Líon iontrálacha sa taifead staire: 8914 (Taispeántar anseo na 500 ceann is deireanaí.)
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Basket-making is done on a small scale in the country districts. Bakers are made from sally rods which the Farmer grows in a garden near his house When these are cut he soaks them in water to make them pliable Then he splits several of them. One he forms into a circle and crosses it with the others. Then he weaves the thin rods, under and over like darning, thus [small drawing of basket] These baskets are used for holding cabbage, apples, potatoes or such like goods, creels or pardóges for donkeys to carry turf, potatoes, turnips and many are made in much the same way as baskets, but there are about ten rods stuck into the ground, and form a circle, and then the thin sallies are woven in and out around these sticks until the creel is completed.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Xmas Day to Jany 6th
It was considered unlucky to dig the earth during the 12 days of Xmas and no man here would plough during that time
Holy Week
People never draw blood during Holy Week.
May Day
I have heard it said in this neighbourhood that it is unlucky to give out fire on May Day. matches candles, paraffin oil etc.
First Friday of the month
A slit put in the right ear of calves on the 1st Friday of the month of its birth is supposed to preseve the animal from Blackleg.
Plough
Ploughmen in this neighbourhood never leave a plough facing the north.
Sowing
Seedlings are supposed to make a better growth if sown when the moon is full.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuaidh an t-saor abhaile agus míle punt leis agus bhí sé saidhbhir ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lá amháin dimthigh an t-Sasanach ag tarraingt ar Éirinn Nuair a tháinig an fear óg go teach an t-saor d’fhiafruigh an bhean do an ndearn siad an caislean Dubhairt sé go dearn acht go rabh locht air agus go rabh sé ag iarraidh ball iarann a leigeadh an locht sin D’innis an fear díthí fan cineal a bhí a dhith air Sa bhomaite d’aithin sise go rabh an fear i gcontabhairt bhais i Sasan Chuir sí sgeal chuig na gardaí theacht Tháinig siad agus dinnis an bhean dóbhtha go rabh an fear i gcontabhairt bhais i Sasan Thug siad san mac an t-Sasanach go príosún agus cuireadh sgéal chuig an rí go rabh a mhac i bhpríosún in Éirinn.
Bhí an rí iongantach buadhartha nuair a chualaidh sé seo agus diarr sé ar an t-saor a ghabhail go h-Éirinn agus a mhac a leagint amach agus a chur arais go Sasan agus thug sé cúig céad phunt do agus dimthigh an t-saor leis ag tarraingt ar Éirinn.
Nuair a tháinig se go h-Éirinn ba é an chéad rud a rinne sé a ghabháil go dtí an príosún in a rabh mac an rí agus (sé) ar seisean ma leigim cead na coise leat an dtabharfaidh tú cúig céad punt dom.
Thug mac an rí na cúig cead punt do agus annsin leigeadh amach é agus d’imthigh sé go Sasan
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Agus shiubhail sí ar bharr an chlaide agus annsin ní rabh sí sa phairc no ar an ród.
Nuair a tháinig sí go teach an t-seanduine cuireadh fáilte mór roimpí agus lá thar na bharach chuaidh an bheirt acu go teach pobhail agus pósadh iad Nuair a bhí siad cupla blian pósta fuair an seanduine bás Tamall beag na dhiaidh sin chuir rí Shasan sgéal anall ag iarraidh ar an fear óg a ghabhail anonn le caislean a dheanamh do agus nuair a bhí sé deánta ní rabh aon caislean ar an domhan ioncurtha leis agus ba mhaith leis an rí an fear óg a chuir ún bháis agus annsin ní bhéadh aon caislean ar an domhan ionchurtha le na ceann féin.
Cualaidh an cailín aimsire caidé dubhairt an rí agus dinnis sí don fhear óg go rabh an rí a bráth é a chur un bháis.
Lá amháin tháinig an rí chuige agus d’fhiafruigh sé don fhear óg an dearn sé aon caislean ariamh ionchurtha le na cheann sa Dubhairt sé nach dear acht go rabh locht amháin air agus muna mbéadh ball iarann aige a bhí aige sa bhaile nach dtiocfadh leis é a léigheas Caide’n t-ainm atá air arsan rí Cór in aghaidh an cam agus cam in aghaidh an cór.
Dubhairt an rí go gcuirfeadh sé a mhac fá na choinne.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann fad ó shoin agus ní rabh aige acht é féin agus a mhac. Lá amháin d’iarr an t-athair ar a mhac dornan caorach a bhí aige a thabhairt un aonaigh agus a dhíol Cé mhéid ortha arsan mhac Tá arsan t-athair bíodh na caoirigh agus a luach na bhaile leat D’imthigh sé leis agus é ag meabhrughadh caide’n dóig a dtiocfadh leis sin a dheanamh Bhí sé ag siubhail ar an bhealach mhór go craidhte nuaire a casadh do cailín óg.
Caide’n fáth a bhfuil tú chomh cráidhte indiu ar sise Tá ar seisean d’iarr m’athair orm na caoirigh seo a d’íol agus na caoirigh agus a luach a bheith na bhaile liom.
Is deacair sin a dheanamh ar sise. D’imthigh sí agus tamall na dhiaidh sin tháinig sí agus deimheas leithí do lom sí na caoirigh thug luach na h-olna don bhuachaill agus dimthigh sé abhaile leis na caoirigh agus luath na h-olna Bhí an athas ar an t-seanduine annsin agus diarr sé uirthí theacht Seo an dóig a d’iarr sé i, Gan í a bheith in éinfeacht agus gan duine ar bith a bheith leithí gan í a theacht ar an ród no trasna na páirce.
Thug sise an madadh léithí agus annsin ní rabh sí in éinfeacht agus ní rabh duine ar bith léithí.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
do, agus fuair sé cég beag poteen. Annsin tháinig an fear agus thosaigh siad ag ithe. Thug Liam neart poteen don fhear, agus ní rabh sé i bhfad gur thuit an fear faoi’n tábhla ólta. Níor ól Liam deor ar bith. Annsin thug sé an bearad amach as póca an fhir agus síos leis faoi an fhairrge agus thóg sé na potaí agus leig sé na h-anamna bochta ar siubhail. Tháinig Úna abhaile nuair a bhí Liam ar shiubhail. Nuair a chonnaic sí an dóigh a bhí ar an teach, agus an fear faoi an tábla shíl sí gur Liam a bhí ann, thosaigh sí a caoineadh. Mar sin féin tháinig Liam isteach ar an doras, agus d’innis Liam dithe eile sheort. Bhí sí sásta annsin nuair a chualaidh sí gur leig sé na h-anamna bochta ar shiubhail. D’éirigh an fear indhiaidh tamall agus tháinig biseach air. D’ imthigh sé abhaile annsin, agus ní aca Liam no Úna níba mo é.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
thart le bród air, agus dubhairt sé arais, “as na seithigh a fuair mé h-eile sheort a tchíonn tú annseo. Nuair atá siad ag gabhail síos bímsa annsin agus bheirim gach h-eile seort liom. Na dhiaidh sin thug an fear Liam isteach go t-seomra mór eile. Bhí an t-seomra seo líonta lán de potaí le na mbheal thionnthuigh faobhtha. “Caidé tá faoi na bpotaí” arsa Liam. Tá na h-anamna ó na daoine a bhí caillte ar na badaí móra faoi na potaí sin agam ars an fhear. Nuair a bhíonn na bádaí ag gabhail síos bímsa annsin agus bheirim na h-anamna liom. Bhí truaigh mór ag Liam do na h-amamna bochta seo. Thogadh sé na potaí agus leigfeadh sé ar shiubhail iad acht bhí an fear ag amharc air. D’fhág Liam teach an fhir annsin le gabháil abhaile, agus bhí an fear leis. Thug sé “push” beag do Liam suas go dtí an t-uisge, agus suas leis an bheirt annsin go dtí na clocha móra arais. Bhí Liam ag smaoituighadh san oidhche ar na h-anamna bochta. Bhí sé ag smaoituighadh fósta caide’n dóigh a leigfeadh sé iad ar shiubhail. Tháinig an fear aníos gach h-eile lá na dhiaidh sin, agus bhí Liam síos go minic ag ithe agus ag ól leis. Annsin smaoithigh Liam ar plan. Thug sé fá dear, na dtiocfadh leis an fhear ag gabháil fríd an uisge gan an bearad beag a bhéith ar a cheann, agus fósta, cé bith an méidh a d’oladh siad faoi an fairrge ní bhéadh siad ar meisce. Thug Liam cuireadh d’ón fhear a theacht aníos go dtí a theach féin, agus rinn sé réidh dinnear maith
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
arsa Liam. Le sin bhain an fear bearad beag amach ar a phoca, chuir sé an bearad ar a cheann, agus sé síos faoi an uisge. Shíl Liam nach bhfeicfeadh níos mo é, ach ní rabh sé i bhfad go dtáinig sé aníos arais. Thosaigh sé annsin ag innse do Liam fan teach deas a bhí aige agus gach eile rud deas a bhí ann. Agus thug sé cuireadh do Liam a gabháil síos a damarch air. Ar tús ní rachadh Liam síos, ach nuair a d’innis an fear do fa féasta mór a bhí aige síos agus neart uisge beatha d’imthigh Liam leis. Chuir sé an bearad arair ar a cheann bheir sé greim láimhe ar Liam agus síos leis an bheirt aca faoi’n fhairrge, gur sheas siad ar talamh tirm ar a bhonn. Agus nuair a damharc Liam thart chonnaic sé an fairrge thús níos airde na a ceann. Bhí teach an fhir déanta istoigh ins an uaigh. Chuaidh siad isteach, agus shuidh siad ag tábhla mór bréagh agus bhí féasta mór aca. Bhí iongantas mór ar Liam, agus d’fhiafruigh sé don fhear caidé’n áit a fhuair sé an biadh seo. Fuair mé é ó na bádaí móra a cailleadh ar an fhairrge ars an fhear. “Nuair atá siad ag gabhail síos bímsa annsin agus bheirim gach rud liom”. Annsin thug sé Liam leis isteach go t-seomra mór eile, go dheánfadh siad a sgithiste agus go gcaithfeadh siad toit. Bhí an t-seomra seo lán de eile rud deas, agus shuidh Liam síos ar chathaoir bhog. Ní fhaca Liam an leithead roimhe sin. D’amarc an fear
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí lanamhain na comhnuidhe fad ó shoin síos ar Pointe Damhras. Liam Ó Bhaoighill an t-ainm a bhí air, agus Úna an t-ainm a bhí ar a bhean. Bhí an teach a bhí aca an fhada amuigh ar an bPointe, agus ní rabh teach ar bith eile comhgarach do. Bhí an lanamhain seo an diaganta. Bá gnach le Úna gach bliadhain a gabháil go loch Dearg agus an turas a shiubhail díthe féin agus do Liam Agus nuair a tháinig an t-am ins an Samhradh le gabhail, dimthigh Úna go loch Dearg. Ní rabh traen ar bith ins an am sin. Agus bhíodh sí coicthigis go dtioc fadh sí arais. D’éirigh Liam an maidín seo chomh luath agus d’imthigh Úna, agus bhleagh sé an bhó, agus rinn sé gach eile rud f’an teach. Agus annsin d’imthigh sé síos ag iasgaireacht. Ní rabh sé i bhfad ar an chloich a bhí sé na sheasamh air, go bhfaca sé fear na shuidhe ar carraic eile ag na thaobh. Bhí cuma ionganach ar an fhear seo. Bhí corp mór cruinn air, agus bhí na lámh fada tanaidh. Bhí a cheann beag le súile móra an fhada amach sa cheann. Shíl Liam go rabh sé cosamháil le frog mhór. Bhfuil tú ga maith indiu a Liam arsan fear. Caidén dóigh a bhfuil aithne agat ormsa arsa Liam. Ní fhaca tú mise ariamh. Chonnaic mé thú go minic arsan fear. Tá mo theach shíos faoi an fhairrge, faoi an chloch a bhfuil tú do sheasamh air. Síleann tú gur páiste mé le sin a chreidbheadh
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gurab é an diabháil a bhí ann gheall ar an t-aifrinn a chuir a dhit ortha.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Déirigh fear agus a mhach go luach maidin Dia Domhnaigh amháin le ghabháil ’ un aifrinn. Bhí teach an phobail ibhfad uabhtha agus bhí acha le imtheacht go luach. Bhuridh gach duine bata leis a chuideochaidh leis ar an bhealach mhór bhí acha le ghabháil trasna na gcnoc. Ní rabh siad ibhfad ag siubhail gur casadh carnan caonaigh ortha. Dubhairt an mach leis an t-athair an bhfuil fhios agat caidé atá sa carnan sin. Is Cuma duit arsan t-athair. Bí ag teacht leat shiubhail siad píosa mór fada eile ná gur casadh ceann eile don cineáil céadna ortha. Ins an deireadh casadh ceann eile ortha. Diarr an t-athair air a bheith ag teacht leis agus gan baint leis. Bhí siad ag siubhail tamall maith eile gur casadh an treas cinn ortha. Bhall arsan mach ní rachaidh mé thairis seo go bhfeicfeádh mé caidé tá ann. Chur sé bárr a bhata isteach san carnan agus léim easgain mór [ama?] is. Chuaidh an bheirt acha a chonngbháil an easgain uabhta acht ní rabh siad ábalta iad féin a chosaint agus ní bhfuair siad ar shiubhail ón easgain go rabh an oidhche dubh ann. Is é madad a dfhág siad na dhiaidh san bhaille a tháinig thioctha agus a cuidigh leobhtha go bhfuair siad abhaile. Rinn siad amach na dhiaidh sin
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Rinne sé sin no bhí eagla air roimh an ghunna Annsin thug sé leis an eallach agus d’imthigh sé leis.
Níor bhfada chuaidh sé gur chasadh air an sgológ agus d’innis sé do go bhfuair sé roimh an eallach ag Baile-Na-gCreach. Agus annsin shíl an sgológ i mhór den bhuachaill acht dubhairt an bhuachaill go rabh sé ag imtheacht. Rinne an sgológ a dhicheall le é a choineaill acht ní rabh gan ann Dubhairt an sgológ dá bhfanochadh sé gach rud a bhfuigheadh sé fhéin go dtabharfadh sé a leath dó san.
Maith go leor arsan buachaill fanochaidh mé agat Chuaidh siad giota eile agus chuaidh an sgológ isteach i dteach fá choinne deoch.
Anois arsan buachaill nuair a tháinig sé amach fuair tú deoch agus níor thug tú a leath domhsa slán agat anois nuair a chonnaic an sgológ go rabh sé ag imtheacht d’fiafruigh sé do cé’n uair a mbéidh sé arais Ní feichid tú mise arsan buachaill go dtí la h-eag na dtéag.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 11:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann fad ó shoin agus chuaidh sé amach ag iarraidh oibre. Sa deireadh rinne sé fastughadh le sgológ. Ní radh sé ibhfad annsin go dteachaidh an sgológ agus a bhean ar laethe saoire agus d’fhág sé an bhuachaill na dhiaidh sa bhaile. Níor tháinig siad abhaile go ceann trí bliadhna na dhiaidh sin.
Fear an falsa a bhí ins an bhuachaill aimsire Agus nuair a fuair sé an sgológ agus a bhean ar shiubhail ní dhearn sé dadaidh acht suidh sé ag an cois na teineadh agus deirigh a chuid bróga comh cruaidh agus go mbéigin do iad a bhaint de. Nuair a tháinig an am leis an chíos a dhíol nior dhíol sé é agus tháinig an seirmh agus (thain) thug sé leis scór den eallach.
Tamall na dhiaidh sin tháinig an sgológ agus a bhean abhaile agus bhí siad mí shásta fan chuma a bhí ar gach rud thart fan teach agus bhí siad níos measa nuair a chualaidh siad gur chail sé scór den eallaigh. D’imthigh an sgológ annsin ar lorg an eallaigh.
Nuair a fuair an bhuachaill an sgológ ar shiubhail chuir sé a chuid bróga i dtobann uilig go dearn sé bog iad Annsin chuir sé air iad agus d’imthigh sé leis agus fuair sé roimh an eallach ag Baile-Na-gCreach agus thug sé amach a ghunna agus d’orduigh sé don seirmh a chuid lámha a cuir suas.
ball sinsearach (stair)
2020-03-31 00:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The following is a description of a marriage of sixty years ago. At nine o'clock in the morning the "coisre" met in the girl's house. Ten gallons of whisky, four tierces of porter, and a case of stout were provided. Roast goose and hams of bacon were brought for the people of the Bride and Bridegroom. Perk (foreign bacon) and boiled beef were given to the rest of the "coisire". the water was boiled in pots holding three or four firkins; and a manure pike had to be used to take the meat out of the pot. The day was spent in eating and drinking and telling stories.
At five o'clock the people made for the church. While on their way the bell tolled. If the man were rich it tolled for half an hour: and if he were poor it only tolled for five or ten minutes. Leading the "coisire" went the Bridegroom on horse back and he was followed by thirty common cars and sidecars. Behind all those was a cover car in which travelled the bride the bridesmaid and bestman. When the marriage
ball sinsearach (stair)
2020-03-30 23:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ainmhidhthe Allta.
The wild animals in our district are, the fox the badger, the weasel, the otter, the ferret, the hare the rabbit and the squirrel.
It is said that the fox is a very cute animal. When he is being hunted he will sit down and find out what way the wind is blowing or if he meets a slant tree he will climb it to save himself.
It is said that the badger is one of the seven sleepers. In summer he builds his nest in a ditch or in a bank of a river. When the badger has her young ones reared she stays with the fox. The fox feeds the badger and the badger cleans out the foxes den. In November the badger makes a hole in the
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ag tarraingt ar an bhaile. Ní raibh sé i bhfad ag teacht ‘na bhaile nó bhí capall an bhréagh aige. Nuair a sroich sé teach an Mhinistir dubhairt sé leis “Anois nach dtug mé na trí céad punt abhaile agus níos mo, nó tá capall bréagh láidir abhaile liom agus ní raibh liom acht capall beag tanaidh ag imtheacht domh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dó fhear an bhainc agus d’iarr air airgead an Mhinistir a thabhairt dó. D’iarr sé ar fhear a bhainc trí céad punt a thabhairt dó, dá chéad seacht is notha punt i notaí agus trí punt i feoirlíneacha. Rinne fear a bhainc an rud a h-iarradh air agus thug sé an t-airgead dó Micheál. Rinne sé na dhá chéad seacht is notha punt suas go deas agus chuir sé. é taobh istigh de a chuid cudaigh ar a dhruim agus chuir sé na feoirlíneacha isteach i mála agus chuir sé an mala i bpóca mór a bhí in a chóta agus shín leis ag tarraingt ar an bhaile. Ar a bhealach ‘na bhaile dó i n-áit uaigneach ar an ród casadh gaduidhe air agus é ag marcuidheacht ar chapall bréagh láidir. Tharraingt an gaduidhe suas é agus d’iarr air an t-airgead uilig a thabhairt dó agus dubhairt sé fosda go sgaoilfeadh sé é muna ndeanad sé
Chuir Micheál a lámh i bpóca agus tharraing sé amach an mála mór feoirlíneach as a phóca agus chaith sé síos leis an fhanaigh. Léim an gaduidhe ó’n chapall agus é cinnte gurabh é sin an t-airgead uilig bhí an mála comh mór sin agus rith sé indiaidh an mála. Nuair a bhí sé as amharc léim Micheál anuas ó’n chapall féin agus chuaidh sé a marcuidheacht ar an chapall láidir a bhí ag an gaduidhe agus d’fhág a chapall féin ag an gaduidhe agus is go bráth leis
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Ministir 'na comhnuidhe ins na Cealla Beaga tá céad bliadhain ó shoin agus bhí buachall aimsire aige darbh ainm dó Micheál Dubh. Bhí triúr nó ceathrar de fearaibh eile ag an fhear seo fosda agus bhí siad ag cur suas ballaí dó.
Bhí trí cead punt ag an Mhinistir seo i mbanc i n-Doire agus ba mhaith leis é a fhághail le páighe a thabhairt dó na fir a bhí ag obair dó. Bhí sé a radh i gcomhnuidhe go rachad sé é féin a marcuidheacht agus bhí Micheál an buachall aimsire a radh gach lá go rachad seisean agus go dtabhairfead sé an t-airgead abhaile agus níos mo. Sa deireadh leig an Mhinistir dó Micheál gabhail fa choinne an astair agus thug an Mhinistir an chapall is feárr a bhí aige dó leis an astair a dhéanamh acht ní thabhairfeadh Micheál an chapall maith agus d’iarr sé ar an Mhinistir an chapall is measa a bhí aige a thabhairt dó nó bhí fhios aige go maith go raibh gaduidhe ann san am sin i n-áiteannaí uaigneacha ar an ród. Thug an Mhinisrir an chapall olc dó agus thoisigh sé ar an astair. Nuair a sroic sé Doire chuaidh sé isteach sa bhainc thug páipear
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an é a leag é agus dubhairt sé gurab é.
Agus arsan sagart ní bhéidh aon Ghadhra i mBaoigheallach go bráth arais agus ón lá sin go dtí lá indiú ní rabh aon Gadhra i mBaoigheallach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear na chomhnuidhe i mBaoigheallach aon uair amháin agus fear gálta a bhí ann. Bhí feirm mór aige agus ar an fheirm sin bhí sgalán - sin an áit a bhíodh ag an sagart leis an Aifrinn a léigheadh no ní rabh mórán toighthe phobail san tír an uair sin cosamhail le mar tá anois.
Agus bhí dubh fhuath ag an fhear gálta seo don sagairt. Agus ba mhaith leis an sgalán a leagaint anuas. Bhí dhá bhuachaill aimsire aige bhí fear acú gálta agus bhí an fear eile gaedhealach lá amháin tháinig an fear gálta seo fhad le na chuid mbuachaill agus gheall sé go dtabharfadh sé cúig phunta do fhear ar bith acú a leagfadh an sgalán. D’fiafruigh sé don fhear gálta an leagfadh sé é agus dubhairt sé nach leagfadh. Annsin d’fhiafruigh sé don fear gaedhealach an leagfadh sé é agus dubhairt sé go leagfadh agus d’imthigh sé leis agus leag sé an sgalán agus shaothruig sé na cúig phunta. Gadhra a b’ainm don bhuachaill a leag é.
Nuair a chualaidh an sagart caidé rinneadh tháinig sé go dtí an teach ann a rabh an fear gálta na chomhnuidhe agus d’fhiafruigh sé don bhuachaill gálta an é a leag é agus dubhairt sé narb é agus a annsin d’fhiafruigh sé don bhuachaill gaedhealach
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear agus bean ann fad oshoin agus bhí mac amháin aca Chuaidh sé thuig an aonach lá amháin agus ní rabh airgead ar bith aige. Chonnaic sé fear ag cur céad punt in a phoca. Chuaidh sé thart agus thug sé leis an céad punt agus cur sé an sparán folamh isteach i bpóca fear eile. Níor fhada gur dubhairt an fear gur chaill sé an tairgead agus dubhairt sé go dtabhairfeadh sé cúig punt don duine a bhfuighfidhe é Dubhairt an fear seo go bhfacaidh sé fear ag cur isteach in a phóca é Fuair siad greim ar an fhear seo agus ní rabh airgead ar bith ins an sparán Cuireadh isteach na príosún é fuair an fear eile na cúig punt Crochadh an fear a rabh an sparán aige cupla lá na ndiaidh sin. Thoisigh an fear seo a rabh an tairgead aige ag imirt chárdaí Chaill sé an tairgead uilig. Fuarthas greim ar an fhear seo cionnus go rabh sé ag imirt chárdaí beireadh air tamaill na dhiaidh sin agus cuireadh isteach i prísún é Ní rabh sé ro fhada san phrísún go bhfuair sé bás.
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear agus bean na chomhnuidhe le chéile uair amháin agus bhí mac aca Dimthigh an mac lá amháin agus shiubhall sé go rabh an tráthnóna ann. Sa deireadh tháinig sé go dtí fear a bhí ins an coill Dfhiafruigh an fhear do ca rabh sé ag gabhail Dubhairt sé go rabh sé a gabhail go teach an rígh Tá mise ag gabhail leat arsan fear a bhí ins an choill Shiubhail siad leo an oidhche sin An lar na bharach tháinig an bheirt aca go dtí (an) teach an rígh Chuaidh an fhear a bhí ins an choill isteach ar dtús bá eisean an rígh acht ní raibh fhios ag an fhear eile sin agus ghleas sé é féin mar rígh Tháinig an fhear eile isteach agus chuaidh sé suas go dtí an áit a rabh an rígh D’fhiafruigh sé do’n rígh an bhfuighead sé a ninghean le pósadh Dubhairt sé go bhfuighead agus fáilte Pósadh an bheirt aca an lá ar na bharach. Chuaidh blian thart agus chuaidh sé abhaile go bhfeicfeadh sé a hathair agus a mháthair bhí an bheirt aca marbh. D’fhill sé arais go teach an rígh. An lár ar na bharach chuaidh an bheirt aca go Sasan. Rinne siad teach mór agus bhí siad na chomhnuidhe annsin go bhfuair siad bás.
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an bhaile amach ní rabh sé ábalta labhairt tháinig oiread eagla air agus ón lá sin go dtí an lá indiú ní deacaidh sé amach indiaidh na h-oidhche ag deanamh poitin agus ní dheachaidh sé amach áit ar bith gan duine éigin a bheith leis.
ball sinsearach (stair)
2020-03-29 23:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ar an bhaile seo aon uair amháin agus bhí sé ag deánamh poitin. Amuigh sa chnoc a bhí sé ghá deánamh. Bhí sé amuigh oidhche amháin ag deánamh an poitin agus bhí an oidhche an dorcha agus bhí sé ag fanacht no go n-éireochadh an gealach go rachadh sé abhaile. Nuair a déirigh an ghealach thug sé leis canna poitin agus sín leis ag tarraingt ar a bhaile.
Ní dheachaidh sé ibhfad no go gcuala sé an ceol shuas sa chnoc. Damharc sé suas agus chonnaic sé an fear ag siubhail anonn is anall sa chnoc Shíl an fear a bhí ag dheánamh an poitin gur fear de na comharsannaí a bhí ag magadh air agus sgairt sé air theacht anuas Tháinig an eagla air annsin nuair a chonnaic sé an rud ag teacht anuas agus ceann reithe air
Cuaidh an rud go dtí an chlaidhe agus shait sé a gcuid adharc ins an chlaidhe agus briseadh ceann acú leig sé uaill brónach as féin annsin agus d’imthigh sé agus a cheann san aer aige. Chuaidh sé sios go dtí an abhann agus léim sé isteach ann Annsin tháinih sé aníos ón abhann arais.
Annsin d’ól an fear deoch as an poitin agus chaith sé indiaidh an taidhbhse é agus ó sin amach bhí sé ag gabháil roimhe agus na dhiaidh (sin amach bhí sé ag gabhail) go rabh sé sa bhaile agus nuair a bhain sé
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 22:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Boils: They used bath them with hot water and put dog leaf on them or linseed meal.
Tootache: To rub soda or salt or whiskey to the tooth.
Colds: To drink plenty whey, milk and medicine.
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
About two hundred years ago, when Beamish took over the lands of Dooniskey there lived there a man who had accumulated a lot of gold and whose interest in the land when Beamish took it over, erased. He secured his gold in a well secured box.
It was customary at the time, as it is up to the present, to hold dances or "patterns" at the cross roads.Tradition tells us, that a well attended pattern was held on summer evenings at Beamishes gate as has been often held there since. One evening, when the man of the gold attended this pattern he noticed a handkerchief protruding from a girls pocket which was quite similar to one he had in his "gold" box. He went home, and searched the box thinking it was his own handkerchief he saw in the possession of the girl but he was mistaken there. To remove all further fears and doubts from his mind, he placed the gold in a crock and hid it along side a white thorn briar in the boundary fence between Shine's and Murphy's farms. The white thorn briar is to be seen at present day growing on the fence.
In later year's, it is said, that a man living in the neighbourhood dreamt that gold was hidden under the briar. At a late hour one night, he went in search of the gold and in digging up the place where it was, the noise of the bar attracted the attention of some "sguraidhtears who were returning home from a neighbour's house. Becoming
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
diultugadh. Cuireadh ar shiubhail é annsin. Annsin cuireadh sgéal chuig an ghasúr eile theacht agus pósadh é agus an cailín saidhbhir.
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann fad ó shoin agus is fada ó bhí. Fear an saidhbhir a bhí ann bhí sé comh saidhbhir agus nach rabh fhios aige caidé a shaidhbhris. Bhí a bhean marbh le seal tamall roimhe sin. Ní rabh aige acht sé fhéin agus nighean amháin.
Lá amháin tháinig buachaill óg go dtí an teach ar lorg an cailín le pósadh. Tháinig fearg mhór ar an athair annsin cionnus go dtáinig an buachall seo ar lorg a nhighean agus dubhairt sé go dtabharfadh sé don diabhal í níos luaithe no thabharfadh sé dó san í. D’imthigh an buachaill óg leis go h-an cráidhte cionnus nach bhfuair sé an cailín saidhbhir le pósadh.
Lá amháin seal tamall na dhiaidh tháinig gasúr eile go dtí an teach ar lorg an cailín le pósadh. Bhí culaith air a bfhíor deise dá bhfacthas súil ariamh. Agus d’iarr sé an cailín le pósadh. Dubhairt an t-athair go bhfuigheadh agus míle fáilte. Do pósadh iad tamall na dhiaidh sin agus bhí siad na chomhnuidhe le chéile.
Níor bhfada gur tugadh fa dear go rabh cos ádhmuid air. Tamall na dhiaidh sin thgadh fa dear go rabh súil gloinne aige.
Annsin cuireadh fá dhein an t-fagart tháinig sé agus d’innis sé don t-athair gurab é an diabhal a bhí ann agus nar cheart do an ghasúr a tháinig roimhe sin a
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
saidhbhir na dhiaidh sin.
Lá amháin tamall na dhiaidh sin bhí Tomás amuigh ag buachailleacht na ba nuair a tháinig coileóg mór agus thoisigh a troid le Tomás. Rinne Tomás ndicheall leis é féin a chosaint acht sa deireadh marbh an coileóg é agus cuireadh é i gcúl an toighe, agus bhí buaidhreadh mór ar na comharsannaí uilig in a dhiaidh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
deireadh déirigh sé an thuirseach agus luigh sé istigh i gcruaich – fhéin a bhí ar taobh an bhealaigh Mhóir. Tháinig fear an toighe amach agus thug isteach an bacall céadna de fhéin a raibh Tomás na luighe ann. Thug sé an fhéin dó na ba. An céad áit a bhfuair Tomás é féin nuair a musgail sé. Fuair sé é féin (isteach) astoigh i mbéal bó Toisigh an bhó a casactaigh agus chait sé Tomás amach as a bhéal.
Rith Tomás amach as an bhoitheach agus níor stad sé go raibh sé ag dorás a h-athara. Bhí an mháthair agus an t-athair ag gabháil a luighe nuair a chualaidh siad an glór beag íseal a radh.
Leig isteach mé.
Leig isteach mé.
Dfhosgail an t’athair an dorás agus bhí Tomás na seasamh annsin roimhe. Thug sé isteach é agus thug a [shcúth?] dó le h-ithe. Annsin dinnis Tomás don t-athair san bocsa mór lán d’oir is de airgid. Chuaidh an beirt acu ann agus chuaidh Tomás isteach ar an pholl eochrach agus dfhosgail sé an dorás. Annsin chuaidh an t-athair isteach agus thug leis an bocsa mór agus annsin chuaidh an tathair agus Tomás abhaile agus bhí siad an
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ó gheobhaidh cinnte arsa glór beag íseal as a cionn. Tá mise annseo i gcomhnuidhe. Damharc siad suas agus chonnaic siad Tomás suas (na) ar chrann. Diarr siad air a theacht anuas. Tháinig. Thug siad briscánaí agus milseán dó agus chuir a luighe ar an fhéur é. Thuit sé in a chodladh acht ní raibh sé i bhfad in a luighe nuair a mhusgail na gaduidhe é Dinnis siad dó go raibh siad a gabhail go dtí teach a bhí i lár an bhaile agus go gcaithfidhe seisean a gabhail isteach ar poll an eochrach. Siubhail siad leo annsin go dtí an teach. Thóg siad Tomás na h-ordóige suas agus chuir isteach ar pholl na h-ochrach é. Diarr siad air an doras a fhosgladh.
Siubhail Tomás frid na seomraí uilig agus sa deireadh chonnaic sé bocsa mór lán d’óir is de airgid. Nuair a chonnaic sé seo rith sé isteach i bpoll a bhí ar taobh na fuinneóige agus thoisigh a sgairtigh
“Gaduidhe taobh amuigh”
“Gaduidhe taobh amuigh”
Cualaidh fear an toighe é agus déirigh sé ag sgaoil sé leis na gaduidhe agus annsin chuir sé isteach i bpríosún iad. Nuair fuair Tomás gach rud ciúin tháinig sé amach ar an pholl agus rith amach ar an poll eochrach agus suas an t-sráid. Sa
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuaidh an t-athair na bhaile agus dinnis dó a bhean an sgéal o tús go deireadh. Bhí brón mór ar an mháthair nuair a chualaidh sí gur díoadh Tomás na h-ordóige acht ní raibh gár ann anois bhí an margadh deánta.
Siubhail Tomás agus na gaduidhe leo ar feabh tamall maith nó go dtí sa deireadh gur éirge Tomás an tuirseach ar fad. Chuir ceann de na gaduidhe é ar a hata agus diamchur é píosa maith. I gchionn tamall eile dubhairt Tomáis gur bfhearr leis a bheith ag siubhaill. Thóg an gaduidhe anuas ar an talamh é. Shiubhail siad píosa maith eile. Sa deireadh chonnaic Tomás giota mór d’adhmuid ar taobh an bhealaigh mhóir agus é pollta uilig leis na luchágaibh móra. Rith Tomás isteach i ceann de na puill seo i nganfios dó na gaduidhe. Sa deireadh damharc na gaduidhe thart agus ní raibh Tomás le feiceail aca áit ar bith. Bhí buaidhreadh mór ortha cionnus gur chaill siad Tomás na h-ordóige nó bhí siad le gabháil a sladadh teach an oidhche sin. Shiubhail siad leo no go raibh siad fá cupla ceád slat san bhailemhóir. Luigh siad i bfholach annsin nó go mbeadh an meadhon oidhche ann. Toisigh siad ag cainnt ar Tomás na h-ordóige.
Ní bhfuighfidhe é go beo arsa fear acu.
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
deireadh gur léim sgaifte gaduidhe amach ar na crann agus rith indiaidh an trucaill. Sa deireadh tháinig siad suas leis an trucall agus ní raibh duinne ar bith le (feiceacáil) feiceáil acu acht chualaidh siad an glór beag [?]real a rabh na focla céadna.
“Siubhail leat ar sin”
“Siubhail leat ar sin”.
Lean siad an trucall go dtí go dtáinig raibh fhad leis an t-athair. Annsin chuaidh na gaduidhe i bhfolach i gcúl an trucaill. Nuair a tháinig an capall suas go dtí an t-athair stad sé. Tóg an t-athair Tomás amach ar chluais an chapaill agus d’fhág síos ar an talamh le. Tháinig na gaduidhe amach as cúl an trucaill nuair a chonnaic siad seo agus dubhairt go mbéadh an gasúr beag sin an uaireadach aca ar fad nó go dtéigeadh sé isteach ar an poll eochrach agus go bhfosgladh sé an dorás ar an taobh astoigh daobhtha.
Annsin dubhairt siad go dtabhairfeadh siad cúig míle punta dó ar Tomás na h-ordhaige. Níor mhaith leis an t-athair seo a deánamh acht bhí an t-airgead mór agus ba é an deireadh a bhí air go dtearn sé margadh agus d’imthigh na gaduidhe agus Tomás leo
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 21:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann aon uair amháin agus bhi siad an bhocht. Ní raibh acu acht aon mac amháin agus ní raibh seisean acht comh le h-ordóig a mháthara. Ba é an t-ainm a bhí ag na daoine air Tomás na h-ordóige. Lá amháin chuaidh an t-athair un choill a gearrabh crann acht ní raibh fhios aige caidé mar geobhadh sé an capall agus an trucall annsin roimh an oidhche leis na crann a thabhairt abhaile. Dubhairt Tomás go dtabhairfeadh seisean an capall chuige. Maith go leór arsan mháthair, cuirfidh mise an trucall ar an capall agus cuirfidh mise ar siubhail é.
Maith go leór arsan t-athair agus dimthigh sé leis.
Nuair a tháinig am dinnire chuir an mháthair an trucall air agus chuir sí Tomás na suidhe istuigh i gcluais an capall. Chuaidh Tomás agus an capall ar siubhail leo agus Tomás ag sgairtig.
“Gabh ar siubhail ar sin”.
“Gabh ar siubhail ar sin”.
Siubhail siad tamall maith go dtí sa
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 00:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
When the soldiers were in pursuit of Our Lord, He crossed a field in which corn was sown that day, and the corn sprang up in one night.
The soldiers came next day and asked the reapers if any man had crossed that way lately. They answered not since this wheat was sown. They said they must be on the wrong track. The soldiers turned and were going another way until a dara-daol said "indé, indé that was yesterday. The soldiers turned and found Our Lord, and since the Irish cut the dara-daol in two halves when they meet it and say "my seven deadly sins on
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 00:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
In these ages of steam-engine power,
When people are travelling away
Men would travel more in an hour
Than they formerly would in a day.
But of all the great mode of conveyance
Which now afford pleasure and joy
One which is worth your while paying
Is driven by noble Jack Hoey.
Chorus Why fol de dol dol de dum diddle
Why fol de dum dol de dum day
Why fold de dum dol de dum diddle
Why fol the dum dol de dum day.
II.
He drives the great men of the nation,
The peer and the lord of the plain,
No matter of what rank or station,
Or what views he may choose to maintain
You will there see the bashful young maiden
Situated alongside of her boy
They inherit the garden of Eden
When driven by noble Jack Hoey
chorus
ball sinsearach (stair)
2020-03-28 00:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
agus d’imthigh sé fhéin agus a bhean go Sasan.
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
suas leis an fhuinneoig é.
Damharc an sgológ amach agus chonnaic se an fear na sheasamh ag an fhuinneoig agus shíl sé gurab é an gaduidhe a bhí ann agus fuair sé a ghunna agus thuit an fear marbh. Shíl an sgológ go rabh an gaduidhe mharbh agus léim sé amach as an leabaidh agus thug sé leis an fhear a bhí marbh no níor mhaith leis duine ar bith é a fheiceáil.
Bhí an gaduidhe ag éisteacht ag an doras cúl agus nuair a fuair sé an (gaduidhe) sgológ ar siubhail tháinig sé isteach agus isteach sa leabaidh leis. Shíl an bhean gur a fhear fein a bhí ann agus bhí an fear ag iarraid ar an bhean luighe isteach giota go rabh sé iongantach fuar agus do réir mar bhí sí ag luighe isteach bhí an gaduidhe ag tarraingt an braithlin chuige. Agus nuair a bhí an braithlin a (bhí) tháinig an sgológ abhaile d’innis an bhean do fan fear a bhí astuigh agus nuair a d’amharc sé faoi ní rabh an braithlín ann.
Ar maidín lá thar na bharach thainig an gaduidhe agus an braithlín leis.
Bhí iongantas mhór ar an sgológ annsin. Dubhairt an gaduidhe annsin gur mharbh seisean fear. Agus arsa sgológ leis an gaduidhe muna ndeinnsin tu bhéarfaidh mé an fherm agus dhá chéad punta duit agus sé an fherm agus dhá céad punta don sgológ
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mhac agus iad ag treabhadh leis an capall.
Dimthigh seisean go dtí an chnoc agus do ghearr se na cosa de trí coinín agus tháinig sé go dtí an áit a rabh na fir ag obair agus chuir sé na coiníní ag rith suas an chnoc.
Dimthigh na buachaillí indiaidh na gcoinín agus annsin dubhairt an sgológ nach mbéadh sé ábalta an capall a thabhairt ó na chuid fear beirt ag marcuidheacht agus ceann eile coimhead.
Dimthigh an gaduidhe go dtí an siopa agus do cheannuigh sé buideal biotailte agus chuaidh sé isteach go cró na muice agus thoisigh sé ag bualadh na muice, chuaidh fear acú isteach go dtí an cró agus chonnaich sé an gaduidhe na luighe na gcodladh. Damharc sé in a phoca agus chonnaic sé an biotailte. Dinnis sé don bheirt eile, agus bhain siad amach an biotailte agus d’ól siad é agus nuair a bhí sé ólta acú thuit siad na gcodladh. Nuair a fuair an gaduidhe an chuid eile na gcodladh ní rabh seisean na chodladh agus chuaidh sé isteach go dtí an stábla agus thug sé leis an capall agus d’imthigh sé leis. Anois arsan shgológ béidh tú críochnuigh ma thig leat an bráithlín a goid atá fumsa agus mo bhean. Shíl an (l) fear nach dtiocfadh leis sin a dheanamh agus d’imthigh sé leis go dtí an uaigh agus thóg sé corp a cuireadh an lá sin agus thug sé leis é go dtí teach an sgológ agus d’fhág na sheasamh
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí triúr dearbhráthair ann aon uair amháin agus thoisigh an fear a b’óige a goid uibheacha ón bheirt eile agus ba é an deireadh a bhí ann gur aithin an bheirt eile é agus chuir siad amach as an teach é.
Dimthigh seisean agus rinne sé fastughadh le sgológ Toisigh sé ag deanamh an rud céadna annsin Connaic an sgológ é agus dubhairt sé leis nach rabh sé ceart aige a bheith ag goid na n-uibheach. Dubhairt seisean go rabh sé ag iarraidh foghluim a bheith na gaduidhe Ní bheidh tú do gaduidhe a choidhce go mbéidh tú ábalta caora a goidh ó fear a bhí ag tiomaint na gcaorach. Dimthigh sé leis agus shiubhail sé roimh an fear. Bhain sé de ceann de a bhróga agus d’fhág sé ar an ród é Nuair a tháinig an fear a rabh an caora leis go dtí an bróg shil sé nach mbéadh maith ar bith san bróg amháin agus d’imthigh sé leis. Nuair a chuaidh an chéad fear giota beag eile bhain sé de an dara bhróg.
Nuair a tháinig an fear eile go dtí an dara bhróg shíl sé gur mhór truagh nach dtug sé leis an bróg eile agus dimthigh sé leis go dtí an áith a rabh sé. annsin tháinig an fear eile agus thug sé leis an caora.
Annsin dubhairt an sgológ nach mbéadh sé na gaduidhe go mbéadh sé ábalta capall a ghoid ó na dhá
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gabhail trasna na h-abhanna acht plaine beag tanaidh. Nuair a tháinig sé fhad leis bhí eagla air a gabhail trasna ar an phlaine leis an ubh in a lámha ar eagla go dtuiteadh an ubh isteach san uisge. Sa deireadh rinne sé suas go gcaithead sé í trasna. Chuaidh sé godtí áit i bhfaca sé luachair ar an taobh eile agus chaith sé an ubh trasna na h-abhanna. An bhomaite a thuit sé ar an taobh eile léim gearrfhiadh amach as an áit a thuit an ubh agus rith sé suas le taobh an cnuic. Shíl Éamonn gur bé sin an chapall agus is go bráth leis ‘na dhiaidh acht ní raibh sé i bhfad go dteachaidh an chapall ág a shíl Éamonn a bhí ann as amharc.
Annsin chuaidh sé ‘un abhaile ag caoineadh agus dubhairt sé leis a h-athair gur imthigh an chapall ág ar siubhail agus níor imir duine ar bith cleasa ar Éamonn ó’n lá sin go dtí lá a bháis.
