaisgidheacht, cleasaidheacht agus imirthe, go dtí nach rabh leithéid de dhá fhear ar thalamh na h-Éireann.
Dubhairt fear aca lá amháin go rabh siad fada go leór annseo, go gcaithfheadh siad imtheacht a shaothrughadh a’ fortúin. “Cha dtig linn sin a dheánamh” arsa fear aca, “bhrisfheadh muid croidhe ár n-athair agus ár máthair dá n-imtheóchadh an bheirt againn.
Imtheochaidh fear againn go bfeicfhidh sé goidé mar éireochas leis. Rachfaidh muid amach aináireach, fiachaidh muid cleas an chlaidhim agus cé bith an fear is feárr thig leis dul chun siubhail”
Sé’n rud a bhí i gcleas an chlaidhim, a chaitheamh in áirde san spéir agus a cheapadh ar lorg a bharra arais. Ba é Donn a bfeárr ag an chleas. “Anois”, a dubhairt sé le Dubh, “nuair a imtheochaidh mise, gabh thusa go dtí an tobar achan lá agus ma thig taisme ar bith orm beadh uachtar fola air agus iochtar uisge.
Ar maidín lá thar na bharach
ball sinsearach (stair)
2022-02-18 14:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus bhí dhá choileán aicí. Chuaidh sé go dtí an seabhac agus bhí dhá éan aicí. Thug sé buidheachas do’n Rí go rabh an saoghal ag gabhail a’ eirghe leis.
Chuaidh sé amach annsin go bfeicf’eadh sé a rabh a’ bhean ag teacht. Chonnaic sé í ibfad uaidh ag tarraingt air. Nuair a tháinig sí fhad leis, “Chaitlín a chroidhe, shíl iné nach rabh tú ag teacht”. “Nach minic a chualaidh tú” arsa sise, “nach fada an bealach mór ná bhfuil corradh ann. Bíonn duine corr - uair agus chá bhíonn sé chomh gasta sin”.
Chuaidh siad isteach un’ toighe agus bhí cúpla mac ar an mheadhon oidhche - fear aca dubh agus fear aca donn. Cha n-aithneóchadh aon duine in Éirinn nó an súil ba gheíre an difir eatorra acht go rabh fear dubh agus fear donn. D’fás siad suas in a dhá ghasúr chliste - an biseach nach dtiocfhadh sá lá ortha, thiocfhadh sé san oidhche ortha. Nuair a tháinig siad go dtí aois scoile, rachfhadh siad go dtí tobar imbun Sléibh Sneachta, nighfheadh siad a n-aghaidh agus a lamha agus bheadh siad in a saith ama ag an sgoil i Rosguill.
Nuair a d’fás siad suas mór
ball sinsearach (stair)
2022-02-18 14:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Níor creidh mé i gcóiste an bháis ariamh go bfácfidh mé an dá ghásda a’ cruinnin. Na slóighte diabhail ón Taobh ó Thuaidh. Agus iad mar mhaor ag teacht fá theinidh. Bunadh Chríost ó’n taobh ó dheas. Muire ba leunmhar ar a dtús agus Muire Chumhachtach dhá ndeifriú.
Le sin a labharas iúd as Neimhe, “Liomsa an créatúr seo nó sé mó sheirbhis a bhí sé a dheánamh.
“Goidé de do sheirbhis a bhí se a dheánamh”? arsa Peadar Naomhtha.
“Cúl - chainnt a’s bréaga as ag cruinniú saidhbhris le h-eagh cóir”.
“Ní fhios agam” arsa Críost, “ní aithnighini é, gidh gur cheannuigh Mé go daor é”.
Acht is ‘sin a labhair Muire fríd umhluigheacht, “A mhic, ná leig leis é, nach sin an fear a bhuail an chéad bhuille sgiúrsa ort, agus bris an t-súil í do chloigeann. Thug deoch duit as capán luaidhe agus d’fág Tú gaibhte ar lámh na namhad”
“A Mháthair, ná déarn ariamh a’ t-olc, ma sé do thoil é, nach leig leis é
Acht ná dtig sé go bráthach ar mo
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
people of the house put something red outside to ward off the evil eye. The idea is that anything red attracts the attention of gazers and so distracts the person liable to possess the Evil Eye.
When a cow calves people are careful not to give away the first of the beestings. They will not giveaway the first butter made from the milk of a newly-calved cow not any of the buttermilk Nobody will give away milk on May Day, but neighbours often try to milk another person's cow on that day. If they succeed they will have the neighbour's butter and milk for that year.
The ropes trying our own cows were all cut and taken away one May morning about ten years ago. We found no change in the yield nor quality of the milk. Many cases are told though of cow losing their capability for butter production through no apparent cause.
When a cow is milked the Sign of the Cross is marked on her side with the thumb dipped in the milk.
After a cow calves a lighted coal
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
adharc ach da m’béadh sé ag séideadh ó shoin ca [n’areóchadh]? sí mar bhí sí marbh. Cróchadh annsin é agus bhí dóigh breóg ar an t’sean lánamhain on lá sin go dtí an lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a mharbhúghadh agus annsin thiocfhadh an méid fola a bhí ins an bhosca amach. Thainig na fhir agus léim an fear a ba shine ar Mhícheal, agus dúbhairt Mícheal is ar Eiblín a bhí an locht uilig agus leig se air fhéin go rabh fearg mór air agus deirígh agus mharbhúigh se Eibhlin. Nuair a chonnaic na fir a cuid fola ag teacht bhí buaidhreadh mór ortha “Ó maise dúbhairt Mícheal is furust sin a léigheas” chuaidh se agus thug anúas adharc a bhí crochta ar an bhalla agus labhair sé isteach inntí agus dúbhairt “a Eibhlin eirígh agus siubhal” deirígh sí na seasamh. Dhíol siad an adharc leis an fhear a ba shine agus chuaidh se na bhaile. Bhí féasta mór ins an bhaile roimhe agus i lár an fhéasta deirígh sé agus phoil se a mháthair, damharc achan duine air agus dúbhairt seisean agus e ag gáiridh” Ó is furust sin a léigheas agus shéidh se isteach ins an
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuir Eiblín ceist air an n’díolfhadh se an coinnín. Bhal a dúbhairt sé ó tharla go g’caithfhídh sibh a bhfuil agam a fhághal bhéirfhidh mé díobh é ar chéad punnta agus is bocht liom sgaradh leis cé tol dé go rabh deánta. Díoladh an coinnín agus thug na fir a n’aghaidh ar an bhainnc. Leig siad isteach an coinnin fa coinne airgead a thabhairt amach [ace]? Ach da m’béadh an coinnín istúigh ó shoin cha d’tiocfhadh se amach, annsin beigeann diobhthe pilleadh go teach Mhícheal agus rún dainghean aca é a mharbhú.