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Aon uair amháin bhí gasúr ann darbh ainm dó Éamonn Ó’Dhomhnaill agus bhí dúil mór aige i gcaiple. Bhí sé ag a hathair gach lá chun chapall a cheánnacht dó. Sa deireadh nuair a bhí a h-athair tuirseach de ag iarraidh air capall a cheannacht, dubhairt sé le Éamonn gabhail godtí fear darbh ainm Pádraig Mór fa choinne ubh capaill.
D’imthigh an gasúr ag tarraingt ar theach Phádraig Mór. Chuaidh sé isteach agus d’iarr ar Pádraig ubh capaill a thabhairt dó. Bhí fhios ag Pádraig go maith nuair a chualaidh sé an rud a bhí an gasúr ag iarraidh go raibh duine eighinteacht ag imirt geleas air. Annsin dubhairt Pádraig leis fanacht san áit a raibh sé go bhfuigheadh sé an ubh. Chuaidh sé amach agus ba ghoirid go dtáinig sé arais meacán mór bán in a lámha leis agus dubhairt sé le Éamonn gur bhí sin an ubh. Dubhairt Pádraig leis í a chur faoi gé ar feadh trí seachtmhaine. Chuaidh Éamonn un abhaile an bródamhail agus an ubh leis in a lámha agus é i radh leis féin go mbéadh capall aige sa deireadh.
Bhí sé comh bródamhail as an ubh go dtáinig sé abhaile inaithghiorra agus níor smaoitigh sé ariamh go raibh aige abhann a gabhail trasna agus ní raibh ag
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chuaidh sé abhaile agus bhí sé na chomhnuidhe le a hathair agus le na mháthair go bhfuair sé bás.
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Gach dhuine aca ag iarraidh a bhearad fhéin Tháinig an sagairt agus fuair sé an dá fhear dall ag troid ins an teach phobail Bhí fhios ag an sagairt caidé a déirigh do na bearaid. Dimthigh an gasúr leis agus thoisig sé ag imirt chárdaí. Chaill sé na deich bpunt. Nuair a chaill sé an tairgead ní choinneochaidh bean toighe é go maidín. Dubhairt an gasúr nach rachad sé amach chomh mall san oidhche Dubhairt an bhean go rabh taidhbhse i seomra amháin agus na bhfanadh duine ar bith ann agus an duine a bhfanóchadh ann go dtiocfadh an taidhbhse agus go dtiocfadh mairbhfeadh sé an duine sin. Dubhairt an gasúr go rachad seisean isteach go bhfeicfeadh sé an taidhbhse bhí dhá leabaidh ins an seomra. I lár na hoidhche tháinig an taidhbhse bhí sgian mór ag teacht amach as a chroidhe. Labhair an gasúr leis an fhear mhór agus dubhairt sé leis. Níl tú a gabháil mo mharbhadh. Dubhairt an fhear leis an gasúr gur mhaith a labhair sé. Annsin thug sé an sgian do’n gasúr agus d’innis sé do go rabh airgead ins an seomra seo D’innis sé do an áit a rabh sé agus dinnis sé do fosta nach mbéadh sé arais níos mo Nuair a bhí an taidhbhse imthigh fuair an gasúr an tairgead Ghearr sé poll ins an seileáil agus chuaidh sé suas ins an áit a rabh na fir ag imirt chárdaí. Shaoil na fhir gur an taidhbhse a bhí ag teacht agus dimthigh siad an méid a bhí in a gcorp sios na staighrí. Cruinnigh sé an tairgead Ar maidín
ball sinsearach (stair)
2020-03-27 23:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear agus bean aon uair amháin agus bhí siad pósta. Bhí páiste beag aca. Bhí gasúr amháin agus bhí sé a deánamh troiblóide mór do a h-athair agus do a mháthair. Dfhiafruigh sé do’n tsagairt caidé a dheánaid sé leis. Dubhairt an tsagairt leis é a chur ar siubhal. Dimthigh sé an lá ar na bharach. Is é an sagairt a céad duine a chasadh air. Dubhairt sé leis an gasúr é a ghabháil isteach i dteach phobaill agus cupla paidir a rádh. Bhí sé tamall beag istuigh nuair a tháinig bean isteach agus fear dall léithe. Dfhág sí an fear dall ag urnaigh agus d’imthigh sí féin amach. Níor fhada go dtáinig bean eile isteach agus fear dall léithe. Dfhág sise an fear dall ag urnaigh sa teach phobhail fosta agus chuaidh sí amach.
Níor fhada go dtearn fear de na fir casachtach. Daithin an fear eile a ghlór “Sé do bheatha”, ar seisean leis an fhear eile An bhfuil mórán airgid agat Tá cúig phunta agam arsan fear Sin an mhéad céadna atá agam féin. Cá háit a bhfuil na cúig punt agat Tá sé agam in mo bhearad ar mo cheann Sin an áit atá sé agam féin. Bhí an gasúr ag éisteacht leobhtha le sin chuaidh sé suas agus thug sé leis an dá bheáraid agus thug leis na deich bpunt. Chait sé na bearaid ar an ród. Thoisigh an dá fhear ag troid ins an teach phobail
ball sinsearach (stair)
2020-03-26 14:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé biseach bheannuigh sé an tobar agus rinne sé turas ann. Is ar an cúigeadh lá de Márta a rinne sé an turas agus bhí turas ann an lá céadna ariamh ó shoin. Leabaidh Ciaráin a dtugtar ar an chloich a luigh Ciaráin uirthe nuair a bhí sé tinn. Lá an turais nuair a (bhí se) bhíonn duine ag deánamh an turas tá aige luigh sa leabaidh ar feadh cupla bomaite. Tá altóir giota ó’n tobar fosda.
Tá se deánta de an clocha agus lá an turas má bhíonn cloch ar bith ar an talamh tógann na daoine a bhíonn ag deánamh an turas iad. Tá cupla carn cloch giota ó’n tobar agus téigheann gach duine thart gach carn trí h-uaire lá an turas. Tá an tobar annsin le cuimhne na daoine is aosta san áit.
ball sinsearach (stair)
2020-03-26 14:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá tobar Ciaráin suidhte i bpáirc ar an taobh iochtarach de’n bhealach mhór atá idir Cillchartha agus na Cealla Beaga i n-iarthar Dún-na-n-Gall. Tobar deas fíor uisce iseach é. Bíonn turas naomhtha ann gach bliadhain ar an cúigeadh lá de Márta agus bionn sgaifte mór ag an tobar an lá sin. Tá cloch mór giota ó’n tobar agus tá poll cruinn i lár na cloiche agus deirtear da mbeadh faithinne ort gurab é an leigheas atá air tú a ghabháil go dtí an cloch uair gach lá ar feadh trí lae agus cuid de’n uisce a chur ar an fhaithinne. Monc do beadh Ciaráin. Dearbhrathair do beadh é agus tá tobar i n-aice le Cillchartha ar a dtugtar tobar Cartha air. Bíonn turas naomhtha ann ar an ceathramhadh lá de Márta gach bliadhain.
Deir na seanduine go rabh Chartha tinn san áit a bhfuil tobar Carthach anois agus bhí Ciaráin ag teacht ar chuairt chuige. Nuair a bhí sé ag tarraingt comhgarach do’n áit a bhfuil tobar Ciaráin anois thainic tart mór air agus bhí sé ag éirghe lag. Chonnaic sé an tobar taobh istigh de’n bhealach mhór agus chuaidh sé isteach agus dó’l sé deoch as.
Annsin thainic tinneas air agus tá cloch mór giota ‘o’n tobar agus deirtear gur ar an chloich sin a bhí sé na luighe nuair a bhí sé tinn. Nuair a fuair
ball sinsearach (stair)
2020-03-26 14:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tríomhadh fear aníos, thug siad amach liathróid mór agus thoisigh siad ag imirt agus nuair a bhí siad ag imirt ar feadh tamall d’iarr siad ar an fhear a bhí ag coimhead chuidigh leo agus do chuidigh. Dimir siad leo ar feadh an oidhche no go rabh speirthí an lae ann agus annsin d’imthigh an solus agus an teine agus sa bhomaite nocht an ghrian aníos as an fhairrge d’imthigh na fir mar tháinig siad. Chuaidh síos arais fríd an t-urlár.
Suidh an fear san áit a rabh sé ar feadh tamall go bhfeicfeadh sé caidé bhí le theacht. I gcionn tamall tháinig an chéad fhear aníos arais agus ar seisean “is mé an fear a bhí na chomhnuidhe ins an teach seo, agus is iad seo mó dhá mhach” agus dá dtéightes thart an duthaigh uilig agus mó chuid féacha uilig a dhíol thiocfadh linne a ghabháil fé chomhnuidhe agus ní bhéidh sinn le feiceáil ó seo amach acht muna ndíolfadh tú é béidh mé féin agus mó dhá mhac le feiceáil annseo go deo. Annsin d’imthigh siad agus chuaidh an fear thart ó theach go teach no gur dhíol sé na féacha agus ón lá sin ní ba mhó ní rabh taidhbhse ar bith ins an teach sin.
Annsin chuaidh an fear abhaile agus pósadh é agus an cailín saidhbhir.
ball sinsearach (stair)
2020-03-26 14:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí teach mór ins na Cealla Beaga aon uair amháin agus bhí taidhbhse le feiceáil ann gach oidhche agus ní fhanochadh duine ar bith ann. Bhí fear ann san am sin agus bhí sé a bráth cailín saidhbhir a bhí ann a phósadh.
Cuaidh sé chuig athair an chailín seo oidhche amháin agus diarr sé an cailín air acht dubhairt an t-athair nach bhfuigheadh sé a nighean go bhfanochadh sé oidhche amháin ins an teach seo.
Maith go leór arsan fear eile agus d’imthigh sé leis go dtí teach an taidhbhsé agus chuaidh sé isteach agus shuidh sé ar leach a bhí ann. Nuair a tháinig an mheadhon oidhche cualaidh sé an torman agus an ceól a ba bhinne da gcuala sé ariamh. Leis sin féin thainig solus mór isteach fríd an teach. Tháinig eagla ar an fhear a bhí ag coimhead agus shuidh sé go socair ins an choirnéal no bhí sé iongantach fuar agus ní rabh teine ar bith ann.
Leis sin féin chonnaich sé cos fear ag teacht anios fríd an t-urlár agus na dhiaidh sin an corp agus na dhiaidh sin tháinig an ceann aníos agus sheas an fear ar an urlár. Tháinig fhear eile aníos na dhiaidh sin ar an dóigh céadna agus na dhiaidh fear eile agus nuair a tháinig an
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cuirfhímíd talamh go tréun,
‘Gur béid biotáilte’ ‘gainn féin ar sáith
(IV)
Mairbhfidh muid *ballan go fóill,
Agus corra go leor ar an traigh.
Béidh againn fataí agus móin,
Agas bainne na mbó le n-ól
Stadfaid mé feasta de mo bhrón
‘Gur glacfaidh mé dóigh níos fearr,
Ní fhágfaidh mé Mucros go bráth
Go gcuirfidh mé feoil ar mo chnaimh.
*ballan A kind of fish caught along the Donegal coast.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
(I)
Orú Chonaill nach truaigh leat mo sgéal,
‘Rádh mise bheith fán mar áta,
I mbaile gan sonas gan séin,
Gan áiteach, gan éan, gan ál.
Bfhearr liom nach dteachaidh mo phór,
I dtalamh faoi fhód go bráth;
No bheith ag éisteacht le bárraí tráith-lóir
Agus na tonnaí le thón na n-ált.
(II)
Orú nach claoidhteach an obair ar Eóin,
Ag buachailleacht bó gach lá,
Ar léanta chomh lom le tráigh-lóir
‘Gur gan tonnaí le tón na n-ált
Tá Creapasdúin Mucrois ró-tréin,
‘Gur ní dhíoluighead sé le Gaedhil no Ghall,
Ní stapadh sé gunna no cláidheamh
‘Gur tá cláidheamh aige a reubfad an t-saoghal
(III)
Acht da mbeadh Muin a Searraigh ‘ar gcóir,
Ní coimhéadann bó go Cásg;
Is measa liom Nellie agus Eóghain.
No asfaidh gach oighre bháis.
Acht anois da gchaillinn-sa’n rádharc,
Ní fheicinn an feur a’ fás.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Agus tharluigh an rud céadna (do) annsin.
Chuaidh siad isteach ins an treas siopa agus fuair siad an deoch i naisge ins an siopa sin fosda. Annsin tháinig Séamus agus an fear eile amach ar an siopa agus arsan fear eile. “Sin hata an mhaith atá agat. Níl agat le dheanamh acht a thogáil agus a rádh”. “Seo mise agus mo shean hata agus gheobhaidh tú deoch i n-aisge”. Iseadh arsa Séamas. Tá sin ceart. Labhair an fear eile annsin agus dubhairt Bhearfaidh mé deich bpunt duit ar an hata. Dubhairt Séamus nach ndeanadh sé cuír ar cor ar bith agus ba é an beireadh a bhí air go bhfuair sé deich míle bpunt ar an h-ata.
Chuaidh an fear isteach i siopa, agus scairt sé ar deoch. Fuair sé é. Tóg sé a h-ata agus dubhairt. Seo mise agus mo shean hata. Chaidé an mhaith a ndeanadh sin damhsa arsan siopadóir agus nuair nach ndioladh sé ar an deoch chuir an siopadóir isteach i bpriosún é.
Dimthigh an fear eile agus bhí neart saidhbhreas aige annsin.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann aon uair amháin darbh ainm do Séamus Bán agus lá amháin chuaidh sé isteach i siopa a raibh biotailte ‘a dhíol ann. D’iarr sé ar fhear an siopa deoch a thabhairt do. Fuair sé an deoch agus thug sé punta do’n siopadhóir acht ní raibh breiseadh ar bith ag an siopadóir. Dubhairt Séamus go bhfagaidh sé an punta aige agus an céad lá eile a thiocfadh sé go bhfuigidh sé deoch i n-airge. ‘Acht’ arsan siopadóir. Caide mar bheidh fhios agam gur tusa atá ann. Bheidh fios agat go maith arsa Séamus no nuair a thiocfas mise isteach tógfaid mé mo h-ata agus déarfaidh mé – “Seo mise agus mo shean h-atha. Maith go leór arsan siopadhoir. Aithneachaidh mé tú. Chuaidh sé amach agus chuaidh isteach i siopa eile. Thárluigh an rud céadna do annsin. Chuaidh sé isteach i siopa eile agus thárluigh an rud céadna do annsin. Lá thar na márach easadh fear eile air. Chuaidh an bheirt acu isteach san chéad siopa agus sgairt Séamus ar deoch. Fuair sé é. Thóg sé a h-ata agus dubhairt. “Seo mise agus mo shean hata”. D’aithinan siopadóir é ar an bhomaite agus dubhairt sé go raibh sin ceart go leór. Chuaidh siad isteach ins an dara siopa
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ar a bhomaite chéadna rith sé amach agus thoisigh sé a sgairtigh ar Chonall. Ní raibh sé i bfad go bhfuair sé é agus thug sé ‘un abhaile é agus thug dinneár maith dó agus annsin chuir sé in abhaile é le go leór airgid a choinneochadh gabhail é godtí deireadh a shaoghal.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
i bhfolach. Nuair a d’imthigh siad thug Conall agus Seán an chomhnair godtí teach nach raibh duine ar bith ‘na comnuidhe ann thug siad amach. Neansaí a bhí marbh agus chur siad isteach fear oibre a bhí Seán. Annsin chuir siad an chlar ar an chomhnair arais agus d’imthigh Conall agus Seán arais. Nuair a tháinig siad godtí an uaigh bhí na comharsannaí uilig annsin arais. Nuair a bhí siad ag cur na cónrach isteach san uaigh chualaidh siad callán an mhór ann agus téich na comharsannaí agus bhí Pádraig an fhear Mheiriceá ann fosda agus shíl siad uilig go raibh Neansaí beo istigh sa chomhnair. Annsin d’fhosgail Conall agus Seán an chomhnair agus leig siad an fhear amach agus chuaidh an fear sin díreach go fear Mheiriceá agus d’iarr air airgead a thabhairt dó Chonall nó muna ndeanad sé sin go mbéadh Neansaí a bhí marbh le feiceál in a theach féin.
I rith an ama sin thug Seán agus Conall an chomhnair godtí teach Neansaí agus chuir siad í isteach sa chomhnair agus chuir siad í. Chonnaic an fear Meiriceá nach raibh an cheart aige le Conall agus Neansaí agus bhí eagla air go mbéadh Neansaí le feiceáil in a theach féin.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Aon uair amháin bhí fear agus a bhean ‘na chomhnuidhe le chéile. Conall agus Neansaí an t-ainm a bhí ortha. Bhí siad an bhocht agus ní raibh airgead nó biadh aca. Bhí fear ‘na chomhnuidhe i naice leo darbh ainm Pádraig agus bhí sé indiaidh theacht is Meiriceá agus bhí moll mór airgead aige agus ní thabhairfead sé pighinn dó Chonall.
Fuair Neansaí bás le ocras annsin agus ní raibh duine ar bith ag Conall acht é féin. Nuair a tháinig lá an torraimh chuir Conall agus cuid de na comharsannaí Neansaí isteach i gcomhnair agus d’iomchur siad an chomhnair síos an ród godtí an uaigh. Ag gabhail síos an ród daobhtha casadh fear ortha darbh ainm Seán agus d’innis sé dó Conall dá ndeanad sé an rud a iarrfadh seisean air go mbéadh go leor airgead aige go deireadh a lae. Annsin d’iarr Seán ar Chonall agus na comharsannaí an chomhnair a leigint anuas ar an ród agus a chur i gcéil dó na comharsannaí go raibh callán ins an chomhnair. Annsin tháinig eagla ar na comharsannaí agus chuaidh siad
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
nuair a thoisigh an gasúr ag béicfidh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann aon uair amháin agus chuaidh se ‘un mhargaidh le cú a cheannacht. Nuair a thug sé an cú abhaile bhí gasúr de cuid na comharsain istuigh. Dubhairt an fear leis an ghasur go gceannuighead sé léine úr do da n’innseadh sé do cá h-áit a bhfaca sé gearrfhiadh, go bhfeiceadh siad an raibh an cú maith.
Nuair a chuaidh an ghasúr abhaile d’innis sé caidé dubhairt an fear leis. dubhairt an mháthair mhór leis go dtionntuighead sí í féin isteach ‘na gearrfhiadh agus go rachaidh sí isteach i dtom. Abair thusa leis an fhear an cú a leigint amach, go bhfaca tú gearrfhiadh i léitheid seo d’áit. Annsin leig an fear an cú amach agus rith an gearrfhiadh amach as an tom agus bheir an cú air agus bhain sé greim as agus ghearr an cú an gearrfhiadh uilig.
Thoisigh an ghasúr a béicfidh ó mháthair mhóir “is daor atá tú ag ceannacht mo léine”. Dimthigh an gearrfhiadh ar an cú. Lá ar mharach bhí an mháthair mhór na luighe agus í an tinn. Annsin bhí fhíos ag na daoine gur í a bhí ‘ na gearrfhiadh an lá roimhe
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 10:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chapall agus thoisigh na slatacha a’ fás fosda agus bhainfeadh an fear deich bpunt olna agus cúig céad slatach dithe gach bhliadhain agus bhíodh dhá uain aicí gach eile Bhealtaine.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 10:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhí gúna dearg ar an cailín seo. Dubhairt an fear na bhfacaidh agus an cailín astoigh sa bhocsa san am céadna.
D’imthigh an fear leis annsin agus tháinig an cailín amach sa an bhocsa agus d’iarr sí ar an fhear í a fhágáil ag an teach a rabh sí ar aimsear ann. Dubhairt an fear go bhfágaidh agus dhfag. Nuair a d’innis an cailín do muinthear an toigh caidhé tharlaidh thug siad dinnear mór agus thug siad cuireadh don gaduidhe seo agus a mhathair agus thug siad cuireadh do beirt gárda fosta.
Nuair a bhí an gaduidhe agus a mhathair ag tarraingt ar an teach chuir siad an cailín agus na gárda i bhfolach. Nuair a tháinig siad isteach chuir siad fáilte rompa. Suidh siad uilig síos ag an tábla agus bhí achan duine ar a shamhain shuilt nuair a tháinig an cailín isteach agus d’innis gur seo an fear agus i mathair a ceangail sise do crann annsin thainig na beirt gárda agus thug leo an fear agus a mhathair agus chuir siad isteach i príosún iad.
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 10:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fhios ag an cailín gurab é an gaduidhe a phós sí.
Thug an fear an cailín leis go dtí a theach féin. Nuair a chuaid siad isteach dubhairt an fear le na mhathair gurb í seo an cailín a sgaoil a mac. Dubhairt an mhathair nach rabh fhios aicí caidé ba chor a dheánamh leithi. Arsa sise fág annsin í go ndeánaid mise suas mo inntin.
Thug an fear an cailín leis annsin agus cheangail a gruag do crann agus dfhag sé fear eile ag coimhead, uirthi. Nuair a bhí an fear a bhí ag coimhead nuair a bhí sé astoigh ag a dhinnir chuaidh fear síos an ród agus trucall agus capall leis agus bocsaí ar an trucall. Chonnaic an cailín é. Thoisigh sí ag tarraingt agus ag tarraingt agus sa deireadh bhris an crann a raibh sí ceangailte do. Annsin rith sí go bhfuair sí suas leis an trucall.
Dinnis sí don fhear gach rud a tharlaigh agus thoisigh sí a iarraidh air i a leigint isteach i mbocsa. Dubhairt sí go dtabhairfeadh sí rud ar bith do dá leigeadh sé í agus shuid sé féin ar an bhocsa.
Ní rabh sí i bhfadh astoigh no go dtáinig fear ag marcuidheacht ar chapall agus chuir sé ceist ar an bhfaca sé cailín agus gúna dearg uirthi mar
ball sinsearach (stair)
2020-03-25 10:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí cailín ar aimsir i dteach úr am amháin. Ní rabh duine ar bhith sa teach seo acht fear agus a bhean. Nuair a bhí sí tamall ar ainsir sa teach chuaidh muintir an toighe ar laethebh saoire agus bhí an cailín leithi féin sa bhaile.
Anois arsa fear an toighe leithí na leig do gaduidhe ar bith theacht fhad leis an teach go dtigidh sine arais agus dfhág sé gúna aicí le iad a sgaoileadh. Dimthigh an beirt ar laethibh saoire. Ní rabh siad i bhfad ar shiubhall nó go dtáinig beirt gaduidhe. Dhá dhearbhrathair dob ead iad agus bhí siad ag iarraid fhágháil isteach ar an fhuinneoig. Connaic an cailín iad. Chuaidh sí suas na staighre. Thug sí an guna leithi damharc amach ar an fhuinneoig agus chonnaic sí iad agus sgaoil sí ceann acu.
Dimthigh an fear eile agus ní rabh fhios aige caidé ba chóir do dheánamh. Sa deireadh tháinig smaoite cliste in a cheann. Ghleas sé é féin go han deas. Chuir sé culaidh deas ar féin agus shiubhal sé leis, go dtáinig sé go dtí an teach céadna. Chuaidh isteach agus d’iarr ar an cailín é a phosadh. Ní rabh
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nuair a tháinig siad arais ‘un toighe bhí an cailin eile imthige agus bhí na fiche ount leithi. Bhí fhios ag na fir annsin nar mharbhuig siad an cailin ceart agus d’imthigh siad ar lorg an cailin eile. Bhí fear agus trucaill ag gabhail an slighe agus lód bucsaí ar an trucall leis. Nuair a thainig an cailin suas leis an trucall, Dubhairt sí leis an tiomanaidhe go dtabharfad sí rud ar bith dó acht i a leigint isteach i gceann do na bucsai leig.
Go gearr na dhiaidh sin tainig an bheirt gadhuidhe agus d’fhiafruigh do’n tiomanaidhe an bhfaca sé cailin a gabhail thart. Dubhairt seisean go bhfaca, agus annsin, D’imthigh na gaduidhe agus chuaidh an cailin abhaile slán agus an tairgead léithi.
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann fad o shoin agus bhí ningean amháin aige. Chuaidh sé ‘un aonaigh lá amháin le abhras a dhíol. Do dhíol sé oiread as go bhfuair sé fiche punt. Níor mhaith leis na fiche punt a thabhairt abhaile leis ar eagla go dtiocfadh gaduidhe air.
Thug sé do a ningean é agus d’iarr uirthí fanacht i dteach a huncal. Rinne sí sin.
Bhí dhá fhear agus cailin na chomhnuidhe sa teach seo. D’fhiafruigh fear amháin aca, cá mheid a fuair siad ar an abhrais. Fiche punt ar sise.
Chuaidh an oidhche thart go dtí am codlata. Bhí leabaidh ins an chistin agus chuaidh an dá chailin ‘na luighe inntí. Ní thiocfadh leis an cailin a raibh na fiche punt aici ní thiocfadh léithe codladh ar chor ar bith. I lár na hoidhche thainig fear do na fir isteach ‘un cistineadh agus d’amharc ar an leabaidh, agus annsin chuaidh arais go dtí a sheomra féin. Dubhairt sé leis an fhear eile go raibh sí na codladh. Bhí fainne óir ar mhéar cailin a’ toighe. Thug an cailin eile an fhainne sin agus chuir ar a mear féin í.
Le sin thainig an bheirt fhear isteach agus thug leo amhach an cailin nach raibh fainne ar a méar agus mharbhuigh í. Annsin chuir siad í in uaigh a bhí deánta aca taobh amuigh don teach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mar nach dtigeann an leabaidh chugat.
Caidé an áit a bhfuair tú cheann nuair a mhusgail tú
Ar do mhuinéal
Caidé an rud is neartmhar sa domhan
Taoibheanaí
Téigheann sé suas an cnoc comh gasta a’s tigeann sé anuas an cnoc.
Lámh chluig.
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ceann cosamhail le méireacán agus ruball cosamhail le lucháig mhóir = Caidé sin
Píopa
Preabann o’s cionn preabann
Gan greim ar bith, Caidé sin
Ceann Cabáiste
Dhá cheann agus corp amháin
Spól
Bhí fear ag gabhail trasna ar droichead lá amháin agus bhí babóg ar a dhruim leis agus arsan fear
Caidé mar tá se gur mise d’atair – sa
Agus nach tusa mo mhach sa
Inghean a bhí ann.
Caidé an fáth a n-amharcann an bhó trasna an claidhe?
Mar ní thiocfadh léithe amharc fríd an claidhe.
Caidé an fath a dtéighinn tú a luighe
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Caidé an cineál gcloch atá ar bun na fairrge
Clocha Fluicha
Chuaidh mé suas an bhóthar
Tháinig mé anuas an bhótar
Agus cuaidh mé na bhaile
Agus an bhóthar ar mo dhruim liom
Dréimire
Teachtaire beag o theach go teach
Agus bíonn se amuigh san oidhche
Bóthair
Bhí dhá chois na suidhe ar trí chois,
Agus cos amháin ar a ghluana,
Agus tháinig ceathair cos isteach,
Agus thug leis an cos amháin,=
Fear na suidhe ar stól
Agus cos caorach ar a ghluin
Agus tháinig an madadh isteach
Agus thug leis cos an caorach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Abhrán a dinnis mó mháthair mhór domh
(1)
Ar maidín lá sa t-samhradh
I nGleann is mé ag seoladh bó
Casadh orm an óig bhean
Agus í gleasta ins an éadeadh chóir
(2)
Bhí hata os cionn a clóca
Agus buclaí buidhe de phrás a bfhearr
Bhí ribíní in a bróga
‘Sí mó stór í go bhfuighidh mé bás
(3)
Malacht dúinn a Shinéad
Cé dhibear mó ghrádh i bhfad uaim
Is na leigidh ar mo dhiobhaidh
Lá saoire no go moch Dia Luain
(4)
Is dá mbéadh sé cur lá saoire
Is an oidhche bheith cur sneachta ó thuaidh
O a Shinéad bháin cead síonadh leat
As béidh mé comh díomhaoin leis an ola cluaidhe
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chuaidh an fear bocht agus Michéal go dtí an roilig agus thug leo an céad punt a bhí san uaigh. Nuair a tháinig an maidín chuaidh an fear bocht go teach Pádruig agus thug an bhean céad punta do mar gheall sé an lá roimhe. Bhí an luthgháir ortha. Chuaidh an fear bocht arais go teach Mhichéal agus do roinn siad an t-airgead catorra. Bhí siad saidhbhir ó sin amach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dóigh nach mbíodh fhíos acu. Chualaidh na comharsannaí go rabh sí marbh agus tháinig siad go dtí an fháire. Ar maidín lá ar na bharach do cuireadh í ins an roilig. An oidhche seo chuaidh an fear bocht agus Micheál sios un na roilige agus thóg siad suas an comhnáir arais agus thug siad amach an bhean.
Thug siad leo í go dtáinig siad go stábla Phádruig. Thug amach an capall agus ceangail siad an capall do bheán agus chuir an bhean na suidhe air.
Nuair a mhuscail Pádruig ar maidín chonnaic sé an bhean na suidhe ar an chapall. Rith sé isteach chuig a bhean agus d’innis sé dithe gach rud a bhfaca sé. Chuaidh sise amach agus chonnaic sí í. Annsin rith an bheirt acu anonn go teach Mhichíl agus tháinig Micheál agus an fear bocht anall. Níor innis siad daobhtha gurab iad a chur annsin í. Dubhairt an fear bocht nar chuir siad airgead ins an chomhnáir agus gurab é sin an fath a d’éirigh sí bhí fáire eile acu an oidhche sin agus maidín lá ar na bharach nuair a bhí siad ag gabhail go dtí an uaigh arais chuir n’inghean an bhean a bhí marbh céad punt isteach sa chomhnair agus gheall sí dom fear bocht go dtabharfad sí céad punt do san fosta acht gan é a leigint don bhean a bhí curtha éirigh níos mo agus dubhairt seisean nach leigeadh. An oidhche sin
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ceann acu imtigh agus d’innis sé do a bhean é. Níor dhubhairt sí rud ar bith. An oidhche na dhiaidh sin rinne siad an rud chéadna agus bhí fhíos ag Pádruig go rabh ceann eile imthighe agus d’innis sé do a bhean agus a mhathair. Dubhairt máthair an cailín go rachadh sise isteach i mbocsa an mhór a bhí acu agus an bocsa a chun síos go teach a dhearbhrathara cupla lá ar an dóigh a fhaghail amach caidé bhíodh da dhéanamh i dteach Mhichíl. Rinne siad sin agus tháinig an fear bocht go teach Mhichil an oidhche sin arais agus d’iarr sé ar fear an toighe ceann eile de na a ghuid agus do ghuid.
Na dhiaidh sin dfhiafruigh an faer bocht caidé bhí ins an bhocsa. Dubhairt seisean nach rabh fhíos aige. Dubhairt an fear eile go bhfhoscladh (siad) siad é. Dfhoscail siad an bocsa agus chonnaic siad an bhean na suidhe agus í ag ithe giota circe agus chur siad an giota circe síos in a sgeadamán.
Annsin thug dearbhrathair Micheál an bocsa mhór abhaile agus dfhoscail siad é agus thug siad amach an bhean acht ní rabh sí beo bhí sí marbh. Ní rabh fhíos acu gurab é dearbhrathair Pádruig agus an fear bocht a mharbhuig í. Níor innis siad de na comharsannaí gurab í bhí marbh ins an bhocsa mhór. Do chur siad í na luighe i leabaidh na cisteanadh ins an
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 23:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
BhI beirt dearbhrathair ann aon uair amháin dar b’ainm Mícheál agus Pádruig. Bhí an bheirt acu na chomhnuidhe ar fhéirm amáin.
Tháinig bean agus a n’inghean as Méiricéa agus bhí siad an saidhbhir. Do phós Pádruig n’ingean na mna agus thug sé a chuid de na ba agus na caoraigh leis agus bhí siad na chomhnuidhe leo féin.
Annsin do phós Micheal. Chuaidh dhá bhliadhian dhéag thart agus bhí deichneabhar de chloinn ag Mícheá agus ní rabh duine ar bith ag Pádruig. Bhí Micheál ag éirighe an bhocht agus bhí Pádruig ag éirighe an saidhbhear. Aon oidhche amháin tháinig fear bocht go teach Michíl agus do choinnigh sé an fear bocht go maidín.
Nuair a bhí siad réidh le gabhail i luighe d’iarr an fear bocht ar fear an toighe suipear a dhéanamh fa choinne na páistí. Dubhairt seisean nach raibh suipear ar bith aige agus arsa an fear bocht tá sin olc go leór agus de dhearbhrathair comh saidhbhear sin. Dubhairt an fear bocht annsin go rachaidh an bheirt acu anonn go páirc a dhearbhrathar agus go guideadh siad caora amháin. Rinne siad sin agus bhí suipear maith acu an oidhche sin.
Lá ar na bharach chuaidh a dhearbhrathair amach go bhfeicfeadh na caoirigh agus bhí fhíos aige go rabh
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 16:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Once upon a time there lived a man and woman who used not to agree very well. Every night the husband would go out to the public house and come home drunk. The result was when she'd see him coming in staggering she used to get into a mad temper and there the row was.
At last she decided to explain it to the parish priest. When she went he told her to dress up as well as she could so as to imitate the devil.
She did so. She put horns and a red cloak on her, so she was very like a devil.
The ould fellow came in as usual falling and staggering and he looked up to the top of the stairs and saw the vision. She shouted down to him, "I am the devil and I have come to take away your soul."
The man answered back. "Oh I'm delighted to see you sir, I thought you were me wife."
ball sinsearach (stair)
2020-03-24 16:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Churning was a laborious task.
Every person that came into the house while the churning was on had to take the dash and give it a few wallops as a guarantee that they would not spirit away the butter.
I often heard it said myself to the visitor, "Come here and put the size of your head on the churn", meaning that his contribution to the work would increase the yield of butter to that extent.
I also saw a pinch of salt and a spark of fire put under the churn before the operation as a protection against the machinations of evil spirits.
All the toil in connection with butter making was done by hand.
When the butter was made it was gathered into one lump in the churn by a rolling motion of the dash. Then it was lifted out. Washed free from all milk by being kneaded and pounded with a small wooden platter called a skimmer, salted and made into rolls.
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a Sagairt, Caidé tá cur bhuaidhreadh oraibh fhéin. Seo mise abhaile as Albhain, gan duine ar bith le caint liom agus dhuine a rith le eagla romham. Dubhairt an Sagairt annsin gur shíl siad uilig go rabh sé marbh, agus d’innis sé an sgéal uilig de Shéan. Annsin d’innis Séan a sgéal fhéin, agus bhí fhíos ag h-eile dhuine annsin gur Pádraig Beag a bhí marbh. D’éirig an fear a bhí ag Bríghid agus ní fhaca duine ar bith é ní ba mho. Chuaidh Séan abhaile le Bríghid annsin agus bhí saoghal fada aige na dhiaidh sin i Sraith Na Díoga.
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an corp abhaile chuig Bríghid, agus do chuireadh é i n-ainm Shéain. Tamall na dhiadh sin phos Bríghid arais. Mí na dhiaidh sin, bhí sí féin agus a fear na suibhe ag an teine oidhche amháin nuair a bhualadh an doras agus d’fhiafruigh Bríghid cé a bhí ann. Is mé féin atá ann arsa Séan, fosgladh an doras. Shíl Bhríghid gur taidhbhse a bhí ann, agus chuir sí an glas ar an doras. Thionnthuigh Séan an shiubhail o’n doras mar nach rabh fhíos aige caidé bhí contrailte. Annsin chuaidh sé go teach an tailliúra, bhuail sé ag an doras, agus d’fhiafruigh an tailliúr cé bhí ann agus dubhairt sé gur Seán Ó Seanachaín. Dubhairt an tailliúr. “Níl dadamh do do chuid agam annseo ach giota éadaigh agus cuir sé é amach faoin doras chuig Seán. D’imthigh sé annsin go teach an fhíoghadóra agus bhuail sé ag an doras. Cé tá annsin arsa an figheadóir. Is mé Seán Ó Seanachaín. Níl dadamh do do chuid agam annseo ach ceirtlín bheag snáithe agus chuir sé amach faoin doras chuig Seán é. D’imthigh Seán leis annsin go brónach agus luigh sé istoigh i sgiobál an oidhche sin. Bhí an domhnach ann an lá na dhiadh sin. Chonnaic sé na daoine uilig ag gabháil síos un Aifrain go dtí teach an phobhail a bhí ag droichead na Gcaislean. Nuair a bhí an phobail cruinn chuaidh Seán é féin síos. Acht nuair a chuaidh sé isteach thosaigh na daoine gabháil ar shuibhail uaidh. Agus mhothuigh an sagairt an truisneach agus thionntuigh sé thart on altoir agus dubhairt sé. In ainm Dé a Shéan Ó’Seanachan caidé tá cur bhuaidhreadh ort. In ainm Dé
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann fad ó shoin dar bhainm do Séan Ó’Seanachaín agus bhí sé na chomhnuidhe i Sraith Na Díoga le na mhnaoi Bríghid. Chuaidh se suas maidín amháin a’ báint luachra go Gleann Bhalcan. Tamall na dhiaidh, chonnaic sé fear ag teacht chuighe. Bhí aithne mhaith ag Séan ar an fhear seo, agus bhí an luthghair air roimhe. Pádraig Beag an t-ainm a bhí air. Bhí Padraig ag teacht ó Albáin mar bhris sé a lámh tall, agus beigin do theacht abhaile. Dubhairt sé go mbheadh obair mhór ag gabhail ‘un tosaigh ann i gcionn cupla lá. “Maise tá airgead a dhith ormsa” arsa Séan, “da bhéinn thall. Bhí ar shiubhail anois arsa Pádraig, agus béidh tú in am ag an bhád a tháinig mise abhaile air. Ní thig liom a gabhail gan a innse do Bhríghid agus gan mo cuid éadaigh a bhéith liom. Bhearfaidh mise mo cuid éadaigh duit agus béidh ar shiubhail arsa Pádraig. Chuir Séan éadaigh Pádraig air, agus chuir Pádraig na sean éadaigh a bhí ar Shéan ar fhéin. D’imthigh Séan go h-Albáin annsin, agus thionntuigh Pádraig síos go Sraith Na Díoga. Ach nuair a bhí sé ag gabhail trasna na h-abhna thuit sé agus baitheadh é. Thug an tuile mhór an corp síos agus bhí sé brúighte agus stróchtha ag na clocha móra. Agus nuair a fuair siad an corp shíl gach duine gur Séan a bhí ann mar bhí éadaigh Séan air. Tugadh
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
siad an t-am ar an ghrian. Ní rabh solus ar bith acú ar dtús ach giota giúmhaise agus bladhaire air sa teine. Cuireadh siad giota isteach sa teine nuair a thigeadh duine ar bith isteach le iad a aithne agus nuair a bheadh siad ag ithe an suipeár. Tamall na dhiaidh sin fuair siad amach an craiceann a bhaint de feaga agus annsin an laodhan a chur isteach i n-ola a thiocfadh as iasg.
“Uasc” an t-ainm a bhí air. Annsin lasadh siad na feaga le giota páipeár. Tamall na dhiaidh sin dimthigh siad agus fuair siad bocsa agus ghnidheadh siad poll sa chlár a bhí ar an bhocsa. Annsin gheibheadh siad giota sean éadaigh agus cuireadh siad é síos sa pholl agus cuireadh (sa) siad ola sa bhocsa agus d’fhágadh siad é i n-áit i dtugadh siad poll a bhaic air agus é lasta. Dealán an t-ainm a bhéarfadh siad air.
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhárr na créafóige agus teine deánta acú ar bhárr na gcloch. Bhíodh na cúplaí deánta de ghiotaí darach a gheibheadh siad sna portaigh agus bhíodh na creatacha agus na taobháin deánta de ghiúmhais. Bhíodh seraithe os cionn na creata acú agus bhíodh sé clúdaighe le feaga ar bharr na seraith. Bhíodh na súgain deánta de fiastalach agus na crosága deánta de ghiúmhaise.
Ní bhíodh táblaí nó cathaoirreacha ar bith acú ach bhíodh siad na suidhe ar giotaí bun crainn agus bhíodh tábla acú deánta de giota mór giúmhaise. Bhíodh rud deánta de chochán ag cuid acú le suidhe air agus ciseán an t-ainm a bhéarfadh siad air.
Ní bhíodh soithigh ar bith acú fad ó shoin ach rudaí deánta de ádhmuid. Bhí rud acú ar a n-óladh siad an bainne as agus “gugán an t-ainm a bhéarfadh siad air. Bhí rud eile acú cosamhail le tobann beag. Bhí sé fa choinne an bainne a chruinnuighadh ann. “Pigín” an t-ainm a bhéarfadh siad air. Bhí rud eile acú leis na ba a bhlighe nó le uisce a iomchur ann. “Stópa” an t-ainm a bhéarfadh siad air. Bhí rud eile acú leis an bhláth a thógáil ó’n chuinneóig. “Copán” an t-ainm a bhéarfadh siad air. Ní rabh cloig ar bith acú sna toighthe sa t-sean am ach d’aithneochadh
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní rabh na toighthe a bhí ann sa t-sean am deánta ar an dóigh céadna leis na toighthe atá ann anois. Toighthe an íseab a bhí ionnta. Thiocfad leat do lámh a chur suas go bárr na ballaí. Ní rabh fuinneóga ar bith ortha ach bhí poill ins na ballaí agus bhí craiceann caorach nó gabhair greamuigh thart ar na poill. Nuair a thiocfadh lá maith bhaineadh siad an craiceann de na poill leis an t-solas a leigint isteach. Bhí na dorsaí deánta de slata fighte fuaighte tríd a chéile agus sé an t-ainm a bhéarfadh siad ar na dorsaí sciath.
Bhíodh na ballaí buailte thart le loab ghorm. Ní bhíodh ionnta ach cistineach agus seomra amháin. Ní rabh le feiceal ar na ballaí taobh istoigh ach súgha agus sruth-anuas.
Ní bhíodh polátaí ar bith ins na toighthe acú ach bhí poll deánta acú ar mhullach a toighe agus ritheadh cuid de’n toit amach ar an pholl agus théigheadh níos mó amach ar an doras na theigheadh amach ar an pholl. Urlár créafóige a bhíodh ins na toighthe acú agus bhí leabaidh i g-coirneál de’n teach agus bhí bó ceangailte acú i g-coirneál eile.
Bhíodh clocha cruinn a gheibheadh siad sa tráigh ar
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An oidhche na dhiaidh sin chuaidh sé chuig an teach eile. Bhí an cailín ag sníomhadh nuair a chuaidh sé isteach. Sníomh sí go rabh am codhlata ann agus annsin d’éirigh sí agus bhí na préataí nighte sa pota agus ní rabh le deanamh aicí acht iad a chrochadh ar an teine. Thoisig sí ag sníomh arais. Sníomh sí léithí go rabh an t-suipear bruidhte. Annsin d’éirigh sí agus thog sí na préataí. Fuair an fear a shuipear agus chuaidh sé abhaile.
An oidhche na dhiaidh sin chuaidh sé chuig an t-sean bhean arais agus d’innis díthe fan obair a bhí gach cailín acú ‘a dheanamh. Diarr an t-sean bhean air an chailín a phosadh a bhí ag sníomh rith na h-oidhche. Chuaidh sé abhaile agus do phós sé í tamall na dhiaidh sin.
ball sinsearach (stair)
2020-03-23 12:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann aon uair amháin agus is fada o bhí. Bhí sé ag éirghe sean agus shíl sé go bpósfadh sé. Bhí triúr cailíní aige agus ní rabh fhios aige cé acú den triúr seo a phosfadh sé.
Bhí sean bhean ar an bhaile agus chuaidh sé chuicí agus d’innis a sgéal díthe. Go rabh sé a bráth pósadh agus go rabh triúr cailíní aige agus nach rabh fhios aige cé acú den triúr a phosfadh sé. Dubhairt sise leis a ghabhail chuig bean acú achan oidhche agus theacht cuicí ar an ceathramhadh oidhche agus go n-innseadh sise do caide’n bhean is fearr aige.
Chuaidh sé chuig an chéad cailín. Bhí sí na suidhe ag an teine nuair a chuaidh sé isteach. D’fhan sí annsin go rabh am codlatha ann. Annsin d’éirigh sí agus nigh sí na préataí le na cosa Chur sí na préataí ar an teine agus nuair a bhí siad bruidhte thóg sí na préataí. Dith an fear a suipear agus chuaidh sé abhaile.
Chuaidh sé chuig an dara teach bhí an cailín na suidhe ag an teine fosta, cosamhail leis an cailín eile. Dfhan sí ag an teine go rabh am codhlatha ann. Annsin d’éirigh sí agus nigh sí na préataí le bata. Nuair a bhí na préataí réidh d’ith sé a shuipear agus chuaidh sé abhaile annsin.
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
a thabhairt anuas agus gan é acht leath líonta. Da lioniedh an meadair beag fhéin do.
D’óladh sé agus ní síleadh sé chomh beag díthe, agus níor thug sé aon chuairt uirthí le na shaoghail ní ba mhó.
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ar an bhaile seo agus bhí nighean leis pósta aige trí mhíle uatha. Thug sé cuairt uirthí lá amháin. Nuair a chuaidh sé ann toighe chur sí fáilte mhór roimhe. Ins an am sin gníodh siad a gcuid lean fa na gcoinne féin. Bhí misiúr beag aca deánta de ádhmad ar a d tabhaireadh siad meadair air.
Chuaidh sí suas un t-seomra a bhí a gcúl na Teineadh agus tháinig sí anuas agus leath lán an mheadair léithe. Sín sí chuig an tathair é. Damharc sé air agus ní ghlacaid sé é. Rinn sí ‘bleagain’ mór air é a ghlacaidh acht ní rabh gar ann. Chuaidh sí suas na thseomra leis arais agus dhoirt sé sa domhaidh é tháinig sí anuas arais agus d’fhág sí an Misiúr beag i gchúl na b plátaí. Damharc sé uirthí annsin dubhairt sé léithe go gcuireadh sé cheist uirthí agus ba í an cheist í an dtiocfadh léithe a innse do caidé na trí neithe is buanach. Ní tháinig léithe an cheist a fhuasgladh. Dubhairt sé léithe go fhuasgladh seisean díthe í An chead nigh bean chruaigh. An darna nigh fear gan tart. An tríomhadh nigh meadan caoil cuain
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ar an bhaile seo agus bhí nighean leis pósta aige trí mhíle uatha. Thug sé cuairt uirthí lá amháin. Nuair a chuaidh sé ann toighe chur sí fáilte mhór roimhe. Ins an am sin gníodh siad a gcuid lean fa na gcoinne féin. Bhí misiúr beag aca deánta de ádhmad ar a d tabhaireadh siad meadair air.
Chuaidh sí suas un t-seomra a bhí a gcúl na Teineadh agus tháinig sí anuas agus leath lán an mheadair léithe. Sín sí chuig an tathair é. Damharc sé air agus ní ghlacaid sé é. Rinn sí ‘bleagain’ mór air é a ghlacaidh acht ní rabh gar ann. Chuaidh sí suas na thseomra leis arais agus dhoirt sé sa domhaidh é tháinig sí anuas arais agus d’fhág sí an Misiúr beag i gchúl na b plátaí. Damharc sé uirthí annsin dubhairt sé léithe go gcuireadh sé cheist uirthí agus ba í an cheist í an dtiocfadh léithe a innse do caidé na trí neithe is buanach. Ní tháinig léithe an cheist a fhuasgladh. Dubhairt sé léithe go fhuasgladh seisean díthe í An chead nigh bean chruaigh. An darna nigh fear gan tart. An tríomhadh nigh meadan caoil cuain
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ar an bhaile seo agus bhí nighean leis pósta aige trí mhíle uatha. Thug sé cuairt uirthí lá amháin. Nuair a chuaidh sé ann toighe chur sí fáilte mhór roimhe. Ins an am sin gníodh siad a gcuid lean fa na gcoinne féin. Bhí misiúr beag aca deánta de ádhmad ar a d tabhaireadh siad meadair air.
Chuaidh sí suas un t-seomra a bhí a gcúl na Teineadh agus tháinig sí anuas agus leath lán an mheadair léithe. Sín sí chuig an tathair é. Damharc sé air agus ní ghlacaid sé é. Rinn sí ‘bleagain’ mór air é a ghlacaidh acht ní rabh gar ann. Chuaidh sí suas na thseomra leis arais agus dhoirt sé sa domhaidh é tháinig sí anuas arais agus d’fhág sí an Misiúr beag i gchúl na b plátaí. Damharc sé uirthí annsin dubhairt sé léithe go gcuireadh sé cheist uirthí agus ba í an cheist í an dtiocfadh léithe a innse do caidé na trí neithe is buanach. Ní tháinig léithe an cheist a fhuasgladh. Dubhairt sé léithe go fhuasgladh seisean díthe í An chead nigh bean chruaigh. An darna nigh fear gan tart. An tríomhadh nigh meadan caoil cuain
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mór leo t-chím arsan tighearna tá mise réidh. Chuaidh siad un toighe agus bheir siad air agus thug siad leobhtha é go dtí an t-ailt céadna ó chaith seisean amach a mháthair agus chaith siad amach é agus dubhairt siad leis nuair a bhí siad a chaitheimh amach gur bh árd léim sheanduine ag gabhail amach le Comas Binne.
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ins an t-sean am bhí gearradh le díol ag na daoine go direach mar atá anois. theigheadh fear an geartha thart uair amháin sa bhliadhain ó theach go teach ag tógailan ghearraidh. Cuid de na daoine nach mbeadh airgead acha béarfadh siad giota báinín tíre do i n ionad airgead. Bhí bean istuigh in ghleann agus bhí muirinn mór aice. Ní rabh airgead ar bith aice le eadaígh a ceannacht do na bpáistí gréasán a rinn sí fa coinne an chios a dhíol bí aice le eadaigh a dheánamh do na b páistí de. Nuair a tháinig an tighearna ní rabh ins an teach acht í féin agus na páistí agus diarr sé an rabh gréasán aice. Dubhairt sí nach rabh go rabh aice le h-eadaígh a dheánamh do na páistí de.
Bheir sé uirthí agus thug leis í go dtug sé fad le ált fairrge í atá istigh a ghlean agus sé an t-ainm atá ar an áit Comos Binn.
Nuair a bhí na páistí ag fás suas na dhiaidh sin dinnsigh a n-athair daobhtha caidén bás a fuair a máthair. Nuair a bhí siad na mbuachaillí bí siad ag cur tuirisc cá rabh an tighearna seo na comhnuidhe. Dimthigh siad leobhtha na d triúr acha lá amháin agus bhí siad ag theacht ar theach an tighearna giota ón teach h-innseadh do go rabh triúr buachaillí ag tarraingt ar an teach agus siubhail
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
marbh ars an bhean le deich mbliadhna agus tá an scriosán éadaigh a bhí leis caithte fearta aige agus tá mé ag gabháil fhad leis le airgead agus le éadaigh anois. Is maith an t-am ars an fear. Mise Naomh Peadar agus bhéarfaidh mé fhad leis iad. Thug sí an t-airgead agus na h-éadaigh dó agus bhog sé leis ag tarraingt ar an bhaile agus bhí se saidhbhir ó sin amach agus chonnaic sé go rabh neart mná comh h-amaideach le na bhean fhéin.
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
gaoth ar an doras. Bhfuil dhá dhoras agaibh ars an fear. Tá ar siad-san. Nach dtug libh an ceann eile a fhosgladh ars an fear agus bheadh sin níor fusa ná an teach a thionntadh. Ó níor smaoitigh muid ar sin arsa bean acú. D’fág sé an teach sin agus bhog sé leis giota eile. Ní rabh sé i bhfad ag siubhail go bhfacaidh sé dhá bhean eile. Bean amháin acú agus greim aicí ar adharc bó agus greim (aicí) ag an bhean eile ar an ruball agus iad ag iarraidh í a chur suas ar an teach. Caidé tá sibh a dheánamh ars an fear. Tá muid ag iarraidh an bhó a chur suas ar an teach go n-ithidh sí an féur atá ag fás air.
Ó ní thig libh sin a dheánamh ars an fear. Bhfuil corrán ar bith fa’n teach ars an fear. Ma tá tabhair damh é agus geárrfaidh mise an féar agus caithfidh mé anuas chuig an bhoin é agus béidh sin níos fusa ná an bó a chur suas ar an teach. Ó níor smaoitigh muid ar sin ar chor ar bith ar siadsan. Annsin bhog sé leis giota eile agus ní rabh sé i bhfad ag siubhail gur casadh bean eile dó ar an bhealach agus ualach mór ar a druim léithe. Go mbeannuighidh Dia duit ars an fear agus tá ualach trom leat ar maidín. Tá leóga ars an bhean. Tá m’fhear
ball sinsearach (stair)
2020-03-22 00:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear agus bean na gcomhnuidhe san áit seo uair amháin. Bhí seól ag an fhear istoigh san teach agus bhíodh sé i gcomhnuidhe ag figheadóracht agus muscaladh sé go h-an luath ar maidín agus bhí an fhearg ar an mhnaoi leis as siocair nach dtiocfadh léithe codladh. Lá amháin nuair a bhí an fear ar siubhal sa phortach bhris sí an seól ‘na ghiotaí air mar shíl sí nach rabh duine ar bith istoigh le sgéal a dheánamh uirthe. Leig gamhan búithreach sa cheann eile de’n toighe. D’anam ar sise ní bhéidh tusa i bhfad beó le sgéal a dheánamh orm. Thug sí léithe an túirnín agus mharbh sí an gamhan ar eagla go n-innseadh sé do’n fhear gur bhris sí an seól. Nuair a thainig an fear un a bhaile agus chonnaic caidé a bhí deánta aicí bhí an fhearg air agus d-imthigh sé leis ag siubhail go bhfeiceadh sé an bhfuigheadh sé aon bhean comh h-amaideach le na mhnaoi fhéin. Ní rabh sé i bhfad ag siubhail go bhfacaidh se dhá bhean. Bean acú ag gach coirneál de theach agus greim acú ar dhá bheinn de’n toighe. Thainig sé fhad leobhtha agus d’fhiafruigh daobhtha caidé bhí siad a dheánamh. Tá muid ag iarraidh an teach a thionntadh arsa bhean acú. Tá an
ball sinsearach (stair)
2020-03-20 13:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
cuidiú liomsa i mbárach. Tá troid már le bheith shiar i dTrath-lár idir an taobh o bheas agus an taobh ó thuaidh. Beidh na saighdiúirí a bhéas linn chruinn fan teach seo roimh uair a cluig.
Goidhe mar gheobhas muid annsin fhad leis an troid arsa Paidín. Gheobhadh tú capall a bheanfas annsin thú chomh mhaith le duine ars an fear eile.
Le sin tháinig an tarm fán teach agus i bhfaiteadh do shíul bhiadas uilig i dtrath, lár reidh le troid agus claidheamh le gach fear aca acht Paidín, agus barra iarainn slat ar faid a bhí leisean. D’oibreadh draoibheacht ar an dá ainm seo tamall roimhe sin acht ní raibh draoibheacht ar bith ar an tiarann a bhí le Paidín agus mar sin de bhí an bhuaidh leis.
Níor mhair an troid acht deich mbomaite agus nuair a bhí sé thart labhair an seanduine agus dubhairt “Bhiomar faoi geasa fhada go léor a Paidín acht támuid uilig saor anois, agus is tusa a shaothruigh sinn. Níor mhothuigh Paidín go raibh sé féin agus an seanduine a bhí leis arais sa caisleán i mbun An Phobail agus seachtmhain na dhiaidh sin fuair an t-seanbhean agus a mac bás agus do cuireadh iad.
Is beag a shíl Paidín gur i mbun An Phobail a phosfaidh é agus bhí sin aige. Baineis a mháir seachtmhaine agus thug gach duine dá rabh ag an bhaineis bronntanas do Phaidín agus a bhean.
ball sinsearach (stair)
2020-03-20 13:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Díoladh teach sagainne i mbun an Phobal trí h-uaire ó dfhág rinne é. Níl aonduine don triúr a cheannuigh é nar marbha an chéad oidhce a chuaidh siad na chomhnuidhe ann.
A Phaidín na cuireadh sin eagla ar bith ortsa. Téidh agus cheannuigh é i mbarach. Ní mairbhfir thusa. Nuair a éireochas tú ar maidín imbárach cuir teine leis an caisleán agus dóigh go talamh é agus nuair a bheas sin deanta béidh na geasa. Briste ormsa agus ar mo mhac. Annsin thig liomsa agus mo mhac gabhail leatsa go mbun a phobail. Tabhair leat na ginidhe seo anois leis an teach a cheannacht agus téidh do chomhnuidhe ann.
Rinne Paidín gach rud a h-iarradh air agus nuair a chuaidh sé isteach sa teach a cheannuigh sé i mbun a Phobail bhí seanbhean agus a mac na suidhe-ceann aca ar achan taobh den teine. Déirigh an bheirt acu agus chuir fáilte roimh Paidín. “A Phaidín” ar siad san. Tá an luthgháir orainn tú a fheiceáil sa teach seo- Do theach féin agus ar dteach sa. agus tá sé comh maith againn an oidhche seo a chaitheamh fá shuilt. Bhéarfamuid damhsa do mhuintir Bun an Phobail anocht. Tá neart bhidh agus dighe annseo.
Tugadh cuireadh do taos óg an bhaile uilig, agus bhí an oidhche go bráth acu go dtí an meadhon oidhche. Annsin d’imthigh siad uilig abhaile acht Paidín, an seanduine, agus a mháthair. Anois ars an seanduine le Paidín, caithfidh tusa
ball sinsearach (stair)
2020-03-20 13:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
an easóig.
Shuidh sé seal tamall ag meabhrughadh ar gach rud a thárluigh, agus is é an deireadh a bhí leis gur fhág sé a theach féin agus dimthigh arais ag tarraingt ar a’ chaisleán.
Shiubhail sé leis go dtí sa deireadh bhfaca sé an caisleán fa cupla shlat uaidh. Isteach leis go dtí san caisleán agus goidé teí sé na suidhe roimhe acht an easóg. Céad failte romhat a Phaidín, ar sise agus is beag a shíl mé a Phaidín nach ndeanfá rud éiginteacht damh an chéad lá a tháinig tú annseo. Duitsa a bhí na ginidhe uilig a chonnaic tú ar an stól an lá ud, mar bhí fhios agam go ndeanfa rud maith damh an chéad lá a tháinig tú annseo. Bhal, arsa Phaidín rud ar bith a thig liomsa dheanadh duit dheanaidh mé é agus fáilte.
“A Phaidín” ars an easóg, tá sé comh maith ag amsa mo bhuaidhreadh a innse duit.
Tá mise agus mo mhac faoi geasaibh sa teach seo le trí céad bliadhain. Bhí mise agus mo mhac nar chomhnuidhe i mbun An Phobal. Bhí muid nar gcomhnuidhe i lár an bhaile mhór sin ag ceann droichid i dteach a bhí annsin.
Bhí bean pisreogach na comhnuidhe ar an bhaile sin fosta, agus bhí ingean amháin aicí. Síl sí go bpósfad mo mhac sa an ingean sin agus nuair nar phós d’oibir sí draoibheacht orainn ar mbeirt
ball sinsearach (stair)
2020-03-20 13:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
chaisleán a bheith ní raibh teach no caisleán le feiceáil aige. Chuir seo brón mór air agus shiubhail sé leis ag tarraingt ar Bhaile Mhac Fáidín. Nuair a tháinig sé abhaile ní raibh a mháthair annsin le fáilte a chur roimhe agus fuair sé amach go raibh sí curtha suas le trí céad bliadhain. Chuaidh sé isteach ‘un toighe,Chuir síos teine beag agus suidh ag an teine ag meabhrughadh, agus buaidhreadh lair cionnus nach raibh a mháthair annsin le na sgéula innse díthe. Thuit sé na chadladh agus níor mhusgail sé go cionn trí lá. Ar an ceathramhadh lá ag musgladh dó, nuair a d’amharc sé thart bhí an easóg ceadna a chonnaic sé sa chaisleán na suidhe ag na thaobh.
Labhair an easóg le Paidín agus dubhairt “A Phaidín, bhí eagla orm gur chailleadh thú ar do thuras agus tháinig mé rith an bhealaigh annseo, go bhfeiceann an raibh tú beo”. Téidh go Sligeach arais ar sise uair amháin eile agus go fhad leis an caisleán céadna agus theífidh tú mise annsin.
Sul a bfága mise seo caithfidh tú gealltanas a thabhairt damh go ndeanaidh tú sin mar tá rud éiginteacht speisialta agam-sa le h-innse duit.
Dhruid Paidín chuid súl a’ smaoituighadh tamall, agus nuair a d’fhosgaill sé iad arais ní raibh amharc le feiceáil aige ar
ball sinsearach (stair)
2020-03-20 13:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na suidhe ag taobh na teineadh agus í ag stánadh air. Chuir seo lán a craicinn de iongantas ar Paidín. Chuaidh an easóg amach agus tháinig sí isteach arais agus ginidh in a béal léite. Léim sí suas agus agus d’fhág an ginidh ar an stól. Le sgeul fada a dheánamh goirid níor stab an easóg gur fhág sé cúig líne ar fad agus cúig líne ar leithéid agus cúig líne ar d’aimhneacht de ginidhibh ar an stól. Gann agus eile mar bhí Páidín i n-airgeab níor leag sé láimh ar an stól. Nuair a d’fhág an easóg an ghinidh deireannach ar an shuidh sí sa chlúdaigh ag stánadh ar Phaidín Chuir seo an eagla air agus shíl sé go mbfhearr do fhágailt agus d’imthigh sé amach agus as go bráth leis ag tarraingt ar an aonach. I n-áit Paidín a bheith i n-am ar an aonach bhí sé trí céad bliadhain mall. Chaith sé trí chéad bliadhain sa chaislean agus shíl sé féin nach raibh sé acht dhá uair uilig ann. Nuair a tháinig sé isteach go Sligeach ní raibh aonach no caora no dadaibh eile le feiceáil aige. Dar leis go rachadh sé abhaile go gleann a bhaile Dhuibh go bhfeiceadh sé goidé mar bhí a mhátair. Ag pilleadh dó smaoitigh sé ar an chaisleán. Bhí aithreachas air anois. nach dtug sé an tairgead leis agus dar leis go rachadh sé isteach anois agus go dtabharfadh sé an tairgeadh leis agus go mbeadh saidhbhreas go léor aige annsin. Nuair a tháinig sé fhad leis an áit ar chóir an
ball sinsearach (stair)
2020-03-20 13:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá aonach le bheith i Sligeach gan mhoill anois, agus sílim go rachaidh mé ann go gceannochaidh mé leath sgár caorach a changbháchas a gabhail tamall eile sinn. D’fhág Paidín slán ag a mháthair maidín roimh an aonaigh agus thosaigh sé ag siubhail ar intinn a bheith i n-am ar an aonach i Sligeach lá ar na mhárach. Bhí Paidín ag siubhail rith an lae sin agus rith na h-oidhche agus ag bánadh an lae ar na mharach bhí se comhgarach do Sligeach agus é tuirseach agus ocrach. Go tobann sul ar mhothuigh Paidín tháinig cith már fearthana agus ní raibh teach fa mhile do le fasgadh a fághail ann. Tháinig eagla air go bhfágfaidhe ar an bhealach é leis an doineann acht le sin damharc sé thart agus chonnaic sé caisleán már fá ghiota do. Chilir seo a sháith iongantais air no b’amharc an caisleán seo comh mór i súilibh Paidín agus go raibh faitcheas air dul ann, acht bhí an fhearthainn ag tuitim chomh tram sin go dtearn sé ath-smaoiteadh agus isteach leis. Bhí níos mo iongantas air nuair a chuaidh sé isteach no níor amharc an caisleán chomh h-áluinn taobh istigh agus damharc sé taobh amuigh. Bhí sean scól deigh troighthe ar [faid?] [sínte?] ar an urlár. Tháinig Paidín aníos fhad le teine bréagh a bhí ann agus sheasuigh sé agus a chúl leis an teine. Bhí sé ag amharc thart acht ní raibh beo no ceo le feiceail aige. Goidhe chonnaic sé sa deireadh acht easóg.
ball sinsearach (stair)
2020-03-20 13:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá gleann sa pharoiste seo ar a dtugtar gleann o bhaile Dhuibh agus i lár an gleanna sin tá baile beag air a dtugtar Baile Mac Fháidín. Ins an bhaile bheag sin ní raibh acht comhnuidhe amháin san am sin agus teach fád do’b eadh é. Cá raibh aon dhuine na comhnuidhe sa teach sin acht Phaidín mac Fhaidín agus a mhathair. Ní raibh aon beithidheach cheathair chorach aca acht gabhar amháin a bhí ag tabhairt bhraon bainne daobhtha. Bhí beagan caorach aca, amach is isteach ar scór uilig. Tháinig lam an t-saoghail ar Phaidín agus a mhathair a dhioghbhail airgid. Ní raibh greim bhidh na dighe sa teach le h-ithe no le h-ól aca. Ní raibh aon slighe aca le greim fhághail le h-ithe acht an seán caorach a bhí ar an chnoc. Dubhairt Paidín le na mháthair lá amháin go rachadh sé a bhuisteireacht na gcaorach sa [caoi?] go ndeanaibh sé a beagan airgid a cheannáchadh beagan bidh. Thoisigh Páidín a bhuisteireacht gur mharbhuigh sé na caoirigh uilig agus go dtearn sé chuid mhaith airgid a cheannuigh biadh don mháthair agus do féin agus chainnigh sin iad ag gabhail tamall. Chainnig Paidín beagan don airgid seo i dtaircibh i nganfhias don treanmhnaci.
Dubhairt Paidín lá amháin go raibh sé ag gabhail go Sligeach. A Mháthair ar seisean.
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 10:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
At the Ordnance side of the dividing wall of this island, about 20 paces from the Archway there is a flat limestone and a few feet nearer the archway are two "supports". Long ago the flat stone was the bottom step of a ladder or stairs which led up to the back portion of the "old Barracks" (R.I.C.). The "supports" had wooden joists sunk into them and supported the stairs.
Mr. T. Smith tells me that as they had no military in the "Naval Side", and as they were needed to guard the Convicts and see to their safe crossing, a company of soldiers used this means of getting from the "Orny" to the Naval.
Mr. E. Burke tells me that at one period a raging fever broke out amongst the Convicts in Haulbowline They were kept here and a great number died. They were buried in the "slob" at low-water. This slob extends from the Northeastern corner of Haulbowline almost to Spike Pier.
Some of the convicts were wonderful artisans. They made all kinds of knick-knacks with bones, etc. Mr. Burke still has a chair made by a convict and presented to him by the convict when his sentence was completed.
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 10:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
do bháis. Má bhíonn tochas in do shúil clé deir siad gur sin comhartha go dtroidfidh tú. Creideann siad nach cóir do trí dhearbhrathair gabháil amach sa bhád amháin a dh’iasgaireacht. Deir siad nach ceart leanbh ar bith a thabhairt go dtí’n teach Phobail le báisteadh fhaghail gan aibhleog dóighte a chur isteach i na chuid éadaigh ar eagla go ndeánfadh duine ar bith droch amharc air sul ar mbáisfidh é. Deir siad da bpósadh fear agus bean de’n sloinneadh amháin go bhfuil leigheas an teine-fhiar acú. Deir siad nach ceart uisce salach a chaitheamh amach oidhche Nodlag bhig. Deirtear oidhche Féile Brighde nuair a bheadh na crosannaí réidh gur cheart feaga a cheangail thart ar do chorp agus iad a fhágail ceangailte tamall agus annsin iad a chaitheamh sa teine go bhfeicfidh tú an lasadh siad. Deir siad muna lasadh siad go mbeitheá marbh sul a dtigeadh an t-am sin an bhlian le theacht ach dá dtigeadh bladhaire ortha go mbeitheá beo. Deir siad nuair a bheadh tú ag cur uibeacha faoi chirc gur cheart iad a chur síos nuair a bheadh an mara a líonadh nó dá gcuirféa síos iad am ar bith eile deir siad gur coiligh uilig a bheadh agat.
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 10:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
duine nó beathach ar bith a bhuailtear le buaichlean buidhe nach bhfásfaidh sé níor mó. Ma amharcann tú isteach i sgathán indiaidh na h-oidhche deir siad nach é do chuma fhéin a thchífeas tú ach cuma am diabháil. Deir siad da mbeadh fear a ghabháil amach a chuartughadh mná gur cheart an maide briste a chaitheamh i na dhiaidh le ádh maith a chur air. An céad lá a chluinfeas tú an cuach ag seinm deirtear má bhíonn d’aghaidh leis an roilig go mbeidh tú marbh sul a dtig an t-am sin ar an bhlian s’ugainn. Deir siad ma bhíonn an cat na shuidhe agus a chúl leis an teine gur sin comhartha gaoithe. Deir siad má bhíonn an cat ag casachtaigh gur sin comhartha éisg úir. Creideann siad da mbeitheá ghá rósfadh éisg úir agus ruball ceann acú a eirghe ar an teine gur sin comhartha ghur ghoirid go bhfuighthea tuilleadh. Deir siad nar cheart an teine a choigilt oidhche na mairbh ach gur cheart teine maith a fhágail sios leis na daoine atá marbh a suidhe ortha. Ma tuiteann aibhleog as an teine agus gan duine ar bith a ghabhail a chóir deir siad gur sin comhartha go bhfuil duine a teacht isteach agus ma throideann dhá chirc ar leac an dorais. Deir siad gur sin comhartha go bhfuil stráinsear ag teacht. Deir siad má gheibh tú iasacht salainn nó ghorm agus gan é a dhíol arais go geaithfidh tú é a dhíol indiaidh
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 10:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
bhíonn an cat ag sgríobadh na sguaibe deir siad gur sin comhartha gaoithe. Deir siad ma chaitheann tú uisce salach ar na graosaigh go mbeidh droch ádh ort. Deir siad fosda ma sguabann tú an teach amach ar an doras indiaidh na h-oidhche go mbeidh droch ádh ort. Deirtear nar cheart duit pósadh Dia Sathairn agus deir siad gur cheart iasacht bhearaid duine eile fhagháil lá na bainse. Creideann siad nach ceart teach fáire a fhágailt gan duine a bheith leat. Ma bhíonn tú ag tabhairt bainne chuig teach eile agus gan an duine a bheith istoigh a bhfuil an bainne fá na choinne deir siad nar cheart é a thabhairt un a bhaile arais. Deir siad nuair a tuiteadh fiacla asat gur cheart é a chur isteach i n-aibhleag agus é a chaitheamh thar do ghualainn clé. Da dteighthea isteach i dteach agus iad ag bualadh maistruighadh deir siad gur cheart duit a rádh
Beannacht Dé ar an obair sin nó an lónaidh a bhuaileadh cupla [?] bomaite nó deir siad muna ndeánfa sin nach dtiocfadh im ar bith ar an bhainne. Deir siad duine nó beathach ar bith a thiocfas ar an t-saoghal Domhnach Cincíse go bhfuil marbha duine ortha. Creideann siad nach ceart coinle amháin a lasadh ar ceann eile ag fáire nó deir siad gur ghoirid go bhfuigheadh duine eile bás sa teach céadne. Deir siad ma bhíonn tú ag gabhail ar astair agus bean costarnocht a castal ort go mbeidh droch ádh ort. Deirtear
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 10:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
deirtear gurb é an leigheas a bhí air é a thabhairt chuig duine nach bhfacaidh a athair a ariamh [choidhche]. Deir siad teach ar bith a mbeadh seachtar mhac ann indiaidh a chéile go bhfuil leigheas an Caitbhraghad ag an duine deireannach acú. Deir siad nar cheart uisce ar bith a thabhairt isteach oidhche Nodlag bhig indiaidh luighe na gréine. Deir siad gur cheart gach comhnair a thabhairt amach ar an doras cúl. Deir siad fosda tórramh ar bith a bhíos an sgabtha ar an bhealach mhór gur ghoirid go dtigeadh tórrann eile an bealach céadna. Lá ar bith a dhóirtfidh tú shalainn deir siad go mbeidh mhí ádh ort ar feadh an láe sin. Deir siad má nighean beirt a n-aghaidh i n-uisce amháin go dtroidfidh an bheirt roimh oidhche. Deir siad duine ar bith nach itheann feól an lá indiaidh lá Nodlag nach n-glacfuidh sé an fiabhras a choidhche. Má bhriseann tú sgathan beidh droch ádh ort ar feadh seacht mbliadh-na. Deir siad má chuireann tú do chuid éadaigh ort an dóigh contrailte ar maidín go mbeidh droch ádh ort an lá sin. Má cheangalan tú bróg amháin sul a chuirfidh tú ort an bróg eile deir siad go mbeidh mallacht Colmcille ort. Deir siad má bhíonn tú ag gabhail cheoil roimh do bhricfeasta go mbeidh tú ag caoineadh roimh an oidhche. Má bhíonn an madadh ag ithe féin deir siad gur sin comhartha fearthainne agus deir siad má
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 09:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mbeitheá ar bhainis roimh i bhfad nó go rabh litir a teacht chugat. Chreid siad da bhfeicfea cúig cinn acú go rabh airgead ag teacht chugat. Agus da bhfeicfea séisear acú go rabh ór ag teacht chugat. Chreid siad fosda rud ar bith a chuirfea tús air Dia Sathairn nach mbheadh sé críochnuigh agat a choidhche. Chreid siad fosda go dtigeann gach duine indiaidh bás fhagháil go dtigeann siad arais a chuartughadh a gcuid gruag agus cuireann siad an gruag isteach i bpoll sa chlaidhe sa dóigh go mbeadh sé furas í fhaghail arais. Chreid siad da mbualadh beirt clár a éadain i n-aghaidh a chéile agus gan sileog a chaitheamh amach ar a bhomaite go bhfásfadh adharca ortha. Da mbeitheá a ghabháil un aifrinn agus dearmad a dheánamh ar rud éigheanteacht nar chóir duit pilleadh nó go mbeadh mí ádh ort ar feadh an lá sin. Deirtear fosda nar cheart duit an teine a chur síos maidín lá Bealtaine roimh éirghe na gréine. Duine ar bith a bhéas amuigh maidín lá Bealtaine roimh éirghe na gréine deir na seandaoine go mbíonn sé baint an bainne de na ba. Ma ghní pláta tarmán ar an dreisiúr agus gan duine ar bith a ghabháil a chóir deir siad gur sin comhartha go bhfuil leitir ag teacht. Má bheireann an madadh isteach sifín ar a ruball gur sin comhartha go bhfuil stráinsear ag teacht. Deir siad, páisde ar bith a mbeadh salachar béil air
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 09:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bheireadh na daoine isteach do mórán rudaí fad ó shoin go mór mhór do phisseogaí. Creid siad da dteighthea isteach i dteach agus a ghabháil isteach ar doras amháin agus a ghabháil amach ar doras eile go bhfágtha d’ádh in do dhiaidh sa teach sin. Shíl siad fosda go rabh daoine ann agus go dtiocfadh leo draoidheacht a dhéanamh. Shíl siad go dtiocfadh leo an draoidheacht seo a dhéanamh ar bó nó capall. Droch amharc an t-ainm a dtugadh siad ar draoidheacht sin. Shíl siad nuair a dhéanamh duine ar bith an droch amharc seo ar beathach ar bith go bhfuigheadh an beathach sin tinn agus nach bhfuigheadh sé biseach a choidhche. Shíl siad fosda da mbeitheá a ghabháil ar astair fada agus cailín agus gruaig dearg uirthe a chastal ort an chéad duine nar cheart duit a ghabhail ar an astair sin nó go mbainfeadh tais me duit ar an bhealach. Chreid na seandaoine fad ó shoin da dteightha amach idir cosaibh fear agus tú an óg nach mbeitheá mór a choidhche. Chreid siad fosda do mbeitheá a ghabháil ar astair agus sneag breach a chastal ort go mbeadh mí ádh ort an lá sin. Acht da bhfeicfea triúr acú go
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 09:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seandaoine sa t-sean aimsir an t-arán sin a dhéanamh go minic fosda. Tá sé an mhaith. Ní fhacaidh mise aonduine ghó dhéanamh acht chualaidh mé ag cainnt ar an dóigh a ndeanntar é. Fuair siad sgáile agus chuir siad gráinín mhin bhuidhe ann agus fuair siad bainne reamhar agus gráinín salann annsin agus mheasc siad an bhainne reamhar agus an salann fríd an min-bhuidhe. Nuair a bhí sé réidh acha rinne siad “fardhaile” tanaidh de. Annsin nuair a bhí siad déanta aca chuir siad an roistín ar an teine agus chuir siad triúr nó ceathar de na “fardhaile” air agus nuair a bhí an taobh íochtar déanta thionntuigh siad iad agus nuair a bhí an taobh eile déanta thóg siad iad agus chuir siad tuilleadh ar an roistín agus mar sin de go raibh moll mór déanta aca agus bhí siad aca fa coinne an tae tráthnóna.
ball sinsearach (stair)
2020-03-19 09:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí arán eile ann fosda le cois arán preataí agus bocstaí. Arán mhin coirce a dtugtar air. Ba ghnáthach leis na seandaoine é a dhéanamh go minic sa. t-shean aimsir. Tá sé an mhaith le h-ithe. Chualaidh mé cuid de na seandaoine ag cainnt go raibh arán mhin coirce an mhaith ag na fiacla. Ní dheanntar é anois acht anois agus arís. Chonnaic mé na seandaoine ghá dhéanamh.
Fuair siad mhin coirce agus chuir siad uirge te air agus mheasc siad an t-uisge fríd é go raibh an mhin coirce fliuch. Annsin rinne siad bunóg mhór thanaidh de ar an tábla nó áit ar bith mar sin. Annsin thóg siad é ó’n tábla le na lámha agus chuir siad é ar an roistín ag cois na teineadh. Ní raibh an roistin ‘na luighe ar an teine acht bhí sé ‘na sheasamh ag cois na teineadh agus an t-arán ‘na sheasamh suas leis. Nuair a bhí taobh amháin de déanta thionntuigh siad é agus chuir siad ar an roistín arais é. Annsin nuair a bhí an taobh eile déanta thóg siad é. Bíonn sé an chruaidh nuair a bhíonn sé déanta agus bíonn sé an deas.
Bhí arán eile ann fosda agus arán mhin bhuidhe an t-ainm a bhí air. Ba ghnáthach leis na
ball sinsearach (stair)
2020-03-18 12:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Prayer
in connection with the putting out on St. Brigid’s day of the
Brat Bríghde
Brighid agus a brat!
An Maigdean Muire agus a Mac!
Míchéal, agus a sgéith!
Aon {le báin no Aoinne amháin} le Dia → (Aon le bháin nó Aoinne amháin + Ri ?)
Castar orainn aniar anocht
Agus blian ó anocht
Agus anocht amháin le Dia.
ball sinsearach (stair)
2020-03-18 11:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
13
Ó mheadaigh a cruadhtan ní fuair sí braon dighe
Ach caitín is súil aige ag cuardach an tighe
Agus sean-duine stuacach ar thuarma na shuidhe
Gan ruainne ‘na phíopa ach é a’ cnáireamh
14
Cá bhfuil do stácaí a bhí timcheall do thighe?
Agus cá bhfuil do chaoire le’n áireamh?
Cá bhfuil an eórna do bhí in Eóchaill á dhíol?
Agus cá bhfuil do b’a chaoire agus bána?
15
Bhíos-sa cómh bhuidheach is gur ghéill duit do shlighe
Imtheochaidh an méid úd ar spéir leis an ngaoith
Ní phósfaidh mé im shaoghal tú na d’aoinne ar an bhfleet
Ach mairfidh mé coidhche ar mo shnáthad.
ball sinsearach (stair)
2020-03-18 11:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
9
Dubhart-sa léithe éisteacht is deánamh go ciúin
Go raghfainn go dtí lórnach ar Eochaill na long
Chuirfinn sgataí breagh caorach ar aonach so chughainn
Agus do phósfainn im’ room í gan spleádhchas.
10
Do ritheas an cómgar agus an bóthar anonn
Agus ní fheaca in aon chúinne sa tsráid é
Do thángas go suarach fé thuarma na tighe
Agus bhí iongnadh ar na daoine cá dtánag.
11
Dó bh’fada bhí an bóthar ní dubhairt sé liom suidhe
Nó bain díol do chlóca go n-ólfam braon dighe
Séideann na cómharsain nár fóghanta mo shlighe
Ná raibh aon bhall go luighfinn go lá aige.
12
Do bhí sean-bhean súghach ‘na chúinne sa luighe
Airiú cé bheadh annsúd ach a mháithrín
Do bhí bairrlín beag suarach anuas uirthi ó’n síon
Ná raibh pioc uirthi ó’n díon nó ó’n báisteach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-18 11:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
5
Tá a mhalairt de ghnó agam ar eórna a bhí chughainn
Bain gairrdhchí prátaí agus cuir stácaí ar an moon
Mo mhachaomh atá lán de bhuaibh bháin agus dubha
Gan aoinne dá gcruadh ach mo mháithrín
6
Tá fhear siop’ in Eochaill do thógfaidh go cúl mé
Agus is dócha go b’é siúd a b’fheárr liom
Do dhíol-se is mo mháighistir a ráithe seo chughainn
Is go deimhin annsúd beidh im’ scoláireacht.
7
Do thóg sé ar láimh orm ar lár a bhí chughainn
Ba ghairid ‘na dhiaidh sin gur ar daor-phuins á dtabhairt
Is móite ‘un glaoidhtí thar aoinne sa room
Do dhíol sí go h-umhal is a dtáinig
8
Is ar maidin amáireach nuair éirigh an drúcht
Do scread sí is do luigh sí ar an máthair
Do fhliuch sí a cuid éadaigh le braonacha súil
Agus do leig sí go dtabharfadh sí an faín dó.
ball sinsearach (stair)
2020-03-18 11:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1
Fear:
Thugas grádh cléibh duit ar spéir-bhean ar dtúis
Ó leígeas mo shúil ar do bháin-chnis
Bi fheárr liom ná mór-chuid do mór a bhí ‘m thrúnc
Go beifeá sa chúinne agem b’mháthair
2
Bheadh do mhacaomh breac bó rómhat-sa le crúdh
Do leabaidh gan cóir aca ar ló dhuit sa room
Chuirfinn buclaíbh bróga luach coróinn agus púint
A’s is stóirín ná thabharfá do lámh liom
3
Ní thabharfainn mo láimh duit go bráth léithe anonn
Tá do sgéal aget ciún ag am b’ mháithrín
Go bfuair sí do thuairisg go suarach ar dtúis
Go n-ólfá do rús i dtigh an tábhairne
4
Airiú ná creid sin ‘na bhréaga ná an sgéal atá ar siubhal
Mar go b’anamh mo shiubhal ag tig a’ tábhairne
Tá airgead im póca agus mór chuid un’ thrúnc
Agus níor ólas riamh púint ar aon láthair
ball sinsearach (stair)
2020-03-18 00:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Crotty was rendered useless, and remained so til the day of his death.
From facts supplied to me by
Patrick Horgan (Farmer)
Aged 38
who got particulars from his father and grandfather. He lives on a farm in Leades, Aghina, Co. Cork,and tells me that he is the fifth Patrick Horgan to hold the same farm in succession or alternate succession.
ball sinsearach (stair)
2020-03-18 00:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
They came again armed with scythes, sticks etc. and succeeded in razing the walls to the ground. It has never been rebuilt. Two other churches have since been erected.
Some time afterwards, the Parish Priest solemney cursed the Catholic attackers with bell book and candle, and it is related that the very dogs refused to eat the candles which were cast away after the ceremony.
I will not, for obvious reasons, mention names, but the fact remains, whatever may be the reason, the most of the families that were cursed by the priest have decayed or are nearly extinct since.
Another man in the neighbourhood was known as "an Easbuig". He served a writ in the troubled times on the R.C. Bishop of Cloyne, most Revd Dr. Croty at Queenstown (Cobh). This action caused general indignation at this time.
Some time afterwards, he was engaged in drawing lime from Castlemore when he fell under the horse and car. He was seriously injured, and the hand that served the process on Bishop
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 23:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
About 6 miles north-east of the town of Macroom near the village of Ballinamorriv in the parish of Aghina are the remains of an unfinished church which was partly built in the year 1836.
It appears that the Rev Father Greene, the then parish Priest, decided to build a church in the centre of the parish. This displeased the local Protestant landlord, who, for a wonder, was in residence in the parish, and he vetoed the project as far as that particular site was concerned. A Mr. Coppinger, a local R.C. landowner stepped in and gave a site, which however was not as central as the first one.
Building started on the church, but on a certain Sunday, R.C. supporters of the Protestant landowner, evidently inspired, attempted to destroy the newly commenced walls. A strong resistance was encountered, and they were eventually beaten off.
On a subsequent Sunday, however,
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 23:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The local graveyard is attached to the Macroom Protestant Church off Castle Street. This church is supposed to have occupied the site of (In Pre-Reformation times) the local Catholic Church.
The oldest dated tomb-stones are
1768 - Daniel Donovan.
1771 - Nicholas Healy.
1780 - Edward Ryan.
1782 - Den O'Neill.
1782 - Stephen White.
1792 - Revd. Jas. O'Sullivan.
1794 - Richard Haly.
1794 - Annie Bates.
1794 - Thomas Starkey. (Revenue officer, probably stranger)
1798 - Richard Walton.
1797 - John Neville.
1797 - Revd. Denis Sweeney.
1798 - Mathew Riordan.
The remainder of the oldest are nearly all in the first quarter of the 19th century especially in the second decade of the eighteen twenties.
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 23:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
He was no sooner outside the door when he and his friend heard loud laughing and shouting inside in the house he had just left. His companion remarked that the people inside must be very jolly. When the other man told him of the wake and the silence of those present, they got suspicious and marked the place with certainty so that so that they might see again and inquire on the following day when they would be returning.
Imagine their surprise next day when on their return to the place they had marked all they found was a very old cablach (remains of wall of a house).
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 22:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Some years ago, farmers were accustomed to go by road to Cork with loads of vegetables, grain and other farm produce. One night two men started with two carts of potatoes. Somewhere along the road one man asked his companion for a match to light his pipe. As he had no match they settled to go into the next house they would meet on the road.
After a time they came to a small thatched house with a light in the window, and one man held the horses while the other man went in. Lifting the latch and walking in he was amazed to find the house full and a "wake" in progress. He especially thought it queer that a great number of old, bearded men were present at the wake.
He knelt down as usual by the side of the corpse and said a prayer for the dead. Then turning to the company he saluted them, but not a word of an answer did he get from anybody present. He then went to the fire and lit his pipe and went out.
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 11:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The gentleman did not know what to do. Again the girl exhorted him to send for the priest, but to no avail. Night was coming on, and the coffin could not be buried. The man at length in despair told the girl to go and get the priest. The girl was only too glad to do so.
The priest came and at the request of the priest, he set about relieving the situation. He read some prayers, and one by one the horses were able to walk, but the coach could not be moved. Still the priest prayed on, till finally the whole funeral was able to proceed, and the harsh mistress was buried just before dark.