Seo an cleas a dimir an sean phéidhre an iarráidh seo. Chúaidh Mícheal amach agus mharbhúigh sé caora agus cheap sé an fhuil agus chuir isteach i m’bosca í agus chuir isteach í g’cliabhlach Eibhlín í agus nuair a thiocfhad na fir agus iad fa choinne Mícheal a mharbhú d’fágfhad seisean an millean ar Eibhlin agus thiocfhad leis sgin a thabhairt leis agus í
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
roimhe chúig bhomaite agus annsin thiocfhad Mícheal isteach agus a choinnín leis. Bhí go maith agus ní rabh go h’olc dimthígh Mícheal amach agus an coinnín leis agus ba ghoirid annsin go d’tainig na fir agus chur siad ceist ca h’áit a rabh Mícheal agus dhinnis sise díobhta. Deirígh siad annsin fa choinne ghabhal a chúartúghadh agus dúbhairt Eibhlin nach buadhrigidh mar g’cloigeann cuirfhídh me fhéin giotta fa na choinne agus leig sí ar shiúbhal an coinnín. Bhí íongantas mor ar na fir nuair a chonnaic siad so “ó maise dúbhairt Eibhlín nach bíodh iongantas ar bíth oraibh no leóga sin an seirbhíseach is feárr a bhí againn aríamh. Théigheann se na bhainnc fa choinne airgid agus achan rud. Chuir na fir ceist an n’díolfhadh siad e agus dúbhairt Eibhlín bráthan sin ar Mhícheal agus le sin thainig an coinnín isteach agus Mícheal na dhiáidh leis an sgeul a mharbhúghadh
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
indiaidh t’amalt dúbhairt Mícheal. Bhal ní thiocfhadh liom an h’ata a dhíol nó bhéadh mo bhean ar mire liom ach ó tharla go bhfuil mé go mór sin libhse bhéirfídh mé díobh é ar dhá chéud punta. Fuair Mhícheal an t’airgead agus thug aghaidh ar an bhaile agus caide an lúthghair a bhí ar Eibhlin nuair a tugadh dhá chéad punnta isteach í g’cúl na doirne díthe. Dinnis sé an bob díthe annsin agus bhí fhios aca go maith go d’tiocfhadh na fhir fa choinne e a mharbhúghadh agus seó an cleas a smaoitígh sé a dhéanadh. Dúbhairt sé go bhfúigheadh sé dhá choinnín agus go rachfhadh sé aca leis agus go bhfágfhadh sé an ceann eile ag Eibhlín agus da g’cuirfheadh na fir céist ca h’áit a rabh Mícheal. Déirfheadh sise go rabh se na mílte ar shiúbhal ach go gcuirfheadh sise teachtaire fa na choinne agus ba chuma ca h’áit a rabh se go m’béadh se annseó
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dubhairt Mícheal leis súidhfhidh mise ar mo chathoir fhéin aris agus nuair a bhéas muid réidh lé h-imtheacht amharc thusa orm’sa agus buailfhidh mise mo h-ata ar an tábla agus déirfhidh mé sin do chuid fhéin agatsa anois agus abair thusa “go rabh maith agat. Bhí iongantas mór ar na fir eile nuair a chonnaic siad seo agus dar leo fhéin “Is cosamhal go bhfuil cumh acha eiginteacht ins an h’ata sin ata air, Bhí go maith. Thug Mícheal isteach go teach leanna iad agus thug a sáith lé h’ól díobhtha agus d’imir sé an cleas ceudhna ortha.
Nuair a chuáidh siad amach as an teach leanna dúbhairt fear dó na fhir leis. Caide an chumhacht atá agat leis an h’ata sin? ó arsa Mícheal ni thíg lé duine ar bíth sin a innse [du]? ach an té a chaithfheas an h’ata agus an té a gheóbhfhas le ceanna é uaimse. Chuir siad ceist annsin an n’díolfhadh se an h’ata, agus
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mícheal Na G’cleas
Bhí sean lánamhain ann aon uair amháin agus bhí siad go beó bocht ag streachailt leis an t’saoghal ag iarraidh a m’beátha a bhaint amach go maith agus thiocfhadh leó.
Ní rabh aca ach bó amháin agus díarr an bhean Eibhlin air í a thabhairt leis un aonáigh agus í a dhíol. Thug sí órdughadh cruáidh do nuair a ghéobhadh se lúach na bó gan píghinn amháin a chuir amugha nó da gcuirfheadh gan pilleadh na baile. Dimthigh Mícheal leis an bhó agus nuair a fuair se a luach, chuaidh sé féin agus triúr fear eile isteach go teach ósta agus d’órdúigh se taé díobhta. Taréis an taé deirígh Mícheal agus thug se cogar do fhear an thoíghe ócsta go rabh rún aige bob do bhualadh ar na fir seo a bhí leis agus thóg se amach an t’airgead agus thug lúach an taé do í ghan fhios do na fearaibh eile a bhí leis. Anois a
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chaith sí tamall mór fada eile leo annsin agus sa doigh cheadhna. Thug sé cead dí dul ag feachaint a muinntear agus igceann na ndeich lá chuir sí an fáinne ar a méar agus tháinig sí arais. Thug sé laetha saoire dí sa tríomhadh h-uair agus nuair tháinig sí arais an t-am seo bhí íontas uirrthí nach raibh an glór le cluinstin aicí mar ba ghnáthach acht in a ionad bhí marbh ciúnas achan áit. Chuaidh sí ar lorg an fháthaigh acht ní raibh sé le leiceáil in aon áit agus tháinig buaidhearadh urrthí cad a bhain do ó d'imthigh sí. Sa deireadh chuaidh sí isteach sa gháirdín agus fuair sí é na luighe measg na rós ag fághail bháis. Líon a croidhe lán de thruaighe do. An fáthach bocht ar chaith sí an oiread sin ama leis agus chrom sí síos os a chionn agus d'fhiafraigh sí do an raibh rud ar bith go dtiocfadh leí a dhéanamh do a shábhalaochadh ón bhás é. Gheobhfaidh mé bás gan mhoill arsa seisean muna dtoilfidh tusa mé phósadh sin an t-aon rud a shábhaleochadh mé anois. Níor mhaith leithe a léithead a phósadh acht ar an bhomaite ba chuma léithe acht é
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 19:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
féirín agus níor leig tada air ach nuair bhí sé teacht comhgarach do bhlian ón lá ar bhain sé na rásaí thosnuigh imnidhe ag teacht air. Thug a mhuinntear fe ndeara go raibh trioblóid éicint ag cur chaithe air agus chuir siad ceist air faoi. Sa deireadh leig sé an rún leo Dubhairt an ingean ba shine na bíodh eagla ar bith ort rachfaidh mise leat go dtí an caislean an lá sin agus fanseochaidh mé an áit na rás. Bhí go maith chuaidh an t-athair agus an ingean go dtí an caisleán nuair bhí an bhliadhan istigh Ní fhaca siad duine no deoraidhe in áit ar bith thart acht nuair a chuaidh siad isteach fuair siad tábla leagtha amach le togha gach bidh agus rogha gach díghe. Ghlac siad béile maith agus in a dhiaidh sin siud amach go dtí an gáirdín iad. Ní rabh ibhfad annsin go dtáinig an fáthach millteanach gránda fhad leo agus bhí glór garbh nach raibh taitneamhach ar dhoigh ar bith le cloisint aca ar fud na h-áite uilig. D'fhan an t-athair leis an inghean cúpla lá agus ansin d'iarr sí ar imtheacht na bhaile agus nar b'egal dí fhéin rud ar bith feasta
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 18:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a ghaith sa tír iasactha. Cheannaigh sé an pláta óir agus an pláta airgid agus tharraing ar a bhaile. Ar a bhealach do chuaidh sé thart le taobh caisléan galanta acht bhí cuma ar an áit go raibh sé uaigneach agus codamhlacht ar an teach nach nach raibh i nduine in a chomhnuidhe ann. Bhí gairdín in aice an chaisleáin agus na rósaí b'fhíor dheise da bhfaca súil ariamh ag fás ann. Thug sin i gceann an righ fáirín an inghean ba shine agus isteach leis go bhfuigeadh sé cuid aca. Bhain sé cupla rosín agus le sin nocht an fáthach urghranda chuige. Sganraidh an Righ. Thuit na rósaí as a lámha agus chuaidh sé uilig ar bhárr amháin creacha. Bhí an an fáthach go millgeanach. Corp duine air acht feoin ainmhidhe grándha éicint. Chuir an fáthach ceist ar an fear cad chuige gur bhain sé rósaí in a gháirdín gan cead. D'inis seisean do fa fhóirín a inghine. Thóg leat iad arsa an fáthach acht muna dtagann tú annseo agus iad leat roimh bhliain dí lá indiú gheobhaidh tú bás.