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 11:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A Protestant family lived in Ballyvourney in the olden times. They killed a pig on a Catholic holiday morning and prevented the Catholic maid from going to Mass so that she might be present at the salting of the pig to give some assistance at the business. The girl told her mistress that she was bound to go to Mass and that the priest told her she should go without fail.
The mistress said she cared no more for the priest than she did for the dead pig. Two days later the mistress was found drowned in the pickle in the barrel into which they were to put the pig.
The funeral arrangements having been made, the hearse and horses were ready to set off. As soon as the coffin was put in the hearse the horses were found to be firmly fastened to the ground so that they could not move. The maid walked around to the man of the house who was in a very bad plight. "What about sending for the priest, Sir?, "Let me alone with the priest", he answered. But still the hearse remained immovable
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 11:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
It happened many years in Macroom that an old woman died. For some time after her burial she used to appear every night in the room of her husband. He was afraid to speak to her, and at last he brought the priest to the house. The woman appeared, and the priest spoke to her and asked her what her trouble was. Twice she told him that she had killed a child, but he said that would not damn her.
At last she said she had killed the child for her hire. Then the priest said, "That damned you". He banished her out of the house in a flame, and she never appeared again.
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 11:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There is a lios in Kilnamartyra and it is said that when everyone had gone to bed the "good people" of the lios came into a house nearby and lit a fire. They then put on the kettle and made the tea.
When they had finished they never washed the vessels, but left them on the table as the vessels were never washed before them.
The people of the house were surprised and could not understand why they always came when they had gone to bed. At long last they thought that perhaps if they washed the vessels and put them clean on the dresser it would not happen again.
The next night they listened, but they could not hear any noise like they heard on the previous nights. Then they knew why the fairies came.
It is said that dirty vessels should never be left on the table at night.
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 00:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Story by Thomas Healy Toames, Macroom, Labourer ( aged 54)
I heard a very funny story from my father about May morning. His cousin Nellie McCarthy of Teeranassig owned a farm in this townland and was the owner of ten milch cows. At this time there were no creameries and this girl made butter of the cream. One year her cows yielded very poor milk which had no cream. She was very much surprised as her cows always had good rich milk.
Her father who was very old said that maybe some neighbour milked the cows on May morning of the preceding year. She promised that she would watch her cows on the following May morning. She kept her promise and went to the field of the cows. She took a dog with her. She entered the field and concealed herself behind a lump of sillies. She was not long waiting when a neighbouring woman came and put a "spancel" under one of the cows. She then started milking but had no bucket. My cousin then made known her presence and no sooner had she done so than the woman turned into a hare. The dog immediately gave chase and soon caught the hare
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 00:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The following morning the farmer found the goose dead, and he never knew how close he was to getting a fairy "stroke", as he would have if he had been struck with the cadhrán of turf by the fairy.
ball sinsearach (stair)
2020-03-17 00:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An old man in the locality had the reputation of being often in the company of the fairies or "good people". They used to call him at night, and take him card playing to farmer's houses round the country.
The old man relates a story as follows:
One night they were playing cards near the fire in a farmer's house.The room door was open, and it being a ground floor building, the farmer slept in the room. The man was tired, and in his sleep he let his arm fall out over the bed.
One of the fairies took a cadhrán of turf in his hand with which to strike the man's hand. Another stopped him with the remark, "He is tired after his day's work, let him alone". He still kept the cadhrán in his hand. By and by a goose which was hatching in the corner raised his beak a few times. The fairy flung the piece of turf at the goose, hitting her in the head. She immediately bent down her head, and did not take it up again.
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 23:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
persuasion she sat up on the beam. It rose up quickly into the air, and flew over fields sand houses till they came to Kilcorney. A seven foot wall surrounded the house, and the beam swooped over the wall, landing outside the door of her brother's house.
She entered, and was just in time to see the man before his death. No more was ever heard of the man or his plough beam after that.
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 23:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A certain man lived in Kilcorney and his brother lived in Reanirree. One winters night an unknown and unseen power pushed in the door of the house in which the Reanirree man lived. A sister of these two men sat near the fire, and when the door opened, she got up and went to the door which she bolted firmly.
A second time the door opened, and a second time she closed it. A third time it opened and a man walked in. "How did you open the door", said the woman to him. "Oh, it was very easy", said the man. "Your brother in Kilcorney is dying", said he, "and if you want to see him before he dies, you had better get ready quickly and go and see him". "But I cannot go", protested the woman, "our horse is away". "Get ready", said the man, "and I will take you there". No sooner was she ready than he took her out to the beam of a plough which was outside the door. "Sit on that", said he, " and we won't be long going there". She expressed disbelief in the power of the plough to take them there, but after some
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 23:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A certain man lived in Kilcorney and his brother lived in Reanirree. One winters night an unknown and unseen power pushed in the door of the house in which the Reanirree man lived. A sister of these two men sat near the fire, and when the door opened, she got up and went to the door which she bolted firmly.
A second time the door opened, and a second time she closed it. A third time it opened and a man walked in. "How did you open the door", said the woman to him. "Oh, it was very easy", said the man. "Your brother in Kilcorney is dying", said he, "and if you want to see him before he dies, you had better get ready quickly and go and see him". "But I cannot go", protested the woman, "our horse is away". "Get ready", said the man, "and I will take you there". No sooner was she ready than he took her out to the beam of a plough which was outside the door. "Sit on that", said he, " and we won't be long going there". She expressed disbelief in the power of the plough to take them there, but after some time
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
and that it was often before seen.
That story is supposed to have happened in Kilnamartyra.
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 12:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
One day a little boy was minding the cows near a liós when he suddenly saw a football being played about the field. But he could not see anyone, still he heard cheers and shouts.
He was a good footballer, and he was very anxious to get a few kicks of the mysterious ball. Without heeding the advices that his father and mother had given him he waited in a convenient spot until he got a chance to catch the much desired ball. Summoning all his courage he made one last attempt to get the ball, but on jumping to catch it, he fell to the ground almost a cripple. He realised then the misfortune that had fallen upon him, and tried to make the best of his way home.
Long after dark he managed to reach his home, tired, hungry, wretched and lame.
When he told his parents about the mysterious ball, he was informed that it belonged to the "Good People".
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 11:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
to ward off ringworm.
A coffin nail got accidentally and kept safely in one's pocket serves as a charm against toothache.
A horseshoe found wrong side up is supposed to bring luck to a household.
A person desirous of getting rid of warts places a stone for each wart in a tiny sack and leaves it on a public road. [Note; I personally have heard "a cross of four roads"]. Each wart must be bled, and a drop allowed to fall on each pebble. The person who finds the sack is the receiver [***] of the warts banished from the charm-user.
A person who stirs another person's cream with the joint-bone of a cow would be the possessor of all the butter when the "churn was made".
Gathered and supplied by
Mary Creed.
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 11:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
the churning is going on are asked to take a "dreas" of the churn to prevent its contents being taken away.
A knot made in the form of a cross with a black shoe lace that was never in use before, is supposed to bring instant relief to a horse stricken with gripe, a short prayer being recited while the knot is being made. Should the knot become entangled all effort to cure the animal will fail.
The knot is known as siamn(?)or cleas na páiste.
[Note; I have written another note personally on "Cleas na Páiste earlier in this book. P. Desmond, Boys School, Macroom.]
A red-hot nail placed three mornings in succession in a bucket containing the first milk of a young cow protects her from being "overlooked" by people possessing the "bad eye".
Horseshoe nails found at a cross-roads and worn around the neck were said
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 10:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
It is believed that the first person to start a fire on May morning would meet no luck until the following May again.
It is not right to comb ones hair on Christmas morning as that day belongs to Our Blessed Lady.
It was an old custom to go round on Hallow Eve collecting "Omulish" - Chiefly carried on in Co. Waterford - A crowd used to collect at the cross roads and they used to go from house to house collecting alms which were to be given to the poor.
The socket of a plough placed in the fire while churning served as a charm against evil-minded neighbours desirous of stealing the butter. Red cinders sprinkled with salt are said to have the same powers.
Those who happen to drop in while
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 00:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
"Weaving".
There were one time half a dozen weavers, now there are none.
Flannel, red & white, and frize used to be woven.
Local sale.
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 00:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Milling.
There were 3 mills, 2 still working on a small scale. Oatmeal and wheaten flour are ground.
Oats are also "crushed".
The Macroom oatmeal has a great reputation in district, and as far as E. Kerry & N. Cork. Steps were recently taken to organise the industry on a large scale, & make it better known, but unfortunately, the movement led to nothing.
It is a seasonable occupation, a number of hands being employed occasionally in "drying" at the kilns, but they are necessarily idle for long periods.
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 00:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chandlers.
One man used to make penny dips and tallow candles about forty years ago. He was called "Riordan, the chandlers, and lived on the southern side of the main street.
There was a local sale.
Within living memory candles of a sort used to be made in moulds in country districts whenever a cow was killed for eating by the farmer.
ball sinsearach (stair)
2020-03-16 00:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Hatter.
About 80 years ago there was a hatter named Moloney.
He used to make what were called "half-and-half" hats, heavy and strong.
No trace of industry in living memory.
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 23:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Shoemaking.
There were within easy memory upwards of a score of shoemaking establishments, which meant up to 50 workmen.
Now there are only four or five, and they spend less time making new boots or shoes than in "cobbling", which they find more profitable.
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 23:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Brogue-making.
"Brogue" making was once an important industry here. They were sown with thongs, and turned up in front.
They were disposed of locally, and used to be taken to other towns in large "kishes" or baskets. Hence the old saying "As ignorant as a 'kish' of brogues".
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 23:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nailoring.
Not so many years ago there were twenty nailors in the town, now there is none: the last died a year or two ago, and had not worked for several years.
Hobnails "crabbed heads" were principally made.
The rod-iron was imported.
Disposal.
The hobnails were sold to local shoemakers or to those in neighbouring towns. Millstreet, 13 miles north, was the last place where the hobnails used to be sold.
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 23:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Coopering.
In Macroom years ago there were six coopering shops with 2 or 3 journeymen in some. Now there is one only left, and he does scarcely anything. He keeps a small shop, and is a newspaper correspondent for "The Kerryman".
The articles that used to be made were
tubs
"keepers" - or flat milk vessels
water-pails
milk-pails
"skimmed &c
It was all local trade. The "staves" were imported.
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 23:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Information supplied by
James Kelly (62)
Massytown
Macroom
who was a tanyard worker in these tanyards for several years.
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 23:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
holes.
There were different kinds of leather manufactured:
Harness leather.
'Brogue' leather.
Shoe leather or "kips" &
Calfskin leather.
"Harness and brogue and kip leather were made by "bark" process, while in the manufacture of calfskin, a chemical called "seumac" was used.
The bark was obtained partly at home, and from or through England.
Disposal.
The finished products were despatched to Dublin, Belfast, Cork, Limerick, Galway and chief towns of Munster. They were sent by train; horses were constantly engaged in taking carloads to the local railway station.
The greater part was sent in huge rolls like paper. The calfskin, which was blackened on one side and like "chamois" on the other side, was packed in boxes.
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 23:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tanyards.
There were three originally in Macroom. One disappeared a long time ago, and the others are non-existent for 30 years. They were in Massytown, a part of the town of Macroom, and were owned by the late Richard Neville and then afterwards his son, John Neville.
The skins were obtained from farmers in the district, from butchers of the locality and from dealers in the city of Cork.
Over 30 men were constantly employed, viz yardmen,
tanners
curriers, and
finishers.
The "yardmen" lifted the leather (skin) out of the holes of water in which they were steeped.
The "tanners" were occupied in scraping the hair from the hides and preparing the hides for the tan-holes.
The "curriers" shaved the hides, and graded the thickness according to the class or quality of leather required.
The finishers prepared the leather for the shop after the material had been taken out of the
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 00:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Old song (fragment) sung by my grandmother, died 20 years ago at age of 87.
Mrs Horgan, Sharpallysh ave.
Kilnamartrya. Macroom.
“Árduigh do shúiste ‘s do shúiste ‘s do mhaide leat
Árduigh do shúiste chun siubhal agus an restha leat”
to the air of a reel thus:
d., :m., s d’ :m., s d’ :m., m f .,r:r
d :m., s d’ :m .,m f .,l :s .,f m .,d :d
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 00:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A long time ago there was a man going from Macroom to a fair which was held in Millstreet --- in his horse and cart.
He was singing gaily all the way and when he came to a spot about three miles from Millstreet he saw a young girl with a shawl thrown over her head sitting on a ditch by the side of the road. She asked him for a lift to Millstreet. He saluted her in Irish with "Dia is Muire Dhuit", and said he would be only delighted to take her. She had taken her place in the car meantime, and the moment he spoke the Irish salutation the car got as heavy as lead and as hot as fire. Suddenly the girl jumped off, and the car became as light and as cool as before.
She thanked him for his kindness in offering to give her the drive, though she was not now going to avail of his kind offer. He then asked her what her name was, and where she came from. She replied and said,
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 00:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Story of "Tobar Dearg", about 3 or 4 miles N. of Macroom, (townland of Derryroe).
At a farmhouse near the well there was a servant girl working. One day her mistress told her to get water to boil the potatoes. She did so, but it happened that it was from the Red Well (Tobar Dearg) she got it. The water however would not boil the potatoes.
When the mistress learned that the water was got from the Red Well, she made the girl return the water to the Holy Well, and get water from a common well. She did so, and the potatoes boiled as usual.
ball sinsearach (stair)
2020-03-15 00:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A man was one time working at a farmer's house not far from here. It happened one night that he had to "stay up" with a sow and a litter of bonhams, which were in the kitchen. Just as the clock struck twelve a strange thing happened. The farmer's cock came to the window and crowed many times. The man was frightened and he at once put out the light and went to bed.
In the morning when the family came downstairs they found the sow and bonhams dead. It seems that the house was built on a path used by the fairies in going from one lios to another.
ball sinsearach (stair)
2020-03-14 23:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There was a little girl living in Kilnamartyre long ago. On her way to Ballyroig School she had to pass a lios. One morning a woman came out of the lios and took in the little girl with her. The woman gave her food and drink and have her charge of a baby until evening, when she went home as if she were at school all day. The woman told her not to tell anyone about what happened.
The girl went to the lios each day during school hours. At last her mother found out. Next day she accompanied her to school. The fairy woman called the girl this time, but she did not answer. The woman said, “We will take your first child when you will marry”.
When the girl grew up she married, but she had not any children. Her sister died, and it is said that the fairies took her as her sister had no children.
ball sinsearach (stair)
2020-03-14 23:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There is a stream or Glaise ½ ml E of Macroom called Glaisín a Phúca about which the following tale is told:
One night a man rode into the town on horse-back to get the doctor for his brother who was sick. When he came to Glaisín a Phúca, a little distance east of the “New Bridge”, the horse stopped and would go no farther. Just then a man came out of Glaisín a’ Phúca and led the horse into town. The man went to the doctor’s house and told the doctor to go to his brother.
He then came out and got on his horse again, but the same man came again and led the horse through the town and past Glaisín a’ Phúca. He then spoke for the first time, and told the man on horseback not to ever again pass Glaisín a’ Phúca at that hour of the night.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 23:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
One night a man visited a certain house. About twelve o'clock he heard a strange noise coming from a particular room in that house. After listening to it for some time he took courage and went towards the room and waited.
He thought he heard footsteps in the room, and to find out, in he went. Suddenly what was before him but the figure of a priest. The priest spoke to him, and said that while in this life he had promised a man to say a Mass for the man's soul after the man's death. This man he had never said, and though he had returned many a time into the world to say it, he could not find anyone at the right time to answer the Mass.
The man offered to do so now, whereat the priest said the Mass, & thanked the man. He said he would pray for him, and he told him he would never again trouble him.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 23:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
One night a man was coming from a wake. On the way home he had to pass a lonely mountain called Doire-an-Aonaigh in the parish of Kilnamartyra near Macroom. It was twelve o'clock when he reached it, when passing it he met a woman who told him that he should remain in that exact spot until he should hear the cock in the next farmhouse crowing.
The man was compelled to do so, and at three o'clock in the morning the cock crew. Then the man was allowed to pass, and to this very day people are afraid to pass this place at night.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 22:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
In a certain house near Cooldaniel, Macroom, there was an old fort which extended down in front of the house. The residents built a porch in front of the house in the passage of the fort, and put a door on each side of it. The people did not get peace or ease until they took off the two doors after night-fall, because the fairies were always traversing there.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 22:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
you again".
The [young] woman was the mother of the young man who had died several years before that.
The young man was very steady for a time, but before long he was at the late cardplaying again. Whether he "saw" anything again or not, is not known, but it is a fact that he died suddenly a year from the date he saw his mother at the side of the stream.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 22:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
One moonlight night a young man who was living in the country near here was returning home from a card-party. He was very fond of cards and would never be tired of playing. It was after twelve o'clock, and it was custom to take a short cut through the fields as he had over a mile to go.
It was not long until he saw four men carrying a coffin. They pursued him in great haste, and the man ran for his life. He would have been overtaken but for a woman who came between him and tghe coffin bearers. He gained a good distance, but it was not long again till they gained on him, but his friend the woman again appeared and he gained ground again. They were again gaining on him when he jumped a stream that separated him from his home.
His good friend the woman now stood at one side and spoke. "Go home now", she said, "and don't go cardplaying at this hour again. I have saved you to-night, and I might not be able to save
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 21:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Is binn béal ar siubhal ach níor dhein béal ‘na chomhnuidhe aileas riamh.
Is anamh a bhíonn cúl iarmasach ag béal meal maith.
Bean nó muc istoidhche nó caora i gcró.
Teachtaire gan naíre iseadh leanbh.
Ní thagann an crúiscín slán ón dtobar i gcómhnuidhe.
As an ceann a crúdtar an bó.
Diógha gach bídh cabáiste glás agus diogha gach dighe an mug aisean.
Seachain an uaisleacht nár thathuighis.
Ní bheidh againn ar ball ach sé troigthe.
Ní san cómhaireamh a bhíonn an tairbhe go minic ach sa
Ní hé an té [ianach] is árd glór is feárr chun gnímh i gcómhnuidhe
Is sleamhain iad leacacha an tighe mhóir.
An croidhe páirteach grádhmhar déirceach umha? is míle feárr go bráth ná an béal ar siubhal.
Is maith an t-eolaidhe an t-uireasba.
An rógaire is mó deineann an bás fear díreach de.
Is trom an t-ualach an leisge.
Is cruaidh an ceart nuair a bhíonn gan neart.
An croch do’n cuirptheach le truagh do’s na daoine macánta
Faid a mhairid tú go mairidh do bheas
An rud nách fuí é iarraidh ní fuí é d’fhághail
Is deacair togha a dhéanamh idir dhá ghabair dall.
Bhí go moch in do shuidhe, bhí go luath in do luighe is ní fada go mbeir cómh sásta le Rí.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 21:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Leisge dul ag codhlad. Leisge ag eírge, an timcheall chun na h-oibre is an chómhgar chun an bhídh
Is minic a bainfead duine slat a buailfeadh é feín
Is olc an cú nach fiú fead a leigint uirthi.
Is cuma ná muc duine gan seift.
Duine i mbaile nó baile i bparóiste.
Is feárr síor-obair ná sár-obair.
Dia lem’ anam ach níl ann ach iasacht.
Is feárr glas ná amhras.
An té ná h-eol dó labhairt ní h-eól dó éisteacht.
An té a bhíonn diamhaoin óg bíonn sé laídir críonna.
Is minic gur comhairle maith an droch-chómhairle.
Ná mol le h-eagla go gcaínfá
Ní coidreamh go h-aontigheas.
Is dall súil i gcúl duine eile.
As an gnó faightear an t-eólas.
Nuair a théigeann tú go Róim bí Rómhánach leó.
Ar eagla an easbaidh is maith bheith spártha lághach.
Prátaí beag, prátaí mór, is buille duirn má theastuigheann uait.
Nuair is éigin do’n cailleach caitheann sí rith.
Bearla níl agam ní chanaim a h-órd ach
Gaedhilg liom labhair agus freagra gheobhair.
Is minic a deineann braimín giobalach capaillín cumasach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 11:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
trouble on him, or could he do anything for him. He answered him, and said to perform six rounds at St. Gobnait's Holy Well, about ten miles away, and that he would always pray for him.
This he did, and the dead man never appeared again.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 11:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Long ago there was a workman coming home from work near Anahala. It was about dusk when he met a neighbour of his who had buried for some time. He went home very frightened and told his wife. She persuaded him that it was only his imagination.
On the following evening when coming home from work again, he met the same man in the same place that he had met him on the night before. He hurried home and fell in a a weakness across the threshold of the door.
It happened at the time that there was a brother belonging to the dead man living in the neighbourhood, and he told him of what he had seen. So the dead man's brother agreed to go with him the next night to the place where he had seen the dead man. He did so, but could see nothing of his dead brother although he could hear his friend speaking but could hear no answer.
The workman had the courage to ask the dead [?] was there any
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
At one time in this locality two boys went gathering nuts. When they had picked a supply of them they decided to divide them equally. It happened that they went into a graveyard to do so.
Then they began to divide in this way. One boy said: "one or me - one for you - one for me - one for you and so on, until all the nuts were distributed or shared between the two.
It also happened that at the same time two old women were walking outside the graveyard. On passing the walls inside of which were the two boys, they heard, "One for me, one for you" &c. They thought it was God and the Devil dividing the souls of the persons buried in the graveyard, so they turned on their heels, and ran off as fast as they could.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bliadhanta ó shoin bhíodh tobar i Mágh-Sean-Glais agus bhí iasg ‘na comnuidhe ann agus deirtí go mbeadh mí-ádh ar an duine a bhéarfadh ar an iasg san.
Bhí Protastúnaig ‘na gcomnuidhe in aice na háite sin agus gheibheidís a cuid uisge ón tobar sin. Gach lá nuair a théigeadh siad go dtí an tobar chun an uisce d’fagháil bhiodh siad ag iarraidh ar an iasg, ach do theip ortha.
Lá amháin chuaidh duine aca go dtí an tobar chun an iasg d’fagháil. Taréis tamaill maith d’eirig léis agus do mhairbh sé an iasg. San lá céadhna dith sé an iasg. Ar an oidhce sin tharraingeadar an uisce i gcómhair an tae. Lionadh an citeal agus cuireadh ar an teine é.
D’fanadar go ceann dhá uair nó mar sin ach do theip ortha é bheirbhiú mar bhí an mí-adh ortha. Annsan thógadar an t-uisce amach as an gciteal agus dóladar é agus fuaradar go léir bás.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí tobar in aice le Mag Cromhtha agus sé an ainm a bhí air ná “Madam’s Well”. Maidin áirighthe tháinig saigdiúir chun na tobar chun léana do nigh. Bhí a léana dearg le fuil agus d’fan cuid den fhola san uisce. Taréis tamaill dimthigh an tobar as radharc.
Roinnt bliadanta ó thoin tháinig an tobar thar nais ach bhí sé suidhte anois i áit eile san bpáirc céadhna.
Gach Samhradh nuair a bhíonn na tobair go léir tirm ní théigeann an tobar sin tirm in aon chor agus deirtear nár chuaidh sé tirm riamh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
mnaoi trí h-uaire. Do tháinig an bhean agus do fiafruigh an sagart di cad é an peacadh a déin sí. Dubhairt sí gur mhairbh sí leanbh. Annsan dubhairt an sagart nách raibh sí ag innsint na fírinne. Dubhairt an bhean annsan gur mhairbh sí an leanbh gan é do bhaisteadh. “Sin í an peacadh do dheinis” arsan sagart agus do chuir sé an ruaig uirthi go an Fhairrge Marbh agus do chuir sé d’fhiachaibh uirthi fanamhaint ann ar feadh dachadh blian.
Sul ar imthigh sí dubhairt sí go mbeadh sí ag déanamh uile pé áit ‘na mbeadh sí. Chuaidh an gabha go dtí America annsan mar bhí a shláinte briste.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean-sgéal d’airgheas ó m’athair.
Tímcheall triochad blian ó shoin bhí fear ‘na chomhnuidhe i mBóthar Mheasaí, Mághchromhtha. Cearrbhach do bheadh é aguss da bhíodh sé amuigh go déanach san oidhche. Oidhche áirighthe bhí sé ag teacht abhaile go h-an-dheanach. Bhí sé ag gabhbáil tré pháirc agus nuair tháinig sé go dtí geata na páirc cad a chífeadh sé ach bean ‘na suidhe anáirde ar an ngeata. Thug sé fá n-deara go raibh gruaig ruadh uirthi agus go raibh a súile ar lasadh. Bhí braoinín ólta ag an bfear agus do thosnuigh sé ag cainnt leí. Annsan bhí sé i gcómhacht na mná. Bhí canna aici agus d’iarr sí ar an bhfear an canna do líonadh le h-uisge. Annsan í féin do thógaint ar a bhaclainn thar an srutáine a bhí gairid dóibh agus dá mbeadh aon bhraon de’n uisge dortuighthe aige bheadh air filleadh [?] go dtí an geata arís. Bhí air an t-órdú sin a ghlacadh toisg go raibh sé ‘na cómhacht.
Gabha do b’eadh an fear sin agus nuair bhíodh sé ag obair bhíodh an bean ‘na suidhe in aice leis. Níor fhéad sé an ruaig do chur uirthi agus níor bhféidir le h-aoinne í d’fheiscint ach an gabha féin. Bhí an fear bocht buailte amach aici mar ní leigfeadh sí dhó aon codhladh do dhéanamh. Tar-éis tamaill chuir sé fios ar sagart agus chuaidh an fear agus an sagart isteach i seómra agus do ghlaoidh an sagart ar an
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean-sgéal d’airgheas ó mshean-athar Pádraig Mac Síthigh. Oidhche amháin d’innis sé dúinn é.
Lá amháin dá raibh sgata tinncéirí ag cur fúthe gairid do thobar naomhtha in aice Maghchromhtha, theastuig mórán uisge uatha. Thángadar go dtí an tobar naomhtha san agus thosnuigheadar ag tarraingt uisghe as. Chuadar ar ais go dtí a gcampa agus thosnuigheadar ag bailuí adhmaid chun na teine. Chuireadar an t-uisge isteach i ngalún agus ar an neómat gur chuireadar ar an dteine é tháinig gleó mór ‘na dtímcheall.
Dein an t-uisge poll mór ag bun an ghalúin agus bhí an t-uisge ag rith thar n-ais go dtí an tobar naomhtha ‘na sruthán.
B’eígean dóibh an cuid eile de’n uisge a bhí acu do chur isteach sa tobar arís.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean-sgéal d’airigheas ó m’úncail Séamas Ó Cochláin, Tír Beag Maghchromtha. D’innis sé dom é timcheall bliadhain ó shoin.
Dubhairt sé go raibh sé ag teacht abhaile ó Maghchromtha oidhche dorcha agus go raibh deithneas air. Nuair srois sé an cros bóthair atá gairid dá thighe, in ionad dul abhaile thímcheall an bhóthair. Is amhlaidh a thóg sé an cómhgar treasna na páirceanna. Nuair chuaidh sé thar an gclaidhe thug e sé aghaidh ar an ngeata a bhí ar an dtaobh eile de’n pháirc. Nuair srois sé an geata chonnaic sé gur amach ar an mbóthar arís a bhí sé ag dul. Bhí geata eile i gcúinne na páirce ach thuit an rud céadna amach dó. Do lean sé mar sin go ceann uaire a chluig ach do theip air glan dul amach as an bpáirc go dtí go raibh an grian ag éirghe. Is dócha go raibh an pháirc sin siubhalta na céadta uaire aige ach mar sin féin níor fhéad sé teacht amach. Dubhairt sé annsan go raibh go n-deireann a lán daoine go raibh mbionn “Seán an Lampa” ann ag cur na daoine amú mar gur thuit an rud céadna amach do a lán daoine eile sa pháirc céadna.
ball sinsearach (stair)
2020-03-13 10:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sean-sgéal d’airigheas cúpla bliadhain ó fear aosta atá ‘na chomnuide uin aice liom-sa; sé an ainm atá air ná Míchéal Ó Criodán.
Tá áit in aice le Mágh Cromtha ar a dtugtar Mágh Cluain Eich. Tá roilig ann agus i lár an roilig sin tá sean-mhainistir. Fadó bhí manaigh ‘na gcómhnuidhe ann. Lá amhain d’airigheadar go raibh saigdiúirí ag teacht ortha chun iad do mhairbhúighadh. Do theitheadar ón mhainistir. Tamall beag ‘na dhiaidh sin tháinig na saighdiúirí agus capaill agus madraí aca. Nuair a fuaireadar amach go raibh na manaigh imighthe chuadhadar ‘na ndiaidh.
Rugadhar ar na Manaigh agus do mairbhuighadh iad go leir ar barr cloiche móir; agus go dtí lá indui tá cómhra cos chapaill, cos fir, agus cos madra le feiscint ar an gcarraig. Níl an cloch mór sin san áit ceadhna anois ach tá in aice na háite. Ní fasann aon féar san áit ‘na raibh sé ar dtúis.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 23:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Be this on earth thy sweet employ.
To love, adore, to praise and sing,
All heaven and earth, Almighty King.
Thrice holy Lord, and persons three,
O may our glory ever be,
To sing thy praise, to bless thy will
And all thy sacred laws fulfill.
Amen.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 23:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Some time ago there lived in Macroom a woman who was very fond of animals. She had a pet rat which she was very fond of an d fed it every night and morning. This old woman was very poor and one night she had nothing to eat.
The rat came that night as usual to be fed. The woman told the rat to leave the house as she had no food and would not be able to feed it any and to go and provide for himself. The rat ran away as fast as he could.
The next morning when the old woman came down stairs the rat was below before her, and in his mouth was a little bag. The old woman took the bag from the rats mouth and opening found a hundred pounds inside. The rat disappeared from her sight and she never again saw him.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 22:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
When St Abby (Gobnait) was building a church in Ballyvourney, she had a white pony who did all the work. A large number of men were employed in building the church for her. One of the workmen determined to steal the pony. That night he stole the pony, immediately got on its back and trotted the pony away. In the morning thinking he was miles away from the place he stole the pony found himself in the very same place. The horse had been taking him around the church the whole night. He was caught by the other workmen and his head was cut off.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 21:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A few years ago my father told me the following story, it happened during the "Penal Days" - times which priests were strictly forbidden to celebrate Mass.
About a quarter of a mile to the east of Ballinamorrive there is a number of very large rocks. One of these rocks is called "Carraig an Aifreann". There are hills sheltering this rock in the north and south. During the Penal Days a priest said Mass on this Rock, while some people watched the English soldiers from the neighbouring hills. The English soldiers were informed of the priest saying Mass on the rock. One day as the priest was offering up Mass on this Rock the English Soldiers came upon him. The priest ran but was overtaken by the soldiers who captured him and hanged him from in Cnoch-a-Chrochaire; the altar can still be seen where the priest said Mass.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 21:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
the priest. They tried, but got drowned, and the hole in which the dead soldiers were found is called Poll Saigdiúra.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 21:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There is a certain pool in the river Sullane where nearly all the boys go swimming. It is called Poll Saighdiúra. Last winter one cold night my grandfather told me a story concerning that Poll.
He said that long ago the priest hunters were hunting a certain priest – he did not mentgion his name. He said that the priest was running towards the Sullane with the soldiers around a quarter of a mile behind him. He suddenly found himself on the banks of the Sullane on the edge of the big Poll. He looked back, and saw the soldiers in the distance.
He knelt down and asked God to give him the power to jump the river. He jumped it, and when he landed on tghe opposite side he left the mark of his foot, which can still be seen there.
The soldiers came along and thought they could do the same as
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 21:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
teacht abhaile, thosnuigh sé ag báisteach airís, agus do chuaidh sé fe’n sgeith chéadna. Annsan d’airigh sé an ceathrar fir airís agus dubhradar gur ins an áit sin do baineadh an cómhra díobh, ach na raibh aon mhaith inte nuair ná raibh sí abalta labhairt. Acht dá bfuigheadh sé uisge ó tabar áirighte go mbeadh sí ábalta labhairt.
Do chuid an fear fe dhéin an tobair, agus nuair d’ól an cailín an t-uisge do thosnuigh sí ag labhairt.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 21:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tá fear in a chomhnuidhe in aice liom darb ainm Tadhg Ó’Chéilleachair, agus dinnis sé an sgéal seo dom.
Bhí fear (agus a bhean) in a gcomhnuidhe i Lios-a-Craoisaig (5mile shiar ó Magcromtha) agus gach oidhche raghadh sé amach ag scoruidheacht. Oidhche amháin nuair do bhí sé ag teacht abhaile thosnuig sé báisteach agus chuaidh sé fe sgáth chrainn.
Ní raibh sé ann abhfad nuair d’airig sé coiscéim duine ag gabháil air. Annsan d’fhéuch sé agus ceathrair fir a bhí ann agus cómhra aca. Bhí duine aca bacach agus do chonnaic an fear ó chuaidh sé amach agus dubhbairt sé go dtabharfadh sé cabhair dbí duine bacach. Ní raibh na focail as a bhéul nuair do sgeinn na ceathrar fir as a radharc, agus d’fhágadar an cómhra in a ndiaidh.
Annsan do thug an fear an cómhra abhaile agus d’osgail sé é. Cad do bhí ann acht cailín gleóite, agus ní raibh sí ábalta labhairt. Do mhaireadar mar sin,---an tríuir aca --- ar feadh bliana.
Oidhche eile nuair bí an fear ag
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 17:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
compromise takes place, all Public Money will be withheld. Horses starting for any of the above Plates, shall not disqualify them from Running for Hunters Plates. All differences as to the Running, &c. to be decided by the Stewards, or whom they may appoint, whose decision must be final.
Ordinaries each day at the New Inn, at Macroom, and a BALL on Monday night.
AUGUSTUS WARREN,
JOHN PYNE, Jun.
JOHN RYE COPPINGER, Esqrs
Stewards.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 17:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
compromise takes place, all Public Money will be withheld. Horses starting for any of the above Plates, shall not disqualify them from Running for Hunters Plates. All differences as to the Running, &c. to be decided by the Stewards, or whom they may appoint, whose decision must be final.
Ordinaries each day at the New Inn, at Macroom, and a BALL on Monday night.
AUGUSTUS WARREN,
JOHN PYNE< Jun.
JOHN RYE COPPINGER, Esqrs
Stewards.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 17:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
compromise takes place, all Public Money will be withheld. Horses starting for any of the above Plates, shall not disqualify them from Running for Hunters Plates. All differences as to the Running, &c. to be decided by the Stewards, or whom they may appoint, whose decision must be final.
Ordinaries each day at the New Inn, at Macroom, and a BALL on Monday night.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 17:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
TUESDAY. ----
Sweepstakes of Three Guineas each, to which the Ladies Purse will be added : insured £10 for the beaten Horses; weights and distance to be fixed by the Stewards, or whom they may appoint, on Monday evening.
KINGS PLATE ARTICLES, 3 lb. to Mares and Geldings; Horses to enter with the Stewards three clear days before their respective days Running; Subscribers of Two Guineas to pay One Shilling in the Pound entrance for each of the above Plates and Stakes; Non Subscribers double; and double at the Post. The winner each day to pay one Guinea, and Half a Guinea for Scales and Straw. All Stakes to be lodged and entrance paid to the Stewards at the time of entering, and no Horse entitled to the Plate though he should come in first, if he has not complied with the regulation. To start at Half past One 'Clock precisely, any Horse walking over to be entitled to but half the Plate or Stake; and if any
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 17:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
FRIDAY. ----- Sweepstakes of Three Guineas each, to which the Stewards will add £30 for Hunters to qualify by a Certificate from the owner of a licensed Pack of Hounds, second Horse to save his Stake provided three start, Three mile heats; weight for age,four years old 10st. 6lb.; five years old 11st. 3lb.; six and aged 12st.; any Horse having won £50 in Plate, Match, or Sweepstakes, to carry 5lb. extra; and any Horse whose Sire or Dam never produced a winner of £50 to be allowed 3lb.
SATURDAY. ----- Sweepstakes of Three Guineas each, to which Stewards will add a handsome Silver Cup; Three Mile Heats; Horses for this Race to be shewn to the Stewards on Thursday at 12 o'clock, and weighed by them: or whom they may appoint.
MONDAY. ----- Sweepstakes of Five Guineas each, P.P. to which the County of Cork Hunt will add £50 for Hunters Carrying 12st.; Four Mile heats; to be rode by Gentlemen; qualification s the same as on Friday.
ball sinsearach (stair)
2020-03-12 00:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Long ago the blacksmith's were not as hard to please as they are now. Some of the men would pay that had the money but other poor men that had none would pay them in a different way. Some of them would plough, harrow or sow or cut corn for them. Others would spread and put manure for him. Others would take him a load of turf for doing any important job such as shoeing wheels. Others would take a bag of turf or potatoes for shoeing horses or
ball sinsearach (stair)
2020-03-11 23:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Macroom Races
1814
To commence on
Thursday August the 25th.
(Provided the Assizes of Cork do not interfere, and in that case to take place the Thursday after they are ended.)
THURSDAY.----- Sweepstakes of Five Guineas each, P.P. to which the Stewards will add £50, weight for Age, Three Mile heats, second Horse to save his Stake provided three start, three years old. 6st. 8lb.; four years old 7st. 12 lb.; five years old,8st. 5lb.; six years old 9st. and aged 9st ilb ----- Horses for this race to be named to the Stewards at Macroom, on or before the 20th of August.
ball sinsearach (stair)
2020-03-11 23:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
in the district are concerned.
When the traveller came within her reach, she used to jump inside the fence and take up her position so as to command the traveller as he came along to her chosen ambush. Then when alongside her, she used to shoot her breast-milk in streams at his eyes, blinding him utterly with the poisonous liquid. When the unfortunate victim was reeling about in agony, she was able to despatch him at her leisure, and the old stories related that her victims were very numerous.
ball sinsearach (stair)
2020-03-11 23:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
About 6 or 7 miles north of Macroom is Mushera Mountain, 2133 feet high. In the side of this mountain is a pass called Máma.The road north and south of this is a very lonely, and has a very eerie name in the neighbourhood. There are very few houses and the locality is very wild and remote.
It is on the route between Ballinagree Donoughmore & to Millstreet, and is travelled by parties going to and returning from fairs etc. Several cases of horsemen having been found dead have occurred within living memory, and there is a weird story told about the road on the north (Moulnahorna) side facing for Macroom.
It is related that in the olden times this road was frequented after dark by a witch or old hag called Cailleach Mháma, and woe betide the lone traveller who had to pass the way when night had fallen.
Her method of dispatching her victims had the merit of originality, at least as far the stories of this kind
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 23:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
help me? I want you to perform two rounds in Ballyvourney, and to pay £1:10 to a certain publican, naming the publican.
My g.g. grandfather promised to do all next day. "Well" said the spirit, "if you do all these things for me we will never meet again in this world. No harm will come to you, and don't be afraid as I will pray for you in heaven".
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 23:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
My great grandfather was in the habit of spending a few hours every night "scoruigeacht"ing at a particular house of the neighbourhood. One night returning home rather late he saw a woman that he knew to be dead for years, sitting right on the path he had to pass on his way home. He went very frightened, and next time he took another man with him. Coming home about the same time he again saw the woman sitting on the same spot, but not s trace of her did his friend the other man see.
Next day he went and told the priest the whole story. The priest told him to go again that night, and if he met her again to ask why she was there and what was troubling her.
He went at the same hour and she was there right enough. He asked her what was troubling her. She spoke at once and said, "I am a long time waiting to be asked. I am doing penance here and will you
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 22:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
she thanked her and said that her punishments were over and she would never forget to pray for the good woman who performed the rounds for her and got her release.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 22:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There was a woman once living in Ballyvourney. At night neighbouring boys used come playing cards to her house. One night after the boys had gone home a woman suddenly appeared to her standing at the dresser. The strange woman did not speak a word.
The woman of the house did not say anything about what she saw, and the next night the strange woman appeared at the same time and in the same spot and never uttered a word out of her mouth. The following evening she told the boys how she saw the strange woman.
They advised her to speak to the woman and to ask her what was her trouble. The woman appeared again the third night, and the woman of the house spoke to her. The answer she made was "It is time for you to speak to me. I want you to perform three "rounds" for me in Ballyvourney".
She also said, "Don't make any surprise at seeing me. I will be with you, for I expect to go to Heaven when you will have them "performed".
The woman of the house went and performed them, and the last round
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 20:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
came to a grand big house. They went in, and going into a room, the man saw a fine handsome woman and she after having a child. That was the business that he was brought there for, to baptize the child.
After he was finished, the stranger told him to come away. Away they went, and when some distance he asked the man did he know that girl. The man of the horse said that he thought that it was his daughter who had died the year before, but he did not like to say anything, as he was asked not to take notice of anything.
The stranger then said he was right, that she was his daughter, and that the cow was his too. He said she was married to himself, and that all the fortune he got with her was that self same cow.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 20:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A man living near Macroom had the misfortune to lose a cow; the cow was found dead one morning. Soon after his daughter, a fine young girl took sick and faded away and died. There was a great suspicion that she was taken away by the fairies.
A year or so afterwards the man was coming home from Cork after taking two firkins of butter to the market. It was on horseback he was, with a firkin tied on each side of the horse. He was near Dripsey when he met another man, who asked him would he do a small job. Although the hour was late, he said he would, but who would mind his horse. "Oh" the other man said, "I will get a man to mind him". The man then said not to take notice of anything he would see.
They went into a fine field, and the first thing he saw was a fine cow. The other man asked him did he know the cow. The man of the horse said he thought she was a cow he had himself a short time before.
Then they went on, and soon they
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 20:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A man was coming home one night with a horse and common car. On the way he met a woman who came into his car. He had a very strong horse, but the moment the woman got into the car, the horse was scarcely able to pull the car.
The man said, "You are very heavy, where is the weight coming from? The woman held out her right hand, and said, "From this hand, for this was the hand I beat my mother with when I was on earth.
The woman only got "ease" when she got a lift in some car.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Beggars or "travelling men" were common some years ago, and afforded the only means of communication in many cases between relatives in distant parishes.
There are a few still. They are treated with respect, and a line is drawn between them and the ordinary tinkers or tramps.
They have regular "rounds", and there are certain houses which give them lodging for the night. I know several in this locality. Some put these beggars in a barn or outhouse, but I have seen them put on the "settle" in the kitchen.
Money is not given them as a rule, but potatoes, meat, flour etc.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
health.
I knew Mrs O’Callaghan intimately. She struck me as a sane, pious and well balanced woman, very charitable and popular with everybody. She also told me a little, but I did not like to question her on the subject.
This is the story, and “believe it or not” she and her husband and friends implicitly believed her story.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
was there at the Rounds before them, and accompanied them & unseen of course by the husband, who however heard his wife speaking to somebody.
At one part of the Round Mrs O’C got somewhat tired, and sat back on her heels when praying. She however received a sharp tap on the back from the strange woman, who remarked that the Rounds would be of no effect, if not performed properly and with due reverence.
When all the Rounds were finished, the woman could find no words to thank her sufficiently. She told Mrs O’C that she would not forget her, and would always pray for her. She said also that she would show her some wonderful sights, presumably of the other life.
Of these, Mrs O’Callaghan never opened her lips or revealed anything further to living soul, so whether she saw anything or not will never be known.
She returned home in great spirits, and was soon in normal
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Finally, on the advice of her friends, she in fear and trembling, asked the woman to tell her in the name of God what she wanted. The woman instantly changed her usually fierce and terrifying expression and adressed her saying that it was indeed time for her to speak as she, the woman, was not allowed to say any word. She told Mrs O’Callaghan that she was waiting for her a couple of hundred years, that she had “promised” some “rounds” in St. Gobnaits Rounds, Ballyvourney, and had died without fulfilling her promise of “paying the rounds”.