Thainig sé abhaile. Roinn sé thart na
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 18:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Rí agus a bhean ann uair amháin agus tríur ingheanach aca. Am amháin da rabh an Rígh ag imtheacht go tír eile le gnoithe agus dúbhairt an bhean is óige aca leis gan a theacht arís go m'bhéadh bronntanas (a thabhairt) leis chuici. Chuir sé ceist uithí caidéa bhí sí a iarraidh. Ba mhaith liom pláta oir arsa sise. Labhair fóirín arais leat chigan-sa fosta arsa an an dara inghean. Caide ba mhaith leat arsa seisean. B'aoibhinn liom pláta airgid arsa sise. Maith go leor arsa an t-athair leo agus bhí sé fanacht go n-iarraidh an inghean is sine rud éigin acht dheamhan athrraidh is bhí iongadh air. Sa deireadh arsa seisean léithe cad bhuige go bhfuil tusa do thosc agus nach bhfuil tú ag iarraidh a dhath. Nach bhfuil rud ar bith gur mhaith leat go dtabharfainn liom chugat? Níl rud ar bith arsa sise acht ma fheiceann tú rósaí dearga ag fás áit ar bith, faigh cupla ceann aca dom.
D'imigh an t-athair leis. Rinne sé
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 18:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dó achan áit a rabh cead aige an t' eallach a chur ach dúbhairt an maighistir leis gan an t' eallach a leigint isteach í n' gáradh na bhfáthach ar a bhfachfaidh se aríamh nó go g' cuirfidh chun báis é sa bhomaite sin. Dúbhairt an seirbhíseach gan eagla ar bíth a bhéith air fhad is bhí an t' eallach faoí na chúramsa,. Dimthigh an maighistir leis annsin go bréagh pléisiurdha. Nuair a fuair seán an seirbhíseach ar shiúbhal é d' fosgal sé geafta galanta óir a bhí os coinne teach na bhfáthach agus leig sé isteach an t' eallach ann go dtí go rabh síad as amharc ins an fhéar mhór fhada a bhí ins an gháirdín. Chuáidh sé fhéin isteach ar a bhonnáidh annsin agus cha rabh fuaim nó torman lé cluinnstin aige. Chuáidh sé síos go fáitchighthe annsin go dtí an seomra agus baineadh stad as nuair a chonnaic sé na triúr fátháigh na g' codhladh ins an leabáidh cheadhna agus a g' cuid claidheamh agus a g' cuid cultacha crochta anúas ar
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I) Willie Duddy was going to Martin King's funeral. He met Tom Biggs on the way.
"Tom:- "Where are you going and the day so well?"
"Willie:- I am going to the funeral"
"Tom:- "No man living could be buried to-day"
Willie:- "It is a dead man we are going to bury"
II) Stephen Cassidy was going to a wake in Cloonaghasagh but he did not know the way to the village.
Everyone he met he asked them where was the dead man living and they told him he was living in heaven.
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
low-lying by-roads.
A severe snowstorm took place on 9th April 1917. Several cow's and sheep died from starvation because no grass could be seen in the great snow.
A great drought period occured in July 1935. It killed the oak and elm trees.
There was a heavy frost on 8th June 1898. It killed the entire potato-crop.
A huge flood occurred in 1936 near the dwelling-house of Robert Hunter of Carmoney. A burn convenient to the house over-flowed with such rapidity that the water entered the houses. Fortunately enough, no damage was caused.
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
She went home and her father told her go back and put it where she got it next day the bramble was growing on the tree.
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
comráduidhe domhsa na dhlígheadóir agus béidh se liom anseo chugat mbárach go docreocaidhe muid na gnaithe. Rinne a dochtur agus an dlígheadóir amach eatorra fhéin an tráthnóna sin pighin mhaith do'n airgead bhaint do. Chuaidh siad isteach i seomra an othair agus indiaidh tamall cómhraidh dubhairt an dochtuir go raibh sé go maith aca toiseacht agus an obair bheag bhí idir lámha acu a fhígalt socair. Caidé do pháighe sa arsa an t-othar leis an dochtuir "Ó ní bheidh mise ro chruaidh ort. Déanfaidh céad púnt go leor" arsa seisean Thug Seumas sin do. Caidé do páighe-sa anois arsa seisean leis an dlígheadóir "creidim go ndeánfaidh páighe an dochtura mo sháith-sa fosta" arsa seisean "ní bheidh mé ro dhaor leat siocar gur carad ana mhór an dochtur anseo" Bhí go maith nuair a bhí siadson díolta d'iarr Seumas ortha leitir a sgríobh chuig a mháthair go h-Éirinn agus an chuid eile do'n airgead chur chuicí. Shuidhe an dligheadóir síos agus tharraing chuige peann agus páipear "Caide déarfas mé léithe
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D'imthigh Seumas Mac Suibhne as an Bhaile seo go Mericea a shaothradh a choda fad o shoin agus dalta go leor da chineal táisg nó tuairisg ní bhfuareas uaidh go ceann fada na dhiaidh sin. Fear garbh rásgonta bhí i Seumas agus ba chuma caide deárfa leis bhí freaghara goirid agus an focal gasta aige fa do choinne i gcomhnuidhe mar sin ní raibh móran dúl ag muinntear na h-áite ann agus ní dheárna siad lá íogantais do nuair nar chur sé scrib de pheann ar pháipear ón lá úd a d'imthigh sé fhéin agus a bhagaiste as a n- amharc Acht a bhí mar bhí sé fa bhaile d'éirigh leis go maith thall agus bhí dornán maith airgid cruinnighthe aige nuair a bhuail an bás é. Ar leabaidh a' bháis dubhairt sé leis an dochtur gur mhaith leis tiomna a dhéanamh agus leitir a sgríobh chuid a mháthair go h-Éirinn. Maith go leor dubhairt an dochtur tá
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tabhairt buaidhradh [intinne]? mór do O Domhnal agus dúbhairt fear leis is mór an diogdhel. Mac an Bháird anois [acann]? Dubhairt Ó Domhnal o creidim gur fada e marbh. Chuaidh an sgeal thart gur chualadh Mac an Bhard thall in sasamh é. Tharraing Mhac an Bháird [?] Éirinn agus mór stad gur shroch O Domhnal agus gan air ach sean chualaidh [bacáigh]? Chuáidh se i láthar Ó Dómhnail agus diafruigh se dó ca rabh an saighreadh seó a bhí déasta ag an t’sasana. Thaidéan Ó Dómhnal dó lé [fónn]? mór ach ní rabh fhios aige cé a bhí aige, subhal Mac an Bháird amach ar an crann agus tharraing an tor agus thionntúigh se bun os cionn é. Anois ar seisean sin [dúbhslan]? an t’sasana thart agus sin a tharraingt. Bhí léighar mhór ar O Domhnal fán ghniómh a bí deánta - níor b’fada go d’tearádh sé go clúas a Domhnal gur Mac an Bháird a rinne an gníomh, chuir se sgéule fe sa choinne, sgríobh sé leithir agus thug ar Mhac an Bháird í. Dúbhairt sé lé Mac an Bháird shiubhal go gasta agus thíg leat go gcastan an poste ort agus tabhair an bithir dó. Dimthigh Mac an Bhaird agus ni rabh deifre ar bíth an mar bhí eagla air gur [latir]? [?] [bhiés]? a bhí leis agus nuair a casadh an posta ar tugadh an leitir do. d’fosgal an posta an leitir agus léig sé í agus sé a bhí inntí dó fhad is bhí subhalte ag Mac an Bhaird an sprog a gearradh agus gur leis fhéin an méid a bhí siubhalte aige in dhiaidh sin agus sin paroiste Mac an Bháird on lá sin go dtí an lá indiú.
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[?] [beithfea]? mall bual thall sa bheart. Ní dheárn mac a Bháird ach a lámh fhágal síos agus a h’ata a fhágal ar a mhullach gabh pardun díobh a [óuideachta]? deirigh se agus d’imtig go gasta agus thainig leis mór luáithe a bhí sé as amharc nuair a bhí na saighduiri astúigh agus shiúbhal ar a sheachtnodh fríd shasamh ar feadh dára bliante agus ní bhfuaras greimh air ach ní rabh Ó Dómhnal ag fághal triobláid ar bíth fa d’taobh dó agus shúl sé go [m’baidír]? go bhfuair sé bás.
Thainig an t’am thart go rabh Ó Dhómhnall ag chuir deis as an chaislean agus ba é saothrúigh na sasana a bhí cughe agus fhad is bhéadh fear [cas]? Sin ann ní bhfúigheadh saoir no h’Éireann a dháth lé deánamh. Nuair a bhí an caislean gleásta tá se deánta os cionn na fairrge. Thug an saor sasanáigh leis crann [12 tr]? agus sín amach os ceann na fairrge ar an fhuinneóg é. Shiubhal se amach ar an chrann sháith se tor amuigh in a bhárr. Thainig se isteach agus thug a dhúbhslan do fhear in Eirinn an tor a tharraingt, d’fiách acha fhear leis ach [theip]? ortha uilig. Bhí seó ag
ball sinsearach (stair)
2022-02-16 14:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
b'airde a thabhairt dó go ceann bliadhne. Chuaidh an bhliáin theacht agus níor cuireadh seanachas ar bith fa Mhac a Bháird go ceann bliadhna. Shíl Ó Domhnaill go rabh se crochta agus nach m' béadh lá iomradh níos mó air. Se an cheud sgeal a fuair Ó Dómhnaill leitir agus suim mhór airgid le díol aige ar shon an teagasg a fuair mac an Bháird ar feadh na blíadhna. Nuair a fuair Ó Dómhnaill an leitir bhí íongantas mhór air, thug sé iarráidh ar an dearbrathair go bhfeicfeadh se caide a bhí contrailte agus an leithir leis. Dúbairt an deárbhrathair leis gur sin an t'órdú a chur se aige agus go rabh an leitir annseó go fóill le sin a chruthú. Do deirígh agus thug an leitir i láthair ó Dómhnaill. [Bha]? bhí a lorg láimhe fhéin ar an leitir agus ní rabh sé ábalta difir ar bíth a dheánamh ann. Ní rabh a dhath lé deánamh ag Ó Dómhnaill annsin ach an t'arm a chur indiaidh mhac an Bháird. Rinne se seo agus t'am a bhí an t'arm ag teacht í láthair go Lonnduin ar Mhac an Bháird bhí sé fhéin agus a chomráduithe istuigh in seomra ag imirt chárdaí. Bhí lámh ag achan fhear. Thanaig an cainnt go clúas mhic an Bháird agus d'áithin sé an glór a bhí ag cainnt roimhe leis. Sé a dúbhairt an chainnt " Imir a cluithche ar a luás agus nach leig an uair seo thar ar [fatcias]? go
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Candle making. Candles are made from the fat of a cow. The fat is melted. a piece of cotton is put into the middle of a candle mould. Then the fat is poured into the mould. When the fat is set it slips out of the mould in the shape of a candle.
Soap making. Soap was made by fat and lye. The fat and lye are boiled together and put into moulds and left there until it is set.
Basket making. Baskets were made long ago of twigs. A small basket was called a skey. It was the shape of a boat, and was used to strain potatoes and bring turf from the reek.
Spinning. Long ago wool was spun
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mo Cheanntar Fhéin.-Sloinigheacha
Sé sloinigheacha na sean treibheann is coitcheann san taobh seo de’n tír.
Na Baoghallaigh - Dállaigh - Gallchobhair Clainn t-Suibne - Clainn Mic Giolla Bhrighde Na Dochartaigh Clainn Uí Fhearrdhaigh
Tá an t-sean teanghaidh Dhuthchais an Ghaedhilig i mbéal gach duine go fóil. Ach da réir is mar tá na sean daoine ag imtheacht, tá na sean dánta na sean sgéalta agus na sean raidhte ag imtheacht leo. Go luath ag tháinic foghluim an bheurla isteach, ag an ‘Cultúr Nua’, stadadh a ghlacadh spéis ins na sean scealta. Is annam anois a chluintear sean scéal chor na bith Da mbheadh an obair atáthar a dheanamh anois ag dul un cinn tá scór bliadhain ó soin, cé gur goirid an tam sin bhéadh béal oideas furust a chruinningha
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seo dóigheanna a bhí ag na sean daoiní am cuibniughadh na leithreacha.
A an cúpla. B an spéaclóid. C crath a gherarain. D. bógha E an sean teach F an rud a diosfa. G an crath tionntaigh. H an bhearna. I an bata. J an caman. K an ocair. L an speal
M a rud a díosfa. N Gob na stileadh. O an ghealach. P an phiocoid. Q raball an madaidh. R an madadh. S an crúca. T an bacan. U an hata. V an maide briste. W an bhuilg. X an chroich. Y cos an ráca. Z Cosa in áirde.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean Scoileanna.
Sul mar cuireadh na scoileanna náisiúnta ar bun badh bheag daoiní ar an taobh seo de’n tír a rabh a dhath léighinn aca. Na tighealaigh a bhí ag obair de’n tighearna talaimh, cuiread cuid de gclann chuig na scoileanna árda ins na bailte móra, agus bhí leigheann [béur]? agus gaedhilge aca. Lean beagan de muintir na h-áite an leigheann. Chuaidh se mar dearfa ó duine go duine. Bhí cuid aca seo a teagasg ins na scoileanna chois claidhe. Chuirtí leabhar ó dhuine go duine, no bhí na leabharthaí gan agus gan mórán gleás le na gceannacht.
Is ar leacacha slinne a gnithi an scríobh agus ortha seo fosta a bheirti na chead cheachtaí.
Bheireadh gach scolair pighinn chuig an maighistir anois sa ‘ríst. Theigheadh sé go minic ó theach go teach. Ní rabh an cuid is feárr de’n dóigh ortha.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cuid de’n t-sean deanamh beo go foil sa cheanntar seo nar chaith a bhróg ariamh. Ar ndóigh níor fhág siad an bhaile ariamh, ag eirigh amach go Aifreann no Aonac theigheadh siad i gcomhnuidhe costárnocht. Caitheamh siad Máirtíní, sin stoca lurga leis an loirgín a chongbháil teith.