She furthermore said that nobody could give her relief from the suffering she was undergoing but Mrs O’Callaghan, and gave her particulars as to the number of rounds Mrs O’Callaghan should perform to release her. Mrs O’C was only too glad to promise anything and everything. She immediately told her husband who without delay tackled his horse – he kept a posting car – and made his way to Ballyvourney.
When they arrived, the strange woman
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
and who would be about 85 years of age now if alive.
His wife, now long dead, was a Mrs Margaret O’Callaghan about the same age.
About the time referred to she got very pale and thin, and after some time she told her husband that a woman was always “appearing” before her, looking at her very sternly, and had in the end, taken to slapping her smartly in the face. Her husband used to see his wife gazing fixedly at something unseen and cowering before it. She used to call her husband for assistance. When the husband used come to her, the strange woman – who by the way was invisible to everybody else and to the husband – used at first to vanish, but after a time got bolder and used to remain. She used to “appear” to her, in the end, many times a day in the kitchen, in the bedroom in fact everywhere she went. It was asserted that several heard the noise of the slap, but of this I cannot now give witness.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cases of “haunting” are told in the district.
Here is one, which came under my own personal knowledge, over 35 years ago – I mean the parties were well known to me, and the woman was a distant relation of mine, and I often heard the story told by her husband.
He was a Denis O’Callaghan (dead only about 4 years) late of Castle Street, Macroom
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cases of “haunting” are told in the district.
Here is one, which came under my own personal knowledge, over 35 years ago – I mean the partties were well known to me, and the woman was a distant relation of mine, and I often heard the story told by her husband.
He was a Denis O’Callaghan (dead only about 4 years) late of Castle Street, Macroom
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The “Banshee” is believed in by a good many in this district.
I have heard (M P Murphy, New St Macroom (60)) that the banshee is heard when a member of the family of the Sullivan’s of Teernaspidogos, Inchageela dies. He also says that music is heard at the death of any member of the family of the Sweeney’s of Ballyvourney.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Fairyland” – applied to a townland near Carrigafooka Bridge, 3 miles west of Macroom.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Local games are
(1) Gobs or gobstoned :
They are played with five small white stones. There are “ones”, “twos”, “threes”, “fours
“hands up” etc. etc.
Generally played by girls.
(2) “Pickey” :
Played on flags or footpath with a small flat slate or stone.
The surface is chalked off into squares or rectangles, and the players with their foot, jerk or hop the stone from square to square. If the slate touches any “line”, the player is “out”. The player completing the required distance or circuit wins.
“Gobs” or “Pickey”
Not played so often recently.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
They are disguised, and are received with great respect. Drinks are provided, and the leader dances with the bride. After an hour or two, the “strawboys” depart as they come.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
At the appointed day, some male friends or relatives go to “see the land”. They walk all the fields, perhaps dig some land here and there, count the cattle, pigs etc, survey the dwelling house, out-offices, fences etc., and if satisfactory the match is made.
The next step is to go to the attorney’s office, and get the necessary legal agreements written and signed. The priest is then seen, and arrangments are made for the wedding - if there is to be a wedding.
The interval between seeing the land and going to the attorney’s office is the more dangerous time, as very often the match is “broke” for one reason or another.
After the narriage there is the “hauling home”. After a week or so, the newly made wife visits her parents home, for clothes etc,.
The “strawboys” do not come as far as Macroom, but they have often made their appearance a few parishes to the West, e.g. Ballyvourney, to which they have come from over the Kerry border.
ball sinsearach (stair)
2020-03-10 15:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Matchmaking” is still very common in this district. An “account” of a match is sent by one party to the other through the agency of a mutual friend, or sometimes directly. If received any way unfavourably an evasive reply is given, such as “we are not doing anything this year” etc. However if things suit, a meeting is arranged generally in a public house - or a friends private house - in a convenient village or town.
The “boy and girl” are present, and parents & friends and the “spókér”, the go-between. Refreshments are ordered and consumed for a considerable time, before a word is mentioned as to the business which brought them there.
Then the subject is introduced, the girl is praised, the man is praised, and eventually the “fortune” is mentioned as well as other particulars, whether annuities are required, money to be payed to brothers & etc, and if all goes well, it is arranged “to see the land” on a certain day.
ball sinsearach (stair)
2020-03-09 14:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
directions. A race ensued and one gained the gate, and the others had only reached the enclosing wall. Not to be outdone the losing side without a moments delay, hoisted the coffin over the wall and dropped it inside, thereby securing the privilege for their corpse!
There is a fixed route in local graveyards which is always observed. The priests proceed first in the funeral wearing white, and say the prayers prescribed at the graveside.
The practise of wearing the clothes of deceased on the Sunday or Sundays after the funeral was common until recently, and I have known cases of it not long ago.
No jewellery (rings etc) buried with corpse.
When entering and before leaving a wakehouse, the visitor kneels down at side of corpse, and says a prayer for repose of the soul of deceased.
ball sinsearach (stair)
2020-03-09 14:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Priests are generally invited and attend all funerals.
Another round is made at Clondrohid Graveyard, 3 miles W. of Macroom. The coffin is always borne around a stone outside entrance gate called St. Gobnait's Stone.
There are no games or singing carried on at wakes here, and I have never heard that there were any even in the most ancient times.
I have seen myself the shovels crossed over the grave, after the "scraw" (a sheet of turf-grass) has been put on earth, and flattened out.
When two funerals approach a graveyard about the same time, it is still widely believed that the first corpse entering the field has a great advantage. It is said that the last corpse entering must draw water, and "tend" the other dead in the graveyard, until he or she is relieved by the next corpse brought in!!.
A story is told here of two funerals approaching Clondrohid graveyard on same day at same time from different
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Na rudaí beaga suaracha a cruinnigh na páistí ó na bhunadh chonnaiceas damh nar bhfuí a gcur annseo.
Da mbéadh an leabhar seo tamallt eile agam bhfeidir go dtiocfadh liom féin í a líonadh le rudai a chualas agus a chonnaiceas in m am féin.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
suas aca. Indhiaidh na Fidileoirí agus iad ag siubhal le chéile bhíodh athair an Ghrúim agus athair na Bhrídeóige (mar beo iad), indhiadh sin an an Bhrídeóg agus a Best-man, indiaidh sin an Grúim agus an Best-maid agus annsin lucht na bainse uilig in a gcúplac.
Corr uair caithfea gáire a dheánadh nuair a t cifea cúpla nach rabh teacht le chéile, bhfeidir go mbíodh píolaidh mór fear ag siubhal le prósaidh beag bean na a h athrughadh sin.
Caitheadh siad annsin tamallt beag ar an bhaile mór i dtoigh táibhirne ag rinnce agus ag gabhail cheoil. Bhainfeadh siad teach na bainse amach annsin, áit a rabh a sáith de gach cineal ag fanacht orthú.
Chualaidh mé Franc Ua Coilin as Druimna Funoigh le a rádh go rabh bainis ar an bhaile sin, tuairim [cuthre?] seár bliadhanta ó shoin agus siad an lánamhain a pósadh Harry Mác Seághain agus Sorcha Ní Coilín. Bál : bhí oiread daoine ar an bhainis sin, go dtearnadh tuirtiní árais ó sheacht gceádmeádhcaint mine coirce. Bhí morc mór teineadh deánta aca amuigh ar árdan i naice an toighe agus na tuirtíné thart fa dtaoibh dí ag cruadhughadh ba í an bhainis ba mhó a bhí annseo ariamh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Gheibh an te ata marbh na coguire agus éirigheann sé slán.
Bhíodh dreas ceoil aca annsin agus babhta damhsa agus ar siubhal leo go teach uile. Níl gnaithe agam a rádh go mbíodh scaifte mór a gcomairuighadh.
Indiaidh na Nodlag roimhe seo bhíodh gach uile rud sócair go mbíodh Athair an Dá Lá Deág thart (Eanair badh). Bhí an ranting season ann annsin. Bhíodh cailíní coimhthigheacha o pharraistí eile ag cuartuigheacht tréimhre i dtoightibh a ndaoine muinnteardha, bhíodh oidhcheannac móra ins na toighthe sin annsin. Cluinfea annsin Maidín Dia luain go rabh cleamhnas deánta in a leitheid seo teach na a leítheid rud.
Ba seo an t am de’n bhliadhain a rabh na póstaidheacha uilig deánta. Ní rabh cárrannac, na gluaistin gabhail an uair sin. Nuair a bhéadh an cleamhnas deánta sócrochadh siad gach rud an oidhche sin, lá-na-bainnse, an mbheádh bainis aca?, cé gheobhadh cuireadh [?].
Ins an tráthnóna pósfaidhe iad. Shiubhailfeadh siad go Teach an Phobail mar seo. Annsin i dtoiseach bhíodh fidileóir na bhfeidir beirt iad a tarraing ar a dtrean-dhícheall, agus “Haste To The Wedding” na “Tá Do Mhargadh Deánta”
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I’ll sweep you all away to the grave.
Tigeadh cupla duine eile asteach acht ta dearmead deánta agam ar na rannta a bhíod aca. Bhí tús ag fear amháin aca mar seo.
Here comes I that didn’t come yet
Big head and little wit.
Thigeadh acrann annsin cadtorra agus bhíodh troid aca.
Bhí an cuid seo ag an bheirt a bhí ag troid.
Pull out your purse and pay Sir,
Pull out your sword and try Sir,
I’ll ram my sword in through your guts
And make you run away Sir.
Sáitheann sé an claidheamh san fear eile, tuiteann seisean agus annsin tig scairt ar an doctúir.
Doctor, doctor ten pounds for a doctor.
Tig an c doctor asteach.
What can you cure?
I can cure an old woman of three score and ten
What’s the medicine?
Bíonn coguisidhe íontach aige-sean seo cuid dí.
The lights and liver of a turf stack and the brains of a wee creepy stool.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Christmas time and the mummer’s book.
Very pleasant we shall look
Rhyme, rhyme
And give us room to rhyme in the Christmas time.
Enter in Jack Straw.
Thigeadh Jack asteach annsin
Here comes I Jack Straw
Such a man you never saw
Through a rock, through a reel, through an old spinning wheel.
Through a bag of pepper, through a sheet of paper
Through a sheep’s shank bone
If you don’t take that leave it alone.
Thigeadh Beelzebub annsin.
Here comes I Beelzebub
Oe’r my shoulder I carry my club
In my hand a dripping pan
And I think myself a jolly young man
If you don’t believe what I say
Here comes wee Divil Doubt and he’ll soon clear the way.
Divil Doubt.
Here comes I wee Divil Doubt
With my wrong side turned out
Money I want, money I crave
If you don’t give me money
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Oidhche Nodlag bheirtear annseo ar oidhche an 24 [?] “Oidhche Nodlag claoidhtear cogaidh, a Thighearna Mhuighed”. Seachtmhain no coicthigheis roimhe Nodlag thug na Mummers thart ó theach go teach le na gcuid námais. Ní thig thart anois acht garraidhe beaga. Roimhe seo bhíodh buachaillidh móra ar a gcosaibh.
I mbéarla bhíodh na rannta aca. Ní rabh siad uilig cóirighthe ar an dóigh amháin. Bhíod léinte geala agus hatai geala ar chuid aca. Bhí Jack Straw clúd aighthe le cochan ó bhathas go sáil. Bhíódh fidil leo agus dheánfad cuid aca rinnce agus deireadh cuid aca amhrain. Indhiaidh na hoidhche a thigeadh siad, bféidir go mbheadh fíce míle siubhala aca an lá sin. Bhíodh bocsa leo agus bhíodh siad ag súil le airgead indhiaidh a gcuid aithrise deánta aca.
Seo an rud a deireadh an chéad duine aca a thiocfadh asteach.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bíonn cleas na sifín agus - cleas na soiteach aca fosta.
Téidheann daoine óga thart ag éisteacht ag na dorsaibh goidé tá gabhail ún tosaigh astuigh. Bíonn bolgam uisge aca in a mbéalaibh agus ma fhosglann duine an doras gheobhaidh siad reall uisge idir an dá shúil.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:51
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Oidhche Shamhna.
Bíonn rudai gan chiall ag dul ún tosaigh ar an oidhche seo.
Cleasa da n imirt ag buachaillidh agus cailíní le fios a fhághail cé an duine a bheás mar mnaoi na mar fear aca.
Cleas na háithe aoil. Téidheann buachaill na cailín fad le áith aoil, mar tá siad neamh-eaglach go leor le sin a dheánadh, bíonn cearthlinn snáth leo, caitheann siad an cearthlinn síos agus deireann siad “Cé rud shíos ag bun mó shnáithe” Bhéarfaid an té a bhéas mar chéile aca freagair orthú annsin.
Bhí cailín annseo uair amháin agus chuaidh sí amach le ceartlinn, lean duílach i agus chuaidh asteach san áithche sul a dtainig sí fád léithí. Caith sise síos an cearthlinn agus dubhairt “Ce rud shíos ag bun mo shnáithe”. Labhair an duílach a bhí shíos agus ar seisean “Cé bhéadh ann acht Padai ‘n Chárnain”.
Bhí seanduine ar a bhaile a rabh an leasainn sin air.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 23:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
b’feidir go mbíonn achan rud thart i dteach an phobail.
Roimhe seo ní chuirfeadh bean braon uisge ar a h-éadan agus ní chuirfeadh sí cíor in a ghruaig acht í sínte síos léithé ‘na slaodaibh go dtí go dtiocfad sí arais ó theach an phobail.
Sé an fáth a bhí le seo - An chéad Aoine Chéasta nuair a chualaidh an Mhaighdean Mhuire gur beireadh ar Íosa agus gur daoradh chun báis É ní rabh faill aicí dadai a dheanádh acht a clóca a chur fa na ceann agus amach léithí in aireis a Mhic mhúirneach.
Mar i g-ceadna chuireadh na mná annseo clócha na falaing suas ar a g-cinn agus amach leo toighe dé gan chóiriughadh ar bith a thabhairt orthú fhéin.
Is cuimhneach liom féin fa thuairim dá fichid bliadhan ó shoin nuair a bhíodh an saghart ag deanadh seanmóra ar Chéasadh Chríost, ní chluinfea é le caoineadh bán agus téifea deara i súlaibh na bhfear fosta. Ba mhaith an seanmóir anois a bhainfeadh och! ua na cailínibh atá ann.
Domhnach Cásg. Bíonn féastai ag na páistibh an la seo amuigh ins na cuibhrinn. Bruitheann siad uibheacha agus bheir siad amach leo iad.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 21:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A big bonfire is still erected in favourable spots in different parts of the town on St John's eve. All the neighbours young and old gather round and there is dancing for a considerable time.
A custom obtained of jumping across portions of the fire, and a great many take with them for luck a portion of the burning stick or fagot to carry home.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 21:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
On New Years Eve a rhyme
“Oidhche Coille – kill the Coilleach
Go to bed, you old Chilleach”
In old times the poultry coops were kept
In kitchen of some dwelling-houses. When this was discontinued, the cock was retained in the house for luck every night, and had a special iron perch near the back-door on which to roost.
[Mrs. Mary Murphy, New st, Macroom.]
If a glass of water, milk, stout, whiskey etc happened to spill in a house, somebody present was sure to say “well somebody surely wanted that”, referring of course to the possibilty that it was purposely spilled by some agency other than human for some purpose or good reason unknown to those present in the flesh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 21:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Piseóga : In ploughing for oats or garden, it is supposed to be unlucky for product if a woman should cross the plough.
If the making of butter “goes against” a farmer’s wife, the matter should be made known to “knowing” people. Then a “present” of a live kid should be made to some member of the household, and no charge made, or “luck-penny” received. A case of this was reported as having occured recently.
A bride-to-be when leaving home to get married should never look back at her own home. She should also borrow something, and keep it “around her”.
No coal of fire should be given away on May morning.
It is thought unlucky to get married on Monday, Wednesday or Friday.
Uisce na dtrí dteorainn – the meeting of three waters - water from this very lucky for curing cattle.
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 21:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1. A bronze sword – found by Andy O’Leary, in 1934. It is now as far as I know in possession of a Dublin priest, who may have handed it to the Museum.
Professor Mr. Sean P. O’Riordan U.C.C. who visited the place a year or two ago, will have full knowledge of the sword.
(2) A small stone axe, found in 1912 in a bog* in Clondrohid, Macroom. It is now in my possession in Macroom Boy’s NS.
(3) A [Cinerary?] urn, found by boys engaged in hunting rabbits*^ in Bealick Macroom in 1911. It was reconstructed and is at present, I am informed, in University College Cork. The farmer presented me with three small pieces, which I have in my possession in Macroom B. School.
*A cousin of mine in cutting turf, was removing the bogstuff from a piece of “ver”. He found the hard substance embedded, and on cleaning it discovered it to be a stone axe nearly perfect but broken at the non-sharpened end.
^The urn was in the middle of a large stone ditch, with stones on each side of it, and a flat stone on top there. It was ornamented by a criss cross pattern on outside.
[Two drawings of urn]
ball sinsearach (stair)
2020-03-08 21:18
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cromlech : Townland of Bealick – on Ordinance Map.
Mearing Stone : Townland of Codrum, ½ mile w. Of macroom. inscription D.E.O.C. 1686 F.Fecil, showing it was erected by Donagh Earl of Clancarty in 1686. [Mentioned in Smith’s History of Cork.]
Castles : Macroom.
Carraig an Phúca.
Dun Deagh Padharc.
Magh Sean Eaglais
[and shaf?]

A few others in neighbourhood were discovered in 1935 by Sergent Aoran, O.Survey and self. He noted them accurately for insertion in Ordinance Maps.
Moat : Discovered in( 1932) accidentally near Macroom Castle when workmen were digging “foundations” for new Technical School, Macroom.
Mass Rock : About 3 miles W. Of Macroom, on a little island on R. Foherish, trib. of R. Sullane, trib. of R. Lee.
Near “Waterworks” which are marked on Ord. Maps.
54 54
Legend re
Macloneagh Graveyard - townland of [blank] 1½ miles S. Of Macroom, on right bank of Lee. The (dead) inhabitants are supposed to have moved head stones and all from W. side of road to E. side in one night – in disgust owing to the burial amongst them of some unpopular individual!
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 23:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A cord about 12 or 18 inches long is procured, and is knotted twice in reverse order, few more intertwinings take place, and the cord is ready.
If a cow has a pain re, the operator takes an end of the cord in each hand, and strikes it down the affected part three times, saying at the same time, in the name of the Father / and / the Son / and of the Holy Ghost. Amen //. He then pulls the cord taut, and if the "knots" are properly made, the cord opens out and becomes as at first without a trace of a knot. The pain is supposed to depart from animal at same time
[My grandmother, late Mrs. Horgan, Shanbally Lane, Macroom, showed me how to "knot" the cord] - Died 20 years ago aged 87
Nov. 1939
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 23:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Stampy” : a kind of bread, made from floury “champion” potatoes - some, I am informed, preferred them slightly frost bitten. It was made like a cake, and fried or cooked on a griddle somrtimes. Butter was added; old firkin butter was used for choice, when obtainable.
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 23:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Description. Co. Parish. Townland. Farm.
Danes Rock. Rock – Cork – Macroom – Sleaveen East – Humphry Lynch.
I. Carraig a’ Scabail – Rock – do – do – do – do.
3. Glaisín a’ Phúca – Stream – do – do – do – do.
2. Carraig Uí hIarlaithe – Rock – do – do – Carraig an – MP Murray.
Tobar an Fhíona – Well – do – do – Sleaveen E. – Mr John Coughlan.
Tobar na “mBán Luc” do – do – do – do – John Holland.
Madam’s Well. – do – do – do – Kilnasuteeny. – Lehane.
[Glaisín a]
“Clonmel” – Field – do – do – Sleaveen East.
“Pigeon” fields. – do – do – do – do – J.M. Fitzgerald.
3. Story re Glaisín a’ Phúca told further on-
2. A story with reference to a Bishop O’Herlihy was recently quoted by a writer in Cork Examiner, and the name was mentioned of late V.Revd Canon Murphy P.P. Macroom.
I have endeavoured to identify the rock mentioned in article, and thank the above named rock is the one mentioned. The name and location I have got from an aged man, Michael Kelleher, Quarry Lake, Annahala, Macroom who is nearly 90 years.
I. Some say it differed from scobal, a shoulder (scapula) [L]
Others from a Captain Scobble, who lived for a while in a hut close by.
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:39
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sé de a chóta agus a bheiste, agus shiubhailfeadh sé síos agus aníos agus dilín aige fa na bailtibh uilig ar shiubhail sé.
nuair a bhéadh an méid sin deánta aige bainfeadh sé amach as mála a bhí aige dhá báta bheaga chruinn agus buideal. Thosachadh sé ar a chleas annsin.
Caitfeadh sé bata san aer agus sul a rabh sé leath. Bhealaigh anuas chaithfeadh sé an clann eile, annsin rachadh an buideal in áirde, de réir agus bhí siad ag teacht anuas gheobhad sé greim orthú agus suas arais leobhtha. Leanfadh sé mar sin go mbheadh sé tuirseach agus annsin chuaidh na bataí agus an buideal sa mhála arais. Rachadh sé thart annsin fa na dorsaibh ag súil go bhfuigheadh sé rud eighinteacht.
Conafach go leor a bhí Jacky corr uair, acht bhfeidir go rabh ádhbhar sin aige na bhíodh scúid gasúr na dhiaidh agus iad ar a dtréan. Dhicheall an cleas a bhí aige a chur ar siobarnaigh.
Nuair a chaillfeadh sé greim ar aon cheann d’á chuid uirnise [tcifca?] annsin an rása, na gasraidhe ar shiubhal agus Jacky ins na sálaibh aca.
Tá seisean fosta ar shluág na marbh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
na píghinneacha. Ní bhainfeadh sé le duine ar bith agus bhíodh gach uile dhuine maith dó
Clann Mhic Chonaill
Tincléaisidhe iad seo. Bhí séisear na seachtar sa chloinn. Théideadh siad ó pharraiste go parraiste ag deánamh soithigh stáin. Bhainfeadh siad faoibhthe i dtoigh ar feadh seachtmhaine no coicthigise. Rith an ama sin bhíodh na fir ag abair agus na mná ag dul thart ag díol na rudai a rinneadh. Bhí truir fear ann, an t-athair agus beirt mac. Fidileóiridhe bréaghtha na mic. Corr uair bíodh damhsa aca sa toigh a rabh siad a baint faoibhthe ann.
Cruinneochadh an t-aos óg asteach go luath san oidhche agus coinneochadh siad suas an damhsa go dtí an dó dhéag. Chuirtí thart bamhail annsin agus chuirfeadh an uile duine píghinn asteach ann dó’n bhunadh a bhí ag tabhairt an cheol daobhtha.
Ní fhacas ann duine aca thart le fiche bliadhain agus táim cinnte go bhfuil siad uilig marbh.
Jacky Marley.
Níl fhios agam cehr b’as dó. Fear mór ramhar a bhí ann, aghaidh mhór chruinn air agus í comh dearg le haibhleóig. Bhí an chumadh sin air go rabh neart agus urradh in a chuid sciathan. Shiubhailfeadh sé asteach go baile mór fa chlar-sholas agus indhiaidh glincín a ól thiocfadh sé amach go lár na sráide. Bhainfeadh
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ta’n duine bocht marbh le corradh agus fiche bliadhan. Bhí £20 aige nuair a fuair sé bás.
Jack the Bowl of tea.
Duine lagach Jack. Ag cruinnuigadh préatai bhíodh seisean. Bhí aghaid bheag chruinn ruicneach aige agus aoibhean gháire inntí i g-comhnuidhe. Níor chaith sé bróga ariamh, Samhradh na Geimhreadh. Bhí sé comh gasta le gearr-fhiadh, ní fhacthas ariamh é acht sodar leis as cuma ciaca bíodh an chliabh lán na nach mbíodh. Chonnaic mé é agus mé mo pháiste, chonnaic mé é tríocha blaidhan na dhiaidh sin agus bhéarfainn mionna nar athruigh sé pioc ó’n chéad lá a casadh orm é. Bhí an chliabh ar a dhruim, é costarnocht, an sodar ceadna faoi, agus an gáire ceadna in a aghaidh.
Ní fheicfear an duine bocht ar an t-saoghal seo níos mo.
Pusaidhe Chul na gCopóg
Leas ainm seo ar an duine bócht. Ní feasach damh a ainm ceart agus níl ann acht go bhfuil cuimhne agam air. Bhas Chul na Copóg i bparraiste na g-Ceall é. Bhíod pus air i dtólamh agus sin a fáth a tugadh pusaidhe air. Fear beag a bhí ann é cosiarnocht bunas de’n am. Bhíodh sé ag dul thart ag cruinniugadh déisce agus ghlaifadh sé rud ar bith a bhéarfaidhe. Dó, préatai, min, plúr,
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’innis Jamíe damh gur ó liathdruim a thainic siad an ehéad uair.
Jamíe Reilly
B’as Conndae Cabhain Jamíe. Bhí dúil aige san ól agus sin an rud a [churfa?] ar seachran é. Bhíodh sé i g-comhnuidhe thart annseo ag gabáil cheoil ó dhoras go doras . Amhrain fa Home Rule agus an Land League uilig a bhi aige. Bhí ceann aige fa Ua Domhnaill a mharbhuigh Carey ar an Luing a bhí ag dul go Capetown. Ní rabh Gaedhilg ar bith aige.
Pádraic Mór
B’as Teidhlinn Pádraic. Ní rabh béarla ar bith aige-sean. Fear mór ábalta, féitheogach a bhí ann. Bhíodh cliabh aige ar a dhruim agus mála in a láimh ag dul thart dó a cruinniughadh déirec. Gheibheadh sé preátai agus plúr agus nuair a bhíodh an cliabh agus an mála lán, díoladh sé an méid a bhfuair sé.
Bhí guth garbh borb aige agus nuair a chuirfeadh gasroidhe corruighíl air, cluinfea é cúig míle ar shiubhal. Ní rabh agat acht a seairtigh leis “Airgead sa Bainc” agus bhí go leor annsin. Bhí eagla air i dtólamh roimh chogadh, agus sé an chéad rud a bhéadh in a bhéal aige ag teacht asteach ‘un toighe dó. “Ar chuala sibh go rabh an cogadh ag teacht”?
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Árd a ghitha “Caidé ‘n cineal atá leat”? “Hadógai agus prachair” ars an fear eile ag scairtigh asteach leis”. “Ní bheadh cait na madaidh leat”? ar san fear astuigh.
Thosaigh an clampas. “Dar m’anam dá mbéinn-se astuigh bhéadh fhios agat caidé bhéadh liom. Sin oighrigheacht a d’fág Mícheal na dhiaidh:
Clann Uí Ruairc.
Níl amhras ar bith nach ó phrionnsai leathdrome a shíolruigh an chlann seo. Ba tincleairidhe iad, acht mar bheadh féin bhí rud eighinteacht onórach ag baint leo nach rabh ag daoine eile mar iad.
Bhí an tainm a bhí ar an seanduine ag taisbeaint nach daoine coitcheannta iad.
Éremhonn a bhí air. Fear mór ábalta é, agus é comh díreach le fiog. Fear modhamhail a bhí ann acht nuair a bhéadh gleo ann, cé rachadh ‘un troda leis?. Mar sin féin níor bhuail sé buille fealltach ariamh.
Bhí ceol aca uilig. Thiocfadh leo seinm ar an phíob agus ar an fhidil. Bhí trúir mac ag Éarmhonn ar m’aithne-se. Micí, Neddy agus Jamíe. Tá Jamíe agus Neddy Beo go fóill. Bhí Jamíe bocht, thart annseo cupla mí o shoin agus tá’n duine bocht ag dul síos an fánaidh go mór. Fídeóg atá leis anois in ait na píoba.
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Lucht Siubhail.
Mícheal Ua Carradáin
Ní fhacas fein Micheal ariamh, ní cuimhneach liom é i gcás ar bith acht chualas go minic trácht air b’is Ciarraighe Mícheal. Bhí teangaidh líomhtha aige i nGaedilg agus i mBéarla. An té bhí maith dó fuair sé moladh , acht go n-amharcaidh an Rí ar an truaighleanigh nuair a tiocfadh teangaidh Mícheail fa dtaoibh de.
Ní rabh baile sa dá pharraiste, an ceann seo agus parraiste Glinne, nar chum se rud eighinteacht fa dtaoibh daobhtha. Seo cupla sompla:-
Tamhnaigh na muic
Caith i mbaile buidhe, madaidh na gCurra
Coghuir an mhágaidh Ninisein An Ghrinn
Cill Chásaig na mBásaigh
Garbh-ras gránda. Ballárd na Gaoithe
Agus bheir sin rhud greannmhor ‘mo chuimhne.
Thainic bád as an Bhaile Buidhe asteach la le lucht éisg. Bha gnáthach le na ceannachóisidhe scairtugh amach ón chladach fád le fear an bháid sul a dtiocfadh sé asteach ‘un chladaigh caide an cineal éisg a bhíodh leis.
Bhí duílach greannmhas fa na chladaigh an lá seo ag ceannaith. Bhí aithne mhaith aige as bhunadh an bhaid. “Haí Phadai” ar seisean in
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Is iomda bliadhan na diaidh sin a mheath na preátai. Bhí ganntanas go leor sa cheanntar seo ó 1879 go 1888 na 1889.
Nuair a bhí Balfour thart annseo am eighinteacht fa’n am seo, bhí boichtíneacht go leor ag gabhail. Tugadh siar fan Caiseal é go bhfeiceadh sé le na shúlaibh féin goide mar bí an cás. Bhí fear amháin agus nuair a chualaidh sé go rabh Balfour ar a chois agus bhfeidir go dtabharadh sé cuairt air, goidé rinne sé acht síos ‘na chladaigh leis gur thogh sé bascoid feamnaighe. Bhruith sé í agus craith sláman míne buidhe fríthí. Bhí an t-óras leagtha ar chlár agus mo dhiúlach cóis na shuidhe ag ithe nuair a shiubhail Balfour asteach. Tá mé ag smaointuighadh gur lúb na cosa fada aige nuair a chonnaic sé an tráth bídh a bhí as coinne an chleasuidhe.
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
aige i gcionn cupla bliadhan acht é.
Dubhairt sé liom fosta gur bhéigin duithé siubhal soir na Pruchlais (10 míle ar shiubhal) áit a rabhtar a’ diól mine buidhe fiachailt an dtiocfadh léite cupla cloch a cheannacht. Ní rabh sé acht 12 61. na trí bliadhna déag san am, cinnte bhí daoine eile léithe soir, acht nuair a thainic siad fhad leis an áit a rabh siad ag tabhairt amach na mine ní tháinig léithe gabhail asteach leis an sluagh daoine a bhí ag fanacht annsin go dtí sa deireadh gur ghlac cuid de na feasaibh truaighe oirthí agus chuir siad an mála a bhí leithe asteach o’ duine go duine agus ar rughin a’ peatha. Fuair sé dá chloich, leath-coroin an chloch a thug sí oirthí. Bhí aicí-se le gabhail na bhí a h-athair amuigh ag iasgaireacht.
Nios maille na sin anois, bhí soitheach mór iarainn (Boiler) ins an phorraiste seo ag deanádh réidh brachain bhuidhe. Thigeadh na daoine le gugan agus rannfaidhe an brachan orthú.
Chonnaic mé féin an boiler sin. Bhí sé ag coingbheail uisge ag teach an saghairt gur pollad é agus gur thuit sé as a céile le meirg. Bhí sé fa thuairim cúig na sé troighthe ar airde, é cruinn agus tuairim dhá troigh dhéag thart fán bhéal.
Rud amháin a réas daobhtha, bhí neart eísg le fághail agus ní rabh ganntanas bainne ann.
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Luigh an droch- shaoghal go trom ar mhuintir na háite seo. Bíos ag éisteacht go minic le daoine a thainic fríd am as chruaidhteain sin ag innse fán dóigh bocht a bhí orsa, acht níor cualas ariamh iad a rádh go dtug fiabhras na ocras ar shiubhal moran.
Táinic an aicid ar na preátai 1846, an méid aca a bhí sábailte lóbh siad indhiaidh a gcur asteach. Ní rabh an pór annsin ag na daoine ath bhliadhain. Chualas na seanduinidhe ag radh go mbíodh siad amuigh ag romhar an chonnlaigh go bhfeiceadh siad an gcasfoidhe corr phréata féin orra. Ghearradh siad an tsúil agus giota beag thart fa dtaoibh dé le cur, agus d’iósfadh siad an fuighleach.
Bhí comhair a bheith trí oiread daoine sa parraiste an t-am sin agus tá anois. Ach is beidh go dtainic an mhin bhuidhe asteach sé an bas a bhí i ndán dó mhoran.
Chualas ó ainsín damh féin, Máire Ní Mhuireadaigh a rugadh in 1834 agus a fuair bás in 1911 gur cuimhneach léithé an chéad proinn mín bhuidhe a connaic sí ariamh. Indiaidh na proinne a bheith thart thóg a hathair a hata agus ar seisean “Dá mbéadh lán an hata sin de ginidheacha buidhe agam ní ceannachainn cloch de’n mhin sin arais”.
Is beag a shaoil sé nach mbeádh dadaidh le fághail
ball sinsearach (stair)
2020-03-06 21:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
seal bliadhanta o soin. Lá soinneach goimheamhail san Earrach a bhí ann, an ghaoth a dtuaidh agus é comh geas go bhfeannadh sí préachais. Thainic bidh isteach le lucth éisg. Shonnsuigh mé feas amháin sa bhádh ní rabh cóta na casóg air a bhrollach sgaoilte aige agus gan ais acht léinidh amháin agus ní rabh cosamhaileacht air go rabh sé suas. Ca bhfuil an feas anois a mbéadh beo agus a léitheid sin a dheánadh?
Am an droch shaoghail a bhí ann. Bhí bean sa parroiste seo agus bhí páiste beag aicí a thóg an Fiabhras. Tugadh an páisic síos na nGleanntach go dtí an otharlann i dteach na mbocht, (tA na Gleanntac níos mo na fiche mile ó seo). Fuair an páiste bás. Ní rabh an phíghinis ruadh ag an mhathair a bheirfeadh an corp ‘na bhaile agus ba bhocht leíthí leiginn do’n paiste a béith curtha shíos. Shiubhail sí síos ‘na nGleanntach agus d’iomchair corp an pháiste ar a druim, aníos go tdí an tsean roilig i Gcill Cartha, agus d’adhlac le na bunadh féin é.
Ca bhfuil an bhean a deánfadh sin anois?
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 22:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The following Irish words represents the pronunciation locally.
Leaca Dubh Cúil an Fheadáin
Sleibhe Mhín Drom Dubh
Cill na Goirtín Annahala
Cill Tóim(s)
Sean-Chill Fearann a Bharagáin
Tír Beag Ínse na Seapgáin
Ráth Laoich Cnuicín a Choithinn
Gort Uí Laochdha Currach an Iarla
Tulach Traoda Drom Réidh
Goirtín Ruad Brehaun (Bruachán)
Chomh - Drom Inchabrickane
Béil - Lic Dún Deagh Radhare
Machailín Carraig a’ Phúca
Cul – Cabhair? Mágh Sean Eaglais
Cluain Fada Mágh Cluain Eich
Baile Bhioráin Leaca Bún a’ Chnuic
Cúl-an-Fheadáin Ahina (Acha Eidne)
Iomaire Cam (Cowna)
The physical peculiarities of the townlands above named are expressed by the Irish words which constitute the names.
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 21:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Hanging tables : In Caherkereen, Kilnamartyra and Liscarrigane, I have seen in small kitchens tables covers with light attached, fixed to “settles” or walls with hinges. When required they can be extended to form a table - for eating on. They are still in Liscarrigane district (birth place of an tAthair Peadar), and probably in lots of other places.
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 21:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
3 Bodhrán - shallow like a wooden keeler - light taut skin - winnowing “chaff”.
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 21:34
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
2 “Tallon” iron - probably “Italion” iron - for ironing the grooves in old woman’s white caps. There is nobody in Macroom at present wearing this cap. The last I remember was the mother of of T.C. Murray, the playwrite of New Street, Macroom.
[drawing of iron portion]
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 21:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I Múrnán: A vessel for holding milk - holds two or three quarts – made of “white” timber.
[faint drawing of vessel]
[Mrs Mary Murphy, New Street, Macroom] aged 60, formerly of Coolehane, Macroom, (informant.) Had one themselves – often saw oaten meal + milk eaten out of it.
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 20:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Battlefield: Bealach Leachta, in 978, between Brian Boru and Molloy - historically known.
“Lúibín a gCuirp” : a bend in the road near Shanballyshane, Kilnamartyr as traditionally scene of a battle thousands of years ago. [Murphy. Ahena, Kilnamartyra]
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 20:42
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Horse - racing was carried on here a good deal long ago.
Centres were at Dromduff, Dromkeen, Carrach an Iarla, [?].
I don't know whether the following is admissible: however I put it in. It is a copy of a racing poster in possession of Mr. James O'Leary, Merchant, Square, Macroom.
Could not get room for it here -- but am putting it in farther on - it is [?] 1814
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 20:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There was a "faction" in a neighbouring parish (Ballyvourney) which had many "results" act, the fair and markets of Macroom.This was between the families of the Lynch's and Twomey's, and their respective connections and followers. It is for the most part dead now, but the "feeling" still exists, especially among the older people.
I am myself a personal witness to foregoing.
I do not know whether the [?] permissible, not being local but the [a/c] matter comes under my own knowledge, I took down.
While teaching some thirty years ago at Baltimore, Co. Cork I was informed by John Clercy, night - watchman Fishery School Baltimore, a man of 45 then at least, that he was aware of the following matchmaking peculiarity obtaining in the Drimoleague district. Inquiries were invariably made as to the number and prowess of the brothers of the girl concerned in the matchmaking, and if satisfactory, a reduction was made in the dowry as "fortune" expected by the parents of the "young man"!
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 11:38
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The chief local estate was the Bantry Estate owned by Lord Bantry. This was the old McCarthy district.
An agent remembered as being a good man for giving decent leases etc, was Somers Payne.
A "clearance" in a minor scale took place in Dromree and neighbouring townlands about 2 or 3 miles N.W. of town about [blank] years ago. By a turn of the wheel, the owners having recently died without issue, the land has just been subdivided by Land Commission and several of the descendants of those "cleared" are again firmly in possession of the old lands.
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 11:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
the river.
ball sinsearach (stair)
2020-03-05 11:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1848 - Two local men - at least - fought in 1848 with Smith O'Brien at Ballingarry.
1867 - Fenian's drilled in Sleaveen, Cadrum and Keale. Number fled to U.S.A. Seven "Denis's (= christian name) left Macroom one morning by train for U.S.A.
Tale. "A local man Sweeney, and another were bringing by road from Cork some stuff including arms in a load of hay. Word was conveyed that they were betrayed, and by agreement one of them, Sweeney, jumped over fence and mingled with a number of haymakers working for H G Garda Browne or his father at Coolcower - He escaped.
Told me by his daughter, Mrs Mary Murphy. New Street, Macroom, (60 years).
1867. In the house I live in, Pound House, 70 New Street, Macroom, I am informed that the famous Captain Mackey slept more than once when "on the run". I am also informed that when Captain Mackey raided Murray's gunshop, Patrick Street, Cork for arms, some of the guns captured were stored in this house, the Pound House. The local Head - Constable, R.I.C. having given the "tip" that the R.I.C. were about to raid the premises, a woman [afb***?] a Mrs Brown of Kilnamartyra, carried them under a cloak across the River Sullane to the Castle side of
ball sinsearach (stair)
2020-03-04 11:05
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fore. The next round is exactly the same as this vig. five Our fathers, five hail Marys and five Glorias at each stop, the first for Fr. O'Callaghan, the second for his father, and the third for his mother.
The person next goes to any other grave in the church yard and says a whole rosary (on the beads) for all the dead who are buried in the graveyard. Next he proceeds to a flat whitish stone, a short distance nearer to the gate than Fr. O'Callaghan's grave. On this stone there is another about the size of an egg. The person takes this small stone and makes the sign of the cross five times with it on the other meanwhile repeating the Glory be to the Father. Next he comes to a grave where a Fr. O'Leary is buried. This grave is easily identified, standing just inside the outer gate of the graveyard and bring enclosed with an iron railing. The round is completed at this grave by saying any prayer for the repose of Fr. O'Leary's soul.
ball sinsearach (stair)
2020-03-04 10:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
and puts it into the water. Then he rubs the water to the effected part. This is the first part of the round, and perhaps the following sketch will help to make what follows more clear.
[Sketch of Fr O'Callaghan's grave}
The person stands by the tree at the foot of Fr. O'Callaghan's grave and walks to an unmarked grave immediately on the left and then to another unmarked grave on the right and so back to the tree. Up to this no prayer has been said. Then he kneels at the foot of Fr. O'Callaghan's grave and says five Our Fathers, five Hail Marys and five Glorias for Fr O'Callaghan's soul, five more for his (Fr. O'Callaghan's) father and five more for his mother. Then he goes to the grave on the left and says five Our Fathers five hail Marys and five Glorias for Fr O'Callaghan's father, and at the grave on the right five more for his mother. Then he comes back to the tree once more. This time he says only one five Our Fathers etc. for Fr. O'Callaghan, and continues on to the left and right graves and does as be-
ball sinsearach (stair)
2020-03-04 10:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
At one time (I have been unable to ascertain the date) H. Jellet (Archdeacon) was minister of this parish. The story goes that he was transferred from Aghinagh and became Dean of St. Patrick's, Dublin.
Some old Headstones of Aghina (Caum) Graveyard.
I "Here lyeth the true harted body of Katheran Fitz Gerald, otherwise Healey, who departed this life 25th March 1771 aged 47 years.
II Revd John O'Callaghan P.P.D.D. Inniscarra.
Rounds are paid at this grave. They may be paid on any Friday of the year, but the most important days are Palm Sunday, Good Friday, and Easter Sunday.
The rounds are paid in the following manner. When a person suffers from a disease or injury of any kind he must first of all enter the graveyard, climb over the wall to an adjoining field and get some water in a well known as the Church Well. Returning to the graveyard he takes a pinch of earth from Fr. O'Callaghan's grave
ball sinsearach (stair)
2020-03-04 09:35
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
But full of manly pride, to the foemen they replied,
And Liam nobly died in Aherlow.
Gentle and kind was he, he loved his country.
And died that she’d be free, in Aherlow.
Let us to heaven pray, that soon we’ll see the day,
When in love and peace we’ll stray thro’ Aherlow.
And to our children tell, as we roam thro’ hill and dell,
How Lynch and lacy fell in Aherlow.
By Francis C. Ward
Tintown No. 2.
If Christ came back and such words spoke
“No land must bare the tyrants yoke”.
He’d have to stand, The Lamb of God,
At dawn before the firing squad,
The martyrs way that leads to God,
The way that Pearse and Mellows trod.
By P. O’Mara, Brosna, Roscrea.
ball sinsearach (stair)
2020-03-04 09:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
O’er the scene of his operations,
Red blood marked his every trail.
He was an “Irregular Stater”
A real Black and Tan in Cork Jail.
One morning we caught him out napping,
While washing his face with his paw.
We formed a drumhead courtmartial,
And “tried him according to law”.
On the charges preferred against him,
The Court was convinced of his guilt,
And sentenced him to deportation,
For ever from blanket and quilt.
With stoical good grace he accepted,
That “judgment” pronounced on him then.
From us, from the dock he was taken,
For ever and ever, Amen.

In memory of Liam Lynch.
In a sunny April day, when the sunbeams dancing gay,
Shed down their golden rays o’er Aherlow,
Mid the rifles sickening din, Liam Lynch and his brave men,
Were surrounded in the Glen of Aherlow.
ball sinsearach (stair)
2020-03-04 09:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
He was a fly coon full of mirth,
Who, when he had slipped through our clutches,
Used whistle for all he was worth.