Bhí na Máirtiní seo da gchaitheamh go choitceann ar taos óg. Bhí liobtha anuas ar dhruim na coise agus cupla lubóg ann le dhul isteach ar na léara. Sábhaladh siad na lurgnacha agus druim na gcos ar [cruadhalach]? an gheimhridh agus an earraigh.
An méad bróg a bhí ar caitheamh anuar sin. Ghnithi uilig san áit iad. Bhainti mórán bliadhanta as péire, no bhíodh siad leath an ama a leath taobh da sábhail.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cumdach na gCos.
Is beag duine óg a chaitheamh bróga ar bith sa t-sean am, agus gan sin i bfad uilig ar gcúl, go mbéadh siad fásta aníos. I dtaca le mná do ta
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ann oidhche amháin. Is cosamhail go rabh mórán de’n mhuintir a bhí lathair ag caitheamh na gCástors. Ceibe ar bith chuaidh an bunadh uilig an t-seomra ach fágadh na Castors na ndiaidh sa cistinghe. Bhí óganach greannmhar de thighealach an tighe sa chistinighe. Nuair a fuair se an bhaicle uilig sa t-seomra tuga sé leis na hatai agus caithidh se faoi an eallach iad a bhí ceanglaidh a gcionn an tighe.
Fuair sé slat annsin agus thoisigh se ghreadadh an eallaigh. Nuair a chuaidh cuartadh ar na h-ataí [fuar]? bruighte briste faoi an eallach iad. Bhí giota calain annsin ann.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a dheanamh éadaigh. Fughail láimhe uilig a ghnidheadh siad.
Chaitheadh na fir brístí goiride go dtí an glún agus stocaí fada. Bhí deanamh fada ar an chasóig agus pócaí móra thiar ins na ruballaibh aicí.
Le [cois]? an éideadh seo, chaitheadh na fir casóg a mbéadh muinchille de chórda an righ na móle inntí. Casog fa muinchille a bheirti uirthí. Bhí aibid eile báinín báin da chaitheamh a dtugtaí [raimhler]? uirthi. a chasadh siad thart ar an chorp agus an t-iochtar sáighte síos sa bhríste le na coinneal teannta. Ní rabh cnaipe féin uirthí. Mar éideadh cinn bhí clogadh bainí da caitheamh ar dheanamh ‘tam o shanter’.
Bhí hataí árda ‘castor’s da gcaiteamh go coitheann fad ó soin, ach se mo mheas nar caitheamh mórán aca annseo le ceithre scór bliadhain no níos mo.
Tá sgéal inntí fa teach a rabh dáil
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cóireadh na nDaoine.
Bhí an méad éadaigh a bhithear a chaitheamh deanta sa bhaile. Bhí a gcuid olna féin ag na daoine, agus ghnithi í sniomh sa teach. Cuirtí annsin chuig figeadhoir de chuid na h-áite an snáth go ndeanta bainín [á]? ghnithe bainín bán gan dath, agus bainín brotach. Bhiodh olann dhubh go [mia]? Fríd an olann bán. Ghnithi dathanna amach as creatar na gcloch le snath a dhathadh fosta.
Gnithi an bainín a ramhadh sa bhaile, agus obair mhasglas a bá é seo. Suidead beirt na ceathrar fear, a mbonnaí tárnochta le chéile, agus theisigheadh an cragadh ar an éadach le cois uisge agus sópa a chuir ann go mbéadh se ramhar na dlúith. Chuirti amach annsin é ar triomadh.
Bhi ghnathach le mná éadach ‘drugadh a chaitheamh. Ghlactai níos mo sathaoir le seo. Bféidir go gcuirtí go baile mór é le prios a chuir air.
Theigheadh na táilliúir ó theach go tu
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní beadh baoghal ar acra talamh i gcuid de na fearmeacha seo.
Áit dhá bhó no trí an fearn a ba mhó agus ní beadhm mórán le dúisin [acraí]? talaim annseo féin. Scoilt na daoine iad féin suas iad mar gceadna. Dhá roinnt ar a gclann.
Bhí na tighearnaí ann chruaidh sa taobh seo de’n tír fosta. Muna rabh fairrin[g]?chach talamh féin ag na daoine - ní rabh sin a deanamh an chíois a dhath éadtrom. Nuair a thoisigh an troid in aghaidh na dtigearnaí is iomda tighealach bocht san áit seo a chuireadh amach ar taobhanna na mbealach mór. Ach rinneadh troid annseo in aghaidh na dtighearnaí go cruaidh agus rinneadh áit ar bith eile fríd Eirinn. Agus chuaidh ainm na h-áite fada i gcéin. Is beag áit nach cluinneadh ainm an T-Sagairt Mhac Páidin, agus an troid a rinne se ar son na ndaoine le linn na troda seo gcarradh na cíostaí coir a bheith leath, agus ba mór an faoiseadh sin.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
caoran leis ag tarraing ar an chnoc. Fuair an t-oilean an t-ainm - Oileann an t-Sionnaidh no Innis Sionnaidh as [seo]?
Tá áiteacha eile go leor [ainmuightha]? as ainmhidhe.
Tá Port an Mhadaidh báin chóir Mhachaire Gálan. Poll a choinnín Duibh i [gcu]? Innis Sionnaigh. Oilean Bó soir ó Innis Sionnaigh. Carn na nGabhar cóir Chlochar Mic Neachtain. Cró caorach cionn de na cnoic. Ailt an t-sionaigh ar thaobh de’n chnoc seo. Mín Doire an Damh baile talaimh comhgarach, agus Gleann Daimhe.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tráigh na mBláin. Tá an tráigh seo ar oilean Guala fosta. Bá ghnathac leo a bheith tarraint éisg isteach ar an tráigh seo fad ó shoin. Nuair a phiocaidh an chuid a bfearr de’n iasg leigfidh na bláin na na broc beag ar siubhal. Thug seo tráigh na mbláin uirthi.
Oilean Ghuala. Tá dhá ghuala ar an oilean seo maol cnoc ar gach ceann do.
[Soir]? ó Ghuala tá Uimfinn - an Drom Fionn.
Eadar Guala agus tír mór tá Innis Sionnaigh.
Deirtear go dteachaid fear as bárr Ghaoth Dobhair isteach un oileaín seo lá i gcurrach. Nuair a bhí se pilleadh na bhaile caidé a bhí sínte ar an tráigh in aice an churraidh ach sinneach mór. Ar ndoighe shíl an fear go rabh se marbh. Beir sé greim dhá chois deiridh air agus chaith isteach sa churrach é. Nuair a bhuail se port sa bhaile léimigh mo dhuilach, an sionnach amach, agus suas an
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 23:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ainm Áiteacha. Comhgarach.
Cladach na croiche. Tá stacan de bheinn fhada chaol ag síneadh amach os cionn na fairrge in Oileann Ghuala. Deirtear gur [chroth]? Feidlimidh Cam a bhí in Árain mar do Mhaol Mhuire na dTuatha, as an bheinn seo, agus gur sin an fath a bhfuair sí a h-ainm - Chladach na Croiche, no an Chroich.
Is cosamhail go dtug Maol Muire leis mac de chuid Feidlimidh agus gur chuir sé an báis é. Mhionnaidh an fear eile go mbéadh ciútughadh aige.