But one night we “ambushed” him cutely,
“surrounded” him nice by degrees,
While he basked content on his haunches.
His “elbows” pressed down to his knees.
You think the sly clichead surrendered:
Not him – the old game “bit of craft”;
At shout of “Hands up” he just lifted
One hand to his whisker and laughed.
Our fingers advanced at the “double”,
And “crowded” him round with great care.
But the moment we thought we had trapped him,
He broke through “the lines” I declare.
He jumped on the top of my nose-bridge,
And taking a terific spring,
He landed some where on the ceiling,
And merrily started to sing.
Next night he reclined on my pillow,
And as a reprisal ‘twas said,
He kept me awake until morning,
Crowing like a cock at my head.
We tried every plan we could think of,
We used every powder and fluid,
But all our endeavours were fruitless,
For us he was truly too shrewd.
ball sinsearach (stair)
2020-03-04 09:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The following notes are taken from a Scrap Book of a prisoner named M. Fitzgerald No. 12452. Hut 15, Tintown, Curragh and also Section 1 Wing 2. Female Prison, Cork.
In memory of Liam Lynch C/S. I.R.A. Killed in action April 10th 1923.
Light of martyrs lead to heaven, Ireland’s pure souled warrior brave,
All his thoughts were always riven, motherlands sacred cause to save.
Loved liberty had claimed his heart, Yea; life he gave slavebonds to break,
No greater hero e’er did take, Calvary’s Cross for Ireland’s sake,
He soldiered well the soldier’s part.
The yarn of the Flea in Cork Female Jail.
Did I ever tell you the story of the Fleas in Cork jail?
How we “raided” our beds to nail them
And slaughtered the divils wholesale,
Yet one of the pests had escaped us.
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 13:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
machine, a needle, scissors, a thimble, chalk and a measuring tape.
In most homes shirts are made with flannel, flannelette, and linen.
Socks and stockings are knitted locally, but the thread is not spun in the homes; it is bought in the shops.
There are no spinning wheels in the district.
Some people wear black clothes at the death of a relative, others have a band of black crepe around their left arm, and more wear a black diamond on their sleeve.
"A tinker's wife and a tailors wife never agree".
"The long thread of the lazy tailor".
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 12:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
John Hubbard and his son - Patrick - the local tailors - live at Inchleagh, Aghinagh. Co. Cork. They do not travel from place to place, but do all the work in their own home.
As these tailors do not stock cloth, persons requiring clothes must provide all the necessaries. Cloth is not spun or woven locally. The implements tailors use, are, a lap-board on which the clothes are pressed, a foot sewing
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 12:19
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cé gur bhíongnadh liom na dréartha a bhfuil ag cailin sin Éamoinn
‘S gur bí feín croidhe na Féile nar stop ‘riam a lámh
An bodharan gan an t-eisteacht agus óladh se aphleisiúr
Go motochadh sé an feár ar fhaithche agus é fás
IV
Tá an [s’wa?] léithe ar an méad sin ó Ghleann tSúiligh chun an Eádan
Ar fheabhas na dtréartha leis an bhiotailte is fhearr
As a i Mín a Leargain tá an déagh-ath mar ailne na gréine
Thug buaidh ar na céadtai ghur ní ceist liom a rádh
Tadhg agus Éamonn, Seán agus Sémus Eoin – croidhe na féile
Agus mas tá sé le na mnaibh seo sláinte agam feín díbh
Os cronn fearaib Éireann agus feasta na séan
‘Na chailín sin Éamoinn atá mé dá rádh.
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 12:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Nach aoibhínn agus nach méara do’n chailín sin Eamoinn.
Ar fheabas na dtréartha agus ghlac sí as láimh ‘S gur sháruigh
Agus is tapaidh a léigheasfadh sí aicid ae mna
Ní fhuil a’n ghalar dá léightear go dtí fiu an déideadh
Nach gcuirfeadh sí ‘in scaoith é seal tamaill de lá
Consinsuím agus créacta trom (drom) – duladh agus buaidhreadh
Eir-appis (drasis) a bheadh é go sgaoilteach na gcnámh
II
Nach aoibhinn agus nach dílis an cailin sin Éamoinn
Ar fheabas na dTréartha leis an biotailte is fhearr
Is tapaid a sgaoilfeadh sí muchadh agus píochan
Agus gac aicid ar da réir sin da leanfaidh do chac
Ní fhuil Easbog no Prior da bfuigh í a [gcoifíseal?]
Nac dteannfad le na croide é
Da leigeadh an éagla dúinn e aráit
Agus maighistir na dteagasc Críosta
Cé gur mór a chaíl naomhta
‘Sé mheasaim go díreach go dtug sé dí grádh
III
Bacach na hAon-coise agus tarrad sé ar bharra indé chuici
Go mbead a bhoicleimnigh dá uair roimh an lá
A’s an dall bocht gan a radharc agus act cupa tae ol uaithe
Go léighfeadh le leirstin an dubh ar an bhán
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 12:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 12:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Is maith an airidh ar na buaibh a seoladh,
A bheith dá dtreórughadh amuigh san lá;
‘S’ gur ar gheall ar bholacht a póstar a lán.
II
Fágfaidh mé an baile ar teacht na Bealtaine,
Ní le grád na le cion ar buaib.
I nAltaín bhán mar bhfuil mo grádh-sa ann
Is fada an lá no go ngoiridh an chuach
III
Dá mbéinn feín ‘s mo cháirde i n-éinfheacth
Dar liom feín gur deas ar ndóigh
Nár dheas an feírín ag cailín spéireamhail
Buachaill céilidhe nach mbéadh ag ól.
IV
Tuirse agus lionn dubh go mór fa mo intinn
Ó mhullach mo chinn go barr mo mhéir,
Ní feadaim cainnt mhaith a dheanadh fa mo annsacht
Acht ó d’imthigh an bhean dubh go dtéidh si slán.
Is ciuin a’s is ceillidhe shiubhail sí an bóthar
Fa na bróga árda a’s gruaidh mar an rós
‘Sí is deise gáire ‘s is binne gáire
Faghainn gan ach dá phighinn is béidh si liom.
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 12:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 12:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
IV
‘Sé Brian i mBárr Coilleadh a míneochadh díobh tuilleadh
Má síleann sibh gur chan mé bréag libh
Gur brúthamhail brionnamhail dúbailte – tuilleadh
[Dubh??dh] na gcnoc le sméara
Tig ubhlaí ar crannaibh ann croannaí ar callaibh
Ag umhlughadh faoi bharr na nGéaga
As gur i gcúl Chroc Lagconnaidh (Lagainna) tá súgh-craoibh na cruinne
Agus duimheanna (duimhaigheanna) geala glé-gile.
V
i gCruach an t-Sagairt ‘ta an sógh nach méara béith dá chómhair
níor b’éagal dúinn gan feoil Mhart a fhághail
Aiteas agus [?pórt] imirt agus ól
Morán de cheol chlairsighe
Lilí agus róis i n-imeall a róid
Agus morán de phorthaibh gárraidh
Dubh shlán dá bhfuil beo no marbh ariamh go fóil
Sneacht fheiceal ann na deor báistighe.
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 00:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 00:04
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí rí ann aon uair amhach agus ní rabh clann ar bith aige. Lá amháin bhí sé amuigh agus chonnaic sé íolar agus páisde leis. Fuair sé an páisde o’n iolar agus thug sé leis chun a’bhaile é. An bhliadhain sin no na dhiaidh bhí páisde ag a bhean girseach bheag agus gasur ar tugadh ó’n iolar. Báisteadh an biolasán ar an Gheirrsigh agus an t-iolar an ar an ghasur. Bhí an bheirt páisde an mhór le chéile [‘?ois] ba mhaith leis an bhainrioghain an gasur chur ar shiubal acht ní rabh ‘fhios aice caidé’n doig a bhfuigead sí sin deánta. Chuaidh sí suas go dtí cailleac an gcearc agus as sise “ni fuil agam caidé an dóigh a bhfuigh mé an gasur ar shiubhal. Tá fíos agam deir cailleach na gcearc. Tá tobar in a leithead seo áite; cuir annsoir i mCárach é fa choinne uisge agus ní thiofaid sé arais a choidhche. An oidhche sin thainig an ghiorsach chuig an ghasur agus deir rí. “Tá tú le cur imbárach go dti an tobar. “Seo dhuit trí cipíní agus gach uile coisceim da dtabharfaid tú tóg iad agus cuir romhat iad. Nuair a bhéas tú ag an tobar. Líon na buideil le huisge agus tar abhaile leobtha, agus tabhair na [apíní?] domhsa airis. D’éirigh leis. An oidhche sin chuaidh an bhainrioghain suas arís. Toighe cailléach na gCearc agus d’innis go dtainig an gasur slán. “Dheánfaid sé [túos?”] arsa cailleach na gCearc. Tá crann ins an choill atá leath mhíle i n-áirde tá nead in a bharr agus abair leis mun a rabh na h-uibheacha leis ins an oidhche imbárach go mbainfidh tú an ceann dí. An oidhche sin thainig an ghiorsach airís agus thug si sgian dó ‘ nghasur - - - - - -
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 00:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-03-03 00:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear ann uair amháin agus bhí se féin agus a bhean i na gcomhnuidhe san Phoinnte Luochruis. Oidhche amháin tháinig gasúr go dtí an teach. Fuair se lóisdín. Lá ar na mharach níor fhág an gasúr an teach. Níor fhág sé ar seadh seacht mbliadhna agus ar seadh na seacht mbliadhna sin bhí sé ag deanamh bógha agus saighead. Lá amháin tháinig tighearna an talaimh, thóg sé leis gach bó a bhí ins an Phoinnte. Chuaidh fear an toighe ina dhiaidh. Nuair a bhí an mhaighstir dhá lá ar shiubhal tháinig an bhean isteach agus bhuail sí an gasúr. Dubhairt sí go rabh na ba uilig ar shiubhal agus na rachadh sé ina dhiaidh. “Tá sé in-am go léor go fóil” arsa an gasúr. Chuaidh an gasúr amach go cró a bhí taobh amuigh agus thug sé amach dhá mhile bogha agus saighead. D’imthigh sé ar shiubhal go gasta.
Fuair sé suas leis na mháighistir agus leis an tighearna talaimh ag Gleann na Gleanntach. Arsa sise leis na mhaighistir “Ar bhfearr leat troid a dheanamh nó na bo a cheapad”. Toisigh an troid. Mharbhuigh an gasúr na daoine uilig acht a mhaighistir féin. Bhí siad ag tarraingt abhaile agus dubhairt an gasúr na rachadh sé abhaile mur. Fástodhochadh an mhaighistir é. Dubhairt an mhaighistir go bhfastodhochadh. Cáidé an [?uarastal] a bheirfeas tú damh ars an gasúr. Tá an chéad chuid de gach bidh a [?ithim agus an deireadh de gach uile dighe dá n-ólaim. Maith go leór. Nuair a bhí siad ag teacht aníos sráid na Gleannta chuaidh an mhaighistir isteach agus cannuigh sé deoch. Dh’ól sé an deoch uilig. dubhairt an gasúr gur ól sé an deoch uilig agus nár rheas sé i bhfad leis an mhargadh. Níor shíl mé go rabh an oireadh sin de tart orm. D’ól mé gan smaointeach. Bhí an gasúr ag dhul ar shiubhal agus nuair a bhí sé ag fágail slán d’iarr an maighisthiar sé cá h-uair a bhfeicfeadh sé arís é. [?idhfidh tú mé ag an chat mhór ag Bun Cruitín (Bun Ciuitín no Beann Ciuitín) :- ar an taobh seo de Dhoire”- Níor tháinig an lá sin go fóil.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 20:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
aníos an camhsa. D’éirigh sé agus chuir isteach sa stábla é. Annsin chruinnigh sé na comharsanaigh go bhfeiceadh sé caidé dhéanfadh sé. D’iarr siad air dhul fhad le buisteóir agus croicne caorach a fhághail ua. D’innis sé a sgéal do’n bhuisteóir agus dubhairt sé sin go léigheasfadh sé an beathadhach dá ndíoladh sé ar a shoin. Gheall an fear go ndéanfadh sé sin. Thug an bhuisteóir leis croicne caorach agus d’fhuigheáil le chéile iad agus chur air an beathadhach iad. Ní rabh i bhfad go rabh an beathadhach leigheasta. Ann sin chuaidh an olann a d’fhás ar an chapaill. Gach uile bhliadhain lomadh an fear fiche punnta olna de’n chapaill. Gnóthaigh sé go maith as meisge an chapaill.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 20:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear in a chomhnuidhe uair amháin thiar i nGleann agus bhíodh se ag deanamh póitín. D’imthigh sé oidhche agus dhá cheig phóitín leis ar dhruim bheadhathach capaill. Shiubhail sé leis go dtainig sé go Malaidh a’ Bhógaigh. Bhris an rópa a bhí idir na ceiginí ar dhruim an bheathadhaigh. Thuit ceann de na ceigíní ar an talamh agus briseadh é. Chonghbhuigh an fear greim ar an cheann eile agus tháinig sé anuas.. Shíl sé gur mhór an truaigh an póitín uilig a leighint amudha, agus luigh se síos agus d’ól sé an mhéad a bhí sé i n-innibh a ól. Annsin thuit sé thart in a chodladh. Tháinig tárt ar an chapaill agus chonnaic sé an póitín i lár an bhealaigh mhóir agus shíl sé gur uisge a bhí ann agus d’ól leis gur thuit sé agus codhluigh sé ag taobh a mhaighistir.
Nuair a mhusgail an fear shíl sé gur marbh a bhí an capaill ag an póitín agus tharraing sé amach a sgian agus d’fheann sé an capaill. Annsin thug sé leis an ceig eile agus chuir i bhfolach é comhgarach do’n bhealach mhór ionnas nach bhfuigheadh duine ar bith é go dtiocfadh sé arais. Thug sé leis an croiceann agus díol sé é ar an Charraic.
Annsin chuaidh sé abhaile agus chuaidh a luighe. Nuair a bhí sé tamaill na chodladh mhusgail a bhean é agus d’innis sé dó go rabh rud mór dearg ag teacht.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 11:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Uair amháin nuair a bhí Fionn agus a Cuideachta ‘na gcomhnuidhe i gCéideadh thainig fir as tír eile le tóir a chur ortha. Ní rabh fhios ag Fionn caidé dhéanfadh sé. smaoithigh sé an chleas. D’iarr sé ar a chuid fear dhul ar shiubhal na cnuic agus go bhfanfadh sé féin agus Oscar sa bhaile. Nuair a bhí na fir ag teacht, chuaidh Fionn isteach sa chliabhan agus chuir sé Oscar siar go dtí an Gleann (Gleann Geise) leis na ba a bhuachailleacht. Thainig na fir eile go dtí an teach agus d’iarr siad ar na mnaibh “cá rabh Fionn agus na fir”. Dubhairt na mna go rabh na fir ar shiubhal na cnuic. Chuaidh duine de na fir [?ar] go dtí an cliabhan agus chuir a mhéar isteach i mbéal Fhinn. Bhain Fionn an mhéar de. Arsa seisean annsin “sin pháisde maith atá agat”, “tá sé maith go leor” ars’an bean. Annsin d’iarr siad ar na mnaibh duine ar a dheanadh séidh dobhtha. Rinne na mna aran agus chuir siad píosaí iarainn agus nuair a bhí an dinnéar réidh shuidh na fir uilig ag an tábla agus thoisigh siad ag ithe an aráin. Nuair a d’itheadh siad giota de bhriseadh siad a gcuid fiacal, agus arsa siad san “ní thig linn an t-aran seo a íthe”. Sin an cineal arain a itheas Fionn agus na fir eile i dtolamh nuair a bhíonn siad sa bhaile arsa bhean. Caithfimid dinnear de chineal éiginteacht eile a fhághail. D’iarr siad ar na mnaibh cá h-áit a rabh na ba d’innis na mna dobhtha go rabh na ba thiar ins a’ Gleann agus d’imthigh duine aca fa choinne buláin le dinnéar a dhéanamh air. Nuair a thainig sé go dtí Oscar, arsa seisean “bhéidh ceann de na [?ulain] seo agam. Ní bhéidh arsa Oscar. Fuair an fear greim ar cheann de na h-adharcabh an bhulain agus fuair Oscar greim ar an cheann eile. Níor stád siad go dtí gur [?car] siad an bulan catorra siad go dtí an ruball. Anois ars’an fear béidh an [?eath] seo agam agus d’imthigh sé ar áir go dtí an teach go bhfuigeadh sé a dhinnear. Nuair a bhí an dinéar iththe ag na fir chuaidh an t-iomlan amach. D’iarr siad ar na mnaibh caidé an greann a bhíodh ag Fionn nuair a b
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 11:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
being milked.
When starch in its present form, was unknown, potatoes which contain a great deal of it were used instead.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 11:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ing.
As there is a number of thatch houses in the locality thatching is still common. Wheaten straw or reed is prepared and laid lenghtways from the eave to the top of the house. Twigs about two feet long are split, and pointed at both ends. These twigs or 'spars' as they are now called, are fixed parallel to the eave on the reed, and are bound firmly to it with other staple-shaped spars which are driven through the reed and the old thatch. These latter spars keep the reed in position.
Long ago farm implements, such as spades, pikes, slauns, ploughs, harrows, gates, etc. were made at the forge.
A spinning-wheel was common in most homes, up to about forty or fifty years ago, At that time most people kept sheep. These were shorn once a year, and when the wool was washed it was spun into thread. Some of this was kept for the making of stockings, and the rest was sent to the tucking mills, where it was woven into cloth.
When machine made ropes were very dear, many people used to make them of platted horse-hair. At present the only ropes made at home are 'spancels' which are tied around the hind legs of cross cows, to prevent them kicking while
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 11:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Many of the articles which were made by the people themselves in olden times are now bought in shops, as they are found to be of better value and to be more easily obtained.
Up to about forty years ago, candles were made in almost every home. When a cow was killed her fat was kept specially for the purpose.
A candle-shaped mould, made of tin, with a nail driven across the top was used. A thick cotton thread used as a wick, was suspended from the nail and hung down through the middle. Melted fat or tallow was poured in until the mould was full. When the tallow got hard the nail was drawn and the candle taken out.
“Sgítógs” and panniers were made of woven twigs. The former a small flat article was used to carry the picked potatoes to the pits.
The latter is of a larger size and is used for carrying potatoes or turf short distances. The twigs used in their making were boiled and peeled before being used to prevent crack-
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 11:08
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Tailliúr píobaire ‘is gabhar – an trúir is acraigh ar domhan.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 11:06
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
John Hubbard, and his son Patrick of Inchlea, Aghinagh are the local tailors.
They do all the work in their homes. As they do not stock cloth the person requiring clothes must provide all the necessaries.
Serges and tweeds, are the usual types of cloth used.
The majority of the people obtain their goods in the draper's shops in the town of Macroom. The tailor's implements are, a sewing machine, scissors, needles, thimble, measuring tape, iron commonly known as 'the goose', and ironing board.
When shirts are made in the homes cotton and flannelette are the usual materials used.
Long ago flax was sown on almost every farm in districts west of Macroom, for the purpose of linen-making. At that time it was the only cloth used, but people have long since ceased to grow flax.
A great number of people use home-made socks and stockings. The thread is purchased in the shops and none is spun locally.
There are no spinning-wheels in the district.
“Bean tinnceára ag bean táilliúra, sin beirt nár réidhtig le n-a chéile”,
“Snáthadh fada an táilliúra fhallsa”.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 10:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ballinagree "The Lovely Green Banks of the Laune". "Gougane". "The Maid of Millstreet". "For Tons of Bright Gold" etc.
The most of his songs are in the English language but there are a few in Irish.
He owned a farm and was also a learned man. The people of the locality liked his poetry and the whole parish was in mourning at his death.
In former times his songs were the only ones sung at every gathering but many are forgotten now.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 10:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Cornelius T. Aherne of Carrigthomas, Ballinagree, Aghinagh, composed many beautiful songs during his life-time. He died about sixty years ago at the early age of thirty.
Many stories are told of how he got the gift of verse-making. Some say that in his early youth he slept by the bank of a river one night and waking in the morning found to his astonishment that he had acquired the gift of poetry in some mysterious manner. This, however, is untrue as his sisters and nephew were also able to compose.
Among his many songs, and ballads, were, "The Praises of Macroom". The Praises of
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 10:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
is the one with the earth he will die first.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 10:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
received it runs to a certain spot. If the "Devil" succeeds in catching him before he reaches it he is sent to "Hell" but if he fails he goes to "Heaven".
“Puícín” or "Blind Man's Buff" is an inside game generally played on winter evenings. A player is blindfolded and is told to hunt the others. It is very amusing to watch him feeling empty spaces. When eventually a person is caught Puícín is put on him and he must hunt the others as before.
Hallow E'en or November night is a time of much fun in every home. After supper a tub of water into which a few apples have thrown is provided. Each person tries to catch the apples with his mouth as they float on the water without touching either tub or apples with his hands. Much amusement is derived from this game as people often wet both head and face trying to catch the apples. It is known as "Snap-apple".
When tired of this, three basins are placed on a table, one filled with water, another with earth and a third containing a ring. A player is then blindfolded and is asked to place his hand on one of the basins. If it is the one containing the ring he touches he will be the first to get married.If it is the one full of water, he will cross the sea, and if it
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 09:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
'Cat and Mouse' is one of our favourite school games. A "cat" and a "mouse" are chosen from amongst the players and all the others join hand in the form of a circle. The "mouse" runs in and out among these with the cat in pursuit. When caught the "mouse" must choose another "cat" by touching him on the back and must then join the circle. The old "cat" becomes the new "mouse" and is pursued by the new "cat". This is repeated several times so that everybody participates.
"Fill the Gap" is another amusing game. Players form a circle as before, while one girl walks around and touches a member of the circle. Both run in opposite directions the first arriving back at the spot from whence they had started being the winner. The latter then joins the circle while the former must touch some other member and so the game is continued.
When playing "Colours" certain places to represent "Hell" and "Heaven", also a player to act as the Devil are chosen. Somebody then gives the name of a colour to each player, unknown to the "Devil". The latter calls a colour and whoever has
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 09:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Written to commemorate the breaking down of Ballyvongane bridge, in the parish of Aghinagh, Co. Cork, in the year 1920.
I
The sun in the west it was sinking,
Twas the eve of a bright April's Day.
When Con Moynihan and Tim Coakley came and told us.
To bring out crowbars right away.
Chorus.
Then here's to the boys of Aghinagh,
Who feared not long journeys to go,
To tear up the roads and the bridges,
To baffle and conquer the foe.
II
Then over the hills went the echo, The sound of the crowbars and picks.
And other wild sounds of commotion,
Proclaimed that the boys they were bricks.
Chorus.
III
Dan Buckley was there with his rifle,
Very important was he.
If the Black and Tans came he would shoot them,
And shout that Aghinagh was free.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 09:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
4
When the battle was the fiercest, he was foremost in the throng.
He proved to be a rebel at the battle of Knocklong.
When on his dying column, no one did he bare.
He cut his way through numbers, Captain Taylor from Grenar.
5
When writing down in history do not forget the name,
Of Captain Joseph Taylor our Kerry boy of fame.
Who helped to smash the tyrant hand, and vowed in Saxon's band,
To make old Ireland once again, a nation free and grand.
ball sinsearach (stair)
2020-03-02 09:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There is a church-yard in Carhue, and in it lies a grave.
And in it Captain Taylor lies for Ireland he died to save,
He loved his native country thus, likewise his comrades true.
May the Lord have mercy on his soul who sleepeth in Carhue.
II
Early on a Sunday morning the murdering gang set out,
To take the life of our rebel boy as they did without a doubt.
And twenty of the Black and Tans Mac Coy was their D.J.
And Bergin was the murderer and Cooney was the spy.
III
They dragged our rebel from his home, and beat him right to death.
"I am dying for my country", he said with his last breath.
"Let my comrades do their duty, until all hands are true,
When I am in my resting place in famous Carhue".
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 23:13
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal a 3ad (1) Cáit Nic Niallghuis
(2) Breacmhaigh, Árd a’Ráth, i dTírchonaill.
Agus a 9ad (3) 14 bliadhna
Agus a 10ad (4) (beatha) Paisde – scoile.
(5) As a bhreacmhaigh
(6) O’ n-a mathair – tuairim is 12 bliadain óshoim
(7) 40 bliadhain
(8) An bhreacmhaigh
(9) Mi na Bealtaine ‘38
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 22:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
-ghaoch casgairt cur na dtoighthe da losgadh ar daoinibh. Cur Fionn a órdóg faoi a fhiacal. Fuair sé fior go rabh an teach agus na mna dóighte. Chuaidh Garraidh i bhfodhlach (i bhfolomh). Chodhluigh sé an chead oidhche i n-uaigh sa Gleann Cuaiche. Nuair a tháinig na fir abhaile fuair siad na mna ‘nangrabhar dubha dóighte. Annsin thoisigh na Fianna ag cuartughadh Garraidh acht ní thiocfadh leo é fhagháil. Annsin chuaidh Garraidh siar go Connacht agus chuaidh sé isteach i n-uaigh agus d’fhán sé annsin naoi lá agus naoi n-oidhche gan aon ghreim bídh a fhághail.
h-innseadh do mhac Garraidh gur beathadhach fiadhain a bhí ann agus chuaidh sé isteach agus mharbhuigh sé a athair. Annsin d’athu a lámh comh mór sin a’s go bhfuair sé bás.
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 22:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fad ó shoin nuair a mhair na Fianna bhí teach aca ar Mhullan an Toighe mhóir. Bhí dhá chéad fear dá chéad bán, dhá chéad páisde a ar [?]únaibh na mban, dhá chéad capall fa na sriantaibh airgid agus a cuid muineal óir, dhá chéad ciste mór choimheadochadh airgead agus a choimheadochadh ór.
Bá é Fionn Mhac Cumhaill an rí a bhí ar na Fiannaibh. Nuair a rachadh siad ar shiubhal d’fhágadh maighistir ar na mnaibh. [?]á é Garraidh an maighistir a bhí ortha lá amháin. Thuit sé na [?]dhladh. Cheangail na mná gruaig Garaidh ar mhullach an tíghe. Annsin chuaidh siad amach agus thoisigh siad ag sgreadaigh go rabh an namháid ag teacht ortha. Mhusgail Garaidh, d’éirigh sé agus d’fhág sé a ghruag ar mhullach an toighe. Le sasamh a bhaint ar a mnaibh d’fhág sé istigh iad. Bhí seacht ndoirseacha ar an [?]ach agus seacht nglais ar gach uile doras. Dhruid sé na doirseacha órtha agus d’imthigh sé go Barr Coilleadh agus bhain sé [?]aoi n-ualaigh d’fhuirnseóig truim crín. Chuir se teine i ngach coirneal de’n teach. Bhí mac Garraidh leis na Fiannaibh agus bhí a bhean sa teach mhór. D’iarr sí fhagháil amach. Scairt na mna eile amach. Leig tusa amach bean mhic an Rígh thoir cum no [?]eath cha dearn sí. Dubhairt sé go leigeadh sé amach í.
Acht d’iarr (athchuinge) sise, “lán mó dhuirn a leigint liom” gan tuireamh. Thug sí ribe ar ceann gach mna go dtí go rabh lán a duirn [?] ribeacha aici. Annsin lean na mna uilig í. Nuair a chonnaic [?]araidh seo chongbhaigh sé istigh an t-iomlán aca. Chonnaic na [?]iarra an toit agus dubhairt siad nach mór an ceo chugainn aniar. Ag rádh Fionn Rí na Féinne ceo -
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 21:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
[-]
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 20:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Seánchas na h-Aimsire.
Seo an doighe a mbíonn fhios againn ar an spéir. Nuair atá aimsear fhiuch ag teacht.
I. Nuair atá an spéir dubh.
II. Nuair atá néalta móra dubha ar an spéir.
III. Nuair atá feasóg ghabhair ar an spéir i ndiaidh aimsear mhaith a bheith againn.
Comharthaí a bheireann an ceo dúínn, cuir i gcás
I. Nuair a bhíonn ceo bhán ar na cruic ar máidin, sin comhartha fhearthainne.
II Nuair a bhíonn ceo dubh ar na cruic ins an tráthnóna sin comhartha go bhfuil aimsear mhaith ag teacht.
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 20:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Caitlín Ní Ghallchobhair
Ard-Bhaile
Árd-a-Ráth
Co. Thirchonaill
Brigid Ní Ghallchobhair
Ard-Bhaile
Árd-a-Ráth
Co. Thirchonaill.
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 20:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Abhartaí:
(1) Tá lá bog ann (2) Tá droch-lá ann (3) Tá lá siocar ann (4) Tá lá mílteannach ann (5) Tá lá géar ann (6) Tá lá ciothadhach ann (7) Tá bearadh fuar ar an lá seo (8) Tá lá dóineanta ann.
Ghaoth:
Nuair a bhíonn an ghaoth Thoar Theas againn is cinnte go bhfuil stoirim ag teacht. Nuair a bhíonn an ghaoth ag éirigh árd agus fuair, sin comharthaí go bhfuil sioc ag teacht. Nuair a bhíónn an ghaoth ins an áird thiar is cinnte go bhfuil aimsear maith ag teacht.
Nuair a bhíónn an ghaoth ins an áird Thuaidh agus é fuair sin comharthaí go bhfuil stoirim sneachta
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 20:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
le faghail aige, agus itheann sé coininí agus fiadhna agus gearrfhidhacha.
Seán Ó Gallchobhair
Ard-Bhaile
Árd-a-Ráth
Co. Dhún na nGall
Brighid Ní Ghallchobhair
Ard-Bhaile
Árd-a-Ráth
Co. Dhún na nGall.
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 11:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Paidir do oidhche na marbh.
Íosa na truaighe agus na fíor thruaigh
F. Suaimhnigh síorruidhe dobhsan, dúine
go moltar ainm ar dtighearna
molfaimid é go síorruidhe.
A Thighearna Dé sinn ní fiú mise go dtiocfadh-sa fa mo bhroinn.
Abair amhain de na briathraí ? béidh mo anamh slan.
A dul a luighe
Tá ceithre coirneail ar mo leabaidh
Aingle Dé go rabh scaipte uirthi.
Ma fhaghamh-sa bás anois go maidin
I bflaiteas dé go rabh mo leabaidh.
Anna Nic aGhrill.
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 11:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
lámh eile. Is ionann mac agus a bheith gan aon mhac, acht an té a mbéadh aige an sé na an seacht ní dheánfaidhe a chreach i n-aon lá.
(Chríoch)
Nóta :- dubhairt an sgéalaidhe go neart eolais ag bean Cu Chulainn ar “Cleas as ach Builg”, acht gur mhaith léithe Cú Chulainn a méid seo a bheith aige de bharraidheacht ar a mac san doigh go muirbfeadh Cu Chulainn an fear óg. Bhí fuath aice ann a croidhe d’on bheirt nuair mach bhfanochadh siad aicí ar Cu Chulainn siocair go rabh sé cionntach i mbás a’ mhic.
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 11:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sé do na mac amach ó aon chleas amháin, agus bhí a réasún féin aicí le seo. “Cleas as ach builg” a bhí mar ainm ar seo. Sa deireadh dfág sé slán agus beannacht ag na mhathair agus dimthigh ‘na Chraob Ruaidhe.
Chonnaic Cu Chulainn an fear mór a teacht, agus ní rabh fhios aige cérbh é. Chuir sé na fir a bfearr a bhí aige amach ‘un airicis an strainsear, acht cha rabh urradh páisdí ionnta le taoibh an fhir mhóir. Bhí sé ‘ga gcaitheamh na dhiaidh ar a talamh. Nuair a chonnaic Cu Chullainn seo chuaidh sé fhéin ar aghaidh agus thosuig an troid. Ní bhfuigheadh sé lámh an uachtair ar a’n fhear mhor ach abh é an “Cleas as ach Builg”. Sa chleas séo chuireadh an troididhe an t-sleagh idir an ladhar mhór agus an ceann ag na taoibh agus bheireadh sáthad i n-íochtar a bhuilg d’ón fhear os a choinne. Thuit an fear mór leis a’ cleas seo, agus a tuitim dó d’iarr sé ar Cu Chulainn é a leigint síos ar a aghaid le h-eagla go ndeireadh an duine gur a teitheadh a bhí sé.
“Och! Och!!” a Cu Chulainn is dona a d’aithenn tú d’aon mhac.
Area Cu Chulainn, “bheirim-sa mo mhallacht do mná an domhain, agus do do mhathair fhéin go h-iomlan. Sé an bheangaoil atá ins na mná a dfág do lanntracha dearg.
“Och, Och”, ar seisean, agus mé ar mire agus mé ag áirduighadh suas mullaigh Sliabh Bulla, ceann mo mhic ann mo láimh dheis a chuid airm as éideadh ins a’
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 11:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Cú Culainn pósta ann a óige. Bhí an chead duine cloinne le bheith ann, acht ní thiocfadh le Cú Culainn fanacht go mbéadh an leanbh ar a t-saoghal. Beigean dó pilleadh fhad leis an Chraoibh Ruaidh agus ní rabh cinnteacht ar bith aige go bpillfeadh sé a choidhche fad le na bhean. Thug sé fainne duitha nuair a bhí sé ar bhealach imtheacht, agus dubhairt léithe da mba giorsach a bheadh san leanbh go dtiocfadh léithe fhéin í a chongbhail, acht mba gasur a béadh ann, ealadhan cogaidh a fhoghluim dó agus é a chur f annsoir, san nuair a bhéadh an mhear s’aige mór go leór leis an fhainne a líonadh.
An mhio-shasta a bhí an bean óg Cú Chulainn a bheith d’a fágail mar bhí, agus go la a báis ní bhfuair sé ann a croidhe maitheamhnas a thabhairt dó.
Gasur a bhí sa leanbh. Dfás sé aníos na fhear bhreág, abalta, agus ní rabh an ghárda, na an bhuille da bhfacaidh an mhathair ariamh ag Cu Chulainn ‘nar thaisbean
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 11:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
tríomhadh h-uair tionntaigh sé a cúl le Ó Dómhnaill, agus chrom un tosaigh :- “gabh ar mo druim annseo”, arsa sise le Ó Dómhnaill. “Ta an spiorad eighinteacht a cur cleasa ann do ceann”, arsa seisean agus é ar a bhealach amach ar a doras. Bhí sise a’ plúchadh na gáiridhe istoigh. Bhí saoghal sona seánmhar aca na dhiaidh sin, agus níor sgar siad ó na chaile na gur sgar a bás iad.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-28 11:21
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Ní rabh siad a’ teacht le cheile go ro-mhaith, agus bhagair Ó Dómhnaill go gcuirfeadh sé ar siubhal ar fad í. “Bhal” arsa sise “de thairbhe sin ma chaithim-sa imtheacht ní iarrfaidh mé moran ort - go díreach trí ualach mo dhroma”. Ní mór sin” arsa Ó Dómhnaill, “tá sé na mhargadh”.
I gcionn tamaill bhí tuitim amach eile eatortha, agus d’iarr Ó Dómhnaill uirthí a ghabhail abhaile cuig na h-athair, na nach dtiocfadh leisean a bheith gaibhte léithe ní bfuide.
“Rachaid cinnte”, arsa sise, acht tá shúil agam nach dtearn tú dearmad de ar margad”.
“Ní dheárn, maise”, arsa Ó Dómhnaill, “tug leat é”. Chruinnigh sé an méid óir a bhí fán chaislean, chuir ar a druim é, agus chuaidh amach ar an doras. I gcionn tamaill phill sé, agus chuir na trúir paisdí ar a druim agus amach leobhtha. Nuair a phill sé an
ball sinsearach (stair)
2020-02-27 23:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sul a rabh moran caill deanta aca. Dinnis siad dó caidé ba cúis leis. D’amharc sé thar a bhalla an droicid, agus chonnaic sé an mhin ag imtheacht leis a’ tuile. Ní rabh a bhean a dréim leis abhaile ar cor a bith nuair a labhair sé ag an doras.
“A bhean a toighe”, arsa seisean, “mura bhfuil tuilleadh mine agat béidh do bhrachan lom”.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-27 23:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
aghaidh órda ar Bhinn Buailbin ach abh é go bhfuil a agaid a thuaidh”.
Nuair a phill Ó Domhnaill thug sé fa dear nach feoil ar leith a bhí réidh fa na gcoinne, agus chuir se - ceist ar a’ chailin.
“Níl neart agam sa air”, ars an cailin, “d’innis mé dé’n mhaighistreas an t-órdughadh a thug tú uaith, agus dubhairt sé liom go mbfearr léithe-se lán sgillide de shúile conannacha a bheith bruithta aicí fa bhur gcoinne agus dubhairt sé fosta go gcuirfeadh a h-athair aghaidh órda ar Bheinn Bhuilbin ach abh é go rabh a aghaidh a thuaidh”
“Fan”, arsa Ó Dómhnaill, “agus tafidh tú greann i mbárach”.
Lá thar na bharach chruinnigh sé an t-arm ‘saige agus níor stad go dteachaidh siad siar go Connachta. Leag siad an taobh ó dheas de caislean Uí Bhreain go talamh. (Ba é Ó Breain athair na mná a bhí ag Ó’Dómhnaill). Agus níor fhág siad an chaislean ó sin go Dún na nGall nar leag siad an taobh o’ dheas de, acht amhain Caislean Chúl Úna agus Caislean Chúl Aine. Níor bainead daobhtha seo siocair go rabh siad ainmnighste as beirt bhain treabhach.
Chualaidh bean Uí Dhómhnaill fan sgrios a rinne a fear ar a bunadh-san i gConnachta, agus rinne sé suas a h-intinn go mbéadh sise trom go leór aige. D’iarr sé ar na buachaillí an stór mine a bhí ins an chaislean a chaitheamh amach ins an abhainn. Thoisigh na buachaillí ar an obair, acht phill Ó Dómhnaill
ball sinsearach (stair)
2020-02-27 23:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí bean de na Brianaigh as Connnachta pósta ar Ó Dómhnaill, acht ma bhí fhéin ba bheag áird’ a bhí aicé ar bhuradh Thír Chonaill. Uair amháin thainig fear uasal ar cuairt fhad le caislean Uí Dhómhnaill. Indiaidh ann breicfeasta chuaidh sé fhéin agus Ó Dómhnaill amach a sheilg, acht sul ar imthigh Ó Domhnaill d’iarr sé ar an chailin aimsire lan sgillide den fheoil a bfearr sa chaislean a bhriuthe fa choinne an dinneara. Thug an cailin an sgéala seo d’a maighstreas.
“Cluinim tú”, ars an maighstreas, “acht bfearr go mór liomsa lán sgillide de shúile conannacha? a bheith bruithte fa na gcoinne nuair a thiocfadh siad abhaile”.
(Ba iad sin súile bhunadh Thir Chonaill)
“Agus rud eile a dheánfadh mo athair chuirfeadh sé
ball sinsearach (stair)
2020-02-27 11:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
as, agus ar shiubhal leis mar bhéadh an donas ann. Lean mé fhéin agus mó shean ghearran bhán é. Ar a theacht suas leis thug mé scuit de mó chlaidheamh dó a scoilt é go bun a’ rubaill, agus d’imthigh trí Ruaidhrí amach as, agus bhfearr ach uile Ruaidhrí aca na thusa”.
Bréagach! Bréagach!! Bréagach!!! Ars an Rí.
“Tá mé mo bhréagach cinnte ars an buachaill, acht de bharr na mbréag tá mé ‘mo chliamhain agat-sa”. Beigean de’n Rígh tabhairt isteach.
(Críoch.)
ball sinsearach (stair)
2020-02-27 11:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Creid no na creid”, arsan buachaill, “mara gcreideann fhéin is cuma ce aca sin”. Tá rúd níos iongantaighe na sin again. Tá cruach mhónadh ag binn a toighe, agus nuair a théidheas na turcaighní suas air, tá sé comh h-árd sin go mbíonn said a’ piocad na realtógaí as an spéir”. “Creidim” arsan Rí.
“Creid nó na creid”, arsa fear Ghleann na Geise. “Mura gcreideann fhéin is cuma ce aca sin. Acht fan go gcluinidh tú seo: Tá glean ag mo athair, agus tá sé lán ba bainne. Rinne mé fhéin suas mo inntin lá amhain go stopfainn an glean, agus go ndeanfainn loch ann. Rinne mé amhlaidh. Chuir mé claidhe árd i mbéal a’ ghleanna. Annsin thosuigh mé a bhlighe na mbó, agus char stad mé nó gur líon mé an glean lán bainne”.
“Creidim”, arsan Rí.
“Creid nó na creid”, arsa fear Ghleann na Geise. Mura gcreideann fhéin is Cuma ce aca sin. Acht níl an sgéal sin críochnuigh agam go fóill. Annsin chuaidh f mé fhéin agus mo shean ghearran bhán, agus níor stad muid anoir a’s soir na go dtéarn muid cáis den bhainne”.
“Creidim” arsan Ríg.
“Creidim no na creid”, ars an bhuacaill, “mura gcreideann fhéin is cuma c’ aca sin. Annsin thosuigh mé a dhíol na cáise. Nuair a bhí se uilig díolta go dtí an phreab dheireannach léim maddah ruadh amach
ball sinsearach (stair)
2020-02-27 11:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí Rí ann fad ó a rabh Ruaidhrí mar ainm air. Bhí an nighean s’ aige le faghail ag fear ar bith a bhéurfadh ar Ruaidhrí trí bréugach a thabhairt dó. Bhí moran ag teacht ach, ní rabh dul ag aon duine aca na trí bhréagach a bhaint as Ruaidhrí. I ndeiread baire chuaid buachaill as Gleann na Geise un tosaigh.
“Caidé mar tá tusa do chomhnuidhe”, arsa fear Ghleann na Geise “agus tá cuid de na h-iongantais is mó ar a’ domhan again. Tá gárraidhe cáil ag mo athair, agus tá duilleógaím comh mór sin ann go dtéadheann na bollogaí ar foscadh faobhtha i n-am fearthanna. Agus nuair a gnidh sé tuaireadh tuiteann oiread uisce de na duilleógaí agus thiomaineas na bollógaí ‘na fairrge.
“Creidim”, arsan Rí.
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 20:50
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mhothuigh an fear a bhí ar crochadh, mhothuigh sé an gearradh thuas, agus rinne sé amach go rabh deireadh leis anois cinnte, agus leig sé a’n bhéic amháin a chraith na spéarthaí. Thainig an buailtean leis agus bhí sé a’ tuitim, tuitim, tuitim, agus é a’ sgréadaigh sean-árd a cinn rith an ama. Bhí glór inteacht eile a tuitim cómh maith leis fhéin. Agus bhí an duine a cainnt leis agus a sgairtigh a ainm. Shíl sé gur chómhair dó an glór sin a aithne. Bhí sé fíor-chosamhail le glór a dheirbhsuira, acht ar ndoighe ní rabh sise thuas ins a’ spéir. Sin agus eile ba í bhí ann cinnte, agus annsin thainig sé chuige fhéin. Bhí sé na luighe shíos faoi’n dreisuir agus greim an duine bháidthe aige ar mhaide pota a bhí crochta os a cionn. Annsin d’athainn sé gur a briongloidhigh a bhí sé.
Bhí Billé na sheasamh annsin agus cór magaidh air, agus truagh a domhain aige ma bfíor den fear eile. Go breagh luath ar maidin lá thar na bhárach d’imthigh an cliamhain leis abhaile agus focal amháin níor labhair sé le Billé Bell fa thromluidhe no briongloidigh.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 20:49
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Bhfuil tú annsin go fóill” ars an fhaoileóg.
“Tá”, agus béid”, arsa seisean.
Rinne sé an cleas ceadna an dara h-uair acht sháruigh uirthí tabhairt air a ghreim a leigint amach. Dar le fear Bhaile ‘Cliath go gcualaidh sé mar bhéadh cainnt ann thuas os a cionn ins an spéir, acht ní rabh an duine le feiceaill. Chuaidh an fhaoileóg suas ní bfuide agus bhí an chainnt ag dul an tosaigh rith an ama. Beirt fhear a bhí ann, ar an taoibh thuas den spéir agus iad a’ buaileadh choirce.
“Tá rud inteacht ag dul ar aghaidh thíos faoin” ars an fear aca.
“Sáith síos do bhuailtean sa phoill sin go bhfeicidh tú goidé tá ann”, ars an fear eile.
Bhí an fhaoileóg ag éisteacht leis a chainnt, agus chonnaic sé an buailtean a’ teacht anuas. “Beir ar a’ bhuailtean sin tamall”, arsa sise, go bhfághbhaidh mise sgríste beag. Rinne fear Bhaile ‘Cliath mar h-iarradh air, agus le sin d’imthigh an fhaoileog, agus dfág annsin é crochta san spéir ar an bhuailtean.
“Leig amach mo bhuailtean”, arsa fear den bunad bhí-thuas. “A gheall ar a Rígh”, arsa’n fear thíos, “tarraingt suas mé na ní bhéidh mé i n-inmhe mo ghreim a chongbhail moran nios fuide”.
“Caidé mar thiocfadh liom”, ars an fear thuas, “tú a tharraingt aníos fríd poll taracra”.
“Leig amach mo bhuailtean na gearrfaidh mise an tuga”, arsan fear thuas arais.
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 20:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
amach, acht ní rabh tráigh ar bith le feiceail anois. Bhí sé cumhdaigh le h-uisge. Thainig an lan mara isteach i gainfios dó agus bhí sé annsin na phríosúnach idir an fhairrge agus bun na mbeann. Chuaidh sé ar crioth le h-eagla. Ní rabh ann acht a’ bás. Roimhe leath-uair’ bheadh sé na luighe báidhta ar thón na fairrge, na stroctha as a ceile i n-éadan na gcarraiceach.
Mhothuigh sé mar bheádh sgréach ann shuas os a cionn, agus goidé bí ann acht an fhaoileog a ba mhó a chonnaic sé ariamh.
“Tá tú i gcruadhchas”, ars an faoileog leis.
“Tá”, arsa fear Bhaile ‘Cliath, “ní bhéidh mé a bhfad ann anois”.
“Níl sé comh h-olc sin”, ars an fhaoileog, “gabh ar mó dhruim annseo, agus tcifidh tú”.
Rinne sé amhlaidh, agus d’éirigh an fhaoileog i n-áirde san spéir, agus d’imthigh léithe amach os cionn na fairrge, ag tarraingt ar luighe na gréine. Bhí siad abfhad, abhad ó thír mhóir, agus gan a dhat le feiceailt in-aon áit acht uisge uilig go léir – uisge dubh, domhain, bagartach.
“Tá mé ag éirighe tuirseach duit”, ars an fhaoileog.
“Caithfidh tú a dul de mo dhruim”.
“Maise ní racaidh”, arsa fear Baile ‘Cliath, níl dadaidh fúin acht an fhairrge, agus ina bháidtear mé béidh tusa ann mo chuideachta, na ní leigfidh mise amach mo greim”.
“Na bhí ro-cinnte de sin”, ars an fhaoileog ag tabhairt ruaideóg amháin síos go tón na fairrge, agus aníos arais.
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 20:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
luthghair a bhí sé an lá a dfág sé an baile a dul chuig an Tighearna le lán mála airgid. Ar a bhealach bhuail tuirse é. Dfág sé síos a mála, agus chuartuigh ardán deas tirm le suidhe air. Fuair sé sin geota ó’n áit ar fhág sé uath an mála. Chaith sé é fhéin síos ar shlat a dhroma. Ní rabh aindeis na annró an t-saoghail a tabhairt a dhath de bhuaidhreadh dó. Caidén fáth go ndeánfadh? na bhéadh sé fhéin na fhear uasal ón lá sin amach.
Shíl sé gur mhothuigh sé torman inteacht. Thóg sé a ceann, agus goidé tcí sé acht madadh ruadh ag imtheacht de ghlan rása agus an mála airgid leis ann a bhéal. D’éirigh sé de léim, tith an méid a bhí ann a cnámha indiaidh an mhadaidh ruaidhe, acht sin a rabh aige ar a shon ní thiocfadh leis fághail suas leis. Mhair an rása anuas cnoc, agus suas cnoc, anonn agus anall, trasna sléibthe agus gleannta nó go dtainig siad go cladach na fairrge. Amach ar a tráigh leo, agus thart faoí na beanna. Dar leis go rabh an madadh ruadh a tabhairt suas, gheobhadh sé greim air bomaite ar bith. Bhí sé ráidh lé na láimh a leagaint air nuair dfosgail poll os a choinne, agus síos leis an madadh ruadh, mála airgid agus eile. Dhroid an poll arais agus bhí fear Bhaile Cliath annsin leis fhéin.
Thoisigh sé a tochailt san áit a dteachaidh an sionnach as amharc. D’oibir sé leis go dícheallach, fíochmhar gan amharc roimhe na na dhiaidh, soir na siar. Bhí sé shíos ins a pholl nuair a thoisigh an t-uisge a shileadh isteach air. Léim sé
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 20:45
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
aige deireadh a chur le tromluidhe Bhillé. Caithfidh se go bfuair Billé lideadh inteacht caidé bhí ar chois – cogarnach a chuala sé idir a bheirt is dóichtha – acht i gcás ar bith, ma bhí siad san gnoitheach ní rabh Billé díomhaoin ach oiread.
I leabaidh na clúide a bhí fear Bhaile Cliath le codladh, agus nuair a fuair sé fhaill idir sin a’s am luighe chuir Billé a dhóigh fhéin ar a’ leabaidh. Bhain se cupla pionann dén luachair a ba ghlaise sa pháirc, agus thug isteach iad i gainfios. Idir sin is tráthas níor fhág sé suipín cochain sa leabaidh nar bhain sé amach, agus chuir an luachair ghlas i n-áit. “A bhuachaill mhodhamhail”, arsa Billé leis fhéin, “tá oidhche ar ríribh romhat-sa”. Chuaidh siad a luighe, acht siúl níor dhruid Billé acht a fuireacht leis a ghreann, a bhí fhios aige a d’éireocadh ar ball, na níor chodlaidh an duine ariamh ar luachair ghlais nach dtiocfadh tromluidhe air.
Bhí cliamhain Bhillé tuirseach indiaidh a thurais agus ní rabh sé moran le sínte sa leabaidh nuair a bhí sé ‘na cnap coladta, agus thoisigh an bhreongloideach. Shíl sé go dtainig Tighearna Talaimh chuiga, agus go dtug an Tighearna maoirseacht a dhúthaige dó. Bhí an cíos le cruinnuighadh aige achan bhliadhain, agus nuair a bhéadh an t-airgead uilig istoigh aige gheóbhadh sé cuig céad punnta dó fhéin. Bhí go maith a’s ní rabh go h-olc.
An luthghair a shíl sé a bhí air leithidh a phosta a theacht ‘un a bhealaigh. Chuaidh sé i gcionn oibre, agus d’éirigh go h-an mhaith leis. chruinnigh sé deireadh. Lán
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 20:44
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Billé Bell.
Sa t-sean am bhí fear na chómhnuidhe ar ghualainn Sheascan na Gréine (Paroiste Árd a’ Ráth) ar a dtugtaoí Bille Bell. Bhí sé pósta ar bhean as áit cómhgarach do Bhaile Cliath. Bhí Billé an tugtha de thromluidhe, agus de thairbhe seo ní thiocfad le na bean néal coladhta a fhághail oidhche ar bith. Da dhioghbhail na coladhta ní rabh sé a fághail sláinte mhaith i Seascan na Gréine, agus d’imthigh sé le seal tamaill a chaitheamh ag na bunadh fhéin i mBaile Cliath.
Leig sé an rún s’aicí le na dearbhrathair, agus dinnis dó cad ba chionntaigh le na h-easlainte. “Caithfear cosch a chur le Ramhaillí Bhillé”, arsa seisean, agus nuair a bhí an deirbhshiuir a pilleadh go Seascan na Gréine bhí an dearbhrathair ann a cuideachta, agus diúil as rún
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 10:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fair-field and on the streets. In the latter town the pig fair is on the second Monday of every month and the cattle fair on the second Tuesday. In Coachford the cattle fair is held on the last Tuesday and the pig fair on the last Wednesday of each month.
In the former town when a street fair is held a toll is paid on animals entering in, but when the fair is in the field the toll is paid on the beasts sold. In Coachford no toll is charged. Two pence is paid on every calf, six pence on a cow, four pence on a pig, and three pence on a sheep, at Macroom fair.
The animals sold are marked with a scissors or with paint.
When the buyer is paying for the animals he gets two shillings luck on every ten pounds paid.
Horse fairs are held once a quarter at Macroom. When a horse is sold the halter is retained by the owner.
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 10:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The two fairs held locally are at Macroom and Coachford, Co. Cork.
In Coachford the fair is always held in the streets, but in Macroom it is held alternately in the
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 10:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
about thirty two years ago. On the previous evening a tramp named Rio Creigler called at the captain's house and asked for alms, but was refused. When leaving he told him that he would be sorry for it. That night he slept in the shed. When morning came he set fire to the shed and went to an neighbouring farmhouse for his breakfast.
About twelve o'clock that day he was arrested, and when charged with the offence, admitted it. He was sentenced to seven years penal servitude.
One February day about two years later Deelish Mountain then the property of Captain Woodley was accidently burned. A Kelleher man of Cahirnafulla, Aghinagh lit a small patch of furze near the mountain, in his farm. The fire spread and soon the mountain was blazing furiously. The noise the fire made could be heard for miles around.
A heavy shower of snow which fell helped to extinguish it, but the fire kept on burning for two days.
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 10:16
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
A timber shed full of hay belonging to Captain Woodley was maliciously burned to the ground
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 10:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Aghinagh. It is owned by Micheal McCarthy. His people have been smiths for several years. The forge is built near a cross-roads within a few yards of the Glasagorrive river.
It is a rectangular building with a felt roof. There is a fire kept burning within. At one end of the house the floor is raised about two feet from the ground and on this the fire is made.
The smith when working uses hammers, sledges, rasps, wrenches, anvils, punches, vices, and pairing knifes.
He shoes horses, jennets, ponies, and asses but never cattle. Long ago he used to make farm implements but not now. He still repairs them.
Out in the open air the smith puts bands on wheels. This is called 'ironing' or 'banding' the wheels. Sometimes horses are shod outside the forge-door.
If the smith made a small ring in the dust on the road, with a stick, and put a snail into it, the snail would wither away.
The forge is usually a centre for news and story-telling because many people come there with horses to be shod or with different kinds of articles to be mended.
ball sinsearach (stair)
2020-02-26 09:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The forge, nearest to my house is at Ballinamorrive
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 22:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sgéal beag fa am a droch saoghail.
Bhí fear agus bean na gcómhnuidhe thiar ar a t-sliabh am a droch shaoghail. Bhí cupla barraille phréataí aca, agus ní rabh aon cheann ag na cómhursanaigh nach rabh lobhtha. Chúmhdaigh an fear go maith iad, agus diarr sé ar a bhean gan a ghabhail da gcomhair go dtigeadh lá an earraigh, agus go bhfuigheadh siad saidhbhreas airgid ortha san am sin.
Bhí an t-an ganntanas san chómhursanacht agus moran ar bhruach báis le h-ocras. Thoisigh an bhean a thabhairt na bpréataí daobhtha i gainfios d’a fear. Bhí sé gha deánamh seo rith a gheimhridh, agus go fóill níor reath na préataí amach. Thainig an t-earrach. Chuaidh an fear fhad leis an pholl ar chuir sé na préataí ann. Bhí eagla a h-anam ar a bean, acht bhí an poll comh lán as bhí sé ag Samhain.
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 22:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Dheánfadh sé an seól, an spól, agus an túirne.
An Ugham, an t-slinn agus an maide lustair.
Páirt da stuam agus a dheánfadh go luath
Crann deilbhe agus eagar an einnigh
Agus an athruigh ar leitheadh a ghreasain
Agus an maide i gcastar a’ béim leis
Péire maith bhruisinní, sin agus swiftinní
Agus pólus ba deise na’n méid sin.
Diper, deímlí agus cambric
Braithlineacha caola, garbh ‘gus mín
Gus cota dón Albanach Gaedhealach.
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 22:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Paidir do “oidhche i gcionn na bliadhna”.
Beannuigh sin a Dhia, beannuigh ar mbiadh a’s ar ndeoch Íosa ‘ cheannaigh sinn go daor saothruigh sinn ar ach uile olc,
Bail na gcuig n-aran agus a dá iasc ar na cuig míle do rann Dia
Rath an Ríogh a rinne a rann go dtigidh ar ar gcuid a’s ar ar gcomhra.
Paidir indiaidh bídh.
Glóir agus moladh agus buideachas do Dhia le muid a bheith seacht n-uaire níos fearr bliadhain ó’n oidhche anocht a thaobh ar n-anam agus ar gcuirp ins na grásta is mó agus ins na peacaidh is lugha. Teas-grádh dé agus grádh na gcómharsannaigh a dhórtadh ann ar gcroidhe.
“Glóir agus altughadh agus buidheachas do Dhia”
“Go mbuanaigh Dia beo slán sinn le préataí na h-ath-bhliadna a ithe”
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 21:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Críochnuigh thusa an Fhóghmhar go dóigheamhail agus fan mar tá
Ní leitid da bhfuil beo thú, gus ar ndoighe nach tú mo ghrádh.
V
Thug mise spéis dhuit agus gan éifeacht agam da aois
Thug mé an darna spéis duit na dhiaidh sin gan mhoill airís
Ní sgairfidh an dá spéis ó na cheile go Fonmhar a choidhch
Go bhfeicidh mé agam fhéin tú a ghrádh geal mo chroidhe.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 21:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
“A' bhfacaidh tú, na a gcuaifaid tú an buachaill a chráidh mo chroidhe”
Na a rabh tú i gcoillte, i gcuanta i n-áit nar bhfada leis an lá na ‘n oidhche
Tá cum ag an bhuachaill, a’s a léithid níl le fághail sa tír
Ma bheannacht-sa go buan [leat], bíodh cluantach san áit a mbím.
II
Mo bheannacht-sa go buan leath na suaidh ann do lamh a mbéidh
Fan go dtigadh an uair a mbéidh cumhach bheag fa barr na gcraobh.
Tar thusa anuas ar cuairt i na h-áite i mbím
Agus geobhaidh tú cailin stuamda ‘gus bualacht mas áin leat é.
III
Ní buaibh, capaill, caoirig a thoghfainn sé mar spré le mnaoí
Acht a fághail de aicme daoine ins an tír udaigh an bhí sona, sáimh.
‘Thiocfad isteach lé an aoinigh, gus dhíolfadh go glan a clár
Nach mbéadh tugtha [d?] mhíoran, agus a bhéadh fíor-cheart ins an uile chás.
IV
‘Sé cuala mé Dia Dómhnaigh ‘na chomhradh a gabhail idir [im?]
Go rabh tú a dul do phosadh ar óig-bean da bhfuil san áit
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 21:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí an púdar d’ar bplúcadh ‘s dhar mbréanadh
Bhí an luaith-bhuidhe da sgabadh ann ar éadan.
Cró loiteadh Dómhnall agus Féidlim
Marbhuigheadh Éamonn ‘gus Séamus
Ba tú an ghráig-baile ba ghráice bhí i nÉirinn.
VII
Cér bhiongnadh dúinn an eaglais ghaedhealach bheith dul thar sáile
Níl fáth dúinn a bheith caoineadh i n-Árbhaidh
An uair sin bhí an uair againn ar éifeacht
‘S againn fhéin a bhí an Rí na rabh críonn a i n-am Féidme.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 21:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Cér b’iongnadh dúinn an saoghal a bheith gan éadach,
Ins an diógaidh agus gan a ngaobhar le na ceile
Go dtainig orainn buille cruinn an fheásta
A ghabhail go h-Eachdhruim Uí Cheallaigh mo leán uirthí
Iia gabhail go h-Eachdhruim Uí Cheallaigh, mo lean uirthí
An gráig bhaile ba ghráice bhí i-Éirinn
Seacht seachtmhainé a’ congbhail [?iega] le goill ann
Seacht naisiúin a’ cur a ngnása le na cheile.
III
Bhí tuirc ann, bhí [Dutch?] agus Danas ann
Bhí sacanaigh bradach na ngaobhar
Bhí lochlannaigh a teacht isteach go ro-tréan ann
Bhí Ailbanaigh a fuair gort agus léan ann
Agus bhí go leor leor, de na buachaillí ‘s againn fhéin ann.
IV
Bhí go leor, leor, de na buachaillí s’ againn fhéin ann
Sor Fhéile, sor Fille agus Sir Féidlim
Iad na gceithre gceathramhna ac aon don domain bhreanach
Seacht seamair ‘ga ngearradh le Faobhar, bhí ‘ac smoilin
‘S ‘ac Róilín na dhiaidh sin ann.
V
Is iomaidh leanban a bhí gan a n-athair
Is iomaidh mathair a bhí cráidte fa na h-aon mhac
A fagad i n-árbhach a lae sin
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 21:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Ar bhucan na glaise, go deimhne, a ceangladh an t-uan.
Bhí deichneabhar agus da-fhicid, da lomadh ó Mháirt go Luan.
Mná na rosann go gcoinneochadh a lámha ar siúbhal
A deánamh stocaí ó Shamhain go Bealtaine Úr.
II
Nach mór a truaige gur cailleadh a leithid sa tír
‘Sgo ndeánfadh a chloigeann teach Pobail i mBarr na Mídhe.
Ádhbhar pluide agus an iomadta gréasan mín
Da thaoibh a coise gur baineadh gan ádhmhail síos.
III
Da sgoiltí an [cnámh] crámh gearr ann a lár ‘gus é sgoilteadh go maith.
Dheánfadh sé muilleann agus bhácthe a chuideadh da theach
Píosa de láirc go ndéanfadh crann luinge go deas
Agus a chroiceann go sásta chuirfeadh sé rigin ar theach.
IV
Da gcaillinn mo ghearran, mo chapall, mo spré ‘gus mo chlann
Mo dhúithce talaimh, mo sparan, sgan dhá phiginn ann.
Ba míle ba measa liom, callan Eoghain Mhóir gus a chlann
Fa’n t-uasgan chorrach a cailleadh ar mo thaoibh den Ghleann.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 21:48
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Sé an locht is mó orm níl ór agam no airgead.
Níl dhá pighinn ann mo phoca acht a croigeadh na h-aindeise
Curruaidheacht go lá fóghmhair go deo ní bhéidh agamsa
Ní fhásann pis na pónair grainin eorna na seagail ann.
II
I dtuaidh Fionn má dfag tú mé, a ghrádh na dean dearmad
Sgur luaidheadh sin i gcásaibh nach dtearn muid coir ar bith
Acht a mhuirnin mo chuig cead slan leat ó beigin damh sgaramhaint leat
Agus a luaidhtear dis cáirdeach go brathach go mbíonn carthannach.
III
Fuagrann ort, coimrighim agus cuimhnigh gur bocht atáin
Buadhartha, bocht, imnidh ‘gus go dearbhtha gnidhim osna ón chroidhe
A ghéagain mhín mhuirneach ar dhoimhneacht na srathannaí
Is tú aille gach prionnsa bhí liomsa níos só-chómharlaigh [só-chómhairligh]
IV
Na deán marbha nach fearrde thú i gcás ar bith a céid-searc
Na fuagra mé mo bhás ort a bhan [chlios?] na bpéarlaí,
A ghorm réisc na sáile thug barr ar na céadtaí
Deir go dearbhtha tá mé cráidte, níl fághail agam ar mo cheadfaidhe.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-25 21:46
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Thainig triur ban as Gleann-Cuilim-Cille uair amháin fhad le h-Aonach i nÁrd a' Ráth, agus ní rabh siad i nÁrd a' Ráth ariamh aroimhe, bhí siad a siubhal leobhtha go dtí go rabh siad ar an Bhreacaigh. Bhí muilleann san am sin ar a Bhreacaigh. Nuair a chonnaic siad an muilleann dubhairt bean aca go rabh an t-ádh ortha i gcómhnuidhe. “Sin tear”, arsa sise, turas (naomhtha) no nach bhfeiceann sibh an chros naomhtha a’ dul thart. Rachaidh muid siar go siubhailidh muid an turais”. Siar leobhtha agus dubhairt siad a n-urnaighthe ag an muilleann.
“Caithfidh muid”, arsa bean aca, póg a thabhairt de’n chrois. Chuaidh duine aca isteach i dtoiseach a thabhairt an phóg de’n chrois, acht thainig an rotha uirthí sa béal agus níor fhág sé fiacal ann a cárr, nar bhris sé, agus bhí an fhiul a tuitem léithe. Chraith sé lámh ar an chuid eile, agus d’iarr ortha fanacht amach no narbh é an cross naomhtha a bhí ann cor ar bith acht crann tochairte an diabhail.
Chuaidh siad anonn annsin a’ tarraingt ar an aonach. Chuaidh siad annsin go mullach Dhruim Bearrthainn agus dubhairt siad nach rabh gar daobhtha a dhul in aonaigh go dtéidheadh an t-aonach fa shuaimhneas. Ní rabh an t-aonach a’ socrughadh. Bhí daoine a’ dul soir, agus daoine a teacht anoir. Mhar sin go rabh an mheadhon oidhche ann agus bhí an triur bhan ar mhullach a chnuic rith an ama.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 20:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Here is the inscription which is inscribed on a flag-stone in the wall of the old chapel in Staholmog graveyard:-
Erected by Alexander Somers Drake of Rath Vale, Co Meath to the memory of his father Christopher Drake of Roristown, Co Meath who departed this life 25th February, 1854 and of his beloved mother Mary Margaret Drake otherwise Somers who died 1st February, 1865. Here also repose the bodies of his brother and sister Chropher and Mary Drake.
On another stone in the ruins of the chapel was written:-
Sacred to the memory of Christopher Drake of Drakerath.
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 20:47
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Horses, cows, pigs, calves, bonhams, hens, ducks, and chickens are the usual farm animals seen locally. Dogs and cats are domestic animals.
Most of our cows have got names. These are : Spot, Queen, Lady, Dandy, Rose, Pidgeon, Star, Blackbird, Magpie, and Reddy.
When a person is driving the cows in or out of a field he shouts, "How! How!".
The cow-house is called a stall. Our stall is about fifty feet long, twenty five feet broad, and fifteen feet high. Its roof is of corrugated iron and the floor is of cement. A plank four feet from the ground and two feet from the wall runs along the breadth of the stall. Two sticks are used for tying each cow. These are embedded in concrete at one end and one is held firmly by the plank at the other. The second one is left loose, to enable us to move it in and out when opening and closing the stall.
When milking a cross cow, a rope is put on her hind legs to prevent her from kicking. This tying is called a 'spancel'.
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 20:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
From thinking of Ireland's valleys and rills.
Nor would it keep my mind from going.
Across the dear old Boggerach Hills.
III
Oh hills your bleak majestic splendours.
You are by far more dear to me.
My memory wakens the thought so tender.
Than all the beauties that here I see.
The city sights may be grand and glowing.
But ah with sadness my heart they fill.
I even long for the breezes blowing.
Across the dear old Boggerach Hills.
Written by ;- Terry Golden, Inchlea, Aghinagh, Co. Cork, after he emigrated to England.
The Boggerach Hills, are a range of hills extending from Banteer to Donoughmore, Co. Cork.
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 20:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
I'm sitting watching the coal fires burning.
But my heart and thoughts they are far from here.
For fancies 'pinions they are now returning.
To where Corks dear old peaks appear.
There is something there in the shelf above.
But ah with sadness my heart it fills'
What a flood of memory it brings all o'er me'
That sod of turf from the Boggerach Hills'
II
Just a sod of turf that with deep devotion.
I brought from home as a souvenir.
T'was little I thought when I crossed the ocean.
That t'would one day cause me to shed a tear.
And although that tear it may ne'er stop flowing.
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 00:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Sméara dubh a' fás ann Áirne agus sugha craobh.
IV
An dúitche sin Uí Niallghuis ní mholfar i mbliadhna
Gus iad a' canamhaint bréige sa mbuideachas ar lucth ceóil
Is náireach don t-sliabh é agus Áine taobh thiar de
Agus iad le buadhreadh fan chás.
Sé Fionn Trá thug a' báire agus cuirigidh ar na páipéir
I mbíonn ubhaill fán na bláth ann as cum álainn is ach seang
Bíonn sgaifte de mhná mánla ann síor chur ar cláirseach.
Iad a gabhail de dhántaí fá Ard a' Toigh Móir.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 00:11
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Bíonn muilt agus sroite géur ann, bíonn bainne ceác ag maighdean
Dhá uan ag an chaora nach leigfeadh an roithe da cómhair,
Searrach i gcionn na ráithe go dtarraingeochadh sé carr ann
‘S nach ró-deas an bláth bhí fa Ard a toigh Móir.
Gamhain i gcionn a’ bhliadna bhí laogh aicí san bhuailidh
Ag clann óg na nIarlaí ag deanamh daobhta spóirt
Tráth théid’ sead fríd a dúithche bíodh a gcroidhe istoigh lán cúmhaidhe
Fa iad a bheith tabhairt cúil d’on chúirt sin Shéamuis Óig.
II
Leanbh i gcionn na míosa go n-olfadh gloine fíon ann
‘Gus go n-imtheochadh le gaoith mar liathroid ar a tráigh.
‘Gus annsin a pilleadh aníos dó Finn tragha go díreach
Is ró-dheas a sgríobhfadh sá B agus A.
Laidin agus béurla, frainncis agus gréigis
Lom-cheart na gaedhilge le caol-pheann ar chlár
Sin copy uilig ag Éire a leithid eile ‘ déanamh
Dheamhan réidh focal bréige ins an méid atá mé ‘rád.
III
Fa árd a toigh móir sin a ghuaiseas na sloighte
Ag mac Ríogh na h-Oige a fhoghlum cleasa lúith
Bíonn an eilit ann a tóraidh agus an gearrfiadh na dheoistín
I gcatrir bíonn a ceol ann i maol bios a cú
Bíonn an t-iasg ar a linn ann, an seabhac ins a’ choill ann
An chuach ins an gheimhreadh i bFinntra go mbíonn
Ubhaill fa na blath ann bíonn cúplaí cnó ann
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 00:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An bradan broinn-gheal agus an breac ar luth.
IV
Sé fáth mo bhuadhartha nach bhfaghaim cead suaimhnis
‘San ghleanntan uaigneach ‘a bhfuil mo ghrádh
Mar bhfuighead im ar uachtar, gheobhad mil ar luachair
Agus i dtús an fhuaicht a bíos na buaibh un áir
Níl sneachta ar chruaich ann, níl fearthainn thuaidh ann.
Tá ceileabhar cuaiche ann ag luing ‘s ag bád.
Tá tuilleadh buaidh ann níl doras duanta ann
Da mbuailthea suas le mó mhuirnín bhán.
V
Tá mé tinn, bocht, lag buadhartha i m’ intinn,
Le fiabhras teintrighe mar geall ar mná,
Sgur bhar mo mhuirnin tá an dá chích chruinne
Mar an fhaoileann donn ar an loch ag snámh
Suid í mo ghrádh ‘gus í siubhal na sráide
Agus aoibh a gháire uirthi leis ach aon.
Sgur ar a brollach bán-deas tá’n cúpla páirteach.
Mar bhéadh an ailleóg ar nead na luighe.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-24 00:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Deanfainn-sé éagaint leat a chead-searc
Da measainn fhéin go mbéadh garr damh ann.
Sgur tú a réab mo chroidhe ‘na chéad chuid.
Agus dfág géar-arraing fríd mo chum.
(A)Óig-bhean shéimhidh na malaidheacha caoin deas
‘Na gcocán glégeal tcidhim fainne Fionn.
Da dtigthea m’ éag caoint agus mé ins an éag seo.
Bhéadh beannacht an t-saoghail leat go h-éag ach cionn
II
Ní ar sliabh na ar mín fhraoch atá mo mhian-sa,
Ach ar na talta míodúin bhfuil meas agus bláth
Bhfuil an chuach a glaoidhe faoi bharr na craoibhe ann
Ó an chruithneachta bhuidhe agus an coirce bán.
An loch is aoibhne a bhfuil bric na scaoith air
An fiadh na luighe ‘gus an eala bhán
An bheach is críonna agus í teacht go líonmhar
‘Gus mil da thaomadh go moch ag mná.
III
Nac laoch (laghach) an Corrshliabh i dtús an gheimhridh
Ní bíonn leac eile ann na an sneachta ó thuaidh
Ach bíonn an traon ann, an chuach ‘s an lonn dubh
Faoi bharr a crann agus a duilleabhar úr
Bíonn guth gáire a’ reathaidh ar aillt ann
Trath ghluaiseas an ficadh un siubhail
Bíonn ceól an trumpa ann agus sugh-glan aibhne ann.
ball sinsearach (stair)
2020-02-21 21:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Whether others were hanged there or not is unknown.
ball sinsearach (stair)
2020-02-21 20:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Not far from the village of Ballinamorrive, Aghinagh, is a place known as "Carraig-an-Aifrinn". During the Penal days when Mass was forbidden, it was celebrated secretly on this Mass-rock. Secluded places were chosen for the purpose, and "Carraig-an Aifrinn" was very suitable. It lies hidden in a valley among large rocks and brakes.
In those days if the priest were found celebrating mass, by the English soldiers, it meant instant death for him. While Mass was being celebrated, people kept watch carefully. These were to tell the priest and his congregation, when the enemy was coming.
Near the last mentioned place is a townland called Cnoc a' Chrochaire. It is said that during the Penal times a priest was hanged on one of the trees in the place. The tree may be seen to this present day. It bears no foliage; the bare trunk in a decayed state is all can be seen.
ball sinsearach (stair)
2020-02-21 20:43
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
there been a fire extinguisher in the house, it would have been put out immediatly when noticed, but strange to say for such a large house, there was none to be had.
The Cork Fire Brigade was immediatly summoned. Before it arrived practically all the furniture, with the exception of the contents of one room was saved.
It was found that the hose were too short and would not reach the River Lee a-half-a-mile away. The firemen phoned to Cork for more hose, but when it came, they found that the fire had gone too far and they were unable to get it under control. After about an hour and a half the back of the house was all burned and then the roof fell in. While the fire remained in the top storey they managed to keep it under some control, but when it fell to the first floor it blazed furiously. It was blazing all that night and at mid-night the flames were seen for miles around. It kept smouldering for about three days.
ball sinsearach (stair)
2020-02-21 20:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
On the 18th of April 1938 the beautiful mansion of Captain Hornby of Nettleville, Killinardrish, Co. Cork was burned to the ground.
The fire originated in a chimney in the top storey of the house. It was not noticed for about half-an-hour. Had
ball sinsearach (stair)
2020-02-21 12:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
"A dead smith would come again and work in the forge".
Once a smith died leaving his son as smith. Any hard work the young smith had to do was done by some unknown person during the night. One night he stayed under the bellows, and watched for the unknown smith. About the hour of mid-night a man appeared and began to work. The son seeing it was his father spoke to him, the latter disappeared and never came again.
ball sinsearach (stair)
2020-02-21 12:22
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
other implements. Opposite the fire-place is a round block of wood, on top of which is the anvil.
There is but one fire-place within. The bellows is hanging on a frame with an iron pipe stuck into the "hob". It is worked by a handle to which a chain is attached.
The following implements are used by a smith at his work :- hammer, sledge, vice, rasp, tongs, clinch, cutter, drawing knife, pincers, shoeing hammer, drilling machine. Iron harrows are the only farm implements made in the local forges, but they repair all farm machinery. The smith shoes horses, donkeys, ponies, jennets, but cows are never shod in this locality.
Horses are sometimes shod outside the forge door, but the smith's main work in the open air is "banding" or "ironing" wheels. The wheel-flag on which the wheel is put when being ironed, is circular with a hole in the centre for the stock of the wheel.
About the year '98 smiths used to make croppy pikes.
It was said "A smith could wear his apron before a king". It was also said
ball sinsearach (stair)
2020-02-21 11:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There are but three forges in use in Aghabullogue parish at present.
Jeremiah Allen owns one in the village of Rylane, Coachford. There is another situated at the road-side at Clonmoyle belonging to Patrick Twomey. The third one, owned by Daniel Twomey, is in the village of Coachford. There are two disused ones in the parish, one at Aghavrin and the other at Rylane. The forge at Aghavrin was worked by my grandfather, (Cornelius Twomey) but he getting too old, has not worked it for about five years.
Our forge is about twenty feet long, eighteen feet broad, and ten feet high. It has a slated roof.
At the end of the forge is a "hob" about four feet high on which is the fire-place. At the end farthest away from the "hob" facing the road is the door.
The bellows is at the left-hand side of "hob" and at the other is a coal-hole. The window is about a foot and a half at the left of the bellows. Near the window is a bench to which a vice is attached. The bench is used for holding irons and
ball sinsearach (stair)
2020-02-20 10:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Bhí mó i chodladh gur chodlaigh mé dhá dtrian an lae.
Agus bfearr liom nach gcodhluighinn ar chodlaigh mé ariam ann a dáil
Mó léan sé an codladh a codladh agus an phian da mo chrádh
Da mur shlainte an codladh go gcodlochaidh mé bliadain a’s mo sháith.
II
Is caochan cuilinn mé a sheineas ar théadaí go binn.
Cá go síleann sibhse nach gcannam-sa glór na fonn
Acht sgríobhfainn leitir ann sort a mhíle geal
Gur tú mo shearc-rún ar a bhfhaca mé ariamh, gus bí liom.
III
Bhí mé seal mo Chearbhallan gus bhionmuin liom do ghlórtaí caoin
Sgur bí do thurcas frid mhailis Chuaidh an an-searc agus a
Ghreach do mo chroidhe.
Nuair a fuair mé amach gur shearbh leat a gcáineadh mo bhéal ins an oidhche
Fuair tú an deoch dearmaid agus is searbh liom an té ghléas duit í.
V
A bhlath na lile ag ar leig mé le cách mo rún
Ma tá tú ag imtheacht tabhair mise thar an bhás ar thús
Na tréig da dhuine go ndruididh an bás do shúl
Tá mo gruaidheanna’ sileadh fa imtheacht mo ghrádh-gel uaim.
(Críoch).
ball sinsearach (stair)
2020-02-20 10:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Go móthadh an feár ar fháitche agus é ag fás.
IV
Tá an sway léithe ar an méid sin ó gleann tSúiligh go h-Éadan
Ar fheabhas na dtreartha leis an bhiotailte is fhearr
Is i Mín na Leargain atá an dhéagaibh mar ailne na gréine
Thug buaidh ar na céadthaé, agus ní ceist liom a rádh.
Tadg agus Eámonn, Sean agus Seámus
Eoin croidhe na fhéila, gus ma tá sé leis na mnaoibh
Seo slainte agam fhéin díobh, os cionn fearaib Éireann
Gus feasta na séan na sé dómhnall tá da rádh.
(Críoch)
Nóta :- an cailin sin Éamionn sin an biotailte.
ball sinsearach (stair)
2020-02-20 10:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
1
Nach aoibhinn ‘s nach méira d’on cailin sin Eámoinn
Ar fheabhas na dtreartha agus ghlac sí as láimh.
Agus sháruigh sé na sage sin agus Pallaidh? Dtigh péarlaé
Agus is tapaidh a léacfadh [léigheasfadh] sé aicidecach mná
Níl an ghalar da léightear go dtí fuí oiread ‘sa déidheadh
Nach gcuirfeadh sé un scaoi é seal tamaill de ló
Consensuim gus créachta, drom – dubhluigh ‘gus buaidhreadh
Éirapis a bhead é go sgoilteach na gcrann.
II
Nach h-aoibhinn ‘s nach dílis an cailin sin Éamoinn
Ar fheabhas na dtreartha leis an biotailte is fhearr
Is tapaidh a scaoilfeadh sé mothughadh ‘gus píochan
Agus ach aicid d’réir sin da leánfadh da cách
Níl easbog na prior da bhfuigheadh í gcois íseal
Nach dteannadh le na chroidhe í da leigeadh an eagla dúinn a rádh
Agus maigistur an teagasc críosta, cá gur mór a ciall naomhtha
Sé mheasaim go díreach go dtug sé dí grádh.
III
Bacach na h-aon coise, agus tarradh sé ar barra indé chuicí
Go mbéadh a’ boc léimnigh da uair roimhe an lá
Agus a’ dall boct gan radarc, agus ólfadh cupa tae uaithe
Go léigeadh le léir-stan an dubhar ar a bhán
Cé’r bhíongnadh liom na treartha ‘a bhfuil ag an cailin sin Éamoinn
Sgur bí fhéin croidhe na féile nar stop aríamh a lámh
An bodharan gan a’ t-éisteacht, agus olfadh sé a phléisiuir
ball sinsearach (stair)
2020-02-20 10:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
IV
Is truagh nach bhfuil mise agus blat bán na gila
I dtom ghlas coilleadh na ar n-iarraidh
Na i seómra dhruidthe faoi bhórd luinge
Ag ól ar mbuideal réidhtigh
Gan duine bheith ar fághail nar cruthughadh ariamh san áit
Acht sagart a bheith ag ar láimh, réidhtigh.
Go bfághainn se ‘gus mo ghrád, an geall amhaint adaidh a rádh
Nach sgaoilfidhe go lá an t-sléibhe.
V
Tá coirneail daithte, sgaoilta, scaptha,
Síos léithe acht maidin samhraid,
Ar an oig-mhnaoi mhaiseach a bhain a gcroide de eala
Is plúr na mban is tú í, cnusacht meala
A bíos ag na beachogaí
Is milse a blas na an siucra
Da mbeadh bliadhain ar fad ins an oidhche gan stad
Ba é mo mhian a beit leat ar ndóighthe.
VI
Ta cíobhailt réidh ag blath bán na gcraobh
Síos léithe go béal a broige
Ag an aingeal chiúin t-séibhidh a chruthuigh mac an t-saoghail
Sgur deise í na an reult eolais.
Gaire a béil a bhfasann na céadthaí
Is páirt é da do treathra-sa a oig-bhean
Sgo neosfainn a ráinn ar eala a’ t-saoghail
Acht do feicsint ach aon oidhche dhómhnaigh.
(Críoc)
ball sinsearach (stair)
2020-02-20 10:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Máirseal Ní Bhriain.
I
Sé Máir seal ní Bhriain ainnir na gníomh
Ar leagadh léithe da dtrian Éireann.
Sgur feasach mé fhéin gur mharbhuigh sé aréir
Tuilleadh agus céad óigfhear
Ba bhinne liom a triall tharam aniar
Na fidil ar thaoibh a’ t-sléibhe
‘Sgo gcaillfidh mé mo chiall le tuirsa mór na diaidh
‘Sgo bhfuil a’ croidhe ann mo chliabh a’ réabad [?]
II
Mo luighe ar mo leabaidh lan don tuirse
A bhím-sa seal don oidhche
Na mar Fiadhantaí a teacht san taoibh ó dheas
Sé an londubh a loit mo chroidhe uaim.
A óig-bhean dheas na n-ór-fholc tais
Mar bhfáig mé gan stad mo mhian duit
Ar sláge ann mo sheasamh is cinnte go neosforann
Feol le lanna liómhtha
III
Mar ór i gciste a gcófhra’ ghlais
Ba chómhair thú a chur a dhéag-bhéan
Sá mar tógadh leat an t-oigfear deas
[A gheobhanan] ceart na geiginn
A chúl na finne a bhéal is binne
A chúl bheag is muille Féachaint
A dhrúcht na maidne, a chuach ar bhiolar
A sheabhaic bheag na coilleadh craobaigh.
ball sinsearach (stair)
2020-02-20 10:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fear as Gleann na Geise ag iarraidh poitín ar an fháithche. h-Aiteadh é, chum sé an t-amhran seo leanas.
Amhran.
I
Bhí mise ‘gus Antoine ar bheagan de bhuaidhreadh an t-saoghail
Go gcaithfeadh sin clocha naoi nite (niotha) de bharr ar ladhar
Ar n-aistear fan cath sin tharlaidh agus níor bhfearrda mé
Thug sé damh aiteadh agus nar fheiceadh sé a ghrainne fhéin.
II
Níor fhoir sin do Pháidi agus go mbainfeadh sé dornan taobh [Ualéh]?
Bhí Antoine a’ dreasadh as nach deas a dFóir siad fhéin
Nach dílis deas dubhairt Tarlach Croidhe mo chléibh
Go bfhágfadh sé an marc air da gcailleadh sé an lámh go h-éag.
III
Sé dubhairt an sionnach, as go deimhne ní dheárn sé bréag.
Gur casadh an cheig dó go leacanta i lár a cléithir,
D’fiafruigh mise dó ar bhain sé an clár dha bhéal,
Dubhairt Tarlach da fhreagairt nach leagfadh sá barr a mhéar.
IV
D’fiafruigh mé dón t-sionnach an dtiocfadh sé a dul na spree,
Da gcastaoi an cheig dúinn go mbainfeadh sin an clár da bheál,
Sé dhubhairt sé liom fanacht go socair ? go mbfearrde mé,
Tá gadhair ins a ghleann agus ma fheicthear muid ta muid réidh.
V
Thiocfadh siad anuas an cruach adaidh bunadh an bhar-well.
Sé an sign a bhéas thuas an uair sin Fear agus Fann.
Béidh mise ar a dtús agus buailfidh mé faic ar a Fann.
Béidh biotailte an uair sin anuas na srut ins a ghleann.
ball sinsearach (stair)
2020-02-14 23:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
X
Tá mé le trí ráithche ag ól ag an tabla,
A diúrnadh na gcartaí agus a seinm ar a’ phíobh,
Macasamhailt mo grád geal mé fhacaidh mé an [waer]? Sin.
Acht cailin beag amháin a bhí i dTortha Draoí
XI
D’iarr mé sprúille de’n salé a bhí fuithe
‘Sgo ndheánfainn í ag iomarghail [iomrall] mar ba chómhair,
Agus dubhairt sí liom dean do rogha fhéin sprúille,
Nach bhfuigheadh Rí Mumhan na Tighearna an Chláir.
XI
Shuidhe mé síos ag na cum geal mén,
Agus thug má croidhe de mo chailin bán,
Agus indiaidh ach duiltughadh da dtug sé damhsa,
Indiaidh na mionnaí is fhearr na mná.
Nóta. Tá eagla orm go bhfuil an t-amhran seo meascuighthe go mór.
‘Sé mo bharamhail go bhfuil bhéarsaí as amhrain eile ann na ní h-e an meadar amháin atá leobtha uilig. dubhairt an bhean a thug damh é gurb ainm áite a bhead “Tortha Draoí” Is doighthe nach bhfuil an litrughadh seo ceart acht bheir sé an fuaim i gceart.
P. Mac aGhoill.
ball sinsearach (stair)
2020-02-14 22:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
V
A mháire bheag a stóirin nach mairg dúinn a pósadh
Agus a bheith ag dul a chómhnuidhe go Tortha Draoí.
A bheith ag dul a chómhnuidhe i bothan gan fhóghnamh
Sgus aon dath beo dó acht a prop atá faoí.