Bhí beirt clann Mhaol Mhuire ar scoil in Oilean Guala. Doibir Feidlimidh [ar]? faoí cuim go bhfuair sé mar seirbhiseach sa teach a rabh an da stócach a bainnt faotha. Thug sé leis fear aca oidhche amháin agus chroth se leis an bheinn é.
Bhí se comhtrom le Maol Muire annsin.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 14:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
398
The lark's nest is generally placed by a clump of rushes. The nest is made of hay and roots and lined with hair, in which four or five dark ashy-grey eggs speckled with dark brown are laid. The pippit builds under a dry heap of ferns or in a clump of furze. The nest is made of the same material as that of the larks. Four or five grey eggs thickly spotted with bluck spots are laid.
The hedge-sparrow is always seen picking insets off the roads. Its nest is made in a fence or in a clump of grass growing on a fence. The nest is made of hay, grass, roots, and twigs and it is lined with feathers and hair. In it four all green eggs are laid.
Owls are very rarely seen in this district. The ones seen are the tawny owl and the barn owl, but they are known as the brown and white owl respectively. The brown owl eats rats, mice, voles, and small birds. The hole in a tree or a disused nest of someother big birds serves for it to lay its three to five perfectly white round eggs. The white owl eats mice and rats. Its nest is made in a hollow in a tree or in some part of an old building
In this its white rough eggs are laid. People say that after two eggs are the hen hatches until a few das before these are hatched. two more egg are laid. The first pair of birds are supposed
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 14:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(Continued from page 11)
At Mrs Dillon's funeral to Mainister-an-Aonaugh from Croona Church Pat Allen favoured me with a drive and the following: "I marched in there (Boithrín na cac muice, page 3) on over the stepping stones (on the Camóg) one night in 67. There was a good muster of us, good hardy united men. We went by Boherard to Kilmallock Hill (apparently to assist in the Barrack attack there). We had to come back and keep quiet. Fony Carroll did the dirty work on them (the Fenians) and after Kilmallock I went to Shanavoka Church (graveyard - 3½ miles south-west of Croom) and dug up Fony and put it (the coffin) out on the roadside. They say he was buried in eighteen churches (graveyards attached to ruined churches are commonly called churches, here and elsewhere) and never left in any of them. I believe in the end that he was buried for good in Shanavoka. There was never a word from any one about who dug him out from among the decent neighbours though every one knew about it.
Miss Guare (Cuid I) says: "My grandmother was 15 years of age at the time the Bolands were burned. She came from the Maigue (this statement from a lady who lives within 1½ miles of that river!) and I heard my mother telling how she - that is my grandmother came to the Cross to see the slaughter. (that is when it was all over of course) She used to say how the Boland
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mhionnuidh Domhnall go mbeadh [gocste]? eile gan mhoill ann nuair a thiocfadh seisean arais. Bhí se a dtholamh deanamh láice ar a mhnaoí.
Bhí se ag imteacht lá eile tarraingt ar an tighearna leis an chíos a dhíol. Ní leigfeadh a bhean amach é gan é féin a chóireadh, agus a nighe go maith glan. Amach leis go dtí an poll is salaigh a bhí chóir a toighe agus caithfidh lé an lában ar a aghaidh. Tcidh tú me Dhia ars an t-seanbhean - a ndóigh a tá orm leis an fhear sin. Lean sí leis an discluid é ag iarraidh a aghaidh a ghlanadh. An ndóigh nuair a gheobhadh seisean as amharc na sean mhná nigheadh sé é féin.
Deireadh sise - Ca dteigheann tú rabh do thighearna indiu go nglanfaidh tú thú féin.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí diulach greanamhar eile ar an bhaile seo Machaire Clochar a dtugtaí Créagan mar leas ainm air. Bhí se lán láice.
Nuair a thigeadh corp fa thír, scairtighe go minic ar bunadh na háite chóir baile le dhul ar an Ghoiste. Dimthigheadh morán aca as an chasan da mothuigheadh siad iomradh ar a leitheid. Ní rabh dúil aca a bheith aran ghoiste.
Tháinic fear de na péas lá ar [Chréaga]? sul a rabh faill aige teicheadh, ach bhí cofra mór folladh i dtaobh i dtoighe agus léim sé isteach sa chofra. Diarr sé ar a mhnaoi - Anna Mhór, a radh go rabh se amuigh nuair a chuireadh an Péas ceist. Tháinic an Péas isteach agus dfiafruigh i mbearla ca rabh Domhmall bhádsin a ainm baiste. Thaisbean an t-seanbean an cofra le na méar, a radh sa nam ceadna. Tá Domhnall ar siubhal amach síos. Thóg an Péas clár an bhocsa agus fuair Domhnall cóir
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
de’n dorach é agus cnagaidh in aghaidh na beinne é ar an taobh amuigh, agus dfág na luighe leath mharbh é. Cruinnigh sé suas cuid de’n urnais annsin. Chaith ar a druim iad agus dimthigh tarraingt ar an rássa. Shnámh sé an canal eidir an páróiste seo a’s na Rossa, agus níor pill se na h-áite níos mo. Deir siad gur i Liverpool a cheannuigh sé an chead péire bróg ar a chasan go Meireaca.
Bhí sgaifte eile i gcró stilleadh lá agus thainic an tóir ortha gan mhuthughadh beireadh ar trí no cheathair a chloigne agus dimtigh cuid eile. Ach nuair a bhithear ag fágáil an chró, bhí [diúlach]? amháin a dtugtaí Domhnall bran air na luighe i gchoirneál agus ní fhacas é. Ag dul amach de na [Péas]? ar an doras scairt sé amach. ‘Tá mise annseo go fóill’. Fuair sé na thrí mí a bpríosún le linn labhairt. Mhar seo i mbéal na ndaoine fada go leor. Tá mise annseo go fóill, arsa Domhnall bran
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Stilearacht.
Is iomda sgéal greanamhar atá innstí fa’n slilearacht, agus fa’n dóigh a bhfaighthi buaidh ar na “Rebchiní” a bhí sa tóir ar na stileóirí.
Bhí sean stilleóir mór annseo fad ó shoin a dtugadh siad [Húdalan]? air. Bhí an lucht coimhead go geár sa tóir air, ach ní rabh dul aca greim fhághail air. Ceaca a rinneadh sgéala air, no nach dtearnadh. Fuaras amach ca rabh an goireadh a dheanamh réidh.
San dóigh nach bfeicí iad a teacht chuaidh ceannphoirt na Rebchiní leis féin ar dtús go dtí an cró, agus an cuid eile seal tamaill na dhiaidh. Nuair a bhuail an ceanmphoirt isteach ar Húdalan Dubhairt se leis go rabh sé gaibhte sa deireadh. Ca’n fhuil a madaigh gan mheas arsa Húdalan.
Le sin beiridh se greim ar an ‘péas’ tugaid leis ann a dhá laimh taobh amach
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Eagla roimh Chogadh.
Bhí eagla mhór ar chuid de na sean daoine roimh chogadh, go h-airidh an dreamh [abhair]? nuair a bhí an briseadh ar an fhairrge le [linn]? Wolf Tone.
Bhí áiteacha folaighthe aca, agus da bfheiceadh siad comhartha ar bith. Bhí siad ar siubhal i bhfollach. Bí sgaifte aca i bfollach in umhach oidhche amháin. Ann a [meagg]? bhí óganach greanemhar. Béigean go rabh an áit cumhang deireadh seisean. Chuirfidh mise mo chos amach chuig an chogadh. Bá go rachaí air a bheith no thost. Bhí soitheach cogaidh le theacht isteach marbfíor Nuair a bheadh a toiseach ag gobh na dumhcha bheadh a deireadh ag Innis Cúil. Siubhalfadh lucht na luinge ar an áit agus mharbhfadh siad romhpa.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
athchuinge amháin a dhith air da b’mhian leo thabhairt deo. Sé sin gan clainn Mich Giolla Bháin a theach ann cinn a choidhche i nGhaoth Dobhair. Fuair sé athchuinge, agus ó lá sin anuas nior bhféidir nios mo na cupla tigealach de’n ainm Mhic Giolla Bháin a cunntas sa pharóiste.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Deirtear go rabh Aifreann da leigheadh annseo ceaca faoi'n spéir no i sgálan sul mar léigheadh Aifreann ariamh i nDoire Beaga in ait a bhfuil an teach pobaill anois.
Tá leac Aifrinn eile faoi bhaile Dhoirebeaga in aice na trágha, agus cionn eile i gCnoc is Tolaire a chois Ghaoth Dobhair. Is doice go rabthar ag radh Aifrinn anns na h-áiteacha seo in aimsir na géar leanamhainte.
Tá lug an Aifrinn mar ainm go fhoill ar an áit i gCnocastolaire.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sa loch atá ag taobh na beinne agus cuid eile da shábhail. Dubhairt an gasur gur Uncal do féin a bhí marbh a tainic sa deireadh agus shábháil é.
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a gasur a pilleadh an dara h-uair, níor leig se ar siubhal níos mó é. Ní fhaca an t-athair teine ar bith agus an gasur a theisbean do, ca rabh sí
Tá cas choill bheag ar an bealach o’n Bhunbeag go stad an bothar iarainn Ghaothdobhair. Bheirtear clochar Mic Neachtáin ar an áit. Tá druim árd do bheanna annseo agus cruinn chasta fás ar na thaobhanna. Deirtear go bfuil an áit seo uacal. Sin go bhfuil comhnuidhe ag an sluagh sidhe ann.
Ní ghearradh aon duine maide sa choill seo. Ghearr fear stáca bhó ann am agus béigean do chaitheamh amach as an bhoitheach an cheadh oidhche chuir sa isteach é no bhí an bho a bhí ceangailte air ag leimnigh suas ar an bhalla.
Tháinic an sluagh beag ar uncal de’n fear sedo oidhche amáin san áit seo indhiaidh dhul a sholus. Bhí cuid aca a chaitheamh amach
ball sinsearach (stair)
2022-02-14 13:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear eile teacht treasna ar thráigh Machairechlochair oidhche tamall indhiaidh dhul a sholus agus gasur beag leis ar ghreim láimhe. Nuair a bhí siad teacht amach aran bearna bhuidhe i mbéal na trágha chonnaic an gasur an teine tuairim ar cupla céad slat uaidh agus an dream beag na rith thart uirthi agus an gleo sin aca. Shíl sé gur páistí an bhaile a bhí ann, agus dubhairt se le’n athair. Nach fada anoir a thainic an t-áos óg anocht. Le sin leigidh se amach a athair agus rithidh sé fhad leo. Nuair a chuaidh sé tuairim a chéad slat no mar sin chuaidh an teine as, agus stad an gleo, phill sé aríst ar athair. Ní theachaidh siad i bhfad go bfachaidh an gasur an teine arais thall i lár na thrága agus dimthigh sé ar a rása mar rinne se cheanaféin. Ní teacha se i bhfad in uair seo ach oiread gur imthigh an teine. Sgannraidh an t-athair, nuair a thánnaic
ball sinsearach (stair)
2022-02-13 20:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sidheogaí.
Nuair a thigeadh sean daoiní le chéile i dtoighthe áirneáil fad ó shoin, ní rabh a dhath as a mbéal ach sgealta fa thaidbhsidhe - no fa’n tsluagh sidhe.
Chonnaic duine leithid seo do thais agus ní mo no gur bhain se an baile amach le sgannradh. Thainic an sluagh sidhe ar dhuine eile agus rinne siad suid i seo leis. Bhí an bunnadh óg a bhíodh ag éisteacht a glacadh seo isteach, agus ní mo no go rachadh duine aca amach thar an doras leis féin indiaidh a dhul o sholus.
Bhiodh áiteacha ar leith a mbeadh an sluagh sidhe i gcomhnuidhe ar a gcosa. Fa na tráigheanna agus fa bheanna móra uaigneacha.
Tháinic siad ar fhear san áit seo uair amháin leis féin ar an tráigh mhóir. Nuair a chonnaic se tarraingt air iad dórduigh se uaidh iad, agus thionntuigh siad in áit na mbonn agus tharraing araist ar an fhairrge.
ball sinsearach (stair)
2022-02-13 20:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cailleadh Bainne.
Bhí bean ar an Carn Bhuidhe fad ó shoin a bhiodh ag goid bainne agus ime. Bí ghnathach leithe gearrfiadh a dheanamh duithe féin agus a dhul isteach ar poll an linndear in áit a mbeadh an t-eallach. Bhí muinntear na dtoightheach ar ndoighe ag cailleadh an bhainne. Tug siad fadair an gearrfiadh seo fa na toighthe. Cuireadh seilg com sa deireadh air agus fuair cú greim deiridhe air ag dul isteach ar poll an linndear na theach féin. Nuair a chuadhas isteach sa teach seo, bhí an bhean pisreógach na luighe i leaba na cisteanadh, agus an sruth fola síos an t-urlar. Scad guid an bhaine na diaih seo.
ball sinsearach (stair)
2022-02-13 20:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Foghmhar Bhealach Gaoithe.
Tá mórán de bhailte féarain thall sa bhfos fríd shleibhthe Thír Chonaill a mbíonn curraideacht mall a dheanamh ionnta. Tá an talamh fuar agus ní apann an bárr go mbíonn sé déineach sa bhliadhain.
Is gnathach le gaoth chruaidh teacht i gcomhnuidhe dratha na samhna. Cuideann an ghaoth seo le muintear na gcnoch an foghmhar a chruinniughadh isteach. Labhartar sa cheanntar seo ar an cruadhlach sin. [main]? Ghaoth fhoghmhair bhealach gaoithe.
ball sinsearach (stair)
2022-02-13 20:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá an biolar maith ag droch shlaghdan na casachtach.
Bruigtear báchran san Earrach agus ghnidhtear deoch as fosta. Deirtear an té eolas subh an bácráin san mhárta nach eagal do mórán tinnis rith na bliadhna. Tá sé an maith ag glanadh na fola.
Ghnidhtear an báchrán réidh cóir mar ghnidhtear an biolar. Tá an báchrán an shearbh le h-ól, ach nil an biolar.
ball sinsearach (stair)
2022-02-13 20:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Léigheas Luibheann.
Sé an glasair léana an luibh is tiarranta a fás. Le na leagann ar chroiceann dhoigheadh sí isteach goidí an cnámh. Badh ghnathach le daoine cnapáin a tharraingt léithi, ach tá faithchill mhór a dhith gan leigean duithe doghadh barraideacht.
Cúl phádraig luibh eile a bhfuil leigheas inntí. le leigean ar chreach bhaineadh sí an nimh as.
Tá slán lus maith ag tarraingt silidh agus ag cneasadh. agus tá an bog lus mar ceadna.
An biolar.- gnidtear deoch as an bhiolar. Bruightear é agus cuirtear cloch aoil bhruighte isteach sa tsubh. Cuirtear tréicil fosta fríd le na dheanamh milis.
ball sinsearach (stair)
2022-02-13 20:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí na sean daoiní oilte go maith ag leigheas galair agus cnámh.
Páistí a mbeadh falansaith (Hives) ortha. Dheanfaidh ródach ortha, - sin cuisle ghearadh ag leigean de’n fhuil ráchtáil. Chuireadh seo siubhal ar an fhuil a deirigheadh as cioinn an chroidhe.
Ghnithi seo fosta le cnámha a beadh leónta.
Ghnithi leagheas [“Sclis]? seáin” le linn tarraingt thobhann a bhaint as scórnach.
Thógtai chleite an mhochain le linn gloine a leigean air. sa dóigh go dtógtai amach an t-ucht. Gnithi an gloine a théigheadh san dóigh go gcoinneochadh an gal greimar an chraiceann.
ball sinsearach (stair)
2022-02-13 20:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Léagheas fiabhras croidhe.
Is goirid an t-am a bhí bean san áit seo a rabh an léigheas seo aicí.
Bhí tápa síoda aicí agus chuireadh sí thart trí h-uaire é ar a té a bhí sí leigheas. Le na chois sin chaitheamh an duine sin dhul amach trí mhaidin indhiaidh a chéile roimh eire na gréine an talamh fhosgladh agus boladh na h-uaire tharraingt trí h-uaire as an talamh.
Bhíodh léigheas leonta ag leanbh a gcuirtí cnámh an a lámh indiaidh theacht un t-saoghail.
Tá leigheas salachar béil ag mac nach bhfachaidh athair ariamh. agus leigheas cait bhrághaid ag an seachtmadh mac.
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 20:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sin léití. Deirtear nach ceart dul treasna páirce cun bealach gearr a dhéanamh.
"Geibhtear é acht ní cuirtear arais é." Bh bean bhocht ann fadó agus théigheadh sí isteach go dtí na cumharsa ar chúairt. Ní bhíodh gach rud a bhí ag teastáil uathaí aicí agus d'íarradh sí rudaí ar fhear an tighe. Níor thug sí na rudaí arais aríamh dhó. Dó gheall fear an tíghe nach dtiubhradh sé rud ar bíth do aoinne aríam arís. Dubhairt sé - "Sé an duine bocht an duine saidhbhir." Ní raibh an fear seo go cliste don bhean.
Chaill go leór daoine rudaí leis an mnaoí seo.
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 20:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar na h-aibnaibh ar an t-sean bóthair. Tátar ag déanamh usáid den sean bóthair chomh maith is a bítir cuigh céad blian ó shoin.
Nodlaigh Mac Conamara.
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 20:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Táim in mo cómhnuide í Ngort An Túair, i bparóiste leachainn agus í mbarúnacht Tír Amhlaidh. Tá timcheall tríocha tíghthe ann anois agus bhí timcheall chead agus caogadh tíghthe ann fadó roim bánúghadh 1859. Slinn atá ar an gcuid is mó de na tíghthibh. Tátar ag tógáil tíghthe núa anois. Ceatharnaigh an sloinneadh is coichtianna thart ar áit seo.
Deireann cuid de na sean daoinibh gur Gort An Iubhair an t-ainm atá ar an áit seo, mar gheall ar go raibh gort mór Iubhair thart annseo fadó. Deireann cuid eile gur Gort An Túair an
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar na h-aibnaibh ar an t-sean bótair. Tátar ag déanamh usáid den sean bóthair chomh maith is a bítir cuigh céad blian ó shoin.
Nodlaigh Mac Conamara.
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá beirt táilliúr san bparróiste seo. Táilliúr Ó Concubhar agus táilliúr Ó Cléire. Conmuigheann táillúir Ó Concubhar í gCorrúir agus conmuigheann taillúir Ó Cléirigh san mbaile mór. Díolann cuid d'en na taillúirí an t-éadach agus déanann siad níos mo airgis ar na ndeanann na daoine as an siopa. Éadach siopa a bíonns ag na táillúira ar fad thart an aít seo. Caitheann cuid dén na daoine cultacha de éadaigh na (daoine) h-aíte go mór mór na daoine as na sléibhte. Tá sean fhochail a bhaineas lé taillúir "Ní h-e teach an tailluíra é" Seo é an bhrúg atá leis go mbíonn teach an tailliúr í gcomnaidhe folamh. Bhíonn snathaidh siosúr agus miosúr ag an dtáillúir. Ní deanntar an leintreacha san áit se anois
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nearly every farm. All of these have now been idle for many years. The kilns may still be seen in Greenfield, Kanturk, in Clowntycomade, Kanturk, County Cork, in Gornacanroe, Kanturk.
Three fishermen of note in this district of Kanturk were, "Mattic Thade" of Kanturk "Johny Leddie" of Newmarket, barony of Duhallow, (Con) County Cork, and Denny Connors of Banteer, Co Cork, or as he called in the locality, "Hitche (Cork) Cock Warrior." These men made a living by making and tieing flies which they sold throughout the neighbourhood. Hugh Kelleher of Strand Street, Kanturk was a candle and soap maker.
Mick Kenneally, Greenane, Kanturk, used to weave and spin cloth.
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I had a talk with Miss Minnie Buckley (aged 68) of Park. She left for America in 1884 and could remember many incidents of her school-days especially those connected with the Land War. She remembered her father's agitation when the rents of Park lands were raised by O'Connor Souper in 1883. There were court proceedings in Kanturk about this time and all the Park tenants went there - she believed it was a Land Court because when the Landlord fought
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
On our left is a big field owned by Mr. William Breen and its eastern fence is the boundary between Knocknagree (or Farrankeal) and Park. This big field is Known as Páirc Cháit a' Chathaoir. In this Mr. J. C Herlihy maintains Owen Roe O'Suillivan had his cabin and school and in this district he died. He bases his belief on the story he heard from a very intelligent old man named Paddy Herlihy of Farrankeal who died over 30 years ago at the age of 80 years. Paddy always said that in Páirc Cháit a' Chathaoir, Owen Roe lived.
(See page 135 for another belief).
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:12
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
in the court for his "raised rent" the tenants put up a plea that they had not and could not keep the stock which Connor 'Souper' said they had. John Conin (Park) was sent immediately to drive the cattle (or some of them) off the lands. Buckley, was paying £26 per annum at the time. Today the half-annuity is £4:5.
Miss Buckley remembered the burning of Corbett's cabin at Scrahan. Corbett and his family left for America and one daughter still lives in Glens Falls. She remembered how her father went with a horse and cart to Cork to bring goods-food especially to the people around.
Her relatives the Caseys of Bawnard were evicted (Bawnard is on the Gneeveguilla Knocknagree road and 5 members of the Casey family left for America about the same time as she herself was emigrating. The ocean-fare by steamer was £4 (which her aunt had sent to her) but the Caseys could not produce £20 for the five so they travelled by sailing-vessel and were 13 weeks crossing. Her grandfather Paddy Cronin who lived at Bánárd also was returning from Killarney Fair where
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a bheithi cóireadh cuirp - gheárta cuid de’n tais eadach, agus chuirtí i leath taobh é. Bhí léas ‘ruadh’ ins an eadach seo, da [gchu]? bhall nimhneach é.
Da bhfosglocha sgath fearthanna [ta]? istoigh do theach bheadh droch ádh seacht mbliadhna ort.
ball sinsearach (stair)
2022-02-12 19:02
ceadaithe