VI
Chleacht mise loisdin i dteach ghlan dhóigheamhail
Nach leigfeadh an deór de’n fhearthainn a dhul fríd,
Bhí cruithneachta gus eorna ann, min ag ‘ul i gcófhraí
Barraillé a dtabhairt ‘na mhargaidh agus ‘’dá ndíol.
VII
Cuirimh brón ar an áit udaidh is mairg dúinn a dfág é,
A dtig úbhlaí ann, áirna, tortha agus súg-chraobh.
A mbíonn an eilit agus a chlann a rinnceal fríd na gleanntain,
Madadh-ruadh ‘sa choill, an broc gus an míol-buidh.
VIII
Bíonn a luch agus a h-ál ann, searrach ag an lair ann,
Banbhfan ag an chráinn, agus leanbh ag an mhnaoí.
Bíonn na bric ag éirghe in-áirde, an sugh ag dul le fánaidh.
Nach ró-dheas an áit a bhí i dTortha Draoí.
IX
Siubhail mise cuantaí agus bailte móra, sleíbhta cheoigh
Agus móinta fraoich.
Ag iarraidh tuairisc an nid nach bfuair mé
An cailin stuamdha a chrádh mo chroidhe.
ball sinsearach (stair)
2020-02-14 22:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
I
Níl or buidhe ar phláta na seod a bhreaghtha é,
Ó thobar Ríogh an dálaigh go baile loch a Ríogh,
Nach dtabhairfinn de mó grád geal ar aon phóg amháin
Leis an athrainn atá ann mó lár a thógail díom.
II
Nach buadhartha bocht a cás a bheith dubailte i ngrád
Le plúr na mban bán agus a brollach min
‘S gur ar maidin lá fheil’ Padraig a sgar mé le mo ghrádh.
Mo chuig céad slán leithe go Tórtha Draoí.
III
A mháire bheah a mhuirnin gluais agus bhí liom,
Agus fág Mac Uí Luain ar a chúl ins an Fhraoch
Ma bhíonn cumhaidh ort na galar dúnta
Siubhailfidh mé go ciúin, ciuin le do thaoibh.
IV
Rachainn ar mo ghlúnaibh duit le h-umhlaidheacht
A mhaigdean mhúinte agus a bhrollach bhán
Ar áirgughadh suas dúinn barr na h-úir-choill
Slán gan chúmhaidh le mo cailin bán.
ball sinsearach (stair)
2020-02-12 23:32
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
An boc :- “Deán fiafruigh ort”
Thug an mactíre iarraidh air, agus thug an boc thart a cheann. Chuir sé a adharc i bhfasta i dtaoibh an mhactíre. Stroc sé an taobh uilig as, agus leig sé amach an gabar, an meannan agus an mhinnseach agus thainig an ceatrár anuas abhaile.
ball sinsearach (stair)
2020-02-12 23:31
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
D’ith an mactíre i n-aon ghreim é.
Nuair a bhí a sáith ithta ag an ghabhar d’iarr sé ar an bhoc bheit léithe abhaile. Dubhairt an boc nach rachadh go rabh dhá mheadal líonta aige agus meadal le líonadh. Thainig sé fhéin anuas. Ag teacht cúl na páirce duitha déirigh an mactíre amach roimpé agus adubhairt :-
An mactíre :- caidé sin suas ort?”
An gabhar :- “Tá mó chum adharcaí”
An mactíre :- “caidé sin siar ort?”
An gabhar :- Tá, mó chum cluasa”
An mactíre :- “caidé sin síos leat?”
An gabhar :- “Tá mó chum sídh”
An mactíre :- “C’aca is fhearr leat ítha cnámha lomairtha a thabhairt ort na tú a itha i n-aon ghreim”.
An gabhar :- Is fhearr liom mé a itha i n-aon ghreim”
D’íth sé i n-aon ghreim í.
Nuair a bhí a sháith ithta ag an bhoc thainig sé fhéin anuas. Ag teacht thart cul na páirce dó d’éirigh an mac tíre amach agus dubhairt,
An mactíre :- “Caidé sin suas ort?”
An boc :- Deán fiafruigh ort.
An mactíre :- Caidé sin siar ort?”
An boc :- Deán fiafruigh ort”
An mactíre :- “Caidé sin síos leat?”
An boc :- “Deán fiafruigh ort”
An mactíre :- “C’aca is fhearr leat itha cnamha lomairte a thabhairt ort na tú a itha i n-aon ghreim?”
ball sinsearach (stair)
2020-02-12 23:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
léithe fhéin. Ag teacht thart cul na páirce di déirigh mactíre amach roimpe.
Ars an mactíre :- “caidé sin suas otr?”
An mhinnseach, “Tá, mo chum adharcae”
An mactíre, “caidé sin siar ort?”
An mhinnseach, “Tá mó chum cluasa”
An mactíre, “caidé sin sios ort?”
An mhinnseach, Tá mo chum sídh.
[Ní thuigim an “chum” na an focal “sídh” acht seo mar a dubhairt an bean é]
An mac tíre. “C’aca is fhearr leat íthe cnámha iomartha a thabhart ort na tú a íthe i n-aon ghreim?”.
An mhinnseach, “Is fhearr liom mé íthe i n-aon ghreim”. D’ith sé suas i n-aon ghreim í.
Nuar a bhí a sháit ithta ag an mheannan d’iarr sé ar an ghabhar a bhuth a teacht abhaile leis. Dubhairt an gabhar go rabh dhá mheadal líonta aige agus meadal le líonadh. Thainig an meannan anuas leis fhéin. Ag teacht thart cúl na páirca dó d’éirigh an mactíre amach roimhe agus labhair:-
An mactíre:- “Caidé sin suas ort?”
An meannan:- “Tá mó chum adharcaí”
An mactíre:- “Caidé sin suas ort?”
An meannan:- “Tá mo chum chluasa”
An mactíre:- “Caidé sin síos leat?”
An meannan: - Tá mo chum sídh”
An meannan:- “An fearr leat íthe cnámha lomartha a thabhaire ort na tú i n-aon ghreim”.
An meannan:- Is fhearr liom mé a íthe i n-aon ghreim”.
ball sinsearach (stair)
2020-02-12 23:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuaidh mé lá amháin suas go Dun na nGall agus cheannuigh mé boc gabhar, minnseach agus meannan. Chuir mé suas iad go cúl na páirce. Thainig oidhche mhór sneacta. Bhí na páirceanna agus na cuibhrinn uilig cumduighthe agus rinne siad suas a n-intinn a dhul suas ni bfuide.
“Mo rún as mo thúirne” ars an boc, “go rachaidh mé suas go h-éadan a chnuic go n-ithidh mé mo sháith”
“Mó rún, a’s mó thúirne”, ars an gabhar, “go rachaid mé leat”
“Mó rún a’s mo thúirne”, ars an mhinnseach, “go mbéidh mé libh”
“Mó rún as mo thúirne”, ars an meannan, “chan bhfuil mise a dul a fhanacht annseo mo chréatur, rachaidh mé leis a chuideachta”.
Chuaidh siad suas go h-éadan a chnuic.
Nuair a bhí a sáith ithte ag an mhinnseach, d’iarr sé ar an mheannan a bheith a teacht léithe abhaile. Dubhairt an mhinnseach nach rachadh go rabh dhá mheadai líonta aice, agus meadai le líonadh. Thainig an mhinnseach anuas
ball sinsearach (stair)
2020-02-12 23:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Pol a Murduir”, agus níl bréag ar bith ins na sgéal sin.
Nuair a d’imthigh na saighdiuirí anonn chuir “an Clarcach” a bhean san chómhnair. Chuir sé an cómhnair ar a dhruim agus d’iomchar i rith a bhealaigh go h-Innis Caoil. Tá an sean-roilig le feiceal annsin go fóill.
ball sinsearach (stair)
2020-02-12 23:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí fear a dtugtaoi “an Clarcach” mar ainm air na cómhnuidhr ar an Bhreacaigh Machtarach i n-am cogaid Chromail. Bhí a bhean marbh agus ní rabh aige acht é fhéin ag an fhaire. Ní dheachaidh sé na chnuic mar an chuid eile de na daoine. Nuair a chonnaic saighdiuir Chromail an solus chuaidh siad ‘den toighe chuiga, agus dfiafruigh dó caidén fáth mar imthigh sé ‘na chnuic cosamhail leis an chuid eile. Dubhairt sé go rabh a bhean marbh agus nac bfagfad sé í go dtí go gcuirfeadh sé í. D’fan siad aige go rabh nádur an lae ann. Déirigh siad amach ar maidin agus chonnaic siad fiach dubh thall ar bharr cnoc na Maoinigh. Bhí an fiach a deanamh cleas na feóla agus ar a bhomata buail sé isteach ann a gcinn go rabh daoine i bhfoloach thall.
D’imthigh siad anonn agus mharbhuigh siad moran daoine i lág a bhí ann. Tá an lag le feiceail go dtí an lá tá indiu ann, agus sé an t-ainm atá air na
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 23:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
prayers are laid down) The same journey is repeated, but the person must kneel at each of three stopping places, and say the following prayers ;- Three 'Our Father's', Three 'Hail Mary's' and Three 'Glory be to the Father's'.
St Olan was buried at Aghabullogue grave-yard. Over his grave is a head-stone on top of which is a stone shaped like a cap. About sixty or seventy years ago this cap was quite loose. One night a man took it and threw it into the Delehina river near the well. On the following morning the cap was found firmly fixed on the head-stone again.
On one occasion some local people broke limbs off a hawthorn tree which grew over the well. They took them home to make firewood, but could not get them to burn.
The tree was blown down by a storm some 14 or 15 years ago. It now lies on the ground near-by.
On the feast-day of the saint, the place round the well is beautifully decorated with various flowers.
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 23:29
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There is but one holy well in the parish of Aghabullogue. It is in the townland of Coolinea. It is called St. Olan's Well after the patron saint of the parish St. Olan. On September 5th, the saint's day "rounds" are paid there. A person must walk three times round the well, praying at the same time. (No special
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 21:03
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
ar an bhunadh ar leobhtha é sul a bhfuigh mise suaimhneas na siorruidheachta”. “bfeidir nach gcreidfeadh d’athair an sgéal sin uaim” ars an saighdiuir.
“Rachaidh mise i mbannuigh go gcreidfidh na bheirfidh mise leitir duit agus an cunntas uilig ann, agus ar ndoighe aithneochaidh sé lorg ins láimha”
Dimthigh an fear dubh annsin agus bhain an saighdiuir teach a mhaighistir amach agus leitir leis.
“Sin lámh - sgribhinn mo mhic cinnta go leór”, ars an maighistir, “agus deanfar gach rud d’ar iarr sé”. Thug sé tuarastal na h-oidhche do’n t-saighdiuir, agus d’iarr air a dhul amach fríd a tír leis a sgéala. Chruinnigh na teanantaidhthe fuarthas amach caidén méid de bharraidheacht a baineadh dé achan duine. Nuair a bhí deireadh sásta bhí solathar maith fágtha, agus tugadh chéad eile de’n t-saighdiuir.
Bhí an saighdiuir ar a shamhain shuilt anois ma bhí ariamh bhí leitir a Ríogh leis agus saidhbhreas airgid, agus ní bheadh sé a bhfad eile go mbéadh sé na oifigeach ar an arm. Dána go maith a bhí sé a tarraingt ar a bheiric. Bhuail sé go trom ar an doras. “Ca bhfuil an Paymaster”, arsa seisean, “Tá mise arais fa choinne mo naoi bpígne, agus ní eiteochfar mé a trip seo. Fuair sé na naoi bpígne, acht ma fuair fhéin ní rabh buidheachas ar bith aige ar an Paymaster de thar a bheith. Bhris sé an fear sin agus na h-oifigí eile uilig comh maith. Rinne sé oifigí de na comrádaidhthe s’aige agus bhí sé fhéin na ceannport ortha uilig.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 21:02
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sgairt na coiligh ar maidin. Comh luath géur agus mothuigh siad an chead sgairt léim an fear dubh na sheasamh thuit an chain de agus dfág sé amharc an fhir eile.
Chaith an saighdiuir an dara oidhche agus an triomhadh h-oidhche sa teach agus tharluigh gach rud mar a gceadhna, agus go ndéanfadh an fear dubh a bhfad níos mó torman acan oidhche a teacht dó na rinne sá an oidhche a roimhe
Sgairt na coiligh an triomhadh maidin acht nior chorruigh an fear dubh ann sé ón chain a chrathadh de fhéin labhair sé sa deireadh.
“Is tú an fear amháin is fear amhla dar casadh orm ariamh”, arsa seisean . “Caithfidh sé go bhfuil croidhe agat mar bheadh leomhan ann. De thar a bheith na fir a fuarthas marbh annseo le bliadhain thart ní deárna mise dath ortha. Go díreach shuidhe mé annseo mar rinne me le trí h-oidhche. Thuit siad sior marbh comh luath geúr as fuair siad an chead amharc orm. Is maith liom go rabh tusa a n-inibh é a sheasamh na ma ghnidh tú an rud a iarrfas mise ort béidh mé ar mo shuaimhneas feasta.
Fuair mé bás tá bliadhain ó soin. Báiligh a bhí ionnam nuair a bhí mé ar a t-saoghal, agus is iomaidh duine ar bhain mé an mí-cheart dó. Sólus na ngrásta cha bfuighim go deo go ndíoltar an bharraidheacht san arais leis na daoine bochta ar baineadh daobhtha é go mé ionnraice. Gabh fhad le m’athair i mbárach, agus innis dó gur é a mhac a fuair bás atá annseo go bhfuil mé ann le bliadhain, agus nach dtiocfadh liom mo sgéal ainnse a choidhche go gcaitheadh duine saoghalta trí h-oidhche ann mo chuideachta. Innis do fosta go bhfuil trí cheig óir faoi leic a doras agus go gcaithfear seo a rann
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 21:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sa teach sin bhí cipin leis or maidin”.
“Caidé a thainig ortha” arsa’n saighdiuir.
“Níl annteacht ar bith air” a dfreagair a fear eile, acht tá sé deanta amach gur taidhbse uatbhasach da chineal eighinteacht atá ann”.
“Mar bhfuil ann acht taidhbhse, arsa saighdiuir, “Níl binn agamsa air. Ariamh go fóill ní fhadaidh mé aon seórt, beo na marbh, a sgannrochadh mé fuireochaidh mé an oidhche sa teach bán”.
Ag dul ó sholas do chuaidh sé fhad leis an teach. Bhí ach uile sheórt réid fa na choinne mar bhí leabharthaí le leighean píopa agus tobaca, tréan le h-ithe agus neart le h-ól. Níor thárluigh dath a dteárn sé iongantas dó go dtainig uair a mheadon oidhche, agus ar an bhomaite thoisigh an torman madramhail shuas a’ staighre. Thainig sé leis anuas agus le sin fosclaidh an doras agus siubhailidh an fear mór dúbh isteach. Shuidh sé ar chathaoir gan duirm na dairm a leigint as. Thoisigh an saighdiuir a chuir seanacaisg air acht sin a rabh aige ar a shon.
“A bhuachaill dhuibh”, arsan saighdiuir, “dá mbeithea deic h-uaire níos gruamdha i gcuma, agus céad uair níos dímúinte na ta tú cha gcuirfea eagla orm-sa. Tá fear da mo dhíol-sa leis an oidhche a chaitheamh annseo, agus bheirfidh mise fios dó ar maidin a mbárach gur fuí an t-airgead mé”.
Le sin thug sé leis chain iarainn. Cheangal sé an fear dubh den leabaidh, agus thart fa na chum fhéin chórnuigh sé an ceann eile den chain. “Anois a bhuachaill mhodhamhail”, arsa seisean, ma imthigheann tú ní ar an uaigneas na bádh muid uilig leat”. Rith an ama níor fhoscail an fear dubh a bhéal agus níor labhar sé focal. Caitheadh an oidhche mar sin na gur
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 21:00
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dá ghunna agus rinne mé sticiní de’n t-seachtar, agus le na gcóis an fear agus an bhean ruadh”.
“A n-aithneochtha an fear uasal sin arais”, ars an Rí.
D’aithneochainn i n-áit ar bith é” ars an saighdiuir.
Le sin bhain an Rí an coróinn d’a cheann. “An bhfeiceann tú anois é” arsa seisean. Téim gan amhras” ars an saighdiuir na na shuidhe annsin roimhe ar an chathoir ríoghamhail bhí an fear cheanann cheadna a rabh sé ann a chuideachta bunadhas a chasain ón bhaile.
“D’innis tú an fhírinne i gcás ar bith”, ars an Rí, “bhí mise ariamh mo chladhaire i ndáinncear, agus tá go fóill, acht mar tá fhéin is damh fhéin a h-innstear . Tá meas agam ar fhear mhaith, agus is duine aca san thusa ó bun go barr. Gheobhaidh tú do cheart agus tuilleadh le na chós agus is maith an airidhe ort é. Ó seo amach béidh tú fhéin do oifigeach. Thig leat an Paymaster a bhriseadh agus an posta sin a thabhairt da do rogha fear. Fágaim slán agat anois. Seo sparan duit agus bhí cúramach fa dtaoibh de tá do naoi bpighna istoigh ann”.
Ní deachaidh an saighdiuir thar an geafta go dtearn sé suas a intinn gur ceart do na naoi bpigna a chunntas. Nuair a dfosgail sé an sparan bhí sé lán de ór.
Ar a bhealach na bhaile chuaidh sé fad le teach le lóisdin na h-oidhche a iarraidh. “Bheúrfaidh mé sin duit agus fáilte”, arsa fear a toighe, “agus níos fearr na sin bheúrfaidh má céad punta duit ar maidin acht tú an oidhche a chritheamh san teach bán sin thall. I dtus báire is cóir damh innse duit go mbéidh tu i ndainnsear na le bliadhain thart duine ar bith a chaith oidhche
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 20:58
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuaidh an doirseoir isteach agus phill gan mhoill thuig an t-saighdiuir le sgéala a dhul isteach i lathair a Ríogh.
Chuaidh sé ar agaidh fríd halla mór, fosgladh doras dó agus leigeadh isteach é i seomra máiseamhail. Os a choinne anonn bhí an Rí ‘na shuidhe ar chatoir árd agus coróinn órdha ar a cheann.
“Nach dána an fear tú” ars an Rí, “a leithid da chlampar a thógail annseo”.
“Mas dunacht é tén adhbar leis”, ars an saighdiuir na rinneadh éagcoir throm orm. Choinnigh an Paymaster naoi bpighna do mo pháige gan ‘sead’ no “ní h-eadh a rabh fa dtaoibh de, agus thainig mé rith a bhealaigh annseo le mo chás a chur romhat-sa [fhéacailt h-cult] a bhfuighinn mo cheart. Acht ab é sin ní bheadh clanpar ar bith ann, agus mar bfhághaidh mise mo naoi bpigne béidh abhfad níos mó ann na níl an fhear i nÉirinn na inIfrionn a dtionntochainn-se mo chúl leis”.
A dteárn tú éacht ar bith ann do shaoghal a bfún labhairt air” ars an Rí.
“Innseochaidh mé duit fa eacht a rinne mé aréir féin” ars an saighdiuir. Bhí mé ar a bhealach annseo indé nuair a fuair fear uasal a rabh dhá bheathach agus cóiste leis suas liom. D’iarr sé orm suidhe ag na thaoibh. Ag tuitim na h-oidhche fuair muid lóisdín i dteach a rabh fear agus bean ruadh ann. Teach Rubbairí a bhí ann, acht ní rabh fios againne sin. Ononn san oidhche thainig seachtar fear isteach - Rubbairí uilig. h-Innseadh daobhtha fa dtaoibh dúinne. Bhí siad a dul d’ar marbhadh. Bhí an fear uasal na luighe annsin ar crioth le h-eagla. Bhí dhá Revolver lódailte ann a sheilb acht ní rabh sé i ninibh a dtarraingt. Thóg mise an
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 20:57
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Fear uasal “acht mholfainn duit gan a dhul da chómhair. Na tá eagla orm go mbéidh tú shíos leis”.
“Níl le pilleadh mo chladhaire a thainig mé an fad seo”, ars an saighdiuir agus chuaidh sé un tosaigh. Bhuail sé ar an doras agus thainig an doirseoir amach. “Caidé do bhuaidhreadh” arsa seisean.
“Tá” ars an saighdiuir “thainig mé le [c soid?] a dheánamh leis a Righ fa naoi bpigne de mo pháighe a choinnigh an Paymaster [uaim?]”.
“Mar in[?]ntighidh tú amach as seo go gastha ars an doirseoir caillfadh tú níos mó na naoi bpigne na bainfear an ceann dioth. Ar shiubhal leat anois”.
“Níl an fear faoin Righ a dtiocfadh leis sin a deánamh liom”,
Ars an saighdiuir: acht mé comhthrom na féinne a fhághail níl binn agam ar an fhear sa Rioghacht. Dheamhan corr a dheánfasme indiu no i mhbárach go bhfághaidh mé ‘an cainnta leis a Righ. Iarr ar a theacht amach mar bhfuilfear ag dula do mo leighint isteach”.
Ní rabh a bhfad go rabh an doirséoir arais agus sgéala leis nach tabharfadh an Rí éisteacht ar bith dó agus é a imtheacht faoi na ghnoithe na go gcuirfidhe ‘ur báis é agus gan abhfad go dtí é.
Níl a dith orm sa acht mo cheart mo naoi bpigne, agus da dtuitead an teach fa mo chluasa ní chorrochaidh mé as áit na mbonn go bhfaghaidh mé sécomh de chineal eigonteacht. Iarr arais air a theacht amach agus nach gcoinnighim abhfad é”.
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 20:56
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
fhear uasal” nó tathar ag gabhail d’ar marbhadh. “Caithfidh tú troid ma throid tú ariamh, agus barraidheacht a bhéas le deánamh againn tá eagla orm, na tá ochtar fear agus bean Ruadh os ar gcoinne”.
“Níl mise i n-inmhe éirghe”, ars an fear uasal, na tá mé ag tuitim a luige le h-eagla”, agus le sin buaileadh an doras. Bhfuil airm troda ar bith leat”, ars an saighdiuir? “Tá” a dfreagair a fear eile, “tá da revolvar lódailta liom annseo, acht níl mé abalta an cheann aca a tharraingt”. “Tabhair damsa iad” ars an saighdiuir, agus deánfaidh mise an chuid eile”.
Ná rabh ann acht go rabh greim aige ortha nuair a briseadh an doras. Sganl an saighdiuir ocht n-urchar agus dfág sé an t-ochtar fear agus an bhean ruad ‘na mull (heap), marbh ar an urlar. Rith an ama bhí an fear uasal idir bás as bertha le h-eagla. Nuair a thainig se chuige fhéin rud beag ba mhaith leis a bheith ag imtheacht acht dheamhan corr a dheánfadh an saighdiuir. Chuaidh sé a luighe arais, agus chodlaidh go suaimhneach go maidin. Á rabh eagla na uaigneas air de thar a bheith na [cuig?] a bhí na luighe ann a gcuid fola ar an urlar. Acht nior b’amhlaidh sin den fhear uasal. Ní bfuair seisean moran suaimhnas.
Ní rabh an ghrian acht a nochtadh nuair a bhí siad ar a bhealach arais. Shiubhal siad leobhtha go rabh neoin beag agus deireadh an lae ann. “Ní bhéidh muid ann a choidhcha”, ars an saighdiuir. “Níl tú a bfad uath anois”, ars an fear uasal agus nuair a d’árduigh siad taobh na mallacha bhí árus a Ríogh sa lag taobh thíos daobhtha. “Sin anois é” ars an
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 20:53
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
“Crochfar thú cinnte”, ars an fear uasal. “Ní dheánfar”, ars an saighdiuir. “Is iomaidh éachtra níos cruaidhe i dteachaidh mise fríd agus thainig mé beo slán asta uilig. Níl an fhear i nÉirinn no i nIfrionn a dtiocfadh leis eagla a chur orm”.
“Is amaideach tú” ars an fear uasal, “mar mhaith le 9 bpigne.
Bhí an oidhche a tuitim, agus thainig siad fhad le teach lóisdin. “Tar isteach annseo” ars an fear uasal agus stopfaidh inú ann go maidin”. “Ní thig liomsa dhul isteach”, a dfreagair a saighdiuir, na níl an phiginn ann mo shailbh.
“Siubhal leath” ars an fear uasal”, “agus díolfaidh mise do bhealach”. Fuair siad a suipear, thug leobhtha solus, agus chuaidh fhad leis an t-seomra a rabh siad le luighe ann. Bhí sé cineal luath san oidhche agus chuir siad thart a t-am ag imirt cluiche chárdaí no go dtainig an coladta. Annsin bhain siad a leabhaidh amach. Ca rabh siad a bfad na luighe no gur mhothuigh siad torman cos sa chistineach. D’éirigh an saighdiuir agus d’amharc fríd pholl na h-sochrach agus chonnaic sé go dtainig seachtar fear isteach agus go rabh siad a cogarnaigh leis an lánamhain a bhí ag teinidh na cistineadh.
“Ca iad fhéin”, arsa fear amhaín a bhí a cainnt i nglór níos aoirda na an chuid eile. Níor cuala an saighdiuir an freagair acht d’aithinn sé ar dhreach na nma nach cunntas ró mhaith a thug sí. Thuig sé fosta gur Rubbaire (Robbers) a bhí sa dream eile uilig, agus nach rabh aon intinn aca é féin na an fhear uasal a leigint ar shiubhal beo le h-eagla go sgoiltfeadh siad ortha.
“Éirigh do shuidhe go gasta”, ars an saighdiuir leis an
ball sinsearach (stair)
2020-02-08 20:52
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Bhí saighdiuir ann uair amhain agus nuair a bhí an Paymaster go dhíol choinnigh sá 9 bpigne uath. “Caithfidh mise mo pháighe a fhághail go ceart”, ars an saighdiuir, na mur bhfuigh ní stadfaidh mé go gcuirfidh mé mo chás roimhe an Ríogh. “Ma theidheann tú a chómhair an Ríogh crochfaidh sé tú”, ars an t-oifigeach. Níl binn agamsa air, nó ar aon fhear eile i nÉirinn na i n-Ifrionn”, ars an saighdiuir, agus ghread se leis.
Ar an bhealach bhuail cóiste agus dhá bheathach suas leis. Fear uasal d’réir chosamhlacht a bheadh an tiomanaidé agus ní rabh aon duine leis. Ma tá tú a dul a bhfad tar aníos annseo ag mo thaoibh” ars an fear uasal. Taim buidheach duit na tá mo thuras abfad”, ars an saighdiuir, agus thoisigh sé agus d’innis sé don fhear uasal fa’n éagchoir a rinneadh air, agus go rabh sé ar a bhealach a dheánamh caisoide le Rígh na tíre.
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 22:26
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Horses ponies and donkeys are shod at the forge but cattle are not. In former times nearly all farm implements were made there, but now, the greatest number is bought in hard-ware shops. Certain parts only, are made by the smith, but he does all the necessary repairs.
The only work done in the open is the "ironing or "banding" of the wheels.
Smiths work from dawn to dark all the year, and are generally very strong men.
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 22:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There are two forges in the parish of Aghinagh, one at Rusheen, and the other at Ballyvongane. The former being about three miles away, the latter is the one used by the people of this locality. Both forges have been owned by the present families for many years.
The local forge owned by Michael McCarthy is situated at the cross-roads a few yards from the Glasagorrive river. It is built of stone with a felt roof and has a door and a small window in front. The fireplace is at the end farthest from the door. The anvil is in front of the fire, so that the smith can place the hot iron on it immediately after taking it from the fire. There is a bench near the window on which the smith keeps his implements.
Some ten years ago a bellows of timber and iron was used, but it has long since given way to an iron one, which was bought in Cork.
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 21:40
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
water runs clear, the butter is taken out by the hands. It is placed in a tub and afterwards is wrapped in butter-paper. It is now ready for the market. Some people give the butter-milk to the farm animals but is usually drank by the people.
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 21:36
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Butter-making was done in my home up to a few years ago, but now the milk is sent to the creamery.
The churn used was built on an iron stand. It was a round wooden article narrow at the ends, but in the middle it was about five or six feet in circumference.
The principal parts of a churn are the beater valve, axle, and handles. There is a little glass at the side on which little grains will cling when the butter is made.
Butter is made once a week in winter, but twice during warm weather. Strangers who come in while the work is in progress must place their hands on the churn, turn the handle and say "God Bless The Butter". Superstitious people believe that if this was not done, the people of the house could not make any butter for the year, and all their luck would go away with the visitors.
The churning takes longer in cold than in warm weather. It must be done by two people one turning each handle. During the process a little sweet milk is added to the cream.
When the butter is made the "stopper" is pulled and the butter-milk is drawn off. The churn is then washed out a few times and when the
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 21:17
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
If a person calling calves says "Suk, Suk, Suk" they will immediately come. When driving goats people say "His-Gabhair".
In this locality the cow-house is known as the stall. The cows are tied by means of timber polls driven in the ground. Between every two an animal puts her head. The sticks are then brought together and closed with an iron hook, preventing the cow from pulling her head through.
Some are tied with chains fastened to the animals neck and suspended from a stick. When a cow is cross a 'spancel' made of soft rope is tied around the animals hind legs. While milking people generally sing a song which pleases the cow, and then she is supposed to give more milk.
Horses are clipped twice a year with a horse-clipping machine specially made for the purpose. They are shod by the local smith a few times a year. Oats and straw are the common stable foods for these animals. When calling hens people say "Tuck, Tuck", when calling chickens "Chick, Chick" and ducks "Fena Fena".
Thirteen eggs is the usual number put under each hen when hatching.
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 20:55
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The domestic animals in my home are the cat and dog, while those of the farm include, cows, heifers, calves, pigs horses, ponies, hens, chickens ducks geese and turkeys.
To distinguish one from the other each cow has a special name. Some at home are known by the names Polly, Biddy, Beauty, Nellie, White-head, Lady, Rose, Mousie, Pansy, Roan, Betty, Maol, Dolly and Meg.
Cows come to the call. "Sup, Sup, Sup". If driving them the drover shouts, "Hou, Hou, Hou". Those after horses at farm work can be heard shouting "Hup", or "Go On". These animals stop when they hear "Whee",
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 20:30
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
the great blaze in the distance, and also the police passing on the road below, in search of himself. The police being informed of his whereabouts, finally arrested him although he remained concealed for many hours.
ball sinsearach (stair)
2020-02-07 20:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
About forty years ago, a shed of hay, the property of Captain Woodley of Leades, Aghinagh, Co. Cork, was burned. About 8.a.m. smoke was seen coming forth from it, and immediately the bell was rung calling for help. People gathered from the neighbouring districts and helped to draw water to quench the fire.
Near the shed were some stacks of corn. When the people failed to save the hay they turned their attention to the corn, but two stacks were burned.
The burning was caused by a tramp named Rio Kreighler. He was arrested, tried, found guilty and imprisoned for ten years.
On the previous day, this man was refused alms by the captain.
He then left the house, but spent the night in the shed. Getting up very early in the morning he put a match to the hay. He retired as quickly as possible, before the sun had yet risen, to Umeragh Hill, near Macroom, and hid among the trees and bushes. From this place he saw
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 23:20
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
from side to side. These were revolved round when the butter was being made. A handle at the side was turned when we wanted the beaters to revolve.
Butter was made once a week in Summer, and every fortnight in Winter.
If strangers came in during churning time they would help at turning the handle, as it was believed that if they didn't they would take away the luck of the house, and little or no butter could be made during the year.
When people wanted to find out when the butter was made they would draw out a stick at the side and if there was no cream to be seen on it, the butter would be made.
In very warm weather, water is poured in during the process, to keep the butter from getting soft. In frosty weather luke-warm water is put in to help the butter to collect together.
The butter is lifted out of the churn with the hands, and is then washed and salted, and made into rolls with butter spades.
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 23:07
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Many years ago when there were no creameries, there was a churn in every farm, for making butter, a large amount of which was sold. Up to a few years ago we had a small one, which was about two feet high, and one foot wide at the top. It was in use for five or six years. There was a spindle, on which were three beaters, going through the middle
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 23:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
dark deep hole in the Glasagorrrive river called "Poll na lacann", where ducks used to swim in olden times.
About a mile farther south is another hole, "Poll na Carraige" so called from a rock that is close to it.
"Leadamhuillin", the townland in which I live, got its name from the mill, which was there long ago in the lands now owned by Patrick Duggan. It was used by the local people for grinding corn.
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 22:54
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Every field in our farm has its own name.
“Paircín an bhóthair” is bounded on one side by the public road from whence it gets its name.
"Páirch Fada", so called, because it is a long narrow field.
"The Gollán Field" got its name because of a large stone that was standing in the middle of the field, up to a few years ago.
" Páirch an Tobar", contains a spring well.
The "Carraigín" is a waste rocky little bit of land.
"The Bogeen Field", bears its name because a small part of it is wet and marshy.
“Paircín a' Coille" gets its name, because it is bounded on one side by a wood.
"The Gáirdín" is so called because it was under potatoes each year in olden times. The signs of the ridges can still be seen.
"The Pump Field" got its name from the pump which is near it.
"Páirch a’ Tighe" so called from the house which was there long ago but is now in ruins.
"The Field of the Cabhalach" also derives its name from the many ruins which are in it.
"The Leaca" is a long sloping field and thence got its name.
Not very far from my home, there is a
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 11:09
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
"Páirc na Sgeithe" ;- so called because it is surrounded by a hawthorn hedge.
"The Gollán Field" ;- in this field stands a high stone.
"The High Field" ;- has a little sloping hill.
Páirc na Tarbh" ;- in former times bulls used to be kept in this field.
"The Cross Field" ;- so called because it is near a cross-road.
"Cnocán Ruadh" ;- this is a little hill, whose small trees are of a reddish colour the greater part of the year.
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 10:41
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
"Well Field" :- this field contains a spring well. "Long Field" :- this is a long narrow field.
"Páirc a' Ceardcann" :- this is near a forge from which it derives its name. It is also called "The Forge Field".
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 10:37
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Two men were once taking a crippled man to pay rounds at St. Olan's well near Aghabullogue. As they were crossing a field they were chased by a bull. The two men let down the cripple and, running to save their own lives, left the cripple to the mercy of the bull. The cripple was instantly cured and to the astonishment of the two others, was out on the road before them.
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 10:28
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
The people of the district still perform rounds there.
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 10:27
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Once there was a holy well called St. Lochteen's in Coroner Horgan's lands, in the townland of Ballykerwick and parish of Donoughmore. On the instructions of the owner, the workmen, to get firewood, cut down a tree which grew over the well, and slung it with horses to the hall door. Whilst the work of making firewood was in progress, numbers of little birds perched on the tree and started chirping and singing. This made the owner think he had done something wrong and he cut no more firewood. That night the holy well removed a distance of about a mile and a half, to the townland of Lackabawn, and remained there for a number of years. People paid rounds here as they did in the former place. After some years an English soldier disrespected the well, and it moved to another place in the parish, adjoining the parish of Grenagh.
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 10:15
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Mushera, and in the evening a pattern is held.
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 10:14
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
on Palm Sunday, Good Friday and Easter Sunday. In doing the "rounds" they walk around the well before commencing the prayers.
Many years ago a drunken man was coming home from a fair in Macroom, at a very late hour. When passing the well, he disrespected it, and on the following day it was found inside the fence on the opposite side, but the "rounds" are paid at the place where the well was at first.
It is specially recommended for the cure of toothaches, and it is said that if the person while making the "rounds" hears the noise of distant thunder, he will be cured of any disease.
The water of the well is drank, and rubbed to the affected parts.
Relics such as medals, hairpins, money or beads are left at the well. Around the present and former positions of the well, shrubs and flowers are planted.
On June 24th, St. John's day, people pay "rounds" at the well at
ball sinsearach (stair)
2020-02-06 10:01
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
There are two holy wells in this parish of Aghinagh - one at the foot of Mushera mountain near Ballinagree and the other at Derryroe, Rusheen. The former is known as St. John's Well, while the other id called "The Red Well" or Tonar Dearg".
People pay "rounds" at Tobar Dearg
ball sinsearach (stair)
2020-02-05 22:10
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
are sprayed to keep away the blight. They are again sprayed about three weeks later.
The potatoes are dug during October with spades or ploughs. The big ones are picked into buckets, and put into pits, while the small ones are put into bags and given to pigs or to other animals. The pits are usually made in the field in which the potatoes were grown. They are about two feet wide, half-foot in depth and can be made as long as required.
The potatoes planted are: Champions, Kerr's Pinks, Arran Banners, and Epicures. Arran Banners, and Kerr's Pinks grow best in this district.
ball sinsearach (stair)
2020-02-05 20:59
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
My father cultivates about two acres of potatoes every year. They are generally planted in drills in a field in which grew lea-oats the previous year. The field is first ploughed, and harrowed, then cross-ploughed and harrowed again. Drills are opened with a two-board plough. Manure is spread along the furrows on top of which artificial manure is scattered. "Sgiolláns" are placed about a foot apart on the manure. Then the drills are split with a double board plough and the earth is thrown on the furrows, so that a drill remains, where the furrow was and a furrow where where a drill was.
Wooden ploughs used to be worked long ago but are not in use now. Spades were made locally years ago but they are bought in shops now.
The seed-potatoes are cut into "sgiolláns" by women. Each 'set' must have an 'eye' to grow. Sometimes the local people help each other sowing the potatoes.
When the stalks appear, the drills are earthed. The furrows are first scuffled to loosen the earth. A two board plough is used to put the earth up on, and against the drills. They are earthed secondly, about a month afterwards.
When the stalks are about a foot high they
ball sinsearach (stair)
2020-02-05 20:33
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Brown: They boiled roots of briars and heather in water and then strained the water and dyed the article in it.
Red: They boiled red clover and the flowers of heather in water strained the water and dyed the article in it.
Yellow: The boiled the flowers of furze and strained. They then dyed the garmet yellow with the water.
ball sinsearach (stair)
2020-02-05 20:25
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
rinne sé a dhicheall tárthail a thabhairt air, act sin a rabh aige ar na son. Ghreamuigh seisean fosta agus beigean dó imtheacht mar duine. “Mag-gag” ars an gabar, “siubhal leat”, arsa Ruaidhrí agus thug an t-iomlan aghaidh ar chaislean a Ríogh. Ar theacht go binn a toighe daobhtha, “Mag-gag” arsan gabhar, “Siubhal leat” arsa Ruaidhrí. D’éirigh an boc amach den talamh agus chuaidh de léim isteach ar mhullach a chaisleain agus an driong uilig i bhfasta ann.
Sgáirt Ruaidhrí leis a Rígh a teacht amach go rabh gnoithe aige leis. Rinne a Rí amhlaidh. “Sin do Playsham agat anois”, arsa Ruaidhrí. D’amharc a Rí suas agus sgannruigh an t-anam as nuair a chonnaic sé an rud a bhí ar mhullach a chaisleain. Ní thiocfadh leis a leithid a rud a fhágailt ar a theach na béadh sé náiruighste thar an dómhan. “Ma thig leat sin a baint anuas arais ar seisean le Ruaidhrí, “bhéirfidh mé oiread óir duit a’s béas tú i ninibh a iomchur”. “Deánfaidh mé mo dhicheall”, arsa Ruaidhrí.
“Mag-gag” ars an gabar, shuas.“ Shiubhal leat”, arsa Ruaidhrí. Léim an boc anuas agus an Playsham uilig leis. Marbhuigheadh bean Ruaidhrí, maigistir na sgoil, fear na sluaiste, agus fear an asail. Chuaidh Ruaidhrí abhaile agus lán mála oir leis. Thóg sé an caislean a ba deise i nÉirinn i nAlbain no i Sasana. Phos sé an cailín a ba doigheamh la sa Ríoghacht, agus ní rabh níos mó triobloidh aige go deireadh a shaoghail.
(Críoch)
ball sinsearach (stair)
2020-02-05 20:24
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
Chuaidh Ruaidhrí a mharcuigheacht agus stad na mór-chómhnuidhe ca dtearn a’ boc go dtainig sé fhad le teach Ruaidhrí. Bhí an doras druidte roimpa. “Mag-gag” ars an boc, “siubhal leat arsa Ruaidhrí. Thug an boc léim fairrge i n-aghaidh an doras, agus chuir isteach go lár an urlar é. Ní rabh an duine le feiceailt sa chistineach agus bhí doras an t-seomhra glasta. “Mag-gag” ars an gabhar, “siubhal leat”, ars a Ruaidhrí. Thug an boc an dara léim, agus dfág sé an doras sin na chunamair. Bhí an maighistir agus bean Ruaidhrí na luighe i leabaidh sa t-seómra. “Mag-gag”, ars an gabhar, “Siubhal leat”, arsa Ruaidhrí. Léim an boc isteach sa leabaidh. Chuir an maighistir lámh leis le na chur amach. Ghreamuigh an lámh de’n ghabhar. “Mag-gag” ars an gabhar, “siubhal leat” arsa Ruaidhrí. Léim an boc amach as a leabaidh agus an maighistir greamuigh dó. Rug bean Ruaidhrí gream ar a’ mhaigistir agus ghreamuigh sise do san, agus ca dtiocfadh léithe fághail réidtigh, “Mag-gag” ars an gabar, “siubhal- leat” arsa Ruaidhrí, agus d’imthigh an t-iomlan amach ar a’ doras agus Ruaidhrí a marcuigeacht rith an ama.
Chuaidh siad na bhealaigh mhóir. Bhí beirt fear annsin, agus asal agus cart leo, agus iad a cóiruighadh an bhealaigh. “A gheall ar Dia sábhail mé”, ars an maighistir le fear an asail. Ní luaithe a chur sé lámh ar mhaigistir na beigean do imtheacht comh maith le duine, agus bhí an t-asal agus a cart greamuigh dó san. Nuair a chonnaic a fear eile a comráduidhe ag imtheacht
ball sinsearach (stair)
2020-02-05 20:23
ceadaithe
diúltaithe
ag fanacht le cinneadh
sin, char chuala mé iomradh ariamh ar dhadaidh den cineal agus goidén doigh i dtiocfadh liom a dheánamh”?
“Deán é ar do rogha dóigh”, arsan Rí, “acht deán é agus sin a bhfuil dé”.
Rinne Ruaidhrí amach go rabh a sheála caithte anois cinnte dá bhfanadh sé fán áit agus chuaidh sé ar a sheachnadh arais. Ní rabh uchtach ar bith aige go dtiocfadh leis an fhear rhuadh dadaidh a dheánamh dó anois, acht sin agus eile ba mhaith leis é a chastail air. Bhí sé a siubhal leis béal a chinn fríd a choill-ba chuma leis acht a bheith fada go leor ón Rígh- bhí an oidhche a tuitim agus go fóill mór casadh an fear ruadh air. Bhí sé go díreach a gabhail amach ar an taoibh eile den choill nuair a mhothuigh sé an truip ar a chúl agus bhí an fear ruadh annsin.
“Go mbeannuigh Dia dhuit a Ruaidhrí”, ar sé. “Go mbeannuigh an fear ceadna dhuit”, arsa Ruaidhrí. “Caidé do bhuaidhreadh indiu”, arsa seisean.
“Tá deireadh liom anois cinnte”, arsa Ruaidhrí. “Dfág an Rí d’fhiachaibh orm Playsham a chur ar mhullach a chaisleain, “sin na go gcuirfidhe un báis mé. Níl teacht as agam, agus caithfidh mé tír coimhthighteach a baint amach”. “Glac d’ am” arsan fear ruadh, bfeidir go dtiocfadh linn sin a dheánamh comh maith a’s rinn muid a chuid eilr. Seo boc gabhair. Gabh a mharcuigheacht air. Nuair a deirfeas a gabhar ‘mag-gag’ abhair thusa ‘siubhal leat’ agus dheamhan a bhfad go rabh Playsham go leór agat”